Xem mã nguồn của Bát kỳ

{{Thông tin đơn vị quân sự
|unit_name= Bát Kỳ<br>八旗
|image=Emperor_qianlong_blue_banner.jpg
|image_size = 250px
|caption=Thanh kỳ thời vua Càn Long
|dates= 1615 – 1938
|country= [[Nhà Thanh]], [[Mãn Châu]]
|allegiance= [[Hậu Kim]] – [[Nhà Thanh]]
|branch= 
|type= [[Bộ binh]], [[Kỵ binh]], [[Pháo binh]], [[Hải quân]]
|role= <!--Chức năng-->
|size= <!--Quy mô-->
|command_structure= <!--Bộ phận của-->
|garrison= 
|garrison_label= 
|nickname= <!-- Tên khác -->
|patron= <!--Đặt tên theo-->
|motto= <!-- Khẩu hiệu -->
|colors= [[Vàng]], [[Đỏ]], [[Trắng]], [[Xanh dương]]
|colors_label=
|march= <!--Hành khúc-->
|mascot= <!-- Linh vật -->
|equipment= <!--Trang bị-->
|equipment_label=
|battles=
|anniversaries= 
|website = 
|decorations= <!--Thành tích-->
|battle_honours= 
|commander1=
|commander1_label=
|commander2=
|commander2_label=
|commander3=
|commander3_label=
|notable_commanders= {{ubl
|[[Nỗ Nhĩ Cáp Xích]]
|[[Hoàng Thái Cực]]
|[[Đại Thiện]]
|[[Đa Nhĩ Cổn]]
|[[Đa Đạc]]
|[[Thư Nhĩ Cáp Tề]]
|[[Tế Nhĩ Cáp Lãng]]}}
|current_commander_label= <!-- Chỉ huy hiện thời-->
|identification_symbol= <!--Huy hiệu-->
|identification_symbol_label=
|identification_symbol_2=
|identification_symbol_2_label=
|identification_symbol_3=
|identification_symbol_3_label=
<!-- Aircraft -->
|aircraft_attack=
|aircraft_bomber=
|aircraft_electronic=
|aircraft_fighter=
|aircraft_interceptor=
|aircraft_patrol=
|aircraft_recon=
|aircraft_trainer=
|aircraft_transport=
}}
{{Contains special characters|Manchu}}
{{Infobox Chinese
|title= Bát kỳ
|pic=
|piccap=
|picsize= 
|pictooltip=
|c= 八旗
|p= bāqí
|w= 
|mi= 
|suz= 
|y= 
|ci= 
|j= 
| poj   =  Pat-kî
| tl  =  
|mnc= ᠵᠠᡴᡡᠨ ᡤᡡᠰᠠ
|mnc_rom= jakūn gūsa
|mnc_a= 
|mnc_v= 
|mong= 
|mon =  
|monr= 
|c2=
}}
'''Bát kỳ''' hay '''Bát kỳ Mãn Châu''' ({{lang-mnc|ᠵᠠᡴᡡᠨ<br>ᡤᡡᠰᠠ|v=jakūn gūsa|a=jakvn gvsa}}, {{Lang-zh|c=八旗|p=Bāqí}}) là một chế độ [[tổ chức]] [[quân sự]] đặc trưng của [[Người Mãn|người Mãn Châu]] và [[nhà Thanh]] (sau này). Đặc trưng của Bát kỳ là mỗi đơn vị được phân biệt bằng một lá [[Quốc kỳ|cờ]] khác nhau, tổng cộng có tám lá cờ, theo đó mọi chiến binh Mãn Châu đều thuộc một trong tám "Kỳ", đứng đầu là một kỳ chủ và tư lệnh tối cao là [[Khả hãn|Đại Hãn]] (sau này là Hoàng đế nhà Thanh), đó vừa là các đơn vị dân sự vừa mang tính chất quân sự. Bát kỳ ban đầu là danh xưng dùng để chỉ về Bát kỳ Mãn Châu hay Mãn Kỳ, sau đó được phát triển thêm [[Mông Cổ]] Bát kỳ và Hán quân Bát kỳ, vì vậy gọi chung là Bát kỳ.

Đây là một tổ chức quân sự đặc sắc của người Mãn Châu và cũng là đội quân hùng mạnh trong lịch sử Trung Hoa, đã đóng góp công lao to lớn trong cuộc chinh chiến giữa [[nhà Thanh]] và [[nhà Minh]], giúp cho nhà Thanh chiếm được toàn cõi Trung Hoa. Chế độ Bát kỳ do [[Nỗ Nhĩ Cáp Xích]] sáng lập và được hoàn thiện dưới thời kỳ trị vì của [[Hoàng Thái Cực]]. Tuy nhiên, sau một thời gian hòa bình kéo dài và quá trình [[Hán hóa]], đến thời [[Ung Chính]] (1722 – 1735) và [[Càn Long]] (1735 – 1795) thì năng lực tác chiến của quân Bát kỳ ngày càng suy thoái, đến thời kỳ [[Hàm Phong]] (1850 – 1861) thì Bát kỳ gần như đã trở nên vô dụng và cuối cùng đã tan rã khi [[cách mạng Tân Hợi|nhà Thanh sụp đổ]] năm 1912.

== Lịch sử ==
[[Tập tin:清 佚名 《清太祖天命皇帝朝服像》.jpg|thế=|nhỏ|316x316px|Nỗ Nhĩ Cáp Xích, người đã sáng tạo ra chế độ Bát kỳ]]
Tiền thân của người Mãn là [[người Nữ Chân]] cũng từng có một chế độ tương tự là "Mãnh an mưu khắc" (chữ Hán: {{Lang|zh|[[:zh:猛安谋克|猛安谋克]]}}, chữ Nữ Chân: [[Tập tin:Minggan_in_Jurchen_script.JPG|liên_kết=https://zh.wikipedia.org/wiki/File:Minggan_in_Jurchen_script.JPG|27x27px]][[Tập tin:Moumuke_in_Jurchen_script.JPG|liên_kết=https://zh.wikipedia.org/wiki/File:Moumuke_in_Jurchen_script.JPG|60x60px]] {{IPA|/miŋgan moumukə/}}),{{Sfnp|Kim Quang Bình|Kim Khải Tông|Ô Lạp Hi Xuân|1996|p=230}} tuy nhiên nguồn gốc trực tiếp của chế độ Bát kỳ là "[[Tá lĩnh|Ngưu lục ngạch chân]]" ({{lang-mnc|ᠨ᠋ᡳᡵᡠ<br>ᡝᠵᡝᠨ|v=niru ejen}}) vốn mang ý nghĩa "thống lĩnh của 10 người" được thành lập tạm thời khi [[người Nữ Chân]] tiến hành đi săn vào [[thời Minh]].{{Sfnp|Diêm Sùng Niên|2006|p=117}} Năm 1584, [[Nỗ Nhĩ Cáp Xích]] vốn xuất thân từ Tả vệ [[Kiến Châu Nữ Chân|Kiến Châu]] khởi binh nổi dậy, ngưu lục ngạch chân (về sau được dịch sang tiếng Hán là [[tá lĩnh]]) trở thành một chức quan trong lực lượng Kiến Châu, thống lĩnh khoảng 300 người.{{Sfnp|Diêm Sùng Niên|2006|p=117}}{{Sfnp|Mạnh Sâm|2010|p=19}}

=== Kiến lập ===
Lúc khởi binh vào năm 1584, Nỗ Nhĩ Cáp Xích lấy Hắc kỳ (cờ đen) làm cờ hiệu. Đến khi thống nhất Kiến Châu tam vệ vào năm 1589, ông liền thiếp lập thêm Hồng kỳ (cờ đỏ) rồi đích thân thống lĩnh, Hắc kỳ ban đầu được giao cho em trai cùng mẹ là [[Thư Nhĩ Cáp Tề]]. Trong quá trình chinh phạt các bộ tộc Nữ Chân, Nỗ Nhĩ Cáp Xích không ngừng thôn tính người dân các bộ lạc, số lượng các Tá lĩnh cũng ngày một tăng. Đối với các bộ tộc chủ động đến quy thuận, lúc tiến hành phân chia biên chế lệ thuộc cũng phải suy xét đến tính thống nhất về mặt huyết thống trong tổ chức. Năm 1601, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tiến hành một cuộc cải tạo quy mô lớn đối với hệ thống Ngưu lục, đặt ra [[Bát kỳ#Biên chế cơ bản|biên chế cơ bản]] và các vị trí quan viên cụ thể: mỗi ngưu lục sẽ có một Tá lĩnh, mỗi 5 Tá lĩnh sẽ thuộc 1 Tham lĩnh, mỗi 5 Tham lĩnh là 1 Kỳ, đứng đầu là Đô thống. Trên các Đô thống là các Kỳ chủ, Lĩnh chủ do bản thân [[Nỗ Nhĩ Cáp Xích]] và con cháu của ông đảm nhiệm, gọi là "nhập bát phân vương công".{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=9}}

Nỗ Nhĩ Cáp Xích cũng đặt ra 4 Kỳ phân biệt theo màu cờ hiệu là Hoàng (''Suwayan''), Bạch (''Sanggiyan''), Hồng (''Fulgiyan''), Lam (''Lamun''). Hoàng kỳ đặt dưới quyền khống chế và điều động của ông, Lam kỳ giao cho người em [[Thư Nhĩ Cáp Tề]], Bạch kỳ được giao cho con trai trưởng là [[Chử Anh]] và Hồng kỳ do người con trai thứ là [[Đại Thiện]] quản lý. Người đứng đầu mỗi Kỳ gọi là "Kỳ chủ". Mỗi Kỳ Chủ phải trực tiếp nghe theo mệnh lệnh của Đại Hãn, quyền lực và địa vị chỉ thấp hơn Đại Hãn mà cao hơn tất cả mọi người. Các bộ lạc thành viên trong tất cả các Kỳ không nắm giữ tất cả một vùng, hay không chiến đấu thành đơn vị hợp nhất. Khi yêu cầu một cuộc hành quân thì được thiết lập dưới các kỳ khác nhau. Những sự phân chia này chủ yếu hạn chế nguy cơ các bộ lạc ly khai hay không tuân lệnh.{{Sfnp|Morton|Lewis|2008|p=178}}

=== Mở rộng ===
[[Tập_tin:Znamenniemantchur.jpg|thế=|nhỏ|308x308px| Binh lính của Hồng kỳ]]
Năm 1614, số lượng Ngưu lục đã tăng lên khoảng 400.{{sfn|Wakeman|1985|pp=53–54}} Năm 1615, quân Kiến Châu đã thôn tính gần như tất cả bộ lạc Nữ Chân trừ [[Diệp Hách]], hơn nữa lại có nhiều người Hán và Mông Cổ đến quy thuận. Ngưu lục dưới trướng Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã mở rộng gấp trăm lần so với quy mô thời kỳ mới khởi binh.{{Sfnp|Mạnh Sâm|2010|p=20}} Dựa trên cơ sở 4 kỳ có sẵn, Nỗ Nhĩ Cáp Xích quyết định tăng thêm 4 kỳ bằng cách thêm "viền" vào các màu cờ cũ. Các kỳ cũ được thêm danh xưng ''Chính'' (''Gulu'', không có viền), gọi là Chính Hoàng, Chính Bạch, Chính Hồng và Chính Lam, còn các kỳ mới có thêm màu viền trên cờ hiệu là có thêm danh xưng ''Tương'' (''Kubuhe'', có viền), gọi là Tương Hoàng kỳ, Tương Lam kỳ, Tương Bạch kỳ, Tương Hồng kỳ, chính thức hình thành nên '''Bát kỳ'''.{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|1997|p=4}} Cờ xí của Chính tứ kỳ là hình vuông thuần sắc, đầu rồng hướng về sau; cờ xí của Tương tứ kỳ là hình ngũ giác, có thêm viền đỏ hoặc viền trắng, đầu rồng hướng về phía trước.{{Sfnp|Văn phòng Sử chí Đại Liên|2002|p=119}}{{Sfnp|Viện bảo tàng Cố cung Thẩm Dương|2006|p=23}}

Bát kỳ tổng hợp các chức năng hành chính, quân sự, xã hội và sản xuất, và có tác động sâu sắc đến sự trỗi dậy của [[Người Mãn|Mãn Châu]] và nhà Thanh. Bát kỳ là một tổ chức hành chính, tất cả những người thuộc quyền quản lý của Ngưu lục đều là một bộ phận của tầng lớp xã hội Bát kỳ, tầng lớp thống trị dùng kỳ để cai trị họ và ban hành các mệnh lệnh của chính quyền. Các tướng sĩ Bát kỳ đều "ra là binh, vào là dân", trong thời chiến, binh lính sẽ được tuyển chọn từ các ngưu lục của mỗi kỳ. Sau khi chiến tranh kết thúc thì những tướng sĩ này lại quay về ngưu lục, lấy việc canh tác nuôi dưỡng gia đình, nhưng luôn sẵn sàng quay lại việc chiến đấu. Hệ thống Bát kỳ cũng hợp nhất các bộ lạc trước đây phân tán không liên kết với nhau thành một tổ chức thống nhất và thiết lập một mô hình quản lý có trật tự với hệ thống Kỳ – Tham lĩnh – Tá lĩnh, để những người Bát kỳ có nguồn gốc khác nhau trở thành một chỉnh thể không dễ bị chia cắt.{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|1997|p=5}}

Lúc mới hình thành Bát kỳ, trong tên gọi Kỳ không hề phân chia dân tộc (Mãn – Mông – Hán). Đến năm [[1629]], sau khi [[Hoàng Thái Cực]] lên ngôi mới thấy xuất hiện ghi chép về hai kỳ thuộc [[Mông Cổ]].{{sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=42}} Năm [[1635]], sau khi Hậu Kim chinh phục Sát Cáp Nhĩ bộ đã tiến hành một cuộc sắp xếp biên chế quy mô lớn đối với đông đảo tráng niên Mông Cổ, bắt đầu hình thành nên [[Mông Cổ Bát kỳ]] ({{lang-mnc|ᠮᠣᠩᡤᠣ<br>ᡤᡡᠰᠠ|v=Monggo gūsa|a=Monggo gvsa}}; {{zh|c=八旗蒙古|p=bāqí ménggǔ}}).{{sfnp|Elliott|2001|p=59}}{{sfnp|Hội đồng biên soạn nhà Thanh|1682|loc=Quyển 22}}{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|pp=42–43}} Còn về Hán quân Bát kỳ, vốn là sau khi quân Hậu Kim tiến vào cùng [[Liêu Ninh]] – [[Thẩm Dương]], bắt và thu hàng được rất đông quân nhân người Hán, dùng hình thức nô bộc phân chia cho các Bối lặc, Đại thần. Sau khi Hoàng Thái Cực lên ngôi, đã biên tổ Hán quân Ngưu lục, dùng khoa cử, đề cử học sinh các loại để đề cao đãi ngộ của những người Hán này, khiến họ thoát khỏi thân phận nô bộc, trở thành người có hộ khẩu Kỳ tịch.{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=33}} Kỳ Hán quân đầu tiên xuất hiện vào năm [[1631]], sau đó tách làm hai màu Đen – Xanh vào năm [[1637]], đến năm [[1639]] thì tách làm bốn kỳ. Đến năm [[1642]], tổ chức lại các Ngưu lục Hán quân và phân vào Bát kỳ, Hán quân Bát kỳ chính thức trở thành một bộ phận của Bát kỳ. Từ đây, bởi Bát kỳ được tạo bởi ba bộ phận chính là Mãn Châu – Mông Cổ – Hán quân mà một ít sử liệu sẽ gọi chung là "Nhị thập tứ Kỳ" (24 Kỳ).{{Sfnp|Chiêu Liên|1980|p=336}} Tuy nhiên, Mãn Châu – Mông Cổ – Hán quân dưới mỗi Kỳ là một chỉnh thể, cùng thuộc sự quản lý hành chính của một Kỳ chủ.{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=46}} Vì vậy dù có tất cả 24 Cố sơn Ngạch chân cũng chỉ có 8 vị Kỳ chủ.{{Sfnp|Lộc Trí Quân|2017|p=22}} Ban đầu, mỗi kỳ có 7.500 quân, tổng cộng 8 kỳ có 6 vạn quân.{{sfnp|Kha Xuân Kiều|Hà Nhân Học|2000|p=194}} Việc mở rộng về cơ cấu Bát kỳ khiến cho biên chế quân chủ lực của nhà Thanh tăng lên đáng kể, lên đến 170.000 binh sĩ trong thời gian người Mãn Châu đánh chiếm Trung Quốc.{{sfnp|Morton|Lewis|2008|p=178}}

