Xem mã nguồn của Atlantis

[[Tập tin:Athanasius_Kircher's_Atlantis.gif|nhỏ| Bản đồ Atlantis của [[Athanasius Kircher]], đặt nó ở giữa Đại Tây Dương, chép từ ''Mundus Subterraneus'' 1669, được xuất bản tại Amsterdam. Bản đồ được định hướng với phía nam ở trên cùng. ]]
'''Atlantis''' ({{Langx|grc|Ἀτλαντὶς νῆσος}}, "Đảo [[Atlas (thần thoại)|Atlas]] ") là một hòn đảo [[hư cấu]] được đề cập như [[Phúng dụ|phép phúng dụ]] về sự kiêu ngạo của những quốc gia trong tác phẩm ''[[Timaeus]]'' và ''[[Critias]]'' của [[Platon]].<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=z1iI-C4r09oC|title=Lords of the Sea: The Epic Story of the Athenian Navy and the Birth of Democracy|last=Hale|first=John R.|publisher=Penguin|year=2009|isbn=978-0-670-02080-5|location=New York|page=368|quote=Plato also wrote the myth of Atlantis as an allegory of the archetypal [[thalassocracy]] or naval power.}}</ref> Nó là một [[lục địa]] lớn với nhiều [[đảo]] nhỏ vây quanh, là nơi con người sống theo bản năng tự nhiên và sức mạnh. Người Alantis đã xây dựng một nền khoa học khác hẳn và được xem như phép lạ ngày nay dựa trên sự rung động của kim thạch<!-- là dạng sống cơ bản nhất của vũ trụ tồn tại ở trạng trái rắn, được liên kết từ các phân tử và hoàn toàn chưa có tri giác --> và âm thanh. Theo tác phẩm, Atlantis đại diện cho thế lực hải quân đối địch vây hãm "Athens thời Cổ đại". Atlantis cũng là hiện thân mang tính [[Lịch sử phản thực tế|giả lịch sử]] về nhà nước lý tưởng của Platon trong ''[[Cộng hòa (Plato)|Cộng hòa]]''. Trong câu chuyện, Athens đẩy lùi cuộc tấn công của người Atlantis, họ không giống với bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới mà [[Oecumene|người Hy Lạp biết]] thời bấy giờ.<ref>Plato's contemporaries pictured the world as consisting of only Europe, Northern Africa, and Western Asia (see the map of [[Hecataeus của Miletus|Hecataeus of Miletus]]). Atlantis, according to Plato, had conquered all Western parts of the known world, making it the literary counter-image of [[Nhà Achaemenes|Persia]]. See {{Chú thích sách |last=Welliver |first=Warman |url={{Google books |plainurl=yes |id=Ppg3AAAAIAAJ |page=42}} |title=Character, Plot and Thought in Plato's Timaeus-Critias |publisher=E.J. Brill |year=1977 |isbn=978-90-04-04870-6 |location=Leiden |page=42}}</ref> Điều này được xem là minh chứng cho tính ưu việt trong quan niệm nhà nước của Platon.<ref name="Hackforth">{{Chú thích tạp chí|last=Hackforth|first=R.|year=1944|title=The Story of Atlantis: Its Purpose and Its Moral|url=https://archive.org/details/sim_classical-review_1944-05_58_1/page/7|journal=[[Bryn Mawr Classical Review|Classical Review]]|volume=58|issue=1|pages=7–9|doi=10.1017/s0009840x00089356|jstor=701961}}</ref><ref name="David">{{Chú thích tạp chí|last=David|first=Ephraim|year=1984|title=The Problem of Representing Plato's Ideal State in Action|journal=[[Rivista di Filologia e di Istruzione Classica|Riv. Fil.]]|volume=112|issue=|pages=33–53|issn=|jstor=}}</ref> Câu chuyện kết thúc khi các vị thần không còn ban ân cho Atlantis nữa và kết cục là Atlantis bị chìm xuống [[Đại Tây Dương]].

