Xem mã nguồn của Bộ Cá râu

{{Bảng phân loại
| image = Polymixia nobilis.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = Cá râu mập (''Polymixia nobilis'')
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Động vật có dây sống|Chordata]]
| subphylum = [[Vertebrata]]
| infraphylum = [[Gnathostomata]]
| classis = [[Actinopterygii]]
{{Bảng phân loại_norank_entry | taxon = [[Actinopteri]]}}
| subclassis = [[Neopterygii]]
| infraclassis = [[Teleostei]]
{{Bảng phân loại_norank_entry | taxon = [[Osteoglossocephalai]]}}
{{Bảng phân loại_norank_entry | taxon = [[Clupeocephala]]}}
{{Bảng phân loại_norank_entry | taxon = [[Euteleosteomorpha]]}}
{{Bảng phân loại_norank_entry | taxon = [[Neoteleostei]]}}
{{Bảng phân loại_norank_entry | taxon = [[Eurypterygia]]}}
{{Bảng phân loại_norank_entry | taxon = [[Ctenosquamata]]}}
{{Bảng phân loại_norank_entry | taxon = [[Acanthomorphata]]}}
{{Bảng phân loại_norank_entry | taxon = '''Polymixiipterygii'''}}
| ordo = '''Polymixiiformes'''
| ordo_authority = Rosen & Patterson, 1969
| subdivision_ranks = Các họ
| subdivision = 
* † [[Boreiohydriidae]] <small>Murray & Cumbaa, 2013</small>
* † [[Digoriidae]] <small>Bannikov, 1985</small>
* [[Polymixiidae]] <small>Gill, 1862</small>
|synonyms =
* Polymixioidei <small>Bleeker, 1859</small>
}}
'''Bộ Cá râu''' (danh pháp khoa học: '''Polymixiiformes''') là một [[bộ (sinh học)|bộ]] [[Lớp Cá vây tia|cá vây tia]] bao gồm một chi sinh tồn là ''[[Polymixia]]'' trong một họ còn loài sinh tồn là [[Polymixiidae]] và một vài chi, họ đã tuyệt chủng.<ref name="FB">{{FishBase order | order=Polymixiiformes | year=2021}}</ref>

Các loài còn sinh tồn của bộ này sinh sống ở vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới [[Ấn Độ Dương]], [[Đại Tây Dương]] và tây [[Thái Bình Dương]]. Đây là cá tầng đáy, có mặt ở độ sâu đến {{convert|800|m|ft|abbr=on}}. Đa số là cá nhỏ, song một loài đạt [[chiều dài]] {{convert|40|cm|in|abbr=on}}.<ref name=EoF/> Chúng không có mấy tiềm năng kinh tế.<ref name=EoF>{{chú thích sách | editor1=Paxton J. R. | editor2=Eschmeyer W. N. | author=Paxton John R. | year=1998 | title=Encyclopedia of Fishes | url=https://archive.org/details/encyclopediaoffi00unse | publisher=Academic Press | location=San Diego | page=[https://archive.org/details/encyclopediaoffi00unse/page/161 161] | isbn=0-12-547665-5}}</ref>