=== Thay đổi theo chính trị ===
[[Tập_tin:Qing_hunting_party.jpg|phải|nhỏ|350x350px|Cuộc đi săn của các Bối lặc]]
Vì Bát kỳ vốn do con cháu của [[Nỗ Nhĩ Cáp Xích]] nắm giữ, vì vậy sắp xếp các Kỳ cũng thường theo thứ tự "trưởng – ấu", tuy nhiên vì luân phiên thay đổi quyền lực thời Thanh sơ nên trên thực tế cũng có vài lần thay đổi chính. Trong những ghi chép còn lại hiện nay, ghi chép về sắp xếp sớm nhất là vào năm Thiên Mệnh thứ 7 ([[1622]]): Chính Hoàng kỳ – Tương Hoàng kỳ – Chính Hồng kỳ – Tương Hồng kỳ – Tương Lam kỳ – Chính Lam kỳ – Chính Bạch kỳ – Tương Bạch kỳ. Lúc đó, bản thân [[Nỗ Nhĩ Cáp Xích]] quản lý hai Hoàng kỳ, Đại Bối lặc [[Đại Thiện]] quản lý hai Hồng kỳ, Nhị Bối lặc [[A Mẫn]] quản lý [[Tương Lam kỳ]], Tam Bối lặc [[Mãng Cổ Nhĩ Thái]] quản [[Chính Lam kỳ]], Tứ Bối lặc [[Hoàng Thái Cực]] quản [[Chính Bạch kỳ]] và trưởng tôn của Nỗ Nhĩ Cáp Xích là [[Đỗ Độ]] quản [[Tương Bạch kỳ]]. Vì vậy, sắp xếp thứ tự Bát kỳ như vậy có liên quan đến thứ tự "trưởng – ấu" của người nắm giữ nó.{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=225}} Về sau, Đại Thiện và hai người con trai do nguyên phối sinh ra là [[Nhạc Thác]] và [[Thạc Thác]] xuất hiện mâu thuẫn lớn, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã đem [[Tương Hồng kỳ]] giao cho hai anh em [[Nhạc Thác]].{{Sfnp|Trương Ngọc Hưng|2004|p=415}}

Trong những năm cuối tại vị, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã giao [[Chính Hoàng kỳ]] cho [[A Tế Cách]] và [[Đa Nhĩ Cổn]], lại chia một nửa Tá lĩnh Tương Hoàng kỳ cho đích ấu tử là [[Đa Đạc]], một phần còn lại vẫn do ông thống lĩnh. Lúc này, thứ tự của Chính Hoàng kỳ và Tương Hoàng kỳ hoán đổi cho nhau. Trước khi qua đời, Nỗ Nhĩ Cáp Xích để lại toàn bộ Tương Hoàng kỳ cho [[Đa Đạc]]. Từ đó, Đa Đạc và A Tế Cách trở thành Kỳ chủ của hai Hoàng kỳ.{{Sfnp|Đường Xương Tấn|1996|p=1476}} Sau khi lên ngôi, [[Hoàng Thái Cực]] lấy lý do Hoàng kỳ vốn thuộc Đại Hãn, đã đem đổi hai Hoàng kỳ và hai Bạch kỳ.{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2005|p=119}} Lại vì A Tế Cách và Đa Nhĩ Cổn đều là anh của Đa Đạc nên đem hai Bạch kỳ đổi cho nhau, [[Đa Đạc]] trở thành Kỳ chủ của [[Chính Bạch kỳ]], A Tế Cách và Đa Nhĩ Cổn chia nhau [[Tương Bạch kỳ]].{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=225}}{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2005|p=119}} Việc hoán đổi này đã giúp Hoàng Thái Cực khuếch đại thế lực cho ngôi Hãn của mình.{{Sfnp|Trịnh Thiên Đỉnh|2003|p=93}}  Tháng 6 năm Thiên Thông thứ 4 ([[1630]]), [[A Mẫn]] bị hoạch tội cách tước, tất cả tài sản nô bộc của ông và con trai bao gồm [[Tương Lam kỳ]] đều giao cho người em trai cùng mẹ là [[Tế Nhĩ Cáp Lãng]].{{Sfnp|Chu Viễn Liêm|2015|p=30}}{{Sfnp|Mạnh Sâm|Dương Quốc Trinh|2006|p=528}} Tế Nhĩ Cáp Lãng trở thành Kỷ chủ Tương Lam kỳ.{{Sfnp|Diêu Niệm Từ|2008|p=255}} Việc Hoàng Thái Cực giao Tương Lam kỳ cho Tế Nhĩ Cáp Lãng, người từ nhỏ được nuôi dưỡng trong cung,{{Sfnp|Diêu Niệm Từ|2008|p=120}} được cho là hành động nhằm thu hồi dần quyền lực Bát kỳ từ tay các [[Bối lặc]].{{Sfnp|Guan||p=602}} Không lâu sau, [[Mãng Cổ Nhĩ Thái]] cũng bị hoạch tội, [[Chính Lam kỳ]] bị [[Hoàng Thái Cực]] thu lại. Một thời gian ngắn sau, Hoàng Thái Cực tiến hành cải tổ ba kỳ bản thân đang trực tiếp quản lý, giao Chính Lam kỳ cho con trai trưởng là [[Hào Cách]].{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2005|p=28}} [[Hoàng Thái Cực]] lần lượt hạ bệ [[A Mẫn]] và [[Mãng Cổ Nhĩ Thái]], địa vị của hai Lam kỳ cũng theo đó mà giảm xuống, hình thành nên thứ tự Hoàng kỳ – Hồng kỳ – Bạch kỳ – Lam kỳ.{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|pp=221, 226–227}}

Năm Sùng Đức thứ 8 ([[1643]]), Hoàng Thái Cực qua đời, mâu thuẫn về người kế vị bắt đầu nổi lên trong nội bộ hoàng thất cũng như triều đình. Thạc Thác vì muốn ủng hộ Đa Nhĩ Cổn lên ngôi mà bị kết tội "nhiễu loạn quốc chính", bị xử tử và tịch thu toàn bộ gia sản.{{Sfnp|Vương Tư Trì|1987|p=203}} Sau khi [[Thuận Trị Đế]] lên ngôi, [[Đa Nhĩ Cổn]] trở thành Nhiếp chính vương, tiến hành cải tổ biên chế hai Bạch kỳ. Ông hoán đổi hai Bạch kỳ với nhau, lại điều Lĩnh chủ cùng kỳ với mình là A Tế Cách nhập vào kỳ do Đa Đạc quản lý. Từ đó Đa Đạc và [[A Tế Cách]] cùng chia nhau [[Tương Bạch kỳ]], bản thân [[Đa Nhĩ Cổn]] một mình độc chiếm [[Chính Bạch kỳ]]. Địa vị của Chính Bạch kỳ cũng từ thứ 5 lên thứ 3, trên cả hai Hồng kỳ của một nhà Đại Thiện. Từ đó, thứ tự Bát kỳ trở thành: Tương Hoàng kỳ ([[Thuận Trị]]) – Chính Hoàng kỳ ([[Thuận Trị]]) – Chính Bạch kỳ ([[Đa Nhĩ Cổn]]) – Chính Hồng kỳ ([[Đại Thiện]]) – Tương Bạch kỳ ([[Đa Đạc]], [[A Tế Cách]]) – Tương Hồng kỳ ([[Nhạc Thác]]) – Chính Lam kỳ ([[Hào Cách]]) – Tương Lam kỳ ([[Tế Nhĩ Cáp Lãng]]). Và thứ tự này không hề thay đổi cho đến cuối đời Thanh.{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=228}} Năm 1648, Hào Cách bị bắt giam, Chính Lam kỳ vốn phải thuộc về Thuận Trị Đế thì nay lại bị Đa Nhĩ Cổn độc chiếm.{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|1998|p=182}} Sau khi [[Hào Cách]] qua đời trong ngục, [[Chính Lam kỳ]] chỉ còn 1 chi hoàng thất của [[A Ba Thái]] nhưng không được phong làm Kỳ chủ; vị trí này cũng để trống suốt 2 năm.{{Sfnp|Diêu Niệm Từ|2008|p=312}} Tháng 4 năm 1649, Đa Đạc qua đời, theo lý khi con trai ông là [[Đa Ni]] thừa kế tước vị cũng sẽ thừa kế vị trí thống lĩnh Tương Bạch kỳ. Nhưng trên thực tế hai Bạch kỳ lúc này đã do Đa Nhĩ Cổn quản lý. Mặc dù Đa Ni vẫn được thừa hưởng thuộc nhân trong Tương Bạch kỳ mà cha để lại nhưng không được phong làm Kỳ chủ.{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|1998|p=182}} Đến cuối năm 1650, Đa Ni trở thành Kỳ chủ của Chính Lam kỳ. Đồng thời, Cố Sơn Ngạch chân của Tương Bạch kỳ cũng được điều nhậm đến Chính Lam kỳ. Điều này khiến cho một số học giả nhận định trước khi qua đời, Đa Đạc đã tiến hành trao đổi với Đa Nhĩ Cổn, đổi Tương Bạch kỳ lấy Chính Lam kỳ.{{Sfnp|Chu Viễn Liêm|1993|p=381}}
{| class="wikitable mw-collapsible" style="text-align:center; align: center; width: 100%"
|+Kỳ chủ của Bát kỳ thời kỳ đầu
!Năm
![[Tương Hoàng kỳ|Tương Hoàng]]
![[Chính Hoàng kỳ|Chính Hoàng]]
![[Chính Bạch kỳ|Chính Bạch]]
![[Tương Bạch kỳ|Tương Bạch]]
![[Chính Hồng kỳ|Chính Hồng]]
![[Tương Hồng kỳ|Tương Hồng]]
![[Chính Lam kỳ|Chính Lam]]
![[Tương Lam kỳ|Tương Lam]]
|-
|1601
| colspan="2" |[[Nỗ Nhĩ Cáp Xích]]
| colspan="2" |[[Chử Anh]]
| colspan="2" |[[Đại Thiện]]
| colspan="2" |[[Thư Nhĩ Cáp Tề]]
|-
|1615
| colspan="2" |[[Nỗ Nhĩ Cáp Xích]]
|[[Hoàng Thái Cực]]
|[[Đỗ Độ]]
| colspan="2" |[[Đại Thiện]]
|[[Mãng Cổ Nhĩ Thái]]
|[[A Mẫn]]
|-
| rowspan="2" |{{Abbr|TM|Cuối những năm Thiên Mệnh}}
|[[Nỗ Nhĩ Cáp Xích]]
|[[A Tế Cách]]
| rowspan="2" |[[Hoàng Thái Cực]]
| rowspan="2" |[[Đỗ Độ]]
| rowspan="2" |[[Đại Thiện]]
|[[Nhạc Thác]]
| rowspan="2" |[[Mãng Cổ Nhĩ Thái]]
| rowspan="2" |[[A Mẫn]]
|-
|[[Đa Đạc]] *
|[[Đa Nhĩ Cổn]] *
|[[Thạc Thác]] *
|-
| rowspan="2" |1626
| colspan="2" rowspan="2" |[[Hoàng Thái Cực]]
| rowspan="2" |[[Đa Đạc]]
|[[A Tế Cách]]
| rowspan="2" |[[Đại Thiện]]
|[[Nhạc Thác]]
| rowspan="2" |[[Mãng Cổ Nhĩ Thái]]
| rowspan="2" |[[A Mẫn]]
|-
|[[Đa Nhĩ Cổn]] *
|[[Thạc Thác]] *
|-
| rowspan="2" |1631
| colspan="2" rowspan="2" |[[Hoàng Thái Cực]]
| rowspan="2" |[[Đa Đạc]]
| rowspan="2" |[[Đa Nhĩ Cổn]]
| rowspan="2" |[[Đại Thiện]]
|[[Nhạc Thác]]
| rowspan="2" |[[Hào Cách]]
| rowspan="2" |[[Tế Nhĩ Cáp Lãng]]
|-
|[[Thạc Thác]] *
|-
| rowspan="2" |1643
| colspan="2" rowspan="2" |[[Thuận Trị]]
| rowspan="2" |[[Đa Nhĩ Cổn]]
|[[Đa Đạc]]
| rowspan="2" |[[Đại Thiện]]
| rowspan="2" |[[Nhạc Thác]]
| rowspan="2" |[[Hào Cách]]
| rowspan="2" |[[Tế Nhĩ Cáp Lãng]]
|-
|[[A Tế Cách]] *
|-
| colspan="9" |<small>(*): Tiểu kỳ chủ, hay Lĩnh chủ, người nắm số lượng Tá lĩnh ít hơn so với Kỳ chủ</small>
|}
[[Tập_tin:皇帝大阅行粧之图.jpg|nhỏ|Vương công Đại thần Bát kỳ]]Năm thứ 7 ([[1650]]), [[Đa Nhĩ Cổn]] qua đời, [[Thuận Trị Đế]] bắt đầu thân chính. Để tăng cường Hoàng quyền, ông đích thân nắm giữ Chính Bạch kỳ vốn thuộc về Đa Nhĩ Cổn. Cũng từ đó, Hoàng đế đích thân thống lĩnh 3 kỳ Tương Hoàng, Chính Hoàng và Chính Bạch, xưng là "Thượng Tam kỳ". Kỳ tịch của Hoàng đế thuộc [[Tương Hoàng kỳ]], xưng là "Tương Hoàng kỳ Đệ nhất Tham lĩnh Đệ nhất Tá lĩnh thượng ngự danh".{{Efn|Người Bát kỳ thông thường tự giới thiệu đều là "Mỗ Tá lĩnh hạ", duy chỉ có hộ khẩu của Hoàng Đế là "Mỗ Tá lĩnh thượng".{{sfnp|Kim Thụ Thân|1999|p=84}}}} Cũng vì vậy mà Tương Hoàng kỳ trở thành Kỳ đứng đầu (头旗, {{lang-mnc|ᡶᡝᡵᡝ<br> ᡤᡡᠰᠠ|v=fere gūsa}}) của Bát kỳ.{{sfnp|Kim Thụ Thân|1999|p=84}} 5 kỳ còn lại do cách vương công, bối lặc khống chế bao gồm Chính Hồng, Tương Bạch, Tương Hồng, Chính Lam, Tương Lam được gọi là "Hạ ngũ kỳ" với các kỳ chủ lần lượt là [[Lễ Thân vương]] (hậu duệ Đại Thiện), [[Túc Thân vương]] (hậu duệ Hào Cách), [[Khắc Cần Quận vương]] (hậu duệ Nhạc Thác), [[Dự Thân vương]] (hậu duệ Đa Đạc) và [[Trịnh Thân vương]] (hậu duệ [[Tế Nhĩ Cáp Lãng]]).{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|pp=221, 229, 276–277}} Vì trật tự của Bát kỳ có điểm khác biệt, nên người Bát kỳ nhờ vào chiến công hoặc được hoàng thất ban ân sẽ được được đưa từ Hạ Ngũ kỳ vào Thượng Tam kỳ, xưng là "Đài kỳ" ({{Lang|zh|抬旗}}). Còn trong trường hợp đổi hộ khẩu sang Kỳ sắc hoặc Kỳ phân khác thì gọi là "Đổi kỳ".<ref name=":0">{{chú thích web|url=http://www.iqh.net.cn/manage/uploadfiles/2008222/2008222111917_40758.pdf|title=Từ đổi Kỳ và đài Kỳ xem sự thay đổi trong dân tộc Bát kỳ|tác giả=Lý Vân Hà|họ=|tên=|ngày=|website=|ngôn ngữ=zh|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20171222053033/http://www.iqh.net.cn/manage/uploadfiles/2008222/2008222111917_40758.pdf|archive-date=ngày 22 tháng 12 năm 2017|url-status=live|access-date=ngày 21 tháng 12 năm 2017}}</ref>

