Xem mã nguồn của Ẩm thực Angola

[[Tập tin:Feijoada à transmontada.jpg|nhỏ|300x300px|''Feijoada à transmontana'' điển hình của [[Bồ Đào Nha]]]]
[[Tập tin:LocationAngola.svg|nhỏ|Vị trí của [[Angola]]]]
{{Văn hóa Angola}}
'''Ẩm thực Angola''' là [[ẩm thực]] của [[Angola]], một quốc gia ở nam trung [[châu Phi]]. Vì Angola từng là [[Angola Bồ Đào Nha|thuộc địa của Bồ Đào Nha]] hàng thế kỷ, [[ẩm thực Bồ Đào Nha]] có ảnh hưởng đáng kể đến ẩm thực Angola, với nhiều thực phẩm nhập khẩu từ Bồ Đào Nha.<ref name="Oyebade">Adebayo Oyebade, ''Culture and Customs of Angola'' (2007).</ref>

== Nguyên liệu ==
[[Thực phẩm thiết yếu|Nguyên liệu thiết yếu]] bao gồm [[Bột (lương thực)|bột mì]], [[đậu và cơm]], cám ngô ([[bột ngô]] xay), [[bột sắn]], [[Cá (thực phẩm)|cá]], [[thịt lợn]] và [[thịt gà]], các loại [[xốt]] và [[rau]] như là [[khoai lang]], [[cà chua]], [[hành tây]], và [[đậu bắp]]. [[Gia vị]] như là [[tỏi]] cũng phổ biến.

== Món ăn ==
[[Tập tin:Calulu.jpg|nhỏ|Cá calulu, một món điển hình từ Angola và São Tomé e Príncipe]]
[[Tập tin:Moamba traditional dish in Luanda.JPG|nhỏ|''Moamba de galinha'', traditional dish of Luanda - palm oil, cassava flour porridge, okra, plantains, wild spinach]]
[[Tập tin:Funge.jpg|nhỏ|Funge ngô (trái) và sắn (phải), một [[món ăn thêm]] điển hình của Angola]]
[[Tập tin:Feijão com óleo de palma.jpg|nhỏ|Feijão de óleo de palma{{Spaced en dash}} Đậu với dầu cọ, một món truyền thống của Angola]]
''Funge'' (hoặc ''funje'', {{IPA|pt|ˈfũʒɨ̥}}) và ''pirão'' ({{IPA|pt|piˈɾɐ̃w}}) là các món phổ biến, và ở những hộ gia đình nghèo hơn nó được tiêu thụ làm mó ăn hàng ngày. Món này thường được ăn với cá, lợn, gà hoặc đậu. ''Funge de bombo'' ({{IPA|pt|dɨ ˈbõbu}}), phổ biến hơn ở bắc Angola, một loại tương hoặc [[cháo đặc]] từ [[sắn]], làm từ bột sắn. Nó sền sệt và có màu xám. ''Pirão'', màu vàng và giống với [[polenta]], nó làm từ bột ngô và phổ biến hơn ở phía nam. ''Fubá'' ({{IPA|pt|fuˈba}}) là thuật ngữ để làm loại bột được sử dụng để làm ''funge'' và ''pirão'', nó còn được dùng để làm ''angu'', polenta kiểu Brasil. Cả hai loại đều được tả là  nhạt nhẽo nhưng gây no và thường được ăn với các loại xốt và nước quả hoặc với ''gindungo'' (xem phần dưới), một gia vị cay.<ref name="Stead">Mike Stead and Sean Rorison.</ref>

''Moamba de galinha'' (hoặc ''gà moamba'', {{IPA|pt|ˈmwɐ̃ba dɨ ɡɐˈɫĩɲɐ}}) là gà với tương [[Họ Cau|cọ]], đậu bắp, tỏi và [[dầu cọ]] hash hoặc dầu cọ đỏ, thường dùng với cơm hoặc ''funge''. Cả ''funge'' và ''moamba de galinha'' đều được coi là [[món ăn quốc gia]].<ref>James Minahan.</ref> Một món biến thể của ''moamba de galinha'', ''muamba de ginguba'', sử dụng ''ginguba'' ({{IPA|pt|ʒĩˈɡubɐ}}, xốt lạc) thay vì tương cọ.<ref>Igor Cusack, "African Cuisines: Recipes for Nation-Building?"</ref>