==Hệ thống học==
Theo như lời nhà ngư học Joseph S. Nelson phát biểu thì "ít nhóm nào lại được đem sắp xếp lại thường xuyên như nhóm này".<ref>{{chú thích sách | author=Joseph S. Nelson | title=Fishes of the World | year=1994 | url=https://archive.org/details/fishesofworld0000nels | publisher=John Wiley & Sons | isbn=0-471-54713-1}}</ref> Điều này liên quan tới vị trí phát sinh chủng loài của nó là ở bên trong hay bên ngoài [[Paracanthopterygii]]; với một số tác giả cho là nằm bên trong,<ref>Miya M., Satoh T., Nishida M., 2005. [https://academic.oup.com/biolinnean/article/85/3/289/2691526?login=true The phylogenetic position of toadfishes (order Batrachoidiformes) in the higher ray-finned fish as inferred from partitioned Bayesian analysis of 102 whole mitochondrial genome sequences]. ''Biol. J. Linn. Soc.'' 85(3): 289–306, {{doi|10.1111/j.1095-8312.2005.00483.x }}.</ref><ref>Grande T., Borden W. C., Smith W. L., 2013 Limits and relationships of Paracanthopterygii: a molecular framework for evaluating past morphological hypotheses. Trong: Arratia G., Schultze H.-P., M. V. H. Wilson (biên tập), 2013. Mesozoic Fishes 5 - Global Diversity and Evolution. Verlag Dr. F. Pfeil: Muenchen.</ref><ref>Malmstrøm M., Matschiner M., Tørresen O. K., Star B., Snipen L. G., Hansen T. F., ''et al.'', 2016. [https://www.nature.com/articles/ng.3645 Evolution of the immune system influences speciation rates in teleost fishes]. ''Nature Genetics'' 48:1204–1210.</ref><ref name=Borden19>W. Calvin Borden, Terry C. Grande, Mark V. H. Wilson, 2019. [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0212954 Phylogenetic relationships within the primitive acanthomorph fish genus ''Polymixia'', with changes to species composition and geographic distributions]. ''PLOSone'', {{doi|10.1371/journal.pone.0212954}}.</ref> trong khi các tác giả khác lại cho là nằm ngoài.<ref>Near T. J., Eytan R. I., Dornburg A., Kuhn K. L., Moore J. A., Davis M. P., ''et al.'', 2012. [https://www.pnas.org/content/109/34/13698 Resolution of ray-finned fish phylogeny and timing of diversification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225101427/https://www.pnas.org/content/109/34/13698 |date=2021-02-25 }}. ''Proc. Natl. Acad. Sci.'' 109(34): 13698–13703, {{doi|10.1073/pnas.1206625109}}.</ref><ref>Near T. J., Dornburg A., Eytan R. I., Keck B. P., Smith W. L., Kuhn K. L., ''et al.'', 2013. [https://www.pnas.org/content/110/31/12738 Phylogeny and tempo of diversification in the superradiation of spiny-rayed fishes]. ''Proc. Natl. Acad. Sci.'' 110(31): 12738–12743, {{doi|10.1073/pnas.1304661110}}.</ref><ref>Betancur-R. R., Orti G., Pyron A. R., 2015. [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ele.12423 Fossil-based comparative analyses reveal ancient marine ancestry erased by extinction in ray-finned fishes]. ''Ecol. Lett.'' 18(5): 441–450, {{doi|10.1111/ele.12423}}</ref> Trong phiên bản 4 năm 2017, Betancur-R. R. ''et al.'' tách nó ra khỏi [[Paracanthopterygii]] (= Paracanthomorphacea) để xếp trong nhánh riêng có quan hệ chị-em với [[Acanthopterygii]] (= Euacanthomorphacea), gọi là '''Polymixiipterygii''' (= '''Polymixiacea''').<ref name=Betancur17>Betancur-R. R., E. Wiley, N. Bailly, A. Acero, M. Miya, G. Lecointre, G. Ortí. 2017. [https://bmcevolbiol.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12862-017-0958-3 Phylogenetic Classification of Bony Fishes] – Phiên bản 4, 2017. ''BMC Evolutionary Biology'' BMC series – open, inclusive and trusted 2017 17: 162, {{doi|10.1186/s12862-017-0958-3}}.</ref>

