Xem mã nguồn của 90482 Orcus

{{About||the Roman god|Orcus (thần thoại)|other uses|Orcus (định hướng)}}
{{Infobox planet
 | minorplanet     = yes
 | name            = Orcus
 | symbol          = [[Tập tin:Orcus symbol (bold).svg|24px|🝿]]
 | background      = #FFC0C0
 | image           = Orcus-Vanth orbit.gif
 | image_size      = 250
 | caption         = Orcus và vệ tinh Vanth của nó được [[Kính viễn vọng không gian Hubble]] chụp vào năm 2006
 | discovery_ref   = &thinsp;<ref name="jpldata"/><ref name="MPC-Orcus"/>
 | discovered      = 17 tháng 2 năm 2004
 | discoverer      = [[Michael E. Brown|Michael Brown]]<br/>[[Chad Trujillo]]<br/>[[David L. Rabinowitz|David Rabinowitz]]
 | discovery_site  = 
 | earliest_precovery_date = 8 tháng 11 năm 1951
 | mpc_name        = (90482) Orcus
 | alt_names       = 2004 DW
 | pronounced      = {{IPAc-en|ˈ|ɔr|k|ə|s}}<ref>{{dict.com|Orcus}}</ref>
 | adjectives      = Orcean {{IPAc-en|ˈ|ɔr|s|i|ə|n}}<ref>Angley (1847) ''De Clifford, the philosopher''</ref>
 | named_after     = [[Orcus]] {{small|(thần thoại La Mã)}}<ref name="springer"/>
 | mp_category     = [[TNO]]&thinsp;<ref name="jpldata"/>{{·}} [[plutino]]&thinsp;<ref name="Buie" /><ref name="MPEC 2009-E53" /><br/>[[hành tinh lùn]]&thinsp;<ref name="Grundy-orbits"/>
 | orbit_ref       = &thinsp;<ref name="jpldata" />
 | epoch           = 31 tháng 5 năm 2020<br/>([[Ngày Julius|JD]] 2.459.000,5)
 | uncertainty     = 2
 | observation_arc = 68,16 năm (24.894 ngày)
 | aphelion        = {{Convert|48,067|AU|Tm|abbr=on|lk=on}}
 | perihelion      = {{Convert|30,281|AU|Tm|abbr=on}}
 | time_periastron = ≈ 9 tháng 1 năm 2143 <ref name=perihelion/><br/>±4 ngày
 | semimajor       = {{Convert|39,174|AU|Tm|abbr=on}}
 | eccentricity    = 0,227 01
 | period          = 245,19 [[Năm Julius (thiên văn)|năm]]<br/>(89.557 ngày)
 | mean_anomaly    = 181,735[[Độ (góc)|°]]
 | mean_motion     = {{Deg2DMS|0.00402|sup=ms}} / ngày
 | inclination     = 20,592°
 | asc_node        = 268,799°
 | arg_peri        = 72,310°
 |satellites       = [[Vanth]]
 |dimensions       = {{val|910|50|40|u=km}} <ref name="brown2018"/> {{val|917|25|u=km}} <ref name=TNOsCool8/> 
 |mass             = {{val|6,348|0,019|e=20|u=kg}} (hệ) <ref name="Grundy-orbits"/>
 |density          = {{val|1,53|0,15|0,13|u=g/cm3}} <ref name=TNOsCool8/>
 |surface_grav     = ≈&thinsp;{{Gr|0.641|458|2}} m/s<sup>2</sup>
 |escape_velocity  = ≈&thinsp;{{V2|0.641|458|2}} [[km/s]]
 |spectral_type    = ([[Thiên thể bên ngoài Sao Hải Vương#Màu sắc|trung tính]])<ref name="Barucci2008"/><br/>B–V= 0,68 <ref name="deBergh2005"/><br/>V–R= 0,37<ref name="deBergh2005"/>
 |albedo           = {{val|0,231|0,018|0,011}} <ref name=TNOsCool8/>
 |single_temperature= <&thinsp;44 [[kelvin|K]]<ref name="Barucci2008"/>
 |magnitude        = 19,1 ([[xung đối]])<ref name="Horizons"/>
 |abs_magnitude    = {{val|2,31|0,03}} (tích phân),<ref name=TNOsCool8/> {{val|2,41|0,05}} <ref name="Brown2010"/>
}}