Các món phổ biến khác trong ẩm thực Angola bao gồm:
* ''Arroz'' (các món [[gạo]]), bao gồm ''arroz da Ilha'' (cơm với gà hoặc cá), ''arroz de garoupa da Ilha'' ({{IPA|pt|ɐˈʁoʑ dɨ ɡɐˈɾo(w)pɐ dɐ ˈiʎɐ}}, (cơm với [[cá mú]]), và ''arroz de marisco'' ({{IPA|pt|mɐˈɾiɕku}}, cơm trắng với hải sản, thường là [[Tôm thương phẩm|tôm]], [[Bộ Mực ống|mực]], [[cá thịt trắng]], hoặc [[Họ Tôm hùm càng|tôm hùm]]). 
* ''Cabidela'' ({{IPA|pt|kɐbiˈðɛɫɐ}}), một món nấu trong tiết canh, dùng với cơm và  ''funge''. Thường là (''galinha de cabidela'', ''galinha à cabidela''), dùng với [[giấm]], cà chua, hành tây và tỏi. Nó cũng du nhập vào [[ẩm thực Brasil]].
* ''Caldeirada de cabrito'' ({{IPA|pt|kaɫde(j)ˈɾaðɐ dɨ kɐˈβɾitu}}), [[món hầm]] [[thịt dê]] dùng với cơm, một món truyền thống trong ngày độc lập Angola, 11 tháng 11.
* Cá hầm, bao gồm ''caldeirada de peixe'' ({{IPA|pt|dɨ ˈpe(j)ʃɨ̥}}), làm với "mọi thứ có thể" và dùng với cơm, và ''muzongue'' ({{IPA|pt|muˈzõɡɨ̥}}), làm từ cá khô và cá tươi nguyên con nấu với dầu cọ, khoai lang, hành tây, cà chua, rau chân vịt và gia vị dùng với cơm, rau chân vịt, ''funje'', và farofa; một số người Angola tin rằng món hầm này giúp giải rượu nếu uống trước khi [[đau đầu]].
* ''Calulu'' ({{IPA|pt|kɐɫuˈɫu}}), cá khô với rau, thường là hành tây, cà chua, mướp tây, khoai lang, tỏi, dầu cọ, và lá ''gimboa'' (giốgn với rau chân vịt); thường dùng với cơm, ''funge'', đậu dầu cọ, và ''farofa''.
* ''Caruru'' ({{IPA|pt|kɐɾuˈɾu}}), một món hầm [[tôm]] và đậu bắp, có nguồn gốc Brasil.<ref>Cherie Hamilton, "[https://books.google.com/books?id=lXAYAq59Do8C Brazil: A Culinary Journey]."</ref>
* ''Catatos'' ({{IPA|pt|kɐˈtatuɕ}}), [[sâu bướm]] xào tỏi, thường dùng với cơm; [[đặc sản]] ở Uíge
* ''Chikuanga'' ({{IPA|pt|ʃikuˈɐ̃ɡɐ}}), một loại bánh làm từ bột sắn, gói trong lá [[chuối]]; đặc sản của đông bắc1 Angola.
* ''Cocada amarela'' ({{IPA|pt|kuˈkaðɐ}} hoặc {{IPA|pt|kɔˈkaðɐ}}), [[bánh pudding]] dừa vàng làm với đường, dừa nạo, [[lòng đỏ trứng]], và bột [[quế]], một [[món tráng miệng]] ở cả [[Mozambique]] và [[Angola]].<ref>Glenn Rinsky and Laura Halpin Rinsky, ''The Pastry Chef's Companion: A Comprehensive Resource Guide for the Baking and Pastry Professional'' (2008).</ref><ref name="Heidemarie Vos 2010">Heidemarie Vos, ''Passion of a Foodie: An International Kitchen Companion'' (2010).</ref> Nó rất khác với món ''cocada'' ở Brasil.
* ''Doce de ginguba'' ({{IPA|pt|ˈdosɨ̥ dɨ ʒĩˈɡuβɐ}}), kẹo lạc.
* ''Farofa'' ({{IPA|pt|fɐˈɾɔ̞fɐ}}), [[cơm và đậu]] với bột sắn rang ở trên; một món có nguồn gốc Brasil phổ biến ở Angola. 
* ''Feijão de óleo de palma'' ({{IPA|pt|fe(j)ˈʒɐ̃w ˈdj ɔɫju dɨ ˈpaɫmɐ}}) hoặc ''dendem'', đậu, hành, và tỏi nấu trong dầu cọ; thường dùng với cá, chuối và ''farofa''.
* ''Frango (grelhado) [[piri-piri]]'' ({{IPA|pt|ˈfɾɐ̃ɡu ˌpiɾiˈpiɾi}}), món ăn bản xứ của Angola và [[Mozambique]], cũng là một thuộc địa trước đây của Bồ Đào Nha; một món gà nướng ướp rất cay ớt [[piri piri]] đôi khi với [[ớt]] bột, muối, và nước chanh.<ref>''1,001 Foods to Die For'' (2007).</ref><ref>Jessica B. Harris, ''The Africa Cookbook: Tastes of a Continent'' (1998).</ref>