==Phân loại==
* '''Bộ Polymixiiformes''' <small>Rosen & Patterson, 1969</small><ref name="mikko">{{chú thích web | website=Mikko's Phylogeny Archive | last=Haaramo | first=Mikko | year=2007 | title=''Polymixiomorpha – beardfishes and relatives'' | url=http://www.helsinki.fi/~mhaaramo/metazoa/deuterostoma/chordata/actinopterygii/polymixiomorpha.html | access-date=ngày 30 tháng 12 năm 2016}}</ref><ref>{{chú thích web | website=Collection of genus-group names in a systematic arrangement | author= | year= | title=Part 7- Vertebrates | url=http://mave.tweakdsl.nl/tn/genera7.html |  access-date=ngày 30 tháng 6 năm 2016 | archive-date=2016-10-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161005114629/http://mave.tweakdsl.nl/tn/genera7.html | url-status=dead }}</ref>
** Chi [[Tuyệt chủng|†]] ''[[Cumbaaichthys]]'' <small>Murray, 2016</small>
*** † ''[[Cumbaaichthys oxyrhynchus]]'' <small>Murray, 2016</small>
** Họ † [[Boreiohydriidae]] <small>Murray & Cumbaa, 2013</small>
*** Chi † ''[[Boreiohydrias]]'' <small>Murray & Cumbaa, 2013</small>
**** † ''[[Boreiohydrias dayi]]'' <small>Murray & Cumbaa, 2013</small>
** Họ † [[Digoriidae]] <small>Bannikov, 1985</small>
*** Chi † ''[[Digoria (genus)|Digoria]]'' <small>Jordan, 1923</small>
**** † ''[[Digoria ambigua]]'' <small>Jordan, 1923</small>
** Họ [[Polymixiidae]] <small>Gill, 1862</small> [Berycopsidae <small>Regan, 1911</small>; Dalmatichthyidae <small>Radovčić, 1975</small>; Omosomopsidae <small>Gaudant, 1978</small>; Homonotichthyidae <small>Whitley, 1933</small>]
*** Chi † ''[[Apricenaichthys]]'' <small>Taverne, 2011</small>
**** † ''[[Apricenaichthys italicus]]'' <small>Taverne, 2011</small>
*** Chi † ''[[Berycopsia]]'' <small>Radovčić, 1975</small>
**** † ''[[Berycopsia inopinnata]]'' <small>Radovčić, 1975</small>
*** Chi † ''[[Berycopsis]]'' <small>Dixon, 1850</small> [''[[Platycormus]]'' <small>von der Marck, 1900</small>]
**** † ''[[Berycopsis elegans]]'' <small>Dixon, 1850</small> [''Platycormus elegans'' <small>(Dixon 1850)</small>]
**** † ''[[Berycopsis germana]]'' <small>(Agassiz, 1839)</small> [''Beryx germanus'' <small>Agassiz, 1839</small>; ''Platycormus germanus'' <small>(Agassiz, 1839)</small>]
**** † ''[[Berycopsis pulcher]]'' <small>Bannikov & Bacchia, 2004</small>
*** Chi † ''[[Dalmatichthys]]'' <small>Radovčić, 1975</small>
**** † ''[[Dalmatichthys malezi]]'' <small>Radovčić, 1975</small>
*** Chi † ''[[Homonotichthys]]'' <small>Whitley, 1933</small>
**** † ''[[Homonotichthys dorsalis]]'' <small>(Dixon, 1850)</small> [''Homonotus