'''Orcus''' {{IPAc-en|ˈ|ɔr|k|ə|s}} ([[định danh hành tinh vi hình]]: '''90482 Orcus''', có mã hiệu 2004 DW) là một [[hành tinh lùn]] [[Thiên thể bên ngoài Sao Hải Vương|bên ngoài Sao Hải Vương]] với một vệ tinh lớn [[Vanth]].<ref name="Grundy-orbits"/> Nó có đường kính 910&nbsp;km. Bề mặt của Orcus tương đối sáng với [[suất phản chiếu]] đạt 23%, có màu trung tính và nhiều nước. Nó được [[Michael E. Brown|Michael Brown]] thuộc nhóm [[Caltech]], [[Chad Trujillo]] của [[Đài thiên văn Gemini]] và [[David L. Rabinowitz|David Rabinowitz]] ở trường [[Đại học Yale]] cùng phát hiện ra. Bức ảnh dùng để phát hiện ra Orcus được chụp vào ngày 17 tháng 2 năm 2004.<ref name="MPC-Circulars-Archive"/>

== Lịch sử ==

=== Khám phá ===
[[Tập tin:Orcus nasa.jpg|thumb|left|upright|Hình ảnh khám phá của Orcus được chụp vào năm 2004<ref name="distantplanetoid"/>]]
Orcus được phát hiện vào ngày 17 tháng 2 năm 2004, bởi nhà [[thiên văn học]] người [[Mỹ]] [[Michael E. Brown|Michael Brown]] thuộc [[Caltech]], [[Chad Trujillo]] của [[Đài thiên văn Gemini]] và [[David L. Rabinowitz|David Rabinowitz]] thuộc trường Đại học Yale. Lật lại các bức ảnh chụp trước đây do [[Đài thiên văn Palomar]] chụp vào đầu ngày 8 tháng 11 năm 1951, sau đó thu được từ [[Khảo sát Bầu trời Kỹ thuật số]], các nhà thiên văn học cũng đã tìm ra dấu vết của Orcus.<ref name="MPC-Orcus"/>

=== Tên ===
Theo hướng dẫn của Liên hiệp thiên văn thế giới về cách đặt tên, những thiên thể tương tự về kích thước và quỹ đạo với [[sao Diêm Vương]] (Pluto) được đặt theo tên những vị thần của thế giới bên kia. Vì thế, những người phát hiện đề xuất đặt tên cho thiên thể mới này theo tên của [[Orcus]], [[thần chết]] trong [[Thần thoại La Mã]]. Cái tên này được chính thức công nhận vào ngày 22 tháng 11 năm 2004.<ref name="MPC-Circulars-Archive"/>

== Quỹ đạo ==
Orcus là một [[plutino]] (các thiên thể tương tự với [[Sao Diêm Vương]]) lớn.<ref name="MPC-Orcus"/> Orcus có [[cộng hưởng quỹ đạo]] 2:3 với [[Sao Hải Vương]], có chu kỳ quỹ đạo là 245 năm với quỹ đạo tương tự Sao Diêm Vương,<ref name="jpldata"/><ref name="Buie" /> nhưng định hướng khác nhau. Mặc dù có những thời điểm, quỹ đạo của Orcus tiệm cận với quỹ đạo của [[Sao Hải Vương]], nhưng khoảng cách của Orcus với Sao Hải Vương vẫn là rất lớn. Trong ít ra là 14.000 năm nữa, Orcus sẽ vẫn ở khoảng cách lớn hơn 18 [[Đơn vị thiên văn|AU]] (khoảng 2,7 tỉ km) so với Sao Hải Vương.
{{Multiple image
| align = left
| direction = 
| width = 
| image1 = Orcus-motion.png
| width1 = 175
| caption1 = [[Cộng hưởng quỹ đạo|Cộng hưởng quỹ đạo trung bình]] của Orcus ([[Hệ quy chiếu quay|hệ quay]] với chu kỳ bằng [[chu kỳ quỹ đạo]] của [[Hải Vương Tinh]])
| image2 = TheKuiperBelt Orbits Orcus2.svg
| width2 = 330
| caption2 = Quỹ đạo của Orcus (xanh da trời), [[Sao Diêm Vương|Pluto]] (đỏ) và [[Sao Hải Vương]] (xám). Vị trí của Orcus và Pluto tại thời điểm tháng 4 năm 2006. Ngày của [[Củng điểm quỹ đạo|cận nhật]] (q) và [[Củng điểm quỹ đạo|viễn nhật]] (Q) của nó cũng được đánh dấu.
}}
{{clear|left}}