* ''Gafanhotos de palmeira'' ({{IPA|pt|ɡɐfɐˈɲotuʑ dɨ paɫˈmejɾɐ}}), [[Phân bộ Châu chấu|châu chấu]] nướng từ một cây cọ, đặc sản của [[Cuanza Norte (tỉnh)|Cuanza Norte]]; thường dùng với ''funge''.
* ''Gindungo'' ({{IPA|pt|ʒĩˈdũɡu}}), một loại [[gia vị]] làm từ [[ớt]], tỏi, hành tây, và đôi khi có [[brandy]]; một số người Angola nghĩ đây là [[thuốc kích dục]]
* ''Jinguinga'' ({{IPA|pt|ʒĩˈɡĩɡɐ}}), [[lòng]] dê với tiết canh, đặc sản của [[Malanje]], thường dùng với và''funge''.
* ''Kifula'', [[thịt hú săn]] dùng với châu chấu luộc hoặc nướng, đặc sản của Cuanza Norte, dùng với ''funge''.
* ''Kissuto Rombo'' ({{IPA|pt|kiˈsutu ˈʁõbu}}), dê nướng với tỏi và [[nước chanh]], dùng với cơm và khoai rán.
* ''Kitaba'' or ''quitaba'' ({{IPA|pt|kiˈtabɐ}}), một loại tương lạc giòn với vị ớt.
* ''Kitetas'' ({{IPA|pt|kiˈtetɐɕ}}), nghêu, thường dùng với xốt [[rượu vang trắng]] và dùng với bánh mì.
* ''Kizaka'' ({{IPA|pt|kiˈzakɐ}}), lá sắn, giống với [[rau chân vịt]] và thường dùng với ''ginguba'' (lạc) ''Kizaka com peixe'' thái nhỏ,  nghĩa là ''kizaka'' với cá, hành tây, và cà chua, dùng với cơm và ''funge''.
* ''Leite azedo com pirão de milho'' ({{IPA|pt|ˈlejtj ɐˈzeðu kõ piˈɾɐ̃w dɨ ˈmiʎu}}), đặc sản của [[Huíla Province|Huíla]], [[sữa lỏng chua]] với cháo ngô đặc.
* ''Mafuma'' ({{IPA|pt|mɐˈfumɐ}}), thịt [[ếch]], một đặc sản của [[Cunene (tỉnh)|Cunene]].
* ''Mariscos cozidos com gindungo'' ({{IPA|pt|mɐˈɾiɕkuɕ kuˈziðuɕ kõ ʒĩˈdũɡu}}), tôm hùm, tôm, và [[trai]] nấu trong nước biển dùng với cơm và [[xốt cay]]
* ''Mousse de maracujá'' ({{IPA|pt|musɨ̥ dɨ mɐɾɐkuˈʒa}}), một loại [[mousse]] từ [[chanh dây]] có nguồn gốc Brasil nhưng phổ biến ở Angola.
* ''Mufete de kacusso'' (hoặc ''cacusso'', ({{IPA|pt|muˈfɛtɨ̥ dɨ kɐˈkusu}})), cá nướng, thường là [[Chi Cá rô phi|cá rô phi]] sông, trong loại xốt béo từ hành tây, giấm, và gia vị, thường được dùng với đậu [[dầu dừa]], cơm, khoai lang, hoặc ''farofa''.
* ''Mukua'' ({{IPA|pt|muˈku.ɐ}}), [[hoa quả khô]] từ cây bao bap, thường làm thành [[kem]].
* ''Molho cru'' ({{IPA|pt|ˈmoʎu ˈkɾu}}), xốt hoặc tương dùng với hải sản, làm từ tỏi hoặc, [[hành lá]], [[mùi tây]], [[thì là Ai Cập]], muối, giấm và nước.<ref name="Heidemarie Vos 2010"/>
* ''Ngonguenha'' ({{IPA|pt|ᵑɡõˈɡẽɲɐ}}), bột sắn rang, đường và sữa, một món mặn.
* [[Đu đủ]] với [[rượu vang porto]].<ref>Laurens Van der Post, First Catch Your Eland (1978).</ref><ref>José Eduardo Agualusa, ''Gods and Soldiers: The Penguin Anthology of Contemporary African Writing'' (editor Rob Spillman). (2009).</ref>
* ''Pavê de ginguba'' ({{IPA|pt|pɐˈve}}), [[bánh sponge]] lạc tráng miệng.
* ''[[Chikki|Pé-de-moleque]]'' ({{IPA|pt|ˈpɛ dɨ muˈɫɛkɨ̥}}), kẹo lạc và caramen.
* ''Quiabos com camarão'' ({{IPA|pt|ˈkjaβuɕ kõ kɐmɐˈɾɐ̃w}}), tôm với đậu bắp, tỏi, hành tây, và cà chua, dùng với cơm.
* ''Tarco'' ({{IPA|pt|ˈtaɾku}}), [[cải củ]] với lạc, dầu cọ, cà chua và hành tây, dùng với thịt hoặc cá.