{| class="wikitable"
|+Danh sách Bát kỳ
!Phân loại
!Danh xưng
!Cờ hiệu
!Chữ Mãn
!Âm Mãn
!Chữ Mông Cổ<br />(chữ cái Kirin)
! width="150px" |Kỳ chủ
|-
| rowspan="3" |Thượng tam kỳ
|[[Tương Hoàng kỳ]]
|[[Tập_tin:Bordered_Yellow_Banner.svg|77x77px]]
|{{ManchuSibeUnicode|ᡴᡠᠪᡠᡥᡝ<br /> ᠰᡠᠸᠠᠶᠠᠨ<br /> ᡤᡡᠰᠠ}}
|Kubuhe Suwayan Gūsa
|{{Lang|mn|Хөвөөт Шар Хошуу}}
| rowspan="3" |[[Hoàng đế]]
|-
|[[Chính Hoàng kỳ]]
|[[Tập_tin:Plain_Yellow_Banner.svg|66x66px]]
|{{ManchuSibeUnicode|ᡤᡠᠯᡠ<br>ᡧᡠᠸᠠᠶᠠᠨ<br>ᡤᡡᠰᠠ}}
|Gulu Suwayan Gūsa
|{{Lang|mn|Шүлүүн Шар Хошуу}}
|-
|[[Chính Bạch kỳ]]
|[[Tập_tin:Plain_White_Banner.svg|66x66px]]
|{{ManchuSibeUnicode|ᡤᡠᠯᡠ<br>ᡧᠠᠩᡤᡳᠶᠠᠨ<br>ᡤᡡᠰᠠ}}
|Gulu Sanggiyan Gūsa
|Шүлүүн Цагаан Хошуу
|-
| rowspan="5" |Hạ ngũ kỳ
|[[Chính Hồng kỳ]]
|[[Tập_tin:Plain_Red_Banner.svg|66x66px]]
|{{ManchuSibeUnicode|ᡤᡠᠯᡠ<br>ᡶᡠᠯᡤᡳᠶᠠᠨ<br>ᡤᡡᠰᠠ}}
|Gulu Fulgiyan Gūsa
|Шүлүүн Улаан Хошуу
|[[Lễ Thân vương]]
|-
|[[Tương Bạch kỳ]]
|[[Tập_tin:Bordered_White_Banner.svg|77x77px]]
|{{ManchuSibeUnicode|ᡴᡠᠪᡠᡥᡝ<br>ᡧᠠᠩᡤᡳᠶᠠᠨ<br>ᡤᡡᠰᠠ}}
|Kubuhe Sanggiyan Gūsa
|Хөвөөт Цагаан Хошуу
|[[Túc Thân vương]]
|-
|[[Tương Hồng kỳ]]
|[[Tập_tin:Bordered_Red_Banner.svg|77x77px]]
|{{ManchuSibeUnicode|ᡴᡠᠪᡠᡥᡝ<br>ᡶᡠᠯᡤᡳᠶᠠᠨ<br>ᡤᡡᠰᠠ}}
|Fubuhe Fulgiyan Gūsa
|Хөвөөт Улаан Хошуу
|[[Khắc Cần Quận vương]]
|-
|[[Chính Lam kỳ]]
|[[Tập_tin:Plain_Blue_Banner.svg|66x66px]]
|{{ManchuSibeUnicode|ᡤᡠᠯᡠ<br>ᠯᠠᠮᡠᠨ<br>ᡤᡡᠰᠠ}}
|Gulu Lamun Gūsa
|Шүлүүн Хөх Хошуу
|[[Dự Thân vương]]
|-
|[[Tương Lam kỳ]]
|[[Tập_tin:Bordered_Blue_Banner.svg|77x77px]]
|{{ManchuSibeUnicode|ᡴᡠᠪᡠᡥᡝ<br>ᠯᠠᠮᡠᠨ<br>ᡤᡡᠰᠠ}}
|Kubuhe Lamun Gūsa
|Хөвөөт Хөх Хошуу
|[[Trịnh Thân vương]]
|}

=== Thời nhà Thanh ===
[[Tập_tin:乾隆大阅图.jpg|nhỏ|250x250px|Càn Long Đế kiểm duyệt tướng sĩ Bát kỳ]]
Trước khi nhập quan, vì duy trì chế độ phân phong Bát kỳ cho các Lĩnh chủ ({{Lang-zh|c=领主|l=lãnh chúa}}) mà các Kỳ chủ có quyền sở hữu tuyệt đối đối với tài vật và thuộc nhân trong kỳ của mình quản lý. Nhưng từ sau khi [[Thuận Trị Đế]] đích thân thống lĩnh Thượng Tam kỳ, chế độ phân chia Bát kỳ cũ triệt để bị phá vỡ. Vì để tăng cường Trung ương tập quyền, Hoàng đế bắt đầu thu hồi quyền lực to lớn của các Kỳ chủ và các Nhập bát phân Vương công Lĩnh chủ trong Kỳ của họ.{{sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=256}} Trong thời Thuận Trị, bắt đầu sử dụng chế độ mới đối với các Vương công, thay thế cho chế độ các Đại kỳ chủ chia đều quyền lực, cũng chấm dứt chế độ "Bát kỳ Nghị chính".{{sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=257}} Càng về sau, quyền khống chế của các Kỳ chủ đối với quân đội của bản Kỳ cũng dần yếu đi. Đến thời Ung Chính, để tiến xa hơn một bước trên con đường tăng cường Trung ương tập quyền, [[Ung Chính Đế]] lấy lý do "Thiên hạ không thể có hai mặt trời" hạ chỉ dụ, xác định vị trí "Bát kỳ cộng chủ" (Chủ nhân chung của toàn bộ Bát kỳ) là Hoàng đế, chính thức chấm dứt quyền sỡ hữu trực tiếp của các Kỳ chủ đối với mỗi Kỳ (bao gồm quân đội, quan viên, tài vật,...).{{sfnp|Mạnh Sâm|2010|pp=79 - 80}} chỉ lưu lại quyền khống chế trực tiếp đối với thuộc hạ tầng lớp Bao y. Từ đây, tất cả [[Kỳ phân Tá lĩnh]] đều hoàn toàn trực thuộc [[Hoàng Đế|Hoàng đế]]. Quyền bổ nhiệm và bãi miễn quan viên trong Kỳ của mỗi Kỳ chủ bị đoạt đi toàn bộ, chưa kể trước đó trong thời Khang Hi, Đô thống Bát kỳ thi hành chế độ nhậm chức theo khóa kỳ, tránh việc các Vương công nắm thực quyền lớn.{{sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|pp=259 - 260}}

Năm Ung Chính nguyên niên ([[1723]]), nhà Thanh chính thức thiết lập Nha môn cho Đô thống Bát kỳ, chấm dứt tình trạng các Đô thống "làm việc tại phủ", không có công sở nha môn đã kéo dài trong suốt hơn 100 năm qua. Trên phương diện chính trị, nhà Thanh áp dụng chế độ phân chia "kỳ nhân"{{Efn|name=kn}} và "dân nhân"{{Efn|name=dn}}. Trên đất của người Hán, nhà Thanh vẫn áp dụng những chính sách cai trị cũ của nhà Minh, nhưng những người chịu sự quản lý của chế độ Bát kỳ thì có một hệ thống quản lý riêng, dường như giống với "Bên trong Trung Quốc có một Mãn Châu quốc".{{sfnp|Mạnh Sâm|2010|p=5}} Nhà Thanh lấy chế độ Bát kỳ làm hệ thống căn bản của quốc gia,{{sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=1}} vì vậy những "Kỳ nhân" luôn có đặc quyền nhất định từ giáo dục, khoa cử, nhậm chức đến kinh tế, quân sự. Chức nghiệp chính của phần lớn con em Bát kỳ là mặc giáp tòng quân, "toàn dân đều là binh", thời bình thì tham gia sản xuất, thời chiến thì tòng chinh. Sau khi nhập quan, vì để củng cố sự thống trị, đồng thời giải quyết nỗi lo về sau của quan binh Bát kỳ, nhà Thanh thiết lập chế độ quân đội Bát kỳ thường trực và chế độ lương bổng. Từ đó quân lính Bát kỳ trở thành quân đội chuyên nghiệp, dùng cho trú phòng hoặc chinh chiến.{{sfnp|Hội đồng biên tập Mãn tộc giản sử|2009|p=86}} Tuy nhiên, hạn ngạch binh lính của nhà Thanh là có giới hạn, theo số lượng người Mãn càng lúc càng tăng, không phải người Mãn nào cũng được mặc giáp, mà càng về sau tỉ lệ người Mãn được mặc giáp càng ngày càng thấp. Ban đầu, những Kỳ nhân nhàn tản đều được ban cho ruộng đất nhưng vì bị trói buộc bởi chế độ mà không tiện canh tác, chỉ có thể đem cho tá điền thuê hoặc đem đi cầm cố, dẫn đến tình cảnh của những người Bát kỳ ở tầng lớp dưới càng ngày càng khó khăn, lâm vào trạng thái bần cùng.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=216}}

Đến những năm Càn Long, vấn đề kế sinh nhai của Bát kỳ bắt đầu hiện rõ. Để giảm nhẹ tình trạng này, một bộ phận kỳ nhân thuộc Hán quân đã rút khỏi hộ tịch Bát kỳ hay còn gọi là xuất kỳ, trở thành dân nhân.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=66}} Về sau, liên tiếp nhiều đời hoàng đế đều đưa một số con em Bát kỳ quay về vùng [[Đông Bắc Trung Quốc|Đông Bắc]] khai khẩn, nhưng điều này chỉ trị được phần ngọn mà không trị được phần gốc. Ngoài lựa chọn đi lính nhập ngũ, kỳ nhân muốn vươn lên còn có thể chọn con đường đọc sách ra làm quan. Trong phương diện giáo dục, Bát kỳ mở ra tông học, giác la học, các loại quan học để giáo dục con em Bát kỳ.{{Sfnp|Chiêu Liên|1980|pp=286–287}} Ngoài khoa cử, con em Bát kỳ còn có thể dựa vào những vị trí đặc thù như Bút thiếp thức, Phiên dịch Tiến sĩ, [[Thị vệ (nhà Thanh)|Thị vệ]] mà tiến vào con đường làm quan. Khi tiến hành bổ nhiệm quan viên, có sự phân biệt giữa vị trí cho người thuộc và không thuộc Bát kỳ, gọi là "kỳ khuyết"{{Efn|Vị trí cần bổ khuyết dành cho kỳ nhân, hay người Bát kỳ.}} và "hán khuyết"{{Efn|Vị trí cần bổ khuyết dành cho dân nhân hay còn gọi là hán nhân, tức "người Hán", những người không thuộc Bát kỳ.}}. Kỳ nhân có thể được bổ nhiệm vào hán khuyết, nhưng điều ngược lại thì không.{{Sfnp|Chiêu Liên|1980|pp=113, 224}}

Vào đầu thời nhà Thanh, mức sống của hầu hết người Bát kỳ đều cao hơn so với người Hán bình thường.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=41}} Tuy nhiên, cuộc sống tương đối thoải mái cũng khiến binh lính Bát Kỳ dần xao nhãng việc tập trận. Triều đình nhà Thanh đã lấy "[[Tiếng Mãn|quốc ngữ]], [[骑射|cưỡi ngựa bắn cung]]" làm quốc sách, nhưng đến thời Càn Long, hiện trạng binh lính kinh kỳ và quân Bát kỳ trú phòng các nơi trên khắp đất nước buông lỏng huấn luyện, không thông thạo võ thuật nghệ thuật đã xuất hiện. Mà trong các đại thần của Bát kỳ, người biết binh pháp càng ngày càng ít.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=221}} Tất cả những điều này đã tạo cơ hội cho [[Tương quân]], [[Hoài quân]] cũng như các lực lượng vũ trang khác của người Hán trỗi dậy vào cuối triều đại nhà Thanh.
{| class="wikitable mw-collapsible" width=100%
|+Tình trạng khái bát của Bát kỳ vào cuối thời Thanh
!'''Danh xưng'''
!'''Cờ hiệu'''
!'''Binh lực'''
!'''Tổng nhân khẩu'''
!'''Kỳ chủ'''
!'''Những Lĩnh chủ khác'''
!Chú
|-
|Tương Hoàng kỳ
|[[Tập_tin:Bordered_Yellow_Banner.svg|77x77px]]
|86 Tá lĩnh, 2 bán Tá lĩnh
Binh lực ~30.000
|230.000
|Hoàng đế
|Không có
|{{Efn|Là Kỳ đứng đầu.{{sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=221}}}}
|-
|Chính Hoàng kỳ
|[[Tập_tin:Plain_Yellow_Banner.svg|66x66px]]
|92 Tá lĩnh, 2 bán Tá lĩnh
Binh lực ~32.000
|250.000
|Hoàng đế
|Không có
|
|-
|Chính Bạch kỳ
|[[Tập_tin:Plain_White_Banner.svg|66x66px]]
|86 Tá lĩnh
Binh lực ~26.000
|270.000
|Hoàng đế
|Không có
|{{Efn|Những năm đầu Thuận Trị, kỳ chủ là Duệ Thân vương Đa Nhĩ Cổn. Sau khi Đa Nhĩ Cổn mất, Thuận Trị liền tiếp quản, từ đó trở thành 1 trong 3 kỳ Hoàng đế đích thân thống lĩnh.{{sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=229}}}}
|-
|Chính Hồng kỳ
|[[Tập_tin:Plain_Red_Banner.svg|66x66px]]
|84 Tá lĩnh
Binh lực ~26,000
|245.000
|[[Lễ Thân vương]]{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=276}}
|[[Thuận Thừa Quận vương]]{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=276}}
|
|-
|Tương Bạch kỳ
|[[Tập_tin:Bordered_White_Banner.svg|77x77px]]
|84 Tá lĩnh
Binh lực ~26,000
|230.000
|[[Dự Thân vương]]{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=277}}
|[[Thuần Thân vương]]{{Sfnp|Lý Yến Quang|Quan Tiệp|2003|p=669}}
|
|-
|Tương Hồng kỳ
|[[Tập_tin:Bordered_Red_Banner.svg|77x77px]]
|86 Tá lĩnh
Binh lực ~28,000
|230.000
|[[Khắc Cần Quận vương]]{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=277}}
|[[Trang Thân vương]]{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=277}}
|
|-
| rowspan="2" |Chính Lam kỳ
| rowspan="2" |[[Tập_tin:Plain_Blue_Banner.svg|66x66px]]
| rowspan="2" |83 Tá lĩnh, 11 bán Tá lĩnh
Binh lực ~27,000
| rowspan="2" |250.000
| rowspan="2" |[[Túc Thân vương]]{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|pp=276–277}}
|[[Duệ Thân vương]]{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=277}}
|
|-
|[[Di Thân vương]]{{Sfnp|Diêm Sùng Niên|2003|p=334}}
|
|-
| rowspan="2" |Tương Lam kỳ
| rowspan="2" |[[Tập_tin:Bordered_Blue_Banner.svg|77x77px]]
| rowspan="2" |87 Tá lĩnh, 1 bán Tá lĩnh
Binh lực ~28,000
| rowspan="2" |250.000
| rowspan="2" |[[Trịnh Thân vương]] {{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=277}}
|[[Cung Thân vương]]{{Sfnp|Viện bảo tàng Hồ sơ Bắc Kinh|2007|p=323}}
|
|-
|[[Khánh Thân vương]]{{Sfnp|Lý Trị Đình|1997|p=148}}
|
|}