dorsalis'' <small>Dixon, 1850</small>]
**** † ''[[Homonotichthys elegans]]'' <small>(Dixon, 1850)</small> [''Homonotus elegans'' <small>Dixon, 1850</small>]
**** † ''[[Homonotichthys rotundus]]'' <small>(Woodward, 1902)</small> [''Homonotus rotundus'' <small>Woodward, 1902</small>]
*** Chi † ''[[Magrebichthys]]'' <small>Murray & Wilson, 2014</small>
**** † ''[[Magrebichthys nelsoni]]'' <small>Murray & Wilson, 2014</small>
*** Chi † ''[[Omosoma]]'' <small>Costa, 1857</small>
**** † ''[[Omosoma garretti]]'' <small>Bardack, 1976</small>
**** † ''[[Omosoma pulchellum]]'' <small>Davis, 1887</small>
**** † ''[[Omosoma sahelaimae]]'' <small>Costa, 1857</small>
**** † ''[[Omosoma tselfatense]]'' <small>Gaudant, 1978</small>
*** Chi † ''[[Omosomopsis]]'' <small>Gaudant, 1978</small>
**** † ''[[Omosomopsis sima]]'' <small>(Arambourg) Gaudant, 1978</small>
*** Chi † ''[[Parapolymyxia]]'' <small>David, 1946</small>
*** Chi † ''[[Pycnosterinx]]'' <small>Heckel, 1849</small> [''[[Imogaster]]'' <small>Costa, 1857</small>] 
**** † ''[[Pycnosterinx discoides]]'' <small>Heckel, 1849</small>
**** † ''[[Pycnosterinx dorsalis]]'' <small>Pictet, 1850</small>
**** † ''[[Pycnosterinx heckelii]]'' <small>Pictet, 1850</small>
**** † ''[[Pycnosterinx latus]]'' <small>Davis, 1887</small>
**** † ''[[Pycnosterinx russeggeri]]'' <small>Heckel, 1849</small> [''Homonotus pulcher'' <small>Davis, 1886</small>]
*** Chi ''[[Polymixia]]'' <small>R. T. Lowe, 1836</small> [''[[Dinemus]]'' <small>Poey, 1860</small>; ''[[Nemobrama]]'' <small>Valenciennes, 1860 không Jordan, Evermann & Clark, 1930</small>]
**** ''[[Polymixia berndti]]'' <small>Gilbert, 1905</small>
**** ''[[Polymixia busakhini]]'' <small>Kotlyar, 1993</small> 
**** ''[[Polymixia fusca]]'' <small>Kotthaus, 1970</small>
**** ''[[Polymixia japonica]]'' <small>Günther, 1877</small> 
**** ''[[Polymixia longispina]]'' <small>Deng, Xiong & Zhan, 1983</small> [''Polymixia kawadae'' <small>Okamura & Ema, 1985</small>]
**** ''[[Polymixia lowei]]'' <small>Günther, 1859</small> 
**** ''[[Polymixia nobilis]]'' <small>R. T. Lowe, 1836</small> [''Nemobrama webbii'' <small>Valenciennes, 1837</small>; ''Dinemus venustus'' <small>Poey, 1860</small>; ''Polymixia nobilis virginica'' <small>Nichols & Firth, 1936</small>] 
**** † ''[[Polymixia polita]]'' <small>Schwarzhans, 2012</small>
**** ''[[Polymixia salagomeziensis]]'' <small>Kotlyar, 1991</small>
**** ''[[Polymixia sazonovi]]'' <small>Kotlyar, 1992</small>
**** ''[[Polymixia yuri]]'' <small>Kotlyar, 1982</small>