Mặc dù Atlantis chỉ đóng một vai trò nhỏ trong tác phẩm của Platon, nhưng câu chuyện về nó có tầm ảnh hưởng lớn đến lĩnh vực văn chương. Khía cạnh phúng dụ của Atlantis đã được sử dụng trong những tác phẩm [[Utopia|không tưởng]] của một số nhà văn [[Phục Hưng|thời Phục hưng]], chẳng hạn như ''New Atlantis'' của [[Thomas More|Thomas]] [[Francis Bacon|Bacon]] và ''Utopia'' của [[Thomas More]].<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Mumford|first=Lewis|year=1965|title=Utopia, the City and the Machine|url=https://archive.org/details/sim_daedalus_spring-1965_94_2/page/271|journal=[[Daedalus (journal)|Daedalus]]|volume=94|issue=2|pages=271–292|jstor=20026910}}</ref><ref>{{Chú thích tạp chí|last=Hartmann|first=Anna-Maria|year=2015|title=The Strange Antiquity of Francis Bacon's ''New Atlantis''|journal=Renaissance Studies|volume=29|issue=3|pages=375–393|doi=10.1111/rest.12084}}</ref> Bên cạnh đó, cũng có một số học giả nghiệp dư ở thế kỷ 19 hiểu sai cách kể chuyện phúng dụ của Platon thành truyền thuyết lịch sử, đáng chú ý nhất là tác phẩm ''[[Atlantis: The Antediluvian World]]'' của [[Ignatius L. Donnelly]]. Chỉ dẫn mơ hồ của Platon về thời gian của các sự kiện (xảy ra từ hơn 9.000 năm trước thời đại của ông),<ref>The [[frame story]] in ''[[Critias (dialogue)|Critias]]'' tells about an alleged visit of the Athenian lawmaker [[Solon]] (c. 638 BC – 558 BC) to Egypt, where he was told the Atlantis story that supposedly occurred 9,000 years before his time.</ref> và vị trí được coi là của Atlantis ("vượt ra ngoài tầm của [[Trụ cột Heracles]]"), đã góp phần dẫn đến nhiều võ đoán [[giả khoa học]].<ref>{{Chú thích sách|title=Frauds, Myths, and Mysteries: Science and Pseudoscience in Archaeology|last=Feder|first=Kenneth|publisher=McGraw-Hill|year=2011|isbn=978-0-07-811697-1|edition=Seventh|location=New York|pages=141–164|chapter=Lost: One Continent - Reward|chapter-url={{Google books |plainurl=yes |id=8yw5QwAACAAJ |page=141 }}}}</ref> Kết quả là Atlantis trở thành lời giải thích cho tất cả những gì được coi là các [[Thế giới thất lạc (thể loại)|nền văn minh thất lạc]] thời tiền sử, và tiếp tục truyền cảm hứng cho tác phẩm hư cấu đương đại, từ truyện tranh cho đến phim ảnh, hoạt hình, trò chơi điện tử.