=== Suy thoái và tan rã ===
Đến giữa thế kỷ 19, quân thường trực của nhà Thanh có 25 vạn quân Bát kỳ và 66 vạn quân [[Lục doanh]]. Tuy hùng mạnh lúc ban đầu nhưng cuối cùng đạo quân này cũng lại gặp phải bi kịch của đại quân Mông Cổ, đó là sức chiến đấu ngày càng giảm đi sau khi giành được thiên hạ. Những nguyên nhân có thể kể ra như:

* Sau khi chiếm lĩnh được Trung Nguyên, [[Nhà Thanh]] bố trí Bát kỳ Mãn Châu làm quân đồn trú tại các địa phương để ngăn chặn sự nổi dậy của dân chúng. Điều này đẩy nhanh quá trình [[Hán hóa]], và chỉ sau mấy chục năm hòa bình và hiếm khi thao luyện trên chiến trường, Bát kỳ Mãn Châu dần mất đi khả năng chiến đấu.
* Quân Bát kỳ thực hiện chế độ cha truyền con nối, cả nhà đời đời nối nhau tham gia quân ngũ, cha là lính Bát kỳ thì các con trai cũng sẽ là lính Bát kỳ, không tuyển thêm người ngoài. Vì thế, một đứa trẻ sơ sinh cũng đã là một người lính Bát kỳ và được trả lương, dẫu rằng sau này lớn lên nó chẳng hề được huấn luyện quân sự và chẳng biết gì về việc tác chiến. Qua mấy thế hệ không gặp chiến tranh, tinh thần thượng võ trong các gia tộc quân nhân dần giảm sút, con cháu phải lo mưu sinh nên trình độ huấn luyện, tinh thần chiến đấu cũng ngày càng kém đi so với cha ông. Ngoài ra, do sinh đẻ thời đó khó kiểm soát nên nhân khẩu của Bát kỳ ngày càng tăng, Giữa thời [[Gia Khánh]], tráng đinh người Mãn trong Bát kỳ có ước khoảng 50 vạn người, nếu như tính cả già trẻ và nữ giới thì có 150 vạn người, tăng thêm rất nhiều so với thời kỳ đầu triều Thanh. Bộ máy ngày càng cồng kềnh, chi phí lương bổng ngày càng nhiều lên khiến chi phí cho huấn luyện, mua sắm vũ khí ngày càng ít đi.
* Mặt khác, lương bổng quá thấp khiến việc tuyển mộ khó khăn và tạo ra hiện tượng lính ma, lính kiểng, việc chạy chức, chạy quyền các chức vụ chỉ huy trong Lục doanh đã xảy ra. Vì vậy phẩm chất tướng lãnh xuống thấp và nạn lính ma tăng cao. Các binh sĩ và chỉ huy đều không quan tâm tới việc huấn luyện mà chỉ chăm chú vào việc lao động kiếm tiền. Quan binh tham nhũng, ăn chặn lương bổng khiến binh sĩ mang tâm lý bất mãn đối với triều đình, không muốn liều mạng đổ máu cho triều đình và quan lại, khi có chiến sự chỉ lo bảo toàn tính mạng, hiếm khi xung phong hãm trận.
* Quân Bát kỳ vẫn duy trì trang bị, lối huấn luyện giống như hồi giữa thế kỷ 17. Với sự tiến bộ của khoa học công nghệ, súng cầm tay và đại bác dần trở nên phổ biến, nhưng quân Bát kỳ vẫn tiếp tục duy trì chiến thuật kỵ binh và bắn cung như trước kia. Đến đầu thế kỷ 19 thì trang bị, chiến thuật của quân Bát kỳ đã trở nên lạc hậu, thậm chí còn kém hơn so với quân đội một số nước láng giềng chứ chưa nói tới quân đội các nước tư bản tiên tiến ở châu Âu. Danh tướng [[Phúc Khang An]] thời Càn Long – Gia Khánh từng dâng sớ cảnh báo: ''"Trận thế của quân Lục doanh xưa nay, chỉ là các thức lưỡng nghi tứ tượng, vuông tròn. Đây đều là các trận thế được truyền lại từ tiền triều, bắt chước như cũ. Bình thường thao duyệt tuy đáng xem nhưng khi lâm trận chiến đấu lại không thực dụng"''.
* Đến đầu thế kỷ 19 thì Trung Quốc còn gặp họa [[thuốc phiện]] do phương Tây đưa vào. Nhiều tướng sỹ nghiện thuốc phiện, thể chất và trí lực trở nên yếu ớt, bệnh hoạn, không còn sức chiến đấu khi ra trận. [[Lâm Tắc Từ]] từng dâng tấu cho vua [[Đạo Quang]] nói về tác hại của thuốc phiện: ''“Thuốc phiện nếu không cấm tuyệt, thì nước mỗi ngày một nghèo, dân mỗi ngày một yếu; chỉ hơn chục năm sau, nước nhà không còn quân mạnh để ngự địch, không có bạc nén để lo quân lương”''.

Bát kỳ Mãn Châu đã nhanh chóng thoái hóa, tốc độ thoái hóa còn nhanh hơn quân đội Mông Cổ mấy lần. Ngay từ năm 1657, vua [[Thuận Trị]] đã than phiền là quân Bát kỳ bị tụt giảm lớn về chất lượng, không sánh được với thời kỳ trước. Đến nửa cuối thế kỷ 17, đạo quân này về cơ bản đã biến thành kiêu binh. Chiến dịch đánh Đài Loan, chống [[loạn Tam phiên]] và bình Khiết Đan, Mông Cổ về cơ bản đều do quân Lục doanh người Hán gánh vác.<ref name="thuvien-ebook.net" /> Và chỉ sau một thời gian thanh bình, Lục doanh cũng thoái hóa và mất dần khả năng quân sự và kỷ luật. Chất lượng quân đội nhà Mãn Thanh vào đầu thế kỷ 18 đã xuống dốc nghiêm trọng so với thời lập quốc.

Đến thời [[Càn Long]], quân Bát kỳ đã trở nên rất suy thoái, hữu danh vô thực. Năm 1784, Càn Long đến Hàng Châu xem thao diễn quân sự, quân Bát kỳ ở đó bắn tên hầu hết bị trượt, có người cưỡi ngựa không vững bị té xuống đất. Trong [[Khởi nghĩa Bạch Liên giáo]] ([[1795]]), quân đội nhà Thanh mà nòng cốt là Bát kỳ Mãn Châu đã tỏ rõ sự xuống cấp nghiêm trọng về tác chiến. Họ phải điều động mấy chục vạn quân từ 16 tỉnh để trấn áp cuộc nổi dậy, hơn 10 võ quan cao cấp như Đề đốc, Tổng binh và hơn 400 võ quan trung cấp từ Phó tướng trở xuống tử trận<ref>{{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/1420732/|title=Thanh sử giản thuật|last=Trịnh Thiên Đỉnh|first=|publisher=Trung Hoa thư cục|year=2009|ISBN=9787101047417|location=|pages=}}</ref> Chưa nói việc tác chiến mà ngay cả việc hành quân đường núi cũng đã là điều khó nhọc với binh sỹ Bát kỳ, trong 2 ngày họ chỉ đi được 70 dặm đường (khoảng 35&nbsp;km). Trong chiến dịch Xuyên Sở, sách sử ghi lại ''xét chư tướng tụ tập ăn uống, vốn thâm hụt một khoản lớn, như cua cá hải sản 30, 40 loại, còn chi phí khao thưởng cho cấp dưới thì không tính nổi. Phàm những nơi màu mỡ, các chợ búa đầy ngọc ngà gấm lụa thì việc biếu xén, hối lộ, đánh bạc,… phung phí như bùn đất''.<ref>Ngụy Nguyên, Thánh vũ ký, quyển 11, Vũ sự dư ký</ref> Bởi sự hủ bại không thể cứu vãn của các lực lượng chính quy Bát kỳ, [[Lục doanh]], nhà Thanh buộc phải dựa vào binh sĩ địa phương để trấn áp cuộc khởi nghĩa.

Đến thời [[Đạo Quang]], nhà vua từng thao duyệt hỏa khí doanh Bát kỳ ở kinh sư, là binh chủng chuyên về hỏa khí khi đó, trước giờ vẫn xưng là tinh hoa của Bát kỳ, kết quả là đa phần đại pháo bắn không trúng bia, đạn thì có viên bay nửa chừng rớt xuống đất. Quân Thanh giữ Sơn Hải quan bị thiếu hụt đại pháo giữ ải, phải lấy pháo cũ đã bỏ đi từ thời nhà Minh 200 năm trước đó để dự phòng. Vào giữa thế kỷ 19, các nước phương Tây đã bắt đầu dùng các loại vũ khí tân tiến như súng trường có rãnh xoắn, súng liên thanh, lựu đạn và địa lôi. Nhưng quân Thanh trong Chiến tranh Nha phiến 1840 vẫn tiếp tục dùng súng điểu thương, giáo gươm, cung tên giống như hồi thế kỷ 17.

Trong [[Chiến tranh nha phiến]] năm 1841, quân Anh chỉ điều động hơn 2 vạn người, còn nhà Thanh đã điều động tới hơn 10 vạn quân trú phòng ở các tỉnh, các tỉnh duyên hải còn chiêu mộ một số lượng lớn hương dũng để bố phòng, hao tổn hết hơn 20 triệu lạng bạc, vậy mà không thắng nổi một trận lớn nào. Chiến tranh nha phiến càng bộc lộ sự hủ bại của quân đội nhà Thanh: tuy xuất hiện một số gương tướng lĩnh trung quân ái quốc, quên mình hy sinh vì nước như [[Lâm Tắc Từ]], [[Quan Thiên Bồi]], nhưng về đại thể thì năng lực của đa số tướng soái đều tầm thường, nhiều nơi binh sỹ thấy địch thì tháo chạy.

Ngoài quân Bát kỳ là người Mãn Châu, còn có quân Bát kỳ là người Mông Cổ. Họ vẫn sống trên thảo nguyên, không di cư vào Trung Quốc nên không bị Hán hóa và vẫn còn giữ được khả năng chiến đấu lâu dài hơn Bát kỳ Mãn Châu. Nhưng tới cuối thời [[Càn Long]] (cuối thế kỷ 18) thì lực lượng này cơ bản cũng đã suy thoái, đội quân này bị đánh bại trong một chiến dịch đánh khởi nghĩa [[Niệp quân]] (Nian Army) vào thập niên 1860.

Trong Khởi nghĩa [[Thái Bình Thiên quốc]] ([[1851]]), quân Bát kỳ và Lục doanh đã quá hủ bại nên liên tục bại trận. Chỉ trong vòng chưa đầy nửa năm, quân Thái Bình Thiên quốc đã chiếm được hơn 16 tỉnh, 600 thị trấn... làm triều đình nhà Thanh lung lay đến tận gốc rễ. Tháng 3 năm 1853, quân nổi dậy chiếm được thành phố quan trọng phía Nam của nhà Thanh là [[Nam Kinh]]. Chỉ một thời gian ngắn sau đó, lực lượng viễn chinh của Thái Bình Thiên Quốc xâm nhập về phía bắc tới tận các vùng ngoại ô Thiên Tân (天津), áp sát thủ đô Bắc Kinh của nhà Thanh. Nhà Thanh phải chấp nhận nhiều đội quân "Dũng binh" kiểu mới ra đời để cứu vãn như [[Tương quân]] của [[Tăng Quốc Phiên]], Sở quân của [[Tả Tông Đường]], Hoài quân của [[Lý Hồng Chương]] và đạo quân đánh thuê nước ngoài [[Thường Thắng Quân|Thường Thắng quân]].<ref name="thuvien-ebook.net" />

Một phương diện khác, từ khi [[chiến tranh nha phiến]] xảy ra, khi các cường quốc phương tây đã sử dụng những loại vũ khí tiên tiến để tiến hành tấn công Trung Quốc, triều đình nhà Thanh vẫn ỷ vào "cưỡi ngựa bắn cung" đã bị thời gian đào thải. Triều đình nhà Thanh đã cố gắng tái cấu trúc Bát kỳ để thích ứng với thời cuộc, cũng như thành lập một loại quân đội mới, nhưng tất cả đều có rất ít tác dụng, và không thể ngăn chặn loạn trong giặc ngoài khiến Bát kỳ và nhà Thanh ngày càng suy bại.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=222}}

Súng trường được du nhập vào Trung Hoa do Thường Thắng quân của F. T. Ward và C. G. Gordon chỉ huy hồi thập niên 1860 khi họ giúp triều đình chống lại quân Thái Bình Thiên Quốc nhưng chưa được trang bị (đại trà) cho quân đội Trung Hoa. Hoài quân (Huaijun) của Lý Hồng Chương có lẽ là lực lượng đầu tiên dùng các vũ khí mới này vào đầu thập niên 1860. Tuy nhiên, mãi đến thập niên 1880 súng trường mới là vũ khí tiêu chuẩn cho quân đội Trung Hoa. Bát kỳ và Lục doanh quân làm lãng phí các nguồn tài nguyên cần thiết cho bộ máy hành chính của nhà Thanh nên dần biến mất, từ thập niên 1870 các cơ cấu Dũng binh trên thực tế đã trở thành lực lượng số một của nhà Thanh.