==Phát sinh chủng loài==
Biểu đồ phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Betancur-R. ''et al.'' (2017):<ref name=Betancur17/>

{{clade| style=font-size:90%;line-height:80%
|label1=&nbsp;[[Acanthomorpha]]&nbsp;
|1={{clade
  |1={{clade
    |label1=[[Lampripterygii]]
    |1=[[Lampridiformes]]
    |label2=&nbsp;[[Paracanthopterygii]]&nbsp;
    |2={{clade
      |label1=[[Percopsaria]]
      |1=[[Percopsiformes]]
      |label2=[[Zeiogadaria]]
      |2={{clade
        |label1=[[Zeiariae]]
        |1= [[Zeiformes]]
        |label2=[[Gadariae]]
        |2={{clade
          |1= [[Stylephoriformes]]
          |2= [[Gadiformes]] 
           }}
         }}
       }}
     }}
  |2={{clade
    |label1=[[Polymixiipterygii]]
    |1= '''Polymixiiformes''' 
    |label2=[[Acanthopterygii]]
    |2={{clade
      |label1=[[Berycimorphaceae]]
      |1={{clade
        |1=[[Beryciformes]]
        |2=[[Trachichthyiformes]]
         }}
      |2={{clade
        |label1=[[Holocentrimorphaceae]] 
        |1= [[Holocentriformes]]
        |2=[[Percomorphaceae]]
         }}
       }}
     }}
   }}
}}
Biểu đồ phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Borden ''et al.'' (2019):<ref name=Borden19/>
{{clade| style=font-size:90%;line-height:80%
|label1=&nbsp;[[Acanthomorpha]]&nbsp;
|1={{clade
     |1=[[Lampridiformes]]
     |2={{Clade
          |label1=&nbsp;[[Paracanthopterygii]]&nbsp;
          |1={{Clade
               |1={{Clade
                    |1=[[Percopsiformes]]
                    |2={{Clade
                         |1= [[Zeiformes]]
                         |2={{Clade
                              |1= [[Stylephoriformes]]
                              |2= [[Gadiformes]] 
                              }}
                         }}
                    }}
               |2='''Polymixiiformes'''
               }}
          |label2=[[Acanthopterygii]]
          |2={{Clade
               |1=[[Trachichthyiformes]]
               |2={{Clade
                    |1=[[Beryciformes]]
                    |2={{Clade
                         |1=[[Holocentriformes]]
                         |2=[[Percomorpha]]
                         }}
                    }}
               }}
         }}
     }}
}}
==Niên biểu==
<timeline>
ImageSize = width:1000px height:auto barincrement:15px
PlotArea = left:10px bottom:50px top:10px right:10px

Period = from:-145.5 till:10
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:-145.5
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:-145.5
TimeAxis = orientation:hor
AlignBars = justify

Colors =
 #legends
 id:CAR	 value:claret
 id:ANK 	 value:rgb(0.4,0.3,0.196)
 id:HER	 value:teal
 id:HAD	 value:green
 id:OMN	 value:blue
 id:black value:black
 id:white value:white
 id:cretaceous value:rgb(0.5,0.78,0.31)
 id:earlycretaceous value:rgb(0.63,0.78,0.65)
 id:latecretaceous value:rgb(0.74,0.82,0.37)
 id:cenozoic value:rgb(0.54,0.54,0.258)
 id:paleogene value:rgb(0.99,0.6,0.32) 
 id:paleocene value:rgb(0.99,0.65,0.37) 
 id:eocene value:rgb(0.99,0.71,0.42) 
 id:oligocene value:rgb(0.99,0.75,0.48) 
 id:neogene value:rgb(0.999999,0.9,0.1) 
 id:miocene value:rgb(0.999999,0.999999,0) 
 id:pliocene value:rgb(0.97,0.98,0.68) 
 id:quaternary value:rgb(0.98,0.98,0.5)
 id:pleistocene value:rgb(0.999999,0.95,0.68)
 id:holocene value:rgb(0.999,0.95,0.88)
 
BarData=
 bar:eratop
 bar:space
 bar:periodtop
 bar:space
 bar:NAM1
 bar:NAM2
 bar:NAM3
 bar:NAM4
 bar:NAM5
 bar:NAM6
 bar:NAM7
 bar:NAM8
 bar:NAM9
 bar:NAM10

 bar:space
 bar:period
 bar:space
 bar:era

PlotData=
 align:center textcolor:black fontsize:M mark:(line,black) width:25 
 shift:(7,-4)
 
 bar:periodtop
 from: -145.5 till: -99.6 color:earlycretaceous text:[[Phấn trắng sớm|Creta sớm]]
 from: -99.6 till: -65.5 color:latecretaceous text:[[Phấn trắng muộn|Creta muộn]]
 from: -65.5 till: -55.8 color:paleocene text:[[Thế Paleocen|Paleo.]]
 from: -55.8 till: -33.9 color:eocene text:[[Thế Eocen|Eo.]] 
 from: -33.9 till: -23.03 color:oligocene text:[[Thế Oligocen|Oligo.]] 
 from: -23.03 till: -5.332 color:miocene text:[[Thế Miocen|Mio.]]
 from: -5.332 till: -2.588 color:pliocene text:[[Thế Pliocen|Pl.]]
 from: -2.588 till: -0.0117 color:pleistocene text:[[Thế Pleistocen|Pl.]]
 from: -0.0117 till: 0 color:holocene text:[[Thế Holocen|H.]]