== Đặc điểm vật lý ==

=== Màu sắc và quang phổ ===

Những quan sát bằng tia hồng ngoại được thực hiện bởi đài quan sát Nam Âu cho thấy bề mặt của Orcus gồm có băng nước và các hợp chất carbon. Cùng với những quan sát quang phổ từ đài thiên văn Gemini, có thể bề mặt của Orcus được bao phủ bởi từ 15% đến 30 % là băng nước, nhưng không quá 50%. So sánh với các thiên thể khác trong hệ Mặt trời, Orcus có ít băng hơn [[Charon (vệ tinh)|Charon]], và tương đương với [[Triton]]. Băng [[mêtan|methan]] có ít hơn 30%. Trong tương lai, người ta có thể phát hiện ra các thành phần khác trên bề mặt của Orcus.

Các thiên thể trong vành đai Kuiper có màu sắc rất khác biệt. Orcus có màu nhạt hơn so với màu đỏ của [[Ixion]].

=== Kích thước và độ rọi ===
{|align="center" cellspacing="0" cellpadding="0"
|<imagemap>
# Earth
rect 646 1714 2142 1994 [[Trái Đất]]
# Eris and Dysnomia
circle 226 412 16 [[Dysnomia (moon)|Dysnomia]]
circle 350 626 197 [[Eris (dwarf planet)|(136199) Eris]]
# Pluto and Charon
circle 1252 684 86 [[Charon (moon)|Charon]]
circle 1038 632 188 [[sao Diêm Vương|(134340) Pluto]]
# Makemake
circle 1786 614 142 [[Makemake (dwarf planet)|(136472) Makemake]]
# Haumea
circle 2438 616 155 [[Haumea (dwarf planet)|(136108) Haumea]]
# Sedna
circle 342 1305 137 [[90377 Sedna|(90377) Sedna]]
# Orcus
circle 1088 1305 114 [[90482 Orcus|(90482) Orcus]]
# Quaoar
circle 1784 1305 97 [[(50000) Quaoar]]
# Varuna
circle 2420 1305 58 [[20000 Varuna|(20000) Varuna]]
# link to image (under all other links)
rect 0 0 2749 1994 [[Tập tin:EightTNOs.png]]
</imagemap>
|}
Độ rọi tuyệt đối của Orcus là 2,3, nhỏ hơn một chút so với một thiên thể thuộc vành đai Kuiper khác là [[(50000) Quaoar|50000 Quaoar]]. Những quan sát của kính viễn vọng không gian Spitzer bằng tia hồng ngoại cho thấy Orcus có đường kính từ 874&nbsp;km đến 1.020,4&nbsp;km. Độ phản xạ của Orcus khá cao, cỡ 0,2.

== Vệ tinh ==
[[Tập tin:Orcus-moon.jpg|nhỏ|Vệ tinh ''[[Vanth]]'' của Orcus]]
Phát hiện về vệ tinh của Orcus được đưa ra ngày 22 tháng 2 năm 2007. Quỹ đạo của vệ tinh này chưa được xác định.

Vệ tinh được phát hiện cách Orcus 0,25 arcsec (góc giữa 2 thiên thể nhìn từ người quan sát tại [[Trái Đất]]). Sự chênh lệnh độ rọi là vào khoảng 2,7. Nếu như vệ tinh này có cùng độ phản xạ như Orcus thì đường kính của nó ở vào cỡ 220&nbsp;km, tương đối lớn nếu so với chính Orcus. Brown tin rằng, với cấu trúc nhiều băng như của Orcus thì rất khó để vệ tinh là một mảnh vỡ của Orcus. Rất có thể vệ tinh này ban đầu cũng là một thiên thể trong vành đai Kuiper đã bị lực hấp dẫn của Orcus "tóm" làm vệ tinh.