Năm 1907, nhà Thanh bãi bỏ chính sách phân chia kỳ dân để cai trị, nhưng chỉ 4 năm sau, [[Cách mạng Tân Hợi]] năm 1911 nổ ra và nhà Thanh diệt vong.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=229}}

=== Thời Dân Quốc ===
Sau khi [[Tuyên Thống]] thoái vị, Bát kỳ vẫn có thể giữ lại một số chức năng của mình nhờ vào "Điều kiện ưu đãi cho hoàng thất nhà Thanh". Nha môn Bát kỳ trực thuộc Quân đội [[Chính phủ Bắc Dương|Chính phủ Bắc Kinh của Trung Hoa Dân Quốc]], chịu trách nhiệm xử lý các công việc liên quan đến người Bát kỳ như cấp phát quân tiền. Năm 1924, sau [[Cuộc đảo chính Bắc Kinh (1924)|cuộc đảo chính ở Bắc Kinh]], việc trả quân tiền cho kỳ nhân bị đình chỉ, Nha môn Bát kỳ chỉ còn là hình thức. Năm 1928, sau khi [[Quân đội Cách mạng Quốc dân]] tiến hành [[Bắc phạt (1926–1928)|Bắc phạt]] thành công, [[Chính phủ Quốc dân]] chính thức bãi bỏ Nha môn Bát kỳ.{{Sfnp|Sở nghiên cứu lịch sử Cận đại, viện Khoa học Xã hội Trung Quốc|2011|pp=553, 555–556}} Ngoài kinh kỳ, quân trú phòng Bát kỳ ở phía đông bắc và tây bắc, chẳng hạn như Bố Đặt Cáp Bát kỳ, Sách Luân Bát kỳ ở Hô Luân Bối Nhĩ, Tích Bá doanh ở Tân Cương, vì nguyên nhân lịch sử mà vẫn được chính quyền Quốc dân giữ lại và xây dựng trở thành lực lượng bảo an địa phương. Năm 1932, Nha môn của Phó đô thống Hô Luân Bối Nhĩ và Bố Đặt Cáp Bát kỳ bị chính quyền [[Mãn Châu Quốc]] bãi bỏ và cải tổ lại.{{Sfnp|Hội đồng biên soạn|2008|p=32}} Năm 1938, Tích Bá doanh với tư cách là tổ chức Bát kỳ cuối cùng cũng đã bị [[Tỉnh Tân Cương (Sheng Shicai)|Chính quyền tỉnh Tân Cương]] xóa bỏ.{{sfnp|Trọng Cao|2008|p=1938}}{{sfnp|Ngô Nguyên Phong|Triệu Chí Cường|2008|p=87}}{{sfnp|Kê Nam|Ngô Khắc Nghiêu|1990|pp=26-27}}<ref>{{chú thích web|url=http://www.qinghistory.cn/qsyj/ztyj/ztyjzz/2009-11-13/4679.shtml|title=|last=Đông Giai Giang|tên=佟佳江|date=ngày 13 tháng 11 năm 2009|year=|publisher=Công trình biên soạn Thanh sử Quốc gia|ngôn ngữ=zh|script-title=zh:清代八旗制度消亡时间新议|dịch tựa đề=Thảo luận về thời gian chế độ Bát Kỳ nhà Thanh biến mất|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171113014236/http://www.qinghistory.cn/qsyj/ztyj/ztyjzz/2009-11-13/4679.shtml|archive-date=ngày 13 tháng 11 năm 2017|url-status=dead|access-date=ngày 19 tháng 12 năm 2017}}</ref>

Giai đoạn nửa cuối triều Thanh, những kỳ nhân Mông Cổ và Hán vì sự ảnh hưởng của Kỳ mà dẫn đến phong tục tập quán, ngôn ngữ và hành vi khác biệt tương đối lớn với người Mông Cổ, Hán truyền thống, lại trở nên giống với người Mãn Châu. Vì vậy đến thời Dân Quốc, những người này không chỉ bị người khác nhận định mà họ còn tự nhận mình là người Mãn về mặc văn hóa.{{Sfnp|Kim Khải Tông|2009|p=5}} Khi [[Chính phủ Trung Quốc|chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa]] tiến hành xác định dân tộc, việc tổ tiên gia tộc có được phân vào Bát kỳ hay không trở thành một trong những căn cứ tham khảo để phán định người Mãn Châu đương thời.{{Sfnp|Elliott|2001|p=43}} Vì vậy, người Mãn hiện nay là một khối cộng đồng dân tộc được hình thành chủ yếu từ sự hợp nhất nhiều tộc người thuộc Bát kỳ.{{Sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=46}}{{Sfnp|Lý Lâm|2006|p=121}}{{Sfnp|Trương Giai Sinh|2008|p=230}}<ref>{{chú thích web|url=http://www.iqh.net.cn/info.asp?column_id=3974|title=|tác giả=|last=Đàm Lê Minh|tên=谭黎明|tác giả 2=|last2=Dương Vĩnh Húc|tên 2=杨永旭|date=ngày 1 tháng 5 năm 2009|year=|website=|publisher=Sở nghiên cứu lịch sử nhà Thanh, Đại học Nhân dân Trung Quốc|ngôn ngữ=zh|script-title=zh:从八旗家谱看满族的民族构成|dịch tựa đề=Từ Gia phổ xem kết cấu dân tộc của Mãn tộc|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052738/http://www.iqh.net.cn/info.asp?column_id=3974|archive-date=ngày 22 tháng 12 năm 2017|url-status=dead|access-date=ngày 19 tháng 12 năm 2017}}</ref> Với tư cách là tên gọi khác của dân tộc Mãn, "kỳ nhân" được lưu truyền cho đến ngày nay.{{Sfnp|Phòng biên tập Từ điển|2005|p=1073}}<ref>{{chú thích web|url=http://dict.revised.moe.edu.tw/cgi-bin/cbdic/gsweb.cgi?o=dcbdic&searchid=Z00000098575|title=旗人|tác giả=Bộ Giáo dục Đài Loan|last=|date=|year=2015|publisher=重编国语辞典修订本|dịch tựa đề=Kỳ nhân|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209152601/http://dict.revised.moe.edu.tw/cgi-bin/cbdic/gsweb.cgi?o=dcbdic&searchid=Z00000098575|archive-date=2017-12-09|url-status=live|accessdate=2017-12-19}}</ref>

== Cơ cấu tổ chức ==
Theo quy định của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, mọi người dân trong các bộ lạc Nữ Chân đều quy thuộc biên chế tổ chức nhân sự vào một trong 8 nhóm bộ lạc, được gọi là các "Kỳ" mà mỗi kỳ này là tập hợp tổ chức các bộ lạc, vừa là các đơn vị dân sự vừa mang tính chất quân sự. Về căn bản, ông vẫn giữ nguyên hình thức bộ lạc, vẫn duy trì chế độ tù trưởng (mà người Nữ Chân gọi là ''Beile'': âm Hán Việt: [[Bối lặc]]), nhưng căn cứ theo số lượng người Nữ Chân có trong các bộ (bộ lạc), phân chia trên cơ sở như sau:<ref name="10dmlgtq">Mười đại mưu lược gia Trung Quốc, sđd.</ref><ref name="quangthieu_quangninh">{{harvp|Quang Thiệu|Quang Ninh|2006}}</ref>
{| class="wikitable"
|+
|-
!
!width=30%|Ngưu lục (Niru){{Sfnp|Diêm Sùng Niên|2006|p=117}}
!width=30%|Giáp Lạt (Jalan)
!width=35%|Kỳ / Cố sơn (Gūsa)
|-
!width=5%|Cơ sở
|300 nam giới
|5 Ngưu lục
|5 Giáp lạt
|-
!Người đứng đầu
|Ngưu lục Ngạch chân ({{lang-mnc|ᠨᡳᡵᡠ<br>ᡝᠵᡝᠨ|v=niru ejen}}){{Efn|Thông thường là quan Tứ phẩm, phân chia làm 2 loại là được thế tập và không được thế tập. Thế tập Tá lĩnh thường là dựa theo công lao, chủ yếu chia thành huân cựu (hậu duệ các Quốc chủ, tộc trưởng), thế quản và hỗ quản Tá lĩnh. Tá lĩnh không được thế tập là do triều đình cử quan viên đảm nhiệm quản lý.{{sfnp|Trịnh Thiên Đỉnh|2009a|pp=175, 176}}}}
|Giáp lạt Ngạch chân ({{lang-mnc|ᠵᠠᠯᠠᠨ<br>ᡝᠵᡝᠨ|v=jalan ejen}}){{Efn|Thông thường là quan Tam phẩm, ban đầu cứ 5 Tá lĩnh thuộc 1 Tham lĩnh, nhưng tùy thuộc vào việc tăng số lượng Tá lĩnh mà đến những năm Khang Hi, dưới mỗi Tham lĩnh đều là khoảng 20 Tá lĩnh.{{sfnp|Ngạc Nhĩ Thái|1985|pp=25-294}} Các kỳ Mông Cổ bởi vì nhân khẩu tương đối ít nên dưới 1 Tham lĩnh chỉ có 2-3 Tá lĩnh. {{sfnp|Mạnh Sâm|2010|p=85}}}}
|Cố sơn Ngạch chân ({{lang-mnc|ᡤᡡᠰᠠ<br>ᡳ ᡝᠵᡝᠨ|v=gūsa i ejen}})
|-
!Đổi tên
|Ngưu lục Chương kinh ({{lang-mnc|ᠨ᠋ᡳᡵᡠ<br>ᠵᠠᠩᡤᡳᠨ|v=niru janggin}}) năm 1634
|Giáp Lạt Chương Kinh ({{lang-mnc|ᠵᠠᠯᠠᠨ ᡳ <br>ᠵᠠᠩᡤᡳᠨ|v=jalan i janggin}}) năm 1634
|Cố sơn Ngang bang ({{lang-mnc|ᡤᡡᠰᠠ ᠪᡝ <br>ᡴᠠᡩᠠᠯᠠᡵᠠ <br>ᠠᠮᠪᠠᠨ|v=gūsa be kadalara amban}}, hay {{lang-mnc|ᡤᡡᠰᠠ ‍<br>ᡳ ᠠᠮᠪᠠᠨ|v=gūsa i amban}}) năm 1723
|-
!{{Abbr|Định danh|Định danh trong tiếng Hán}}
|[[Tá lĩnh]]
|[[Tham lĩnh]]
|[[Đô thống]]
|}
Ở các kỳ quan trọng còn có thêm đơn vị ''Mai lặc'' (Meiren), gồm 10 Ngưu lục hợp thành, đứng đầu là một ''Mai lặc Ngạch chân'' (Meiren–i Ejen), danh xưng Hán Việt: Phó Đô thống.

Vì vậy tổ chức cơ bản trong Kỳ sẽ là Ngưu lục < Giáp Lạt (< Mai lặc) < Kỳ, ứng với chức vụ quản lý là Tá lĩnh < Tham lĩnh < Phó Đô thống < Đô thống. Trên các Đô thống là các Kỳ chủ, Lĩnh chủ, do bản thân [[Nỗ Nhĩ Cáp Xích]] và con cháu tức các Bối lặc đảm nhiệm, là các Nhập bát phân Vương công.{{sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=9}} Các Bối lặc này được xem là có địa vị cao hơn các Bối lặc khác, nên còn được gọi là các Hòa Thạc Bối lặc (Holson Belei).

{{wide image|The Grand Review - No.3 - Reviewing Battle Formation cropped center.jpg|3000px|Quân Bát kỳ trong một buổi duyệt binh thời Càn Long. Quân Hữu dực ở bên trái ảnh, quân Tả dực ở bên phải ảnh.}}
== Dân cư ==

=== Dân tộc ===
Trên cơ bản, Bát kỳ chia làm 3 tộc phân chính là Mãn Châu Bát kỳ, Mông Cổ Bát kỳ và Hán quân Bát kỳ, nhưng cụ thể mà nói thì rất phức tạp. Tộc duệ của Bát kỳ lấy Mãn Châu làm trung tâm, bộ phận chinh là Mông Cổ và Hán quân, ngoài ra còn có [[Cao Ly]], [[Sách Luân]], [[Người Xibe|Tích Bá]], [[Người Hồi|Hồi]] và [[Nga la tư|Nga La Tư]], thậm chí có cả người Việt (phế đế [[Lê Chiêu Thống]]).{{Sfnp|Triệu Nhĩ Tốn|1998|p=14640}} Những người vốn là người Hán (hay còn gọi là Ni Kham trong tiếng Mãn), một phần được phân vào Hán quân Bát kỳ, một phần khác lại được phân vào Nội vụ phủ [[Kỳ cổ Tá lĩnh]], một bộ phận nhỏ khác lại được phân vào Mãn Châu Bát kỳ.{{sfnp|Hoằng Trú|2002|pp=20 - 23}} Những người vốn là người Mông Cổ, chủ yếu được phân vào Mông Cổ Bát kỳ, một bộ phận nhỏ được phân vào Mãn Châu Bát kỳ.{{sfnp|Hoằng Trú|2002|pp=16 - 19}} một bộ phận cực nhỏ khác từng làm quan thời Minh thì được phân vào Hán quân Bát kỳ.{{sfnp|Triệu Nhĩ Tốn|1998|p=9285}} Những người vốn là người Cao Ly, một phần nhỏ được phân vào Kỳ phân Tá lĩnh của Mãn Châu Bát kỳ, còn phần lớn đều phân vào tầng lớp Bao y dưới Nội vụ phủ Cao Ly Tá lĩnh.{{sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=440}}{{sfnp|Ngạc Nhĩ Thái|1985|pp=56, 93}} Còn những tộc người như Tích Bá, Sách Luân, chủ yếu là vào những năm Thiên Thông, Sùng Đức, theo quân Hậu Kim chinh chiến, sau lại theo quân Thanh nhập quan mà được phân vào Mãn Châu Bao y của Bát kỳ.{{Efn|Mãn Châu này không phải tộc duệ như Mãn - Mông - Hán Bát kỳ, mà là để phân biệt với Kỳ cổ, Cao Ly, Hồi tử,...}} Những người Hồi phần lớn đều là người thuộc Hòa Trác thị đến Kinh sư vào những năm Càn Long.{{sfnp|Triệu Nhĩ Tốn|1998|p=3863}} Những người [[Nga]] như A Nhĩ Ba Tân quy phụ Đại Thanh vào những năm Thuận Trị, Khang Hi, được phân vào "Tương Hoàng kỳ Mãn Châu đệ tứ Tham lĩnh đệ thập thất Tá lĩnh", tục xưng "Nga La Tư Tá lĩnh".{{sfnp|Ngạc Nhĩ Thái|1985|p=38}}

=== Tầng lớp ===
{{Main|Kỳ phân Tá lĩnh|Bao y|Kỳ hạ Gia nô}}Trong Bát kỳ, có thể chia làm 3 tầng lớp cơ bản: Ngoại Bát kỳ, Nội Bát kỳ (tức [[Bao y]]) và Kỳ hạ Gia nô. Ngoại Bát kỳ chính là tức [[Kỳ phân Tá lĩnh]] trong Bát kỳ, nguyên là những người tự do thời Thanh trước khi nhập quan, cũng là một giai tầng phổ biến nhất của người Bát kỳ. Từ hậu duệ Quý tộc, hào môn thế gia, đến các con em Bát kỳ bình thường, ở giữa mặc dù có nhiều cấp bậc tước vị khác nhau, nhưng đều thuộc vào tầng lớp này.{{sfnp|Triệu Nhĩ Tốn|1998|p=14640}} Tầng lớp này được chia ra 3 phân hệ Bát kỳ chính là [[Mãn Châu Bát kỳ|Mãn Châu]], [[Mông Cổ Bát kỳ|Mông Cổ]] và [[Hán Quân Bát kỳ|Hán quân]]. Nội Bát kỳ chính là [[Bao y]], là tầng lớp phục vụ cho Hoàng thất [[Ái Tân Giác La]], tức là [[Hoàng đế]] và các Kỳ chủ, Lĩnh chủ, Tông thất Vương công khác. Tuy nhiên, ngoài việc túc trực phục vụ Hoàng thất, thì Bao y là giai cấp có địa vị trong xã hội Mãn Châu, ngang bằng với tầng lớp Ngoại Bát kỳ, đều có hộ tịch chính thức và căn cứ theo "Luật lệ Đại Thanh", họ đều được xem là ''"lương dân"'' trong xã hội. Thượng Tam kỳ Bao y trực thuộc [[Nội vụ phủ]], vì vậy thường gọi là Nội vụ phủ Bao y. Người thuộc tầng lớp Bao y cũng là người Bát kỳ chân chính, bọn họ cũng có thể có nô gia của riêng mình như những người Kỳ phân Tá lĩnh, chính là tầng lớp [[Kỳ hạ Gia nô]] (旗下家奴).{{sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=446}}

