Xem mã nguồn của Đế quốc Ghana

{{distinguish|text=quốc gia hiện nay, [[Ghana]]}}
{{Infobox country
| native_name                = ''Wagadou''
| conventional_long_name                = Đế quốc Ghana 
| common_name                = Empire
| era                = 2nd century-11th century
| status                = 
| event_start                = 
| year_start                = {{circa}} giữa 100s
| event1                = 
| date_event1                = 
| event_end                = Chinh phục bởi [[Sosso]]/Sáp nhập vào [[Đế quốc Mali]]
| year_end                = {{circa}} 1200s
| date_end                = 
| p1                = Djenné-Djenno
| flag_p1                = 
| s1                = Đế quốc Mali
| image_flag                = 
| flag_type                = 
| image_coat                = 
| image_map                = Ghana empire map.png
| image_map_caption                = Đế quốc Ghana ở thời hoàng kim
| capital                = [[Koumbi Saleh]]
| common_languages                = [[Soninke language|Soninke]], [[Malinke languages|Malinke]], [[Mande languages|Mande]]
| religion                = [[Tín ngưỡng truyền thống Châu Phi]], [[Islam]]
| government_type                = Vương quốc
| leader1                = [[Kaya Magan Cissé]]
| year_leader1                = 700
| leader2                = [[Majan Dyabe Cisse]]
| year_leader2                = 790s
| leader3                = [[Ghana Bassi]]
| year_leader3                = 1040–1062
| leader4                = [[Soumaba Cisse]]
| year_leader4                = 1203–1235
| title_leader                = [[Ghana Empire#Rulers|Ghana]]
| legislature                = 
| stat_year1                = 1067 est.
| stat_area1                = 1600
| today                = {{plainlist|
*{{flag|Mali}}
*{{flag|Mauritania}}
*{{flag|Senegal}}}}
| demonym                = 
| area_km2                = 
| area_rank                = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year                = 
| HDI                = 
| HDI_year                = 
}}

'''Đế quốc Ghana''' (khoảng năm 300 đến khoảng năm 1100), tên đúng gọi là '''Wagadou''' ''(Ghana'' là tên lãnh đạo cai trị của đế quốc này), là một đế chế Tây Phi nằm trong khu vực ngày nay là đông nam [[Mauritanie|Mauritania]] và Tây [[Mali]]. Các xã hội phức tạp dựa trên [[Thương mại xuyên Sahara|kinh doanh]] muối vàng xuyên Sahara đã tồn tại trong khu vực từ thời cổ đại,<ref>Burr, J. Millard and Robert O. Collins, ''Darfur: The Long Road to Disaster'', Markus Wiener Publishers: Princeton, 2006, {{ISBN|1-55876-405-4}}, pp. 6–7.</ref> nhưng việc đưa [[lạc đà]] đến miền tây Sahara vào thế kỷ thứ 3, đã mở đường cho những thay đổi lớn trong khu vực mà sau này trở thành Đế quốc Ghana. Vào thời điểm [[Hồi giáo chinh phục Bắc Phi]] vào thế kỷ thứ 7, lạc đà đã thay đổi các tuyến thương mại cổ xưa, bất thường hơn thành một mạng lưới thương mại chạy từ [[Maroc]] đến [[sông Niger]]. Đế chế Ghana đã trở nên giàu có từ kinh doanh thương mại vàng và muối xuyên Sahara được gia tăng này, cho phép các trung tâm đô thị lớn hơn phát triển. Giao thông tiếp tục khuyến khích việc mở rộng lãnh thổ để giành quyền kiểm soát các tuyến thương mại khác nhau.

Thời điểm triều đại cầm quyền của Ghana bắt đầu vẫn chưa chắc chắn. Nó được đề cập lần đầu tiên trong các bản ghi bằng văn bản của [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī|Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] vào năm 831.<ref>al-Kuwarizmi in Levtzion and Hopkins, ''Corpus'', p. 7.</ref> Vào thế kỷ 11, học giả [[Córdoba, Tây Ban Nha|Cordoban]] [[Al-Bakri]] đã đi đến vùng này và đưa ra một mô tả chi tiết về vương quốc.