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em|refs=

<ref name="jpldata">{{Chú thích web
  |type       = 2020-01-04 last obs.
  |title      = JPL Small-Body Database Browser: 90482 Orcus (2004 DW)
  |url        = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2090482
  |publisher  = Jet Propulsion Laboratory
  |date       = 29 January 2020
  |access-date = 20 February 2020}}</ref>

<ref name="MPC-Orcus">{{Chú thích web
  |title      = 90482 Orcus (2004 DW)
  |work       = Minor Planet Center
  |url        = http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=90482
  |access-date = 3 April 2017}}</ref>

<ref name="springer">{{Chú thích sách
  |title      = Dictionary of Minor Planet Names – (90482) Orcus, Addendum to Fifth Edition: 2003–2005
  |last       = Schmadel | first = Lutz D.
  |publisher  = Springer Berlin Heidelberg
  |page       = 236
  |date       = 2006
  |isbn       = 978-3-540-34361-5
  |doi       = 10.1007/978-3-540-34361-5_2818 |chapter       = (90482) Orcus &#91;39.5, 0.22, 20.5&#93; }}</ref>

<ref name="Buie">
{{Chú thích web
| author = Buie, Marc W.
| date = 22 December 2007
| title = Orbit Fit and Astrometric record for 90482
| publisher = SwRI (Space Science Department)
| url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/90482.html
| access-date = 19 September 2008
| author-link = Marc W. Buie
}}
</ref>

<ref name="MPEC 2009-E53">
{{Chú thích web
| title = MPEC 2009-E53 :Distant Minor Planets (2009 MAR. 30.0 TT)
| date = 11 March 2009
| publisher = Minor Planet Center
| url = http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K09/K09E53.html
| access-date = 5 July 2011
}}
</ref>

<ref name="Grundy-orbits">{{chú thích tạp chí
 |title=Mutual Orbit Orientations of Transneptunian Binaries
 |url=http://www2.lowell.edu/users/grundy/abstracts/preprints/2019.TNB_orbits.pdf
 |first1=Will M.
 |last1=Grundy
 |first2=Keith S.
 |last2=Noll
 |first3=Henry G.
 |last3=Roe
 |first4=Marc W.
 |last4=Buie
 |first5=Simon B.
 |last5=Porter
 |first6=Alex H.
 |last6=Parker
 |first7=David
 |last7=Nesvorný
 |first8=Harold F.
 |last8=Levison
 |first9=Susan D.
 |last9=Benecchi
 |first10=Denise C.
 |last10=Stephens
 |first11=Chad A.
 |last11=Trujillo
 |journal=Icarus
 |year=2019
 |doi=10.1016/j.icarus.2019.03.035
 |issn=0019-1035
 |bibcode=2019Icar..334...62G
 |volume=334
 |pages=62–78
 |access-date=2019-11-13
 |archive-date=2020-01-15
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115091416/http://www2.lowell.edu/~grundy/abstracts/preprints/2019.TNB_orbits.pdf
 |url-status=dead
 }}</ref>

<ref name=perihelion>[http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=Orcus JPL Horizons] Observer Location: @sun (perihelion occurs when deldot changes from negative to positive)</ref>

<ref name="brown2018">{{chú thích tạp chí
|last1=Brown
|first1=Michael E.
|last2=Butler
|first2=Bryan J.
|title=Medium-sized satellites of large Kuiper belt objects
|journal=The Astronomical Journal
|volume=156
|issue=4
|pages=164
|date=22 January 2018
|arxiv=1801.07221
|doi=10.3847/1538-3881/aad9f2
}}</ref>

<ref name=TNOsCool8>{{chú thích tạp chí|first=S.|last=Fornasier |first2=E. |last2=Lellouch |first3=T. |last3=Müller, P. |display-authors=etal |date=2013|arxiv=1305.0449v2|title=TNOs are Cool: A survey of the trans-Neptunian region. VIII. Combined Herschel PACS and SPIRE observations of 9 bright targets at 70–500 ''µ''m.|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=555|pages=A92|doi=10.1051/0004-6361/201321329
|bibcode = 2013A&A...555A..15F }}</ref>

<ref name=TNOsCool8/>

<ref name="Barucci2008">
{{chú thích tạp chí
| last = Barucci
| first = M. A.
|author2=Merlin |author3=Guilbert |author4=Bergh |author5=Doressoundiram | title = Surface composition and temperature of the TNO Orcus
| journal = Astronomy and Astrophysics
| volume = 479
| issue = 1
| pages = L13–L16
| date = 2008
| doi = 10.1051/0004-6361:20079079
| bibcode = 2008A&A...479L..13B
|display-authors=etal
| doi-access = free
}}
</ref>