 bar:eratop
 from: -145.5 till: -65.5 color:cretaceous text:[[Kỷ Creta|Creta]]
 from: -65.5 till: -23.03 color:paleogene text:[[Thế Paleogen|Paleogen]] 
 from: -23.03 till: -2.588 color:neogene text:[[Thế Neogen|Neogen]]
 from: -2.588 till: 0 color:quaternary text:[[Kỷ Đệ Tứ|Đệ Tứ]]

PlotData=
 align:left fontsize:M mark:(line,white) width:5 anchor:till align:left

 color:latecretaceous bar:NAM1 from:-99.6 till:-97.6 text:[[Aipichthyoides]]
 color:latecretaceous bar:NAM2 from:-99.6 till:-97.6 text:[[Aipichthys]]
 color:latecretaceous bar:NAM3 from:-99.6 till:-97.6 text:[[Paraipichthys]]
 color:latecretaceous bar:NAM4 from:-99.6 till:-93.5 text:[[Homonotichthys]]
 color:latecretaceous bar:NAM5 from:-99.6 till:-70.6 text:[[Omosoma]]
 color:latecretaceous bar:NAM6 from:-99.6 till:-70.6 text:[[Berycopsis]]
 color:latecretaceous bar:NAM7 from:-93.5 till:-89.3 text:[[Berycopsia]]
 color:latecretaceous bar:NAM8 from:-89.3 till:-65.5 text:[[Dalmatichthys]]
 color:latecretaceous bar:NAM9 from:-85.8 till:-83.5 text:[[Pycnosterinx]]
 color:eocene bar:NAM10 from:-37.2 till:0 text:[[Polymixia]]

PlotData=
 align:center textcolor:black fontsize:M mark:(line,black) width:25

 bar:period
 from: -145.5 till: -99.6 color:earlycretaceous text:[[Phấn trắng sớm|Creta sớm]]
 from: -99.6 till: -65.5 color:latecretaceous text:[[Phấn trắng muộn|Creta muộn]]
 from: -65.5 till: -55.8 color:paleocene text:[[Thế Paleocen|Paleo.]]
 from: -55.8 till: -33.9 color:eocene text:[[Thế Eocen|Eo.]] 
 from: -33.9 till: -23.03 color:oligocene text:[[Thế Oligocen|Oligo.]] 
 from: -23.03 till: -5.332 color:miocene text:[[Thế Miocen|Mio.]]
 from: -5.332 till: -2.588 color:pliocene text:[[Thế Pliocen|Pl.]]
 from: -2.588 till: -0.0117 color:pleistocene text:[[Thế Pleistocen|Pl.]]
 from: -0.0117 till: 0 color:holocene text:[[Thế Holocen|H.]]

 bar:era
 from: -145.5 till: -65.5 color:cretaceous text:[[Kỷ Creta|Creta]]
 from: -65.5 till: -23.03 color:paleogene text:[[Thế Paleogen|Paleogen]] 
 from: -23.03 till: -2.588 color:neogene text:[[Thế Neogen|Neogen]]
 from: -2.588 till: 0 color:quaternary text:[[Kỷ Đệ Tứ|Đệ Tứ]]

</timeline>

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline|Polymixiiformes}}
* {{commonscat-inline|Polymixiiformes}}
{{Tham khảo|30em}}
{{Lớp Cá vây tia}}
{{Taxonbar|from=Q3907757}}

[[Thể loại:Bộ Cá râu| ]]