Khi đế chế này suy tàn, cuối cùng nó đã trở thành một chư hầu của [[Đế quốc Mali|Đế chế Mali]] đang trỗi dậy vào một thời điểm nào đó trong thế kỷ 13. Vào năm 1956, [[Bờ biển vàng (thuộc địa của Anh)|Gold Coast]] trở thành quốc gia đầu tiên ở châu Phi hạ Sahara giành được độc lập khỏi ách thống trị của thực dân, quốc gia mới đã đổi tên thành [[Ghana]] để vinh danh đế chế lâu đời này.

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

==Đọc thêm==
*{{citation | last1=Conrad | first1=David C. | last2=Fisher | first2=Humphrey J. | year=1982 | title=The conquest that never was: Ghana and the Almoravids, 1076. I. The external Arabic sources | journal= History in Africa | volume=9 | pages=21–59 | jstor= 3171598 | ref=none}}.
*{{citation | last1=Conrad | first1=David C. | last2=Fisher | first2=Humphrey J. | year=1983 | title=The conquest that never was: Ghana and the Almoravids, 1076. II. The local oral sources | journal= History in Africa | volume=10 | pages=53–78 | jstor= 3171690 | ref=none}}.
*{{citation | last=Cornevin | first=Robert | title=Encyclopaedia of Islam Volume 2 | edition=2nd | year=1965 | contribution=Ghana | publisher=Brill | place=Leiden | url= https://archive.org/stream/EncyclopaediaDictionaryIslamMuslimWorldEtcGibbKramerScholars.13/02.EncycIslam.NewEdPrepNumLeadOrient.EdEdComCon.LewPelScha.etc.UndPatIUA.v2.C-G.4th.Leid.EJBrill.1965.1991.#page/n1043/mode/1up | isbn= 978-90-04-07026-4 | pages=1001–2 | ref=none }}.
*{{citation | last=Cuoq | first=Joseph M., translator and editor | year=1975 | title= Recueil des sources arabes concernant l'Afrique occidentale du VIIIe au XVIe siècle (Bilād al-Sūdān) | publisher=Éditions du Centre National de la Recherche Scientifique | place=Paris | language=fr | ref=none }}. Reprinted in 1985 with corrections and additional texts, {{ISBN|2-222-01718-1}}. Similar to Levtzion and Hopkins, 1981 & 2000.
*{{citation | last=Masonen | first=Pekka | year=2000 | title=The Negroland revisited: Discovery and invention of the Sudanese middle ages | publisher=Finnish Academy of Science and Letters | place=Helsinki | isbn=978-951-41-0886-0 | pages=519–23 | ref=none }}.
*{{citation | last=Mauny | first=Raymond | year=1971 | contribution=The Western Sudan | editor-last=Shinnie | editor-first=P.L. | title=The African Iron age | publisher=Oxford University Press | place=Oxford | isbn= 978-0-19-813158-8 | pages=66–87 | ref=none }}.
*{{citation | last=Monteil | first=Charles | year=1954 | contribution=La légende du Ouagadou et l'origine des Soninke | title=Mélanges Ethnologiques | place=Dakar | publisher=Mémoire de l'Institute Français d'Afrique Noire 23 | pages=359–408 | ref=none}}.

==Liên kết ngoài==
*[https://www.ancient.eu/Ghana_Empire/ Ghana Empire - Ancient History Encyclopedia]
* [https://web.archive.org/web/20190519102901/http://www.africankingdoms.com/ African Kingdoms | Ghana]
* [http://www.metmuseum.org/toah/hd/ghan/hd_ghan.htm Empires of west Sudan]
* [https://web.archive.org/web/20081212110749/http://www.bu.edu/africa/outreach/materials/handouts/k_o_ghana.html Kingdom of Ghana, Primary Source Documents]
* [http://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/storyofafrica/4chapter1.shtml Ancient Ghana] — BBC World Service
{{Vương quốc Sahel}}
{{Đế quốc}}

[[Thể loại:Truyền bá Hồi giáo]]
[[Thể loại:Lịch sử Sénégal]]
[[Thể loại:Lịch sử Mauritanie]]
[[Thể loại:Quốc gia châu Phi trung cổ]]
[[Thể loại:Khởi đầu thế kỷ 8 ở châu Phi]]
[[Thể loại:Chấm dứt năm 1240]]
[[Thể loại:Vương quốc Sahel]]