<ref name="deBergh2005">
{{chú thích tạp chí
| first = C.
| last = de Bergh
| author2 = A. Delsanti| author3=G. P. Tozzi| author4=E. Dotto| author5=A. Doressoundiram| author6=M. A. Barucci
| title = The Surface of the Transneptunian Object 9048 Orcus
| journal = Astronomy & Astrophysics
| volume = 437
| issue = 3
| date = 2005
| pages = 1115–1120
| bibcode = 2005A&A...437.1115D
| doi = 10.1051/0004-6361:20042533
| doi-access = free
}}
</ref>

<ref name="Horizons">
{{Chú thích web
| title = HORIZONS Web-Interface
| publisher = [[JPL Solar System Dynamics]]
| url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=Orcus
| access-date = 2 July 2008
}}
</ref>

<ref name="Brown2010">
{{chú thích tạp chí
| last = Brown
| first = M.E.
|author2= Ragozzine, D.|author3= Stansberry, J.|author4= Fraser, W.C.
| title = The size, density, and formation of the Orcus-Vanth system in the Kuiper belt
| journal = The Astronomical Journal
| volume = 139
| issue = 6
| pages = 2700–2705
| date = 2010
| doi = 10.1088/0004-6256/139/6/2700
| arxiv = 0910.4784
| bibcode = 2010AJ....139.2700B
}}
</ref>

<ref name="MPC-Circulars-Archive">{{Chú thích web
  |title      = MPC/MPO/MPS Archive
  |work       = Minor Planet Center
  |url        = http://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/MPCArchive_TBL.html
  |access-date = 3 April 2017}}</ref>

<ref name="distantplanetoid">{{Chú thích web|url=https://solarsystem.nasa.gov/resources/401/distant-planetoid/|title=Distant Planetoid|publisher=NASA|website=solarsystem.nasa.gov|access-date=18 May 2019}}</ref>

}}

== Liên kết ngoài ==
{{thể loại Commons|90482 Orcus}}
* [http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K04/K04D09.html MPEC 2004-D09] announcing the discovery {{small|but attributing it to Raymond J. Bambery, Steven H. Pravdo, Michael D. Hicks, [[Kenneth J. Lawrence]], Daniel MacDonald, [[Eleanor Helin]] and Robert Thicksten / [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]]}}
* [http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K04/K04D13.html MPEC 2004-D13] correcting MPEC 2004-D09
* [https://web.archive.org/web/20070322195011/http://www.chadtrujillo.com/2004dw/ Chad Trujillo's page on 2004 DW]
* [https://apod.nasa.gov/apod/ap090325.html Orcus of the Outer Solar System], [[Astronomy Picture of the Day]], 25 March 2009
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3506329.stm New world found far beyond Pluto], David Whitehouse, ''BBC News'', 3 March 2004
* [https://skyandtelescope.org/astronomy-news/a-new-kuiper-belt-giant/ A New Kuiper Belt Giant], Stuart Goldman, ''Sky & Telescope'', 24 February 2004

{{Hành tinh lùn}}
{{Hệ Mặt Trời}}
{{MinorPlanets Footer}}
{{Thiên thể ngoài Sao Hải Vương}}
{{Vệ tinh của hành tinh lùn}}
{{Portal bar|Thiên văn học|Sao|Hệ Mặt Trời}}

{{DEFAULTSORT:090482}}
[[Thể loại:90482 Orcus| ]]
[[Thể loại:Được phát hiện bởi Chad Trujillo|Orcus]]
[[Thể loại:Được phát hiện bởi David L. Rabinowitz|Orcus]]
[[Thể loại:Được phát hiện bởi Michael E. Brown|Orcus]]
[[Thể loại:Hành tinh lùn|Orcus]]
[[Thể loại:Hệ Mặt Trời]]
[[Thể loại:Thiên thể bên ngoài Sao Hải Vương]]
[[Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 2004|20040217]]
[[Thể loại:Tiểu hành tinh được đánh số]]
[[Thể loại:Tiểu hành tinh được đặt tên|Orcus]]
[[Thể loại:Plutino]]