Trong khi các [[Bác ngữ học|nhà triết học]] và các nhà nghiên cứu cổ điển ngày nay đều đồng tình rằng câu chuyện về Atlantis là hư cấu,<ref>{{Chú thích sách|title=Proceedings of the Boston Area Colloquium in Ancient Philosophy|last=Clay|first=Diskin|publisher=E. J. Brill|year=2000|isbn=978-90-04-11704-4|editor-last=Cleary|editor-first=John J.|volume=15|location=Leiden|pages=1–21|chapter=The Invention of Atlantis: The Anatomy of a Fiction|author-link=Diskin Clay|editor-last2=Gurtler|editor-first2=Gary M.|chapter-url={{Google books |plainurl=yes |id=AMRl67uqD9wC |page=1}}}}</ref><ref>"As Smith discusses in the opening article in this theme issue, the lost island-continent was – in all likelihood – entirely Plato's invention for the purposes of illustrating arguments around Grecian polity. Archaeologists broadly agree with the view that Atlantis is quite simply 'utopia' (Doumas, 2007), a stance also taken by classical philologists, who interpret Atlantis as a metaphorical rather than an actual place (Broadie, 2013; Gill, 1979; Nesselrath, 2002). One might consider the question as being already reasonably solved but despite the general expert consensus on the matter, countless attempts have been made at finding Atlantis." ([http://shimajournal.org/issues/v10n2/c.-Dawson-Hayward-Introduction-Shima-v10n2.pdf Dawson & Hayward, 2016])</ref> thì vẫn còn tranh cãi về những gì được cho là nguồn cảm hứng của nó. Platon được biết là đã mượn một số phép phúng dụ và ẩn dụ từ những truyền thuyết xưa cũ, chẳng hạn như câu chuyện về [[chiếc nhẫn của Gyges]].<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Laird|first=A.|year=2001|title=Ringing the Changes on Gyges: Philosophy and the Formation of Fiction in Plato's Republic|journal=[[Journal of Hellenic Studies]]|volume=121|pages=12–29|doi=10.2307/631825|jstor=631825}}</ref> Điều này khiến một số học giả điều tra nguồn cảm hứng của Atlantis có thể là từ các ghi chép của người [[Vương triều thứ Hai Mươi Bảy của Ai Cập|Ai Cập]] về [[vụ phun trào Thera]],<ref name="Luce">{{Chú thích sách|title=Atlantis, Fact or Fiction?|url=https://archive.org/details/atlantisfactorfi00rama|last=Luce|first=John V.|publisher=Indiana University Press|year=1978|isbn=978-0-253-10482-3|editor-last=Ramage|editor-first=Edwin S.|page=[https://archive.org/details/atlantisfactorfi00rama/page/72 72]|chapter=The Literary Perspective|author-link=John V. Luce}}</ref><ref>{{Chú thích tạp chí|last=Griffiths|first=J. Gwyn|author-link=J. Gwyn Griffiths|year=1985|title=Atlantis and Egypt|url=|format=|journal=[[Historia (Antiquity journal)|Historia]]|volume=34|issue=1|pages=3–28|jstor=4435908|access-date =}}</ref> cuộc xâm lược của tộc người biển cả (sea peoples),<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Görgemanns|first=Herwig|year=2000|title=Wahrheit und Fiktion in Platons Atlantis-Erzählung|url=|format=|journal=Hermes|volume=128|issue=4|pages=405–419|jstor=4477385|access-date =}}</ref> hoặc [[Chiến tranh thành Troia|cuộc chiến thành Troia]].<ref name=":0">{{Chú thích tạp chí|last=Zangger|first=Eberhard|year=1993|title=Plato's Atlantis Account – A Distorted Recollection of the Trojan War|url=https://archive.org/details/sim_oxford-journal-of-archaeology_1993-03_12_1/page/77|format=|journal=Oxford Journal of Archaeology|volume=12|issue=1|pages=77–87|doi=10.1111/j.1468-0092.1993.tb00283.x|jstor=|access-date =}}</ref> Các nhà nghiên cứu khác thì cho rằng chuỗi truyền thuyết này là không có thật và nhấn mạnh rằng Platon đã sáng tạo ra một câu chuyện hoàn toàn hư cấu,<ref name="Gill">{{Chú thích tạp chí|last=Gill|first=Christopher|year=1979|title=Plato's Atlantis Story and the Birth of Fiction|journal=Philosophy and Literature|volume=3|issue=1|pages=64–78|doi=10.1353/phl.1979.0005}}</ref><ref name="Naddaf">{{Chú thích tạp chí|last=Naddaf|first=Gerard|year=1994|title=The Atlantis Myth: An Introduction to Plato's Later Philosophy of History|journal=[[Phoenix (classics journal)|Phoenix]]|volume=48|issue=3|pages=189–209|doi=10.2307/3693746|jstor=3693746}}</ref><ref name="Morgan">{{Chú thích tạp chí|last=Morgan|first=K. A.|year=1998|title=Designer History: Plato's Atlantis Story and Fourth-Century Ideology|journal=[[Journal of Hellenic Studies|JHS]]|volume=118|issue=1|pages=101–118|doi=10.2307/632233|jstor=632233}}</ref> lấy cảm hứng từ các sự kiện thời bấy giờ như thất bại trong [[cuộc xâm lược Sicily]] của người Athens trong khoảng thời gian 415-413 TCN hoặc sự kiện [[Thành bang Hy Lạp|thành bang]] [[Helike]] bị tàn phá vào năm 373 TCN.<ref name=":1">Plato's ''[[Timaeus (dialogue)|Timaeus]]'' is usually dated 360 BC; it was followed by his ''[[Critias (dialogue)|Critias]]''.</ref>

