Xem mã nguồn của Adam Kazimierz Czartoryski

{{Infobox nobility||name=<small>Hoàng tử</small><br>Adam Kazimierz Czartoryski|image=Peszka Adam Kazimierz Czartoryski.jpg|image_size=240px|caption=Chân dung chính thức, vẽ bởi [[Józef Peszka]], 1791|spouse=[[Izabela Czartoryska|Izabella Czartoryska]] née Fleming|issue=Teresa Czartoryska<br>[[Maria Anna Czartoryska]]<br>[[Adam Jerzy Czartoryski]]<br>[[Konstanty Adam Czartoryski]]<br>[[Zofia Czartoryska]]<br>Gabriela Czartoryska|full name=|noble family=[[Czartoryski]]|father=[[August Aleksander Czartoryski]]|mother=[[Maria Zofia Sieniawska]]|birth_date={{birth date|1734|12|1|df=y}}<br>[[Gdańsk]] (Danzig), [[Ba Lan]]|death_date={{death date and age|1823|3|19|1734|12|1|df=y}}<br>[[Sieniawa]], [[Ba Lan bị phân chia]]}}

'''Hoàng tử Adam Kazimierz Czartoryski''' (1 tháng 12 năm 1734 - 19 tháng 3 năm 1823) là một [[Szlachcic|quý tộc]]<ref>{{Chú thích web|url=http://portalwiedzy.onet.pl/2024,,,,czartoryski_adam_kazimierz,haslo.html|tựa đề=Czartoryski Adam Kazimierz - Encyklopedia - Onet.pl Portal wiedzy|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20060524222408/http://portalwiedzy.onet.pl/2024,,,,czartoryski_adam_kazimierz,haslo.html|ngày lưu trữ=2006-05-24|url-status=dead}}</ref> người [[Ba Lan]]. Ông đồng thời cũng là một nhà văn, nhà phê bình văn học và sân khấu, nhà ngôn ngữ học, nhà phiêu lưu và chính khách. Ông là một nhà bảo trợ lớn trong lĩnh vực nghệ thuật và là ứng viên thừa kế vương miện của Ba Lan. Sau một quãng thời gian học tập tại Anh, ông trở về nước vào năm 1758 và trở thành thành viên của [[Sejm]] (quốc hội), Thái tướng của [[Podolia]] và Thống chế của [[Tổng liên đoàn Vương quốc Ba Lan|Tổng Liên đoàn Vương quốc Ba Lan]].<ref>{{Chú thích web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/149041/Adam-Kazimierz-Prince-Czartoryski|tựa đề=Adam Kazimierz, Prince Czartoryski &#124; Polish prince}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=http://www.ssmpulawy.pl/en,pulawy.html|tựa đề=Szkolne Schronisko Młodzieżowe w Puławach}}</ref>

== Tiểu sử ==

=== Thời trẻ ===
Ông là con trai của Hoàng tử [[August Aleksander Czartoryski]], [[Voivoda|Đốc quân]] của [[Ruthenian Voivodeship]], và [[Maria Zofia Czartoryska|Maria Zofia Sieniawska]]. Ông kết hôn với [[Izabela Fleming]] vào ngày 18 tháng 11 năm 1761, tại [[Vowchyn|Wołczyn]], [[Ba Lan]].

=== Sự nghiệp chính trị ===
[[Tập tin:Adam_Kazimierz_Czartoryski_2.jpg|trái|nhỏ|262x262px| Chân dung vẽ bởi [[Élisabeth Vigée Le Brun|Louise Élisabeth Vigée Le Brun]], 1793]]
Dù là thành viên của ''Familia'', nhưng vào năm 1763, ông đã từ chối trở thành ứng viên thừa kế ngôi vương của Ba Lan mà thay vào đó lựa chọn trở thành người bảo trợ cho nghệ thuật. Ông rút lui và ủng hộ việc [[Stanisław II August|Stanisław August Poniatowski]] lên ngôi.<ref name="Jędruch1982-193">{{Chú thích sách|author=Jacek Jędruch|author-link=Jacek Jędruch|title=Constitutions, elections, and legislatures of Poland, 1493–1977: a guide to their history|url=https://books.google.com/books?id=Rmx8QgAACAAJ|access-date=13 August 2011|year=1998|publisher=EJJ Books|isbn=978-0-7818-0637-4|page=193}}</ref> Cùng với vợ, [[Izabela Czartoryska]], ông đã tạo ra một trung tâm quan trọng của đời sống trí thức và chính trị Ba Lan tại [[Cung điện Czartoryski (Puławy)|Cung điện Czartoryski]] ở [[Puławy]].