Những người vốn thuộc tầng lớp Bao y cũng có thể được phân vào [[Kỳ phân Tá lĩnh]] nhờ công lao hoặc là người nhà của Hậu phi đắc sủng, thường là quy vào Mãn Châu hoặc Hán quân bổn kỳ (tức Bao y thì nâng lên Mãn Châu Tương Hoàng kỳ hoặc Hán quân Tương Hoàng kỳ), trường hợp này được gọi là "Xuất kỳ", cũng là một loại của "Đài kỳ".<ref name=":0" /> Tầng lớp này chia làm Bao y Tá lĩnh, Bao y [[Kỳ cổ Tá lĩnh]] và Bao y Quản lĩnh, trong đó Bao y Tá lĩnh còn có thể được gọi là Bao y Mãn Châu Tá lĩnh để phân biệt. Kỳ hạ Gia nô chính là gia bộc của Bát kỳ Đại thần và những Kỳ nhân phổ thông khác, bọn họ không có hộ tịch độc lập mà thuộc về dưới danh nghĩa của chủ nhân, vì vậy mà bị xưng là "Hộ hạ nhân"{{sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=56}} hoặc "Bát kỳ hộ hạ Gia nhân".{{sfnp|Trịnh Thiên Đỉnh|2009a|pp=112, 201}} Theo "Luật lệ Đại Thanh", tầng lớp Kỳ hạ Gia nô thuộc về tầng lớp "''tiện dân''" trong xã hội, hoàn toàn không được tham gia khoa cử, hoặc xuất sĩ làm quan. Thời Thanh sơ, cho dù là binh lính Bát kỳ thông thường cũng có đông đảo Gia nô, phần đông trong số đó đều theo chủ nhân chinh chiến. Sau khi lập được chiến công, có khả năng sẽ được lập hộ tịch, trở thành "Khai hộ nhân", mặc dù tốt hơn so với Kỳ hạ Gia nô, nhưng chung quy vẫn thấp hơn so với người Bát kỳ, trong việc tuyển chọn binh lính, cũng chỉ có thể đảm nhậm những vị trí cực thấp. Thời Thanh trung – hậu kỳ, kế sinh nhai của người Bát kỳ càng lúc càng hiện ra vấn đề, phần đông Kỳ hạ Gia nô bị thả ra, hoặc bán cho những người Hán có tiền, rất nhiều Kỳ nhân không còn tiếp tục sở hữu Gia nô.{{sfnp|Đỗ Gia Ký|2008|p=444}} Mà phần lớn "Khai hộ nhân" cũng được Càn Long cho "Xuất kỳ", tuy nhiên một bộ phận nhỏ "Khai hộ nhân" tồn tại đã lâu, không thể tra nguồn gốc nên không thể đưa vào hàng ngũ Bát kỳ.{{sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=57}}

=== Nhân khẩu ===
Thời [[Nỗ Nhĩ Cáp Xích]], [[Hoàng Thái Cực]], tổ chức Bát kỳ phát triển tương đối nhanh. Trước khi nhập quan, Mãn Châu Bát kỳ có 309 Tá lĩnh, 18 Bán phân Tá lĩnh; Mông Cổ Bát kỳ có 117 Tá lĩnh, 5 Bán phân Tá lĩnh; Hán quân Bát kỳ có 157 Tá lĩnh, 5 Bán phân Tá lĩnh; Mãn – Mông – Hán Bát kỳ tổng cộng 583 Tá lĩnh, 28 Bán phân Tá lĩnh.

Thời kỳ đầu sau nhập quan, do nhu cầu chiến tranh thống nhất Trung Quốc và bình định các cuộc nổi dậy phản Thanh, Mãn Châu Bát kỳ phát triển nhanh chóng.

* Mãn Châu Bát kỳ thời Thuận Trị tăng thêm 8 Tá lĩnh, đạt 699 Tá lĩnh thời Khang Hi và 681 Tá lĩnh thời Gia Khánh.
* Mông Cổ Bát kỳ tăng thêm 11 Tá lĩnh thời Thuận Trị, 76 Tá lĩnh thời Khang Hi và chính thức định chế tổng cộng 204 Tá lĩnh vào năm Ung Chính thứ 2 ([[1724]]). Lúc mới lập ra Bát kỳ, có một số lượng người Mông Cổ được phân vào Mãn Châu Bát kỳ, tính đến thời Thanh mạt thì có 35 Tá lính và 2 Bán phân Tá lĩnh vốn là người Mông Cổ nhưng lại xếp vào Mãn Châu Bát kỳ.
* Hán quân Bát kỳ có tất cả 206 Tá lĩnh và 3 Bán phân tá lĩnh vào năm Thuận Trị thứ 15 ([[1658]]). Đến năm Khang Hi thứ 51 ([[1712]]) tăng đến 258 Tá lĩnh, 1 Bán phân Tá lĩnh. Đến năm Ung Chính thứ 12 ([[1734]]), chính thức định chế 270 Tá lĩnh. Về sau, vì kế sinh nhai của Bát kỳ càng lúc càng khó khăn, một bộ phận người thuộc Hán quân đã xuất kỳ, trở thành dân nhân. Đến năm Càn Long thứ 15 ([[1790]]), Hán quân Tá lĩnh giảm còn 266, từ đó về sau không thay đổi nữa.
== Quân đội ==

=== Cấm lữ Bát kỳ ===
[[Tập tin:The Inner City of Beijing in 1805.jpg|nhỏ|Phân bố quân trú phòng Kinh thành|325x325px]]Nhà Thanh đóng đô ở Bắc Kinh, đây cũng là đại bản doanh của Bát kỳ. Quân đội Bát kỳ đóng giữ ở Kinh sư được gọi là "Cấm lữ Bát kỳ", "Kinh lữ Bát kỳ" hoặc "Kinh kỳ".{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|pp=6, 219}} Nhà Thanh thực hiện chế độ chia dân cư theo từng thành để sinh sống, án theo quy hoạch đại bản doanh đem Bát kỳ chia làm 2 là Tả dực (cánh trái, gồm [[Tương Hoàng kỳ]], [[Chính Bạch kỳ]], [[Tương Bạch kỳ]], [[Chính Lam kỳ]]) và Hữu dực (cánh phải, [[Chính Hoàng kỳ]], [[Chính Hồng kỳ]], [[Tương Hồng kỳ]], [[Tương Lam kỳ]]) để đóng quân trong nội thành Bắc Kinh, Hoàng thành và các địa phương bên ngoài.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|pp=11–12}}

Quân cánh trái đóng ở thành Đông Bắc, lần lượt phân biệt đóng quân trong:{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|pp=11–12}}

* An Định môn: [[Tương Hoàng kỳ]]
* Đông Trực môn: [[Chính Bạch kỳ]] 
* Triêu Dương môn: [[Tương Bạch kỳ]] 
* Sùng Văn môn: [[Chính Lam kỳ]]

Quân cánh phải đóng ở thành Tây Bắc, lần lượt phân biệt đóng quân trong:{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|pp=11–12}}

* Đức Thắng môn: [[Chính Hoàng kỳ]] 
* Tây Trực môn: [[Chính Hồng kỳ]] 
* Phụ Thành môn: [[Tương Hồng kỳ]] 
* Tuyên Vũ môn: [[Tương Lam kỳ]]
Kể từ đó, dù tính chất "Đại bản doanh Bát kỳ" của thành Bắc Kinh dần không còn như trước, nhưng vị trí trú phòng của Bát kỳ trong thành Bắc Kinh không hề xảy ra biến hóa.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=12}} Về mặt hành chính, quan binh trong Bát kỳ đều do Đô thống Nha môn của Kỳ đó quản lý, có chiến sự thì xuất binh, không có chiến sự thì lập tức rút về kinh thành, là lực lượng cơ bản của quân đội nhà Thanh. Binh sĩ của Cấm lữ Bát kỳ vào thời Thuận Trị là 8 vạn, thời Khang Hi là 10 vạn, đến thời Thanh Mạt, có chức quan là 6680 người, binh lính là hơn 12 vạn.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=18}}

Thể chế của "Cấm lữ Bát kỳ" là dựa theo binh chủng khác nhau mà thành lập các doanh khác nhau, lần lượt là Thân quân, Kiêu kỵ (Mã giáp), Tiền phong, Hộ quân, Bộ quân (Bộ giáp). Trong đó, Kiêu kị doanh, Hộ quân doanh, và Bộ quân doanh đều án theo từng Kỳ mà thiết lập; Tiền phong doanh án theo Tả – Hữu dực để thiết lập; Hộ quân doanh và Tiền phong doanh là Cảnh vệ cung cấm, lúc Hoàng đế ra ngoài thì làm tùy tùng đi theo, là thành phần tinh nhuệ trong quân đội Bát kỳ.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=16}} Sau đó lại từ các Doanh trên tuyển chọn ra Thần cơ doanh, từ trong Tiền phong doanh tuyển chọn ra Kiện duệ doanh, từ Hán quân của Kiêu kị doanh tuyển ra Thương doanh, Pháo doanh các loại, từ quân Mãn – Mông có luyện tập hỏa khí tuyển chọn ra Hỏa khí doanh, chính là lính đặc chủng.{{Sfnp|Trịnh Thiên Đỉnh|2009a|p=211}} Từ thời Khang Hi, quân Bát kỳ từng bước di cư ra khỏi thành Bắc Kinh, nguyên nhân là vì sự xuất hiện của [[Viên Minh Viên|Viên Minh viên]], liền phải điều quan viên Bát kỳ trong Kinh thành đến nơi này để bảo vệ. Sau khi Viên Minh viên hoàn thành, các đời Hoàng đế thường xuyên ở lại đây vài tháng, vì vậy trên thực tế, Viên Minh viên là một tòa Hoàng cung thứ hai. Vì để bảo vệ sự an toàn của Viên Minh Viên, vào năm Ung Chính thứ 2 ([[1724]]), triều đình đã lên kế hoạch thiết lập Hộ quân doanh ở đây:
* [[Tương Hoàng kỳ]]: phía tây Thụ thôn, phía sau Viên Minh Viên 
* [[Chính Bạch kỳ]]: phía đông Thụ thôn 
* [[Tương Bạch kỳ]]: phía đông bắc Trường Xuân viên 
* [[Chính Hoàng kỳ]]: phía bắc Tiêu Gia Hà thôn 
* [[Chính Hồng kỳ]]: phía tây bắc Bắc An Hà kiều 
* [[Tương Hồng kỳ]]: phía đông bắc Ngọc Tuyền sơn
* [[Chính Lam kỳ]]: phía đông Hải Điện 
* [[Tương Lam kỳ]]: phía nam Di Hòa viên

=== Trú phòng Bát kỳ ===
[[Tập tin:杭州驻防图.jpg|nhỏ|461x461px|Nằm ở phía Tây thành Hàng Châu, là thành của Doanh trú phòng ở giữa Tiễn Đường môn và Dũng Kim môn, bắt đầu xây dựng vào năm Thuận Trị thứ 5 ([[1648]])]]
Để có thể khống chế tốt lãnh thổ rộng lớn, nhà Thanh phân một bộ phận lớn quân Bát kỳ đến các địa phương đóng giữ, xưng là "Trú phòng Bát kỳ".{{Sfnp|Định Nghi Trang|2003|pp=15–16}} Ban đầu, để đề phòng nhà Nam Minh và các thế lực phản Thanh phục Minh, nhà Thanh chủ yếu tập trung bố trí lực lượng phòng thủ ở phía Nam, đặc biệt là Đông Nam. Về sau, đến nửa sau những năm Khang Hi, thế lực [[Chuẩn Cát Nhĩ Hãn quốc|Chuẩn Cát Nhĩ]] quật khởi, vì vậy Khang Hi Đế bắt đầu tăng cường lực lượng phòng thủ ở phía Bắc. Chế độ Trú phòng Bát kỳ bắt đầu từ triều Thuận Trị, mở rộng và phát triển trong hai triều Khang – Ung, đến thời Càn Long thì hình thành định chế.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=20}}

Giữa những năm Thuận Trị, quân Bát kỳ Trú phòng ở các địa phương chỉ vẻn vẹn hơn 15 ngàn quân, đến thời Khang – Ung thì dần tăng lên hơn 9 vạn quân, đến Thanh trung kỳ thì đạt hơn 10 vạn, cũng từ đó mà binh ngạch của Bát kỳ Trú phòng về cơ bản ngang hàng với Kinh kỳ, kéo dài đến tận thời Thanh mạt. Đến thời Khang – Càn, nơi trú phòng của quân Bát kỳ ở Mãn Châu tăng từ 15 lên 44 nơi, tại các tỉnh khác thì tăng từ 9 lên 20 nơi. Trong những năm Càn Long, còn thiết lập thêm 8 nơi đóng quân ở [[Tân Cương]]. Trong đó, binh lực tại Đông Bắc chiếm gần một nửa binh lực trú phòng, số nơi trú phòng cũng chiếm hơn phân nửa.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=20}} Ngược lại, các địa phương khác chỉ có từ 1 đến 3 nơi đóng quân ở mỗi Tỉnh, trong đó phía bắc Trường Giang tương đối nhiều, còn lại [[Hồ Nam]], [[Giang Tây]], [[Quảng Tây]], [[Quý Châu]] đều không bố trí trú phòng. Việc đóng giữ trong nội địa chủ yếu do hơn 60 vạn Lục kỳ binh đảm nhiệm, Bát kỳ Trú phòng chủ yếu đảm nhiệm vai trò giám sát. Quân Bát kỳ đóng giữ hơn 70 nơi trên toàn lãnh thổ Trung Quốc, đều là những thành trấn quan trọng hoặc những nơi thủy bộ trọng yếu. Căn cứ theo nhu yếu mà thiết lập Trú phòng Tướng quân, Đô thống, Phó Đô thống hoặc chỉ thiết lập Thành thủ Úy, Phòng thủ Úy làm thống lĩnh. Trú phòng Bát kỳ là lực lượng quan trọng của nhà Thanh để khống chế toàn lãnh thổ.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=21}} Ngoại trừ khu vực Đông Bắc, ở tất cả các địa phương trú phòng nhà Thanh cũng áp dụng chế độ phân chia "Kỳ nhân"{{Efn|Là những người có hộ tịch chính thống, tức là người thuộc Bát kỳ (hoặc [[Mông Cổ thuộc Thanh|Mông Cổ Minh kỳ]])|name=kn}} và "Dân nhân"{{Efn|Những người không thuộc Bát kỳ|name=dn}}, vừa để dễ quản lý, vừa để giảm khả năng bị người Hán ở địa phương đồng hóa.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|pp=23–29}}