== Tác phẩm đối thoại của Platon ==

=== ''Timaeus'' ===
[[Tập tin:Plato_Timaeus.jpg|phải|nhỏ| Một bản dịch tiếng Latinh thế kỷ 15 của tác phẩm ''Timaeus'']]
Các nguồn chính duy nhất cho Atlantis là các cuộc đối thoại của Platon trong ''Timaeus'' và ''Critias''; tất cả các đề cập khác của hòn đảo này đều dựa trên chúng. Các cuộc đối thoại tuyên bố trích dẫn [[Solon]], người đã viếng thăm Ai Cập trong khoảng thời gian từ 590 đến 580 TCN; họ nói rằng ông đã dịch hồ sơ tiếng Ai Cập về Atlantis.<ref name="ley196706">{{Cite magazine|last=Ley|first=Willy|author=|last2=|first2=|last3=|first3=|date=June 1967|title=Another Look at Atlantis|department=For Your Information|url=https://archive.org/stream/Galaxy_v25n05_1967-06_modified#page/n37/mode/2up|magazine=Galaxy Science Fiction|pages=74–84|type=}}</ref> Được viết vào năm 360 TCN, Platon đã giới thiệu về Atlantis trong ''Timaeus'': {{quote|Vì nó có liên quan trong hồ sơ của chúng tôi, đã có lúc Nhà nước của bạn ở lại một nơi có chủ nhà hùng mạnh, bắt đầu từ một điểm xa xôi trong đại dương Đại Tây Dương, đã tiến lên một cách xấc xược để tấn công toàn bộ châu Âu và châu Á để khởi động. Đối với đại dương lúc đó có thể điều hướng được; vì trước miệng mà người Hy Lạp gọi, như bạn nói, 'trụ cột của Herials', có một hòn đảo lớn hơn Libya và châu Á cùng nhau; và những người du hành thời đó có thể đi từ đảo này sang các đảo khác, và từ các đảo đến toàn bộ lục địa để chống lại chúng bao gồm đại dương thực sự đó. Đối với tất cả những gì chúng ta có ở đây, nằm trong miệng mà chúng ta nói, rõ ràng là một thiên đường có lối vào hẹp; nhưng câu trả lời đó là một đại dương thực sự, và vùng đất xung quanh nó có thể được gọi một cách đúng đắn nhất, theo nghĩa đầy đủ và chân thực nhất, một lục địa. Bây giờ ở hòn đảo Atlantis này đã tồn tại một liên minh các vị vua, có sức mạnh to lớn và kỳ diệu, nắm giữ tất cả các hòn đảo, và trên nhiều hòn đảo khác cũng như một phần của lục địa.<ref>{{citeplato|Timaeus|24e–25a}}, [[Robert Gregg Bury|R. G. Bury]] translation (Loeb Classical Library).</ref>}}

Bốn người xuất hiện trong hai cuộc đối thoại đó là các chính trị gia [[Phê bình|Critias]] và [[Hermocrates]] cũng như các nhà triết học [[Sokrates|Socrates]] và [[Timaeus của Locri]], mặc dù chỉ có Critias nói về Atlantis. Trong các tác phẩm của mình, Platon sử dụng rộng rãi [[phương pháp Socrates]] để thảo luận về các vị trí trái ngược trong bối cảnh giả định.

''Timaeus'' bắt đầu bằng một lời giới thiệu, tiếp theo là một tài khoản về sự sáng tạo và cấu trúc của vũ trụ và các nền văn minh cổ đại. Trong phần giới thiệu, Socrates suy nghĩ về một xã hội hoàn hảo, được mô tả trong tác phẩm ''[[Cộng hòa (Plato)|Cộng hòa]]'' của Platon (khoảng năm 380 TCN), và tự hỏi liệu ông và các vị khách của mình có thể nhớ lại một câu chuyện minh họa một xã hội như vậy. Critias đề cập đến một câu chuyện mà ông coi là lịch sử, đó sẽ là ví dụ hoàn hảo, và sau đó ông đã làm theo bằng cách mô tả Atlantis như được ghi lại trong ''Critias''. Trong ký ức của ông, Athens cổ đại dường như đại diện cho "xã hội hoàn hảo" và Atlantis là đối thủ của nó, đại diện cho sự đối nghịch của những đặc điểm "hoàn hảo" được mô tả trong tác phẩm ''Cộng hòa''.