== Đồ uống ==
[[Tập tin:Cervejangola.jpg|nhỏ|Cerveja N'Gola, một loại bia Angola]]
Các loại [[thức uống]], [[thức uống có cồn]] và không cồn đều phổ biến ở Angola.

Nhiều loại [[thức uống chưng cất|spirit]] được làm tại nhà, bao gồm ''capatica'' (làm từ chuối, một đặc sản của Cuanza Norte), ''caporoto'' (làm từ ngô, đặc sản của Malanje); ''cazi'' hoặc ''caxipembe'' (làm từ vỏ khoai tây và sắn); ''kimbombo'' (làm từ ngô), ''maluva'' hoặc ''ocisangua'' (làm từ nước cây cọ, đôi khi được mô tả là "[[Rượu trái cây|rượu vang cọ]]", một đặc sản của Bắc Angola), ''ngonguenha'' (làm từ bột sắn rang), và ''ualende'' (làm từ [[mía]], khoai lang, ngô, hoặc trái cây, đặc sản của [[Bié (tỉnh)|Bie]]). Các loại thức uống khác là ''Kapuka'' ([[vodka]] làm tại nhà), ''ovingundu'' ([[rượu mật ong]] làm từ [[mật ong]]), và ''Whiskey Kota'' ([[whisky]] làm tại nhà).

Các loại thức uống không cồn phổ biến bao gồm ''Kissangua'', một đặc sản của Nam Angola, một loại đồ uống không cồn truyền thống làm từ bột ngô, vì nó được sử dụng làm nghi lẽ chữa bệnh bản địa.<ref>Uwe Peter Gielen, Jefferson M. Fish, and Juris G. Draguns.</ref> [[Nước ngọt có ga]] như là [[Coca-Cola]], [[Pepsi]], [[Mirinda]], [[Sprite (nước ngọt có ga)|Sprite]], và [[Fanta]] cũng phổ biến. Trong khi một số loại nước ngọt có ga được nhập khẩu từ [[Cộng hòa Nam Phi]], [[Namibia]], [[Brasil]], và [[Bồ Đào Nha]], ngành công nghiệp đồ uống có ga ở Angola đang phát triển, với nhà máy Coca-Cola ở [[Bom Jesus, Angola|Bom Jesus]], [[Bengo (tỉnh)]], và [[Lubango]] mở cửa từ năm 2000.

Mongozo là một loại [[Bia (đồ uống)|bia]] làm tại nhà truyền thống từ hạt cọ, một đặc sản của ([[Lunda Norte (tỉnh)|Lunda Norte]] và [[Lunda Sul (tỉnh)|Lunda Sul]]). Mongozo từng được ủ bởi [[người Chokwe]] trước sự đổ bộ của người châu Âu, mà mongozo bây giờ được sản xuất để xuất khẩu thương mại, bao gồm [[Bỉ]], nơi nó được sản xuất bởi Van Steenberge.

Các loại bia thương mại khác nhau được ủ ở Angola, loại cổ nhất là Cuca, được ủ ở Luanda. Các loại khác bao gồm Eka (ủ ở Dondo ở [[Cuanza Sul (tỉnh)|Cuanza Sul]]), N'gola (ủ ở Lubango), và Nocal (ủ ở Luanda).

== Xem thêm ==
* [[Ẩm thực châu Phi]]
* [[Ẩm thực Tây Phi]]

== Tham khảo ==
{{Tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==
{{Thể loại Commons nội dòng|Cuisine of Angola}}

{{Các loại ẩm thực}}

[[Thể loại:Ẩm thực châu Phi|Angola]]
[[Thể loại:Ẩm thực Angola| ]]