Ông phụng sự từ năm 1758 với tư cách là quân chủ của [[Podolia]].<ref name="Jędruch1982-193"/> Vào năm 1765, ông trở thành người đồng sáng lập ''[[Monitor (báo Ba Lan)|của Monitor]]'', tờ báo định kỳ hàng đầu của thời kỳ [[Khai sáng Ba Lan]]. Năm 1766, ông cho tổ chức lại quân đội của [[Đại công quốc Lietuva|Đại công quốc Litva]].<ref name="Jędruch1982-193"/> Năm 1767, ông gia nhập [[Liên minh Radom]].<ref name="Jędruch1982-193"/> Năm 1768, ông trở thành chỉ huy của [[Quân đoàn Cadets (Warszawa)|Trường Kỵ binh]] ([[Quân đoàn Cadets (Warszawa)|Quân đoàn Thiếu sinh quân]]).<ref name="Jędruch1982-193"/> Năm 1788-1792, ông đại diện cho [[Lublin]] tại "[[Sejm bốn năm|Quốc Hội Bốn Năm]]."<ref name="Jędruch1982-193"/>

Khi được trở lại bên nhà vua một lần nữa, ông trở thành lãnh đạo của [[Đảng Ái quốc]] và là người đồng sáng lập [[Ủy ban giáo dục quốc gia|Ủy ban Giáo dục Quốc gia]] Ba Lan.<ref name="Jędruch1982-193" /> Ông cũng ủng hộ [[Hiến pháp Ba Lan ngày 3 tháng 5 năm 1791]], và đã được chọn để trở thành người đứng đầu [[Phái bộ ngoại giao|phái đoàn ngoại giao]] đến [[Dresden]] để cố gắng thuyết phục [[Friedrich August I của Sachsen|Frederick Augustus III]], Tuyển hầu tước bang Sachsen ủng hộ Khối thịnh vượng chung và chấp nhận ngôi vương của nó (sau cái chết của Poniatowski trong tương lai).<ref name="Jędruch1982-193" /> Khác với nhiều chính trị gia khác, ông từ chối tham gia [[Liên đoàn Targowica|Liên minh Targowica]] được thành lập nhằm hạ bệ Hiến pháp.

Ông được trao tặng [[Huân chương Đại bàng trắng (Ba Lan)|Huân chương Đại bàng trắng]] vào ngày 25 tháng 11 năm 1764.

Czartoryski được ủng hộ để làm [[Sejm Marshal|Thống chế]] của [[Bầu cử hoàng gia ở Ba Lan|Hội nghị Sejm]] chuyển đổi từ ngày 7 tháng 5 đến ngày 23 tháng 6 năm 1764, và của Hội nghị Sejm bất thường từ ngày 26 đến 28 tháng 6 năm 1812, đều được tổ chức tại [[Warszawa|Warsaw]].<ref name="Jędruch1982-193"/> Do đó, ông trở thành Thống chế của [[Tổng liên đoàn Vương quốc Ba Lan|Tổng Liên đoàn Vương quốc Ba Lan]].
[[Tập tin:Pałac,_Puławy.jpg|nhỏ|225x225px| [[Cung điện Czartoryski (Puławy)|Cung điện Czartoryski]] tại [[Puławy]]]]

== Tưởng nhớ ==
Ông là một trong những nhân vật trong bức tranh vẽ năm 1891 của [[Jan Matejko]], ''[[Hiến pháp ngày 3 tháng 5 năm 1791 (tranh vẽ)|Hiến pháp ngày 3 tháng 5 năm 1791]].''

== Giải thưởng ==
[[Tập tin:Pulawy_Sybil_Temple_west_side_wide_view.jpg|nhỏ|300x300px| [[Đền thờ Sibyl]], bảo tàng của [[Izabela Czartoryska]] tại [[Puławy]]]]

* [[Huân chương Đại bàng trắng (Ba Lan)|Huân chương Đại bàng trắng]] (25 tháng 11 năm 1764)
* [[Order of Saint Stanislaus|Huân chương Thánh Stanislaus]]
* [[Lệnh của Thánh Anrê|Huân chương Thánh Anrê]] (1762)
* [[Lệnh của Thánh Anna|Huân chương Thánh Anna]]
* [[Huân chương Lông cừu vàng]] (Áo) (1808)

== Tác phẩm ==
Czartoryski là tác giả của nhiều vở hài kịch và chính kịch.<ref name="Jędruch1982-193"/><ref name="Meer2002">{{Chú thích sách|author=Jan IJ. van der Meer|title=Literary activities and attitudes in the Stanislavian age in Poland (1764-1795): a social system?|url=https://books.google.com/books?id=-98Z_F7SWroC&pg=PA126|access-date=23 October 2011|year=2002|publisher=Rodopi|isbn=978-90-420-0933-2|page=126}}</ref> Ông cũng đã viết một bài tiểu luận phê bình về [[văn học Ba Lan]] đương đại với tên ''Myśli o pismach polskich'' [Những suy nghĩ về Văn học Ba Lan] (1810).

* ''Panna na wydaniu'' (1771).
* ''Katechizm kadecki'' (Giáo lý Thiếu sinh quân, 1774).
* ''Kawa'' (Cà phê, 1779).
* ''Myśli o pismach polskich'' (Suy nghĩ về tác phẩm của người Ba Lan, 1810).

== Xem thêm ==

* [[Adam Jerzy Czartoryski]]

== Tham khảo ==
{{tham khảo|refs=
}}

{{Thời kỳ Khai sáng}}

[[Thể loại:Thống chế Áo]]
[[Thể loại:Mất năm 1823]]
[[Thể loại:Sinh năm 1734]]
[[Thể loại:Hiệp sĩ Lông cừu vàng Áo]]
[[Thể loại:Người nhận Huân chương Đại bàng trắng (Ba Lan)]]