[[Ung Chính Đế]] từng nói, nơi Trú phòng chỉ là nơi đi công tác, Kinh sư mới là quê cha đất tổ.{{Sfnp|Ngạc Nhĩ Thái|1985|p=1326}} Binh sĩ Trú phòng ban đầu đều là từ các Tá lĩnh Kinh kỳ phái ra, sau đó lại từ những Tá lĩnh khác nhau này, tại nơi Trú phòng hình thành nên những Tá lĩnh mới, tuy nhiên hộ tịch của họ vẫn nằm trong Tá lĩnh ban đầu. Tuy nhiên, dần dần do tính cố định hóa của chế độ, hộ tịch của người Bát kỳ trú phòng mặc dù vẫn thuộc nha môn Tá lĩnh cũ, nhưng quan hệ lại càng lúc càng nhạt đi, lại dần hình thành nên một quần thể mới ở đất trú phòng. Việc thực thi chế độ Bát kỳ trú phòng đã kiến cho dân cư Bát kỳ phân tán thành các tụ điểm dân cư nhỏ, rải khắp cả nước, nam đến [[Quảng Châu]], bắc đến Ái Hồn, tây đến Y Lê, cuối cùng tập trung đông nhất vẫn là xung quanh kinh thành.{{Sfnp|Lưu Tiểu Manh|2008|p=21}}

==== Trú phòng theo địa phương ====
Năm Thuận Trị thứ 2 (1645), triều đình nhà Thanh cho thiết lập 3 đơn vị trú phòng địa phương bao gồm [[Giang Ninh]], [[Hàng Châu]] và [[Tây An]]. Quân trú phòng tại Giang Ninh bao gồm binh lính từ 4 kỳ cánh trái thuộc Mãn, Mông Bát kỳ, đứng đầu là 1 Ngang bang Chương kinh và 2 Phó đô thống. Một thời gian sau, vị trí đứng đầu lực lượng trú phòng được đổi thành Tổng quản và cuối cùng là Giang Ninh trú phòng Tướng quân vào năm 1663 dưới triều [[Khang Hi]].{{Sfnp|Vương Nhung Sanh|1991|p=319}} Khi mới thành lập, quân lực tại khu vực này là 4000 quân, nhưng đến năm 1763 dưới triều [[Càn Long]] thì giảm chỉ còn 2863 vì binh lính Mông Cổ đã được điều đến [[Trấn Giang]], chỉ còn lại binh lính Mãn Châu tiếp tục đóng ở khu vực này.{{Sfnp|Dương Quốc Khánh|Vương Chí Cao|2008|p=552}} Quân trú phòng tại [[Hàng Châu]] mặc dù được thành lập cùng thời gian nhưng vì điều kiện trú phòng khác biệt mà quân số nhiều lần tăng giảm, đến năm 1658 mới định ra hạn ngạch 4000 quân lính từ cánh phải. Năm 1674 dưới triều [[Khang Hi]], vì [[Loạn Tam phiên]] mà quân số tăng lên đột ngột, đến khi biến loạn kết thúc thì lại khôi phục như ban đầu.{{Sfnp|Định Nghi Trang|2003|p=25}}
{| class="wikitable"
|+Trú phòng Bát kỳ ở địa phương
!Phân loại
!Địa phương
!{{Abbr|Năm|Năm thiết lập trú phòng}}
!Tướng lĩnh
!Binh lực
|-
| rowspan="8" |Trực tỉnh
|[[Giang Ninh]]
|[[1645]]
|1 Tướng quân
|4000 quân, đều là Mãn – Mông Bát kỳ, không có Hán quân
|-
|[[Hàng Châu]]
|[[1645]]
|1 Tướng quân
|4000 quân, chủ yếu là Mãn – Mông, một ít Hán quân
|-
|[[Phúc Châu]]
|[[1680]]
|1 Tướng quân
|1000 quân, đều là Hán quân Bát kỳ, về sau có tăng thêm
|-
|[[Quảng Châu]]
|[[1681]]
|1 Tướng quân
|3000 quân đều thuộc Hán quân Bát kỳ:

* 1125 quân thuộc Thượng Tam kỳ
* 1875 quân thuộc Hạ Ngũ kỳ
|-
|[[Kinh Châu]]
|[[1683]]
|1 Tướng quân
|4000 quân, đều là Mãn – Mông Bát kỳ, không có Hán quân
|-
|[[Thành Đô]]
|[[1738]]
|1 Tướng quân
|1600 quân, về sau có tăng thêm quân
|-
|[[Khai Phong]]
|[[1718]]
|1 Thành thủ Úy
|800 quân, đều là Mãn – Mông Bát kỳ
|-
|[[Thanh Châu, Duy Phường|Thanh Châu]]
|[[1729]]
|1 Phó Đô thống
|2000 quân, đều là Mãn Châu Bát kỳ
|-
| rowspan="3" |Đông Bắc
|[[Thịnh Kinh]]
|[[1664]]
|
* 1 Tướng quân
* 4 Phó Đô thống
* 1 Phó Đô thống
|Thường giữ ở mức 5000 quân, thời Thanh mạt đạt đến 20000 quân
|-
|[[Cát Lâm]]
|[[1676]]
|1 Tướng quân
|4000 quân phòng ngự
|-
|[[Hắc Long Giang]]
|[[1683]]
|1 Tướng quân
|2000 quân phòng ngự
|-
| rowspan="6" |Tây Bắc
& biên cương
|[[Ninh Hạ]]
|[[1725]]
|1 Tướng quân
|3400 quân, về sau có giảm bớt
|-
|[[Tây An]]
|[[1645]]
|1 Tướng quân
|4000 quân Mãn – Mông Bát kỳ, 3000 quân Hán quân Bát kỳ
|-
|[[Nhiệt Hà]]
|Sau [[1723]]
|1 Đô thống
|3600 quân Mãn – Mông Bát kỳ:

* [[Tị Thử Sơn Trang]]: 2000 quân
* Khách Lạt Hòa Truân: 400 quân
* Hoa Du Câu: 200 quân
* [[Mộc Lan, Cáp Nhĩ Tân|Mộc Lan vi trường]]: 1000 quân
|-
|[[Sát Cáp Nhĩ (tỉnh)|Sát Cáp Nhĩ]]
|[[1761]]
|1 Đô thống
|1000 quân Sát Cáp Nhĩ Bát kỳ{{Efn|Là hệ thống Bát kỳ riêng, không thuộc Mãn - Mông - Hán Bát kỳ.|name=scn}}
|-
|[[Tuy Viễn (tỉnh)|Tuy Viễn]]
|[[1761]]
|1 Tướng quân
|4100 quân Mông Cổ Bát kỳ
|-
|[[Tân Cương]]
|[[1762]]
|
* 1 Y Lê Tướng quân
* 1 Ô Lỗ Mộc Tề Đô thống
|
* 6400 quân Mãn – Mông Bát kỳ
* 500 quân Đạt Thập Đạt Ngõa Ách Lỗ Đặc
* 1000 quân Sách Luân [[Hắc Long Giang]]
* 1000 quân Mông Cổ Sát Cáp Nhĩ
* 1000 quân Đông Bắc [[Người Xibe|Tích Bá]]
* 2300 quân Ách Lỗ Đặc
* 600 quân Sa Tất Nạp Nhĩ
* 3000 quân Lục doanh
|}

== Chú thích ==
=== Ghi chú ===
{{notelist|30em}}

=== Tham khảo ===
{{tham khảo|20em}}

== Tài liệu ==

=== Tiếng Việt ===
{{refbegin|30em}}
*{{Chú thích sách|url=https://tracuutaptrung.quochoi.vn/Record/4928|title=Những nhân vật quân sự nổi tiếng thế giới|last=Kha Xuân Kiều|first=柯春乔|last2=Hà Nhân Học|first2=何仁学|publisher=Nhà xuất bản Thanh niên|others=Phan Quốc Bảo, Hà Kim Sinh dịch|year=2000|isbn=|location=|pages=|oclc=224238595|access-date=2020-11-02|archive-date=2021-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418061231/https://tracuutaptrung.quochoi.vn/Record/4928}}
*{{chú thích sách|url=https://tracuutaptrung.quochoi.vn/Record/8899|title=Thuật mưu quyền|last=Quang Thiệu|first=|last2=Quang Ninh|publisher=Nhà xuất bản Lao động|year=2006|isbn=|location=Hà Nội|pages=|access-date=2020-09-26|archive-date=2020-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009100653/https://tracuutaptrung.quochoi.vn/Record/8899}}
*{{Chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/1661806/|title=China: Its History and Culture|last=Morton|first=W. Scott|publisher=Nhà xuất bản Tổng hợp|year=2008|isbn=9780071412797|location=Thành phố Hồ Chí Minh|pages=|trans-title=Lịch sử và Văn hóa Trung Quốc|last2=Lewis|first2=Charlton M.|others=Tri Thức Việt dịch}}
{{refend}}