== Atlantis tại Đông Nam Á ==
[[Tập tin:Atlantis in Sundaland By Irwanto Hwarni.png|trái|nhỏ|339x339px|Atlantis in Sundaland By Irwanto]]
Kể từ khi [[Stephen Oppenheimer]] có những nghiên cứu và nhận định rằng người Đông Nam Á chính là những chủ nhân của những con người tại các nền văn minh cổ đại là Ai Cập và Lưỡng Hà. Họ được cho là nhóm dân cư đã sống sót sau sự kiện đại hồng thuỷ hoặc những vùng đất bị nhấn chìm dần bởi mực nước biển ở cuối kỷ băng hà. Họ cũng là chủ nhân các kỹ thuật trồng lúa, đóng thuyền chính vì vậy những con người này đã đem tất cả những gì gọi là "văn minh" nhất thời đó đem theo để định cư phát triển và cả bao gồm câu chuyện [[Đại hồng thủy|Đại Hồng Thuỷ]] nêu trên.<ref name=":0" /><ref name=":1" />

Năm 2017 nhà địa chất học người Indonesia là Dhani Irwanto, ông đã công bố công trình đồ sộ về việc chứng minh địa điểm Atlantis là ở tại khu vực [[biển Java]], nằm trên thềm lục địa phía nam rộng lớn Sundaland cách đây hơn 11.000 năm TCN. Nền văn minh này là sự phát triển tiền nhiệm bởi nhiều những nền văn minh khác, bởi lẽ tại vùng biển Java có nhiều dấu tích về con người đã có sự phát triển vượt bậc hơn những nơi khác trên trái đất vốn được xem là thời kỳ đồ đá mới - săn bắt hái lượm vẫn là xu hướng chính. Và dấu tích nổi bật nhất là Đền - Kim tự tháp [[:en:Gunung Padang|Gunung Padang]] có niên đại hơn 20.000 năm TCN, điều này đặt một dấu chấm hỏi về lịch sử loài người.<ref>{{Chú thích web|url=https://danviet.vn/gunung-padang-kim-tu-thap-20000-nam-tuoi-vo-cung-bi-an-20211115171618612.htm|tựa đề=Gunung Padang – “Kim Tự Tháp 20.000 năm tuổi” vô cùng bí ẩn|họ=danviet.vn|website=danviet.vn|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2023-09-11}}</ref>

Atlantis đã có hình thái là một cộng đồng con người chung sống với số lượng dân số đông đúc, tuy nhiên thành phố của họ xây dựng trên những vùng đất thấp, chính vì thế khi kỷ [[:en:Younger Dryas|Younger Dryas]] vừa kết thúc, mực nước biển dâng đột ngột kết hợp sự vận động các mảng địa chất đã tạo nên vô số các cơn sóng thần tác động mọi nơi trên trái đất trong đó có Atlantis. Điều này trùng khớp với những mô tả của Plato về việc lục địa ấy bị nhấn chìm trong một đêm.

Dhani Irwanto cho rằng cái tên Atlantis là sự biến tấu phù hợp theo thị hiếu văn hoá Hy Lạp của những con người kể chuyện. Trên thực tế Atlantis chỉ là cái tên ám chỉ vùng đất bị nhấn chìm bởi cơn [[Đại hồng thủy|đại hồng thuỷ]]. Plato đã có hơn 60 chi tiết mô tả về vùng đất ấy, những mô tả ấy lại có những thông tin về địa chất, điều kiện tự nhiên, khí hậu nhiệt đới, sinh vật đa dạng... phù hợp vùng đất tại Đông Nam Á hơn là các khu vực địa lý khác. Plato được kể nghe câu chuyện về Atlantis bởi sự truyền miệng từ đời này sang đời khác và gốc gác câu chuyện đến từ ông cậu của Plato sống cách đây 300 năm đã từng hành hương đến Ai Cập, và được nghe những câu chuyện được truyền miệng về thành phố - vùng đất bị nhấn chìm.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.researchgate.net/publication/334535776_Atlantis_in_Java_Sea|tựa đề=Atlantis in Java Sea|tác giả=Irwanto|website=Research Gate|url-status=live}}</ref>

Vị trí thủ phủ Atlantis mà Dhani Irwanto xác định là mảng địa chất hiện đang chìm dưới đại dương và được bao phủ bởi rạng san hô Gosong Gia.<ref>{{Chú thích web|url=https://atlantisjavasea.com/2021/10/17/decoding-platos-narrative-to-find-atlantis-in-infographics/|tựa đề=Decoding Plato’s Narrative to Find Atlantis in infographics|họ=Irwanto|tên=Dhani|ngày=2021-10-17|website=Atlantis in the Java Sea|ngôn ngữ=en|ngày truy cập=2023-09-11}}</ref>

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Plato]]
[[Thể loại:Số liên kết bản mẫu Interlanguage link]]
[[Thể loại:Atlantis]]
[[Thể loại:Sundaland]]
[[Thể loại:Lost city]]