=== Tiếng Trung ===
{{refbegin|30em}}
* {{chú thích sách|url=https://ctext.org/wiki.pl?if=gb&res=688057&remap=gb|title=|last=Chiêu Liên|first=|publisher=Trung Hoa thư cục|year=1980|ISBN=9787101017519|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:啸亭杂录|trans-title=Khiếu đình tạp lục|author-link=Chiêu Liên}}
* {{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=8W6EAAAAIAAJ|title=|last=Chu Viễn Liêm|first=周远廉|date=1993|publisher=Nhà xuất bản Văn sử Cát Lâm|isbn=9787805286761|language=zh|script-title=zh:皇父摄政王多尔衮|trans-title=Hoàng phụ Nhiếp chính vương Đa Nhĩ Cổn}}
* {{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=uVV0EAAAQBAJ|title=|last=Chu Viễn Liêm|first=周远廉|date=2015|publisher=社会科学文献出版社|isbn=9787509768891|language=zh|script-title=zh:清史论文集|trans-title=Thanh sử luận văn tập}}
* {{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=8I8fAQAAMAAJ|title=|last=Diêm Sùng Niên|first=阎崇年|date=2003|publisher=Nhà xuất bản Tử Cấm Thành|isbn=9787800473791|editor-last=Chu Thành Như|editor-first=朱诚如|location=[[Bắc Kinh]]|language=zh|script-title=zh:淸朝通史: 第3卷太宗朝|trans-title=Thanh triều thông sử, Quyển 3: Triều Thái Tông}}
* {{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/1834831/|title=|last=Diêm Sùng Niên|first=阎崇年|publisher=Nhà xuất bản Bắc Kinh|year=2006|ISBN=9787200016598|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:努尔哈赤传|trans-title=Nỗ Nhĩ Cáp Xích truyện}}
* {{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=_-sQAQAAMAAJ|title=|last=Diêu Niệm Từ|first=姚念慈|date=2008|publisher=Nhà xuất bản Dân tộc Liêu Ninh|isbn=9787807226109|language=zh|script-title=zh:清初政治史探微|trans-title=Khám phá lịch sử chính trị thời Thanh sơ}}
* {{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=dewQAQAAMAAJ|title=|last=Dương Quốc Khánh|first=杨国庆|last2=Vương Chí Cao|first2=王志高|date=2008|publisher=Nhà xuất bản Phượng Hoàng|isbn=9787807291619|language=zh|script-title=zh:南京城墙志|trans-title=Biên niên sử tường thành Nam Kinh}}
* {{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/2326734/|title=|last=Định Nghi Trang|first=定宜庄|publisher=Nhà xuất bản Đại học Bắc Kinh|year=1999|ISBN=9787807225638|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:满族的妇女生活与婚姻制度研究|trans-title=Nghiên cứu về sinh hoạt và hôn nhân của phụ nữ tộc Mãn}}
* {{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/1607809/|title=|last=Định Nghi Trang|first=定宜庄|publisher=Nhà xuất bản Dân tộc Liêu Ninh|year=2003|ISBN=9787806447383|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:清代八旗驻防研究|trans-title=Nghiên cứu về Bát kỳ Trú phòng thời Thanh}}
* {{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=sJ6CAAAAIAAJ|title=|last=Đường Xương Tấn|first=唐昌晉|date=1996|publisher=Lý Nhân thư cục|isbn=9789579113816|language=zh|script-title=zh:淸代政事軍功評述|trans-title=Nhận xét về chính sự và quân công trong triều đại nhà Thanh}}
* {{chú thích sách|url={{GBurl|s_EWAQAAIAAJ}}|title=|last=Đỗ Gia Ký|first=杜家骥|publisher=Nhà xuất bản Nhân dân Phúc Kiến|year=1997|ISBN=9787211027163|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:清朝简史|trans-title=Thanh triều giản sử}}
* {{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=S1pKAQAAIAAJ|title=|last=Đỗ Gia Ký|first=杜家驥|date=1998|publisher=Ủy ban quản lý quỹ phát triển Trung Quốc|isbn=9789571116631|language=zh|script-title=zh:淸皇族與國政關係硏究|trans-title=Nghiên cứu về mối quan hệ giữa Hoàng gia và Quốc sự trong triều đại nhà Thanh}}
* {{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=icq2AAAAQBAJ|title=皇太極事典|last=Đỗ Gia Ký|first=杜家驥|date=2005-03-16|publisher=Nhà xuất bản Viễn Lưu|isbn=9789573254584|language=zh-TW|trans-title=Hoàng Thái Cực sự điển}}
* {{chú thích sách|url=https://issuu.com/xiuxiuebook/docs/____________________________________11d20dbcce8256|title=|author=Đỗ Gia Ký|first=杜家骥|publisher=Nhà xuất bản Nhân dân|year=|isbn=9787010067537|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:八旗与清朝政治论稿|trans-title=Luận bàn về Bát kỳ và Chính trị nhà Thanh|format=pdf|date=2008-03|access-date=2020-09-26|archive-date=2023-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406050418/https://issuu.com/xiuxiuebook/docs/____________________________________11d20dbcce8256|url-status=dead}}
* {{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=MM0cAgAAQBAJ|title=|last=Guan|first=George C.|publisher=Lulu.com|isbn=9780557271559|language=zh|script-title=zh:明清侠隐录 卷三|trans-title=Minh Thanh hiệp ẩn lục, Quyển 3}}
* {{chú thích sách|url=https://ctext.org/wiki.pl?if=gb&res=508020&remap=gb|title=|last=Hoằng Trú|first=|publisher=Nhà xuất bản Liêu Hải|year=2002|isbn=9787806691892|location=|pages=|script-title=zh:八旗满洲氏族通谱|trans-title=Bát kỳ Mãn Châu thị tộc Thông phổ|author-link=Hoằng Trú|author-link2=Hoằng Trú}}
* {{chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=DRBLAQAAIAAJ|title=|last=Hội đồng biên soạn|first=|publisher=Nhà xuất bản Dân tộc|year=2008|ISBN=9787105085972|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:鄂温克族自治旗概况|trans-title=Tình huống Ngạc Ôn Khắc tộc tự trị}}
* {{Chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/30315259/|title=|last=Hội đồng biên soạn nhà Thanh|first=|publisher=|year=1682|isbn=|editor-last=Lặc Đức Hồng|editor-link=:zh:覺羅勒德洪|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:太宗文皇帝实录|trans-title=Thái Tông Văn Hoàng đế Thực lục|editor-last2=Ngạc Nhĩ Thái|editor-link2=Ngạc Nhĩ Thái}}
* {{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/3700230/|title=|last=Hội đồng biên tập Mãn tộc giản sử|first=|publisher=Nhà xuất bản Dân tộc|year=2009|ISBN=9787105087259|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:满族简史|trans-title=Sơ lược lịch sử Mãn tộc}}
* {{chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=10zTAAAAMAAJ|title=|last=Kê Nam|first=嵇南|last2=Ngô Khắc Nghiêu|first2=吴克尧|publisher=Nhà xuất bản Dân tộc|year=1990|isbn=9787105007523|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:锡伯族|trans-title=Tộc Tích Bá}}
* {{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/4007782/|title=|last=Kim Khải Tông|first=金启孮|publisher=Trung Hoa thư cục|year=2009|ISBN=9787101068566|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:金启孮谈北京的满族|trans-title=Kim Khải Tông đàm luận về Mãn tộc ở Bắc Kinh}}
* {{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/1559458/|title=|last=Kim Quang Bình|first=金光平|last2=Kim Khải Tông|last3=Ô Lạp Hi Xuân|publisher=Nhà xuất bản Viễn Phương|year=1996|ISBN=9787805951485|location=|pages=|first2=金启孮|first3=乌拉熙春|trans-title=Tam đại Mãn học luận tập của Ái Tân Giác La thị|script-title=zh:爱新觉罗氏三代满学论集|language=zh}}
* {{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/1049123/|title=|last=Kim Thụ Thân|first=金受申|publisher=Nhà xuất bản Văn nghệ quần chúng|year=1999|isbn=9787800946578|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:北京通|trans-title=Đi qua Bắc Kinh}}
* {{Chú thích sách|url={{GBurl|6V1BAgAACAAJ}}|title=|last=Kha Xuân Kiều|first=柯春乔|last2=Hà Nhân Học|first2=何仁学|publisher=Nhà xuất bản Lam Thiên|year=2000|isbn=9787800819650|location=|pages=|script-title=zh:古今中外军事人物|trans-title=Những nhân vật quân sự nổi tiếng thế giới|language=zh|ref=none}}
*{{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=TUI7DwAAQBAJ|title=|last=Lộc Trí Quân|first=鹿智鈞|date=2017-11-30|publisher=Nhà xuất bản Tú Uy|isbn=9789863264774|language=zh-TW|script-title=zh:根本與世僕: 清朝旗人的法律地位|trans-title=Cội nguồn và thế bộc: Địa vị pháp luật của người Bát kỳ ở triều Thanh}}
*{{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/3135967/|title=|last=Lưu Tiểu Manh|first=刘小萌|publisher=Nhà xuất bản Dân tộc Liêu Ninh|year=2008|ISBN=9787807225638|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:清代八旗子弟|trans-title=Con cháu Bát kỳ thời Thanh}}
*{{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/1606327/|title=|author=Lý Hồng Bân|first=李鸿彬|publisher=Nhà xuất bản Cổ tịch Thiên Tân|year=2003|isbn=9787805049359|location=|language=zh|script-title=zh:满族崛起与清帝国建立|trans-title=Sự quật khởi của Mãn tộc và sự hình thành Đế quốc Thanh}}
*{{chú thích sách|url=https://www.sinoss.net/qikan/uploadfile/2010/1130/13173.pdf|title=|last=Lý Lâm|first=|publisher=Nhà xuất bản Dân tộc Liêu Ninh|year=2006|ISBN=9787807221715|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:满族宗谱研究|trans-title=Mãn tộc Tông phổ nghiên cứu|format=pdf|access-date=2020-09-26|archive-date=2021-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423150911/https://www.sinoss.net/qikan/uploadfile/2010/1130/13173.pdf}}
*{{Chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/1056740/|title=|last=Lý Trị Đình|first=李治亭|publisher=Nhà xuất bản Nhân dân Cát Lâm|year=1997|ISBN=9787206026034|location=|pages=|script-title=zh:爱新觉罗家族全书|trans-title=Ái Tân Giác La gia tộc Toàn thư|author-link=}}
*{{chú thích sách|url={{GBurl|mwVyAAAAIAAJ}}|title=Mãn tộc Thông sử|last=Lý Yến Quang|first=李燕光|last2=Quan Tiệp|first2=关捷|publisher=Nhà xuất bản Dân tộc Liêu Ninh|year=2003|isbn=9787805271965|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:满族通史|trans-title=Mãn tộc thông sử}}
*{{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/4209073/|title=|last=Mạnh Sâm|first=孟森|publisher=Trung Hoa thư cục|year=2010|ISBN=9787101069457|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:清史讲义|trans-title=Giáo trình lịch sử nhà Thanh}}
*{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=rb0Z1zGaxwAC|title=|last=Mạnh Sâm|first=孟森|last2=Dương Quốc Trinh|first2=楊國楨|date=2006|publisher=Công ty phát hành sách Ngũ Nam|isbn=9789867332516|language=zh|script-title=zh:明清史講義|trans-title=Giảng nghĩa lịch sử Minh Thanh}}
*{{chú thích sách|url=https://ctext.org/wiki.pl?if=gb&res=429011&remap=gb|title=|last=Ngạc Nhĩ Thái|first=鄂尔泰|publisher=Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Đông Bắc|year=1985|isbn=|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:八旗通志初集|trans-title=Bát kỳ Thông chí sơ tập|author-link=Ngạc Nhĩ Thái}}
*{{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/3116227/|title=|last=Ngô Nguyên Phong|first=吴元丰|last2=Triệu Chí Cường|first2=赵志强|publisher=Nhà xuất bản Dân tộc Liêu Ninh|year=2008|ISBN=9787807225539|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:锡伯族历史探究|trans-title=Nghiên cứu lịch sử tộc Tích Bá}}
*{{chú thích sách|title=|last=Phòng biên tập Từ điển|first=Sở nghiên cứu Ngôn ngữ Viện Khoa học - Xã hội Trung Quốc|publisher=Thương vụ ấn thư quán|year=2005|isbn=9787100043854|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:现代汉语词典|trans-title=Từ điển Hán ngữ hiện đại|url=https://book.douban.com/subject/1410157/}}
*{{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=hWZ7EAAAQBAJ|title=清代满汉关系研究|last=Sở nghiên cứu lịch sử Cận đại, viện Khoa học Xã hội Trung Quốc|first=中国社会科学院近代史研究所政治史研究室|date=2011|publisher=Nhà xuất bản Văn hiến Khoa học xã hội|isbn=9787509725917|language=zh|trans-title=Nghiên cứu quan hệ Mãn Hán thời Thanh}}
*{{chú thích sách|url=http://book.douban.com/subject/1024528/|title=|last=Triệu Nhĩ Tốn|first=|publisher=Trung Hoa thư cục|year=1998|isbn=9787101007503|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:清史稿|trans-title=Thanh sử cảo|author-link=Triệu Nhĩ Tốn}}
*{{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=l6dA2ic_edQC|title=|last=Trịnh Thiên Đỉnh|first=鄭天挺|date=2003|publisher=Tập đoàn xuất bản Tri thư phòng|isbn=9789867938053|language=zh|script-title=zh:清史|trans-title=Thanh sử}}
*{{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/4055597/|title=|last=Trịnh Thiên Đỉnh|first=郑天挺|publisher=Trung Hoa thư cục|year=2009a|ISBN=9787101069853|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:探微集|trans-title=Tham vi tập}}
*{{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=2f0QAQAAMAAJ|title=|last=Trọng Cao|first=仲高|publisher=Nhà xuất bản Dân tộc|year=2008|ISBN=9787105095087|editor-last=Hạ Linh|editor-first=贺灵|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:锡伯族民间信仰与社会|trans-title=Xã hội và Tín ngưỡng dân gian của tộc Tích Bá|editor-last2=Đông Khắc Lực|editor-first2=佟克力}}
*{{chú thích sách|url=http://m.wrlwx.com/Txt/XiaoShuo-159257.html|title=|last=Trung Quốc lịch sử đương án quán|first=|publisher=Trung Hoa thư cục|year=1980|ISBN=9787101005875|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:满文老档|trans-title=Mãn văn lão đương|access-date=2020-09-26|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026163343/http://m.wrlwx.com/Txt/XiaoShuo-159257.html}}
*{{chú thích sách|url=https://book.douban.com/subject/3415092/|title=|last=Trương Giai Sinh|first=张佳生|publisher=Nhà xuất bản Dân tộc Liêu Ninh|year=2008|ISBN=9787807226093|location=|pages=|language=zh|trans-title=Bát kỳ thập luận|script-title=zh:八旗十论}}
*{{Chú thích sách|url={{GBurl|xXWwAAAACAAJ}}|title=|last=Trương Ngọc Hưng|first=张玉兴|publisher=Nhà xuất bản Liêu Hải|year=2004|isbn=9787806699027|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:明清史探索|trans-title=Thăm dò sử Minh - Thanh}}
*{{chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=qVOJ-SzhBZgC|title=|author=Trương Tự Văn|first=张自文|publisher=Nhà xuất bản đại học Sư phạm Hồ Nam|year=1992|isbn=7810311883|location=|language=zh|script-title=zh:中国的王朝和帝王|trans-title=Vương triều và Hoàng Đế Trung Quốc}}
* {{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=9mfmAAAAMAAJ|title=|last=Văn phòng Sử chí Đại Liên|first=大连市史志办公室|date=2002|publisher=Nhà xuất bản Dân tộc Liêu Ninh|isbn=9787806446478|language=zh|script-title=zh:大连市志: 民族志 ; 宗敎志|trans-title=Ghi chép về thành phố Đại Liên: Tôn giáo, Dân tộc}}
* {{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=Fk1JAQAAIAAJ|title=|last=Viện bảo tàng Cố cung Thẩm Dương|first=沈阳故宮博物馆|date=2006|publisher=Công ty xuất bản Vạn Quyển|isbn=9787806017630|language=zh|script-title=zh:沈阳故宮博物院|trans-title=Viện bảo tàng Cố cung Thẩm Dương}}
* {{chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=46UEAQAAIAAJ|title=|last=Viện bảo tàng Hồ sơ Bắc Kinh|first=北京市档案馆 编|publisher=Ban biên tập sử liệu Viện bảo tàng Hồ sơ Bắc Kinh|year=2007|isbn=9787501179930|location=|pages=|language=zh|script-title=zh:北京档案史料|trans-title=Bắc Kinh đương án sử liệu|chapter=Quyển 3 - 4|chapter-url=https://book.douban.com/subject/2195994/}}
* {{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=gWQfAQAAMAAJ|title=|last=Vương Nhung Sanh|first=王戎笙|date=1991|publisher=Nhà xuất bản Nhân dân Liêu Ninh|isbn=9787205015930|language=zh|script-title=zh:清代全史|trans-title=Thanh đại toàn sử}}
* {{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=cleEAAAAIAAJ|title=|last=Vương Tư Trì|first=王思治|date=1987|publisher=Ba Thục thư cục|isbn=9787805230283|language=zh|script-title=zh:清史论稿|trans-title=Thanh sử luận cảo}}
{{refend}}

=== Tiếng Anh ===
{{refbegin|30em}}
* {{citation|last=Crossley|first=Pamela Kyle|title=Orphan Warriors: Three Manchu Generations and the End of the Qing World|url=https://books.google.com/books?id=NUTE8V-WhwoC|year=1990|publisher=[[Princeton University Press]]|isbn=9780691008776}}
*{{cite thesis|last=Ho|first=Dahpon David|title=Sealords Live in Vain: Fujian and the Making of a Maritime Frontier in Seventeenth-century China|publisher=University of California, San Diego|date=2011|type=PhD|url=http://escholarship.org/uc/item/3pk3t096}}
* {{citation|last=Elliott|first=Mark C.|title=The Manchu Way: The Eight Banners and Ethnic Identity in Late Imperial China|url=https://books.google.com/books?id=_qtgoTIAiKUC|year=2001|publisher=[[Stanford University Press]]|isbn=9780804746847}}
* {{citation|last=Elliott|first=Mark C.|title=Empire at the Margins: Culture, Ethnicity, and Frontier in Early Modern China|url=https://books.google.com/books?id=EtNVMUx9qIIC|volume=28|year=2006|editor1-last=Crossley|editor1-first=Pamela Kyle|author-mask=2|series=Studies on China|chapter=Concepts of Ethnicity|publisher=[[University of California Press]]|isbn=9780520230156|editor2-last=Siu|editor2-first=Helen F.|editor3-last=Sutton|editor3-first=Donald S.}}
* {{citation|last1=Fairbank|first1=John King|title=China: A New History|year=2006|edition=2nd enlarged|location=Cambridge: MA; London, England|publisher=The Belknap Press of [[Harvard University Press]]|isbn=0-674-01828-1|last2=Goldman|first2=Merle}}
* {{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=Sn3QpyJn9JIC|title=A Military History of China|last1=Graff|first1=David Andrew|last2=Higham|first2=Robin|publisher=University Press of Kentucky|year=2012|isbn=978-0-8131-3584-7}}
* {{citation|last=Naquin|first=Susan|title=Chinese Society in the Eighteenth Century|year=1987|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-04602-1}}
* {{citation|last=Rawski|first=Evelyn S.|title=Marriage and Inequality in Chinese Society|pages=170–203|year=1991|editor1-last=Watson|editor1-first=Rubie Sharon|chapter=Ch'ing imperial marriage and problems of rulership|chapter-url=https://books.google.com/books?id=gAIcwz3V_JsC&pg=PA179|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-07124-7|editor2-last=Ebrey|editor2-first=Patricia Buckley}}
* {{citation|last=Rhoads|first=Edward J. M.|title=Manchus and Han: Ethnic Relations and Political Power in Late Qing and Early Republican China, 1861–1928|url=https://books.google.com/books?id=QiM2pF5PDR8C|year=2000|publisher=University of Washington Press|isbn=0-295-98040-0}}
* {{citation|last=Ross|first=John|title=The Manchus, Or The Reigning Dynasty of China: Their Rise and Progress|url=https://books.google.com/books?id=wSmal6QRlboC|year=1891|publisher=E. Stock}}
* {{citation|last=Spence|first=Jonathan D.|title=Ts'ao Yin and the K'ang-hsi Emperor: Bondservant and Master|volume=85|year=1988|series=Yale Historical Publications: Miscellany|publisher=[[Yale University Press]]|isbn=978-0-300-04277-1|author-link=Jonathan Spence}}
* {{citation|last=Spence|first=Jonathan D.|title=[[The Search for Modern China]]|year=1990|author-mask=2|publisher=[[W. W. Norton & Company]]|isbn=0-393-30780-8}}
* {{citation|last=Wakeman|first=Frederic|title=The Fall of Imperial China|year=1977|publisher=[[Simon & Schuster]]|isbn=0-02-933680-5|authorlink=Frederic Wakeman}}
* {{citation|last=Wakeman|first=Frederic|title=The Great Enterprise: The Manchu Reconstruction of Imperial Order in Seventeenth-century China|year=1985|author-mask=2|location=Berkeley, CA|publisher=[[University of California Press]]|isbn=0-520-04804-0}}
* {{citation|last=Walthall|first=Anne|title=Servants of the Dynasty: Palace Women in World History|url=https://books.google.com/books?id=QXHbhsfaJAYC|year=2008|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-25444-2}}
** {{citation|last=Wang|first=Shuo|title=Servants of the Dynasty: Palace Women in World History|pages=137–158|year=2008|editor-last=Walthall|editor-first=Anne|chapter=Qing Imperial Women|chapter-url=https://books.google.com/books?id=QXHbhsfaJAYC|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-25444-2}}
{{refend}}
{{Bát Kỳ}}
{{Nghị chính Bối lặc nhà Thanh}}
{{Kiểm soát tính nhất quán }}

[[Thể loại:Nhà Thanh]]
[[Thể loại:Quân đội nhà Thanh]]
[[Thể loại:Văn hóa nhà Thanh]]
[[Thể loại:Lịch sử quân sự Trung Quốc]]
[[Thể loại:Bát Kỳ| ]]