Xem mã nguồn của Bộ Công

{{chinese
| pic               = Triều đình Huế - Bộ Công (Ministère des Travaux publics).jpg
| piccap            = Tranh vẽ Công bộ [[nhà Nguyễn]]
|c={{linktext|工部}} |p=Gōngbù |w=Kung Pu |l=Bộ công
|mnc= ᠸᡝᡳᠯᡝᡵᡝ ᠵᡠᡵᡤᠠᠨ |mnc_v= weilere jurgan
}}
'''Bộ Công''' hay '''Công bộ''' ([[chữ Hán]]: 工部) là một cơ quan hành chính thời phong kiến tại các nước [[Đông Á]], như [[Trung Quốc]], [[Việt Nam]], tương đương với cấp Bộ ngày nay. Đứng đầu Công bộ là [[Thượng thư]] (尚書, tương đương [[Bộ trưởng]] ngày nay); giúp việc có Tả Thị lang 左侍郎, Hữu Thị lang 右侍郎 (thời Lý - Trần - Lê) hoặc Tham tri (thời Nguyễn) (tương đương cấp Thứ trưởng ngày nay); Lang trung, Viên ngoại lang, Tư vụ... (tương đương Tổng cục trưởng, Cục trưởng, Vụ trưởng, Giám đốc các sở hoặc Chánh Văn phòng ngày nay).

Ngày nay, Công bộ có thể coi là tương đương với Bộ Xây dựng và Bộ Giao thông Vận tải. Quan đứng đầu bộ Công là Công bộ Thượng thư (Thượng thư bộ Công).<ref name=vp1>{{chú thích web|title=Một thời kỳ hoàng kim dưới sự trị vì của vua Lê Thánh Tông|url=http://www.tuyengiao.vn/Home/thanglonghanoi/thanglonghanoi/20193/Mot-thoi-ky-hoang-kim-duoi-su-tri-vi-cua-vua-Le-Thanh-Tong|website=tuyengiao.vn|access-date=ngày 29 tháng 6 năm 2017|language=vi|date=ngày 17 tháng 5 năm 2010|archive-date=2021-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017213517/https://www.tuyengiao.vn/Home/thanglonghanoi/thanglonghanoi/20193/Mot-thoi-ky-hoang-kim-duoi-su-tri-vi-cua-vua-Le-Thanh-Tong|url-status=dead}}</ref> Do xếp thứ sáu trong Lục bộ nên Thượng thư Bộ này có thể bị bãi, giáng hoặc thăng tiếp sang Thượng thư Bộ khác.

==Lịch sử==
===Việt Nam===
Các triều đại phong kiến [[Việt Nam]] sau thời kỳ giành lại độc lập từ [[Bắc thuộc|chính quyền phương Bắc]] năm [[938]] qua các triều [[Nhà Ngô|Ngô]], [[Nhà Đinh|Đinh]], [[Nhà Tiền Lê|Tiền Lê]] chưa hình thành nên các Bộ (部). Đến thời kỳ [[Nhà Lý]], năm [[1089]], [[Lý Nhân Tông]] bắt đầu đặt các bộ nhưng chưa đủ. Đời [[Nhà Trần|Trần]] chỉ có 4 bộ: Hình, Lại, Binh, Hộ đặt dưới quyền điều khiển của tướng quốc. Đầu thời [[Nhà Lê sơ|Lê sơ]], đời vua [[Lê Thái Tổ]] chỉ có 3 bộ: Lại, Lễ, Dân (tức Hộ Bộ). Đến đời Lệ Đức hầu [[Lê Nghi Dân]], khoảng [[tháng 2]] năm [[1460]], bàn việc đặt phủ huyện, lại đặt 6 bộ, 6 khoa và các quan ở phủ, huyện châu.<ref>Đại Việt thông sử, Nhà xuất bản văn hóa thông tin, 1993, trang 278</ref><ref>[[Đại Việt sử ký toàn thư]], Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 429</ref> Từ đây triều đình nước [[Đại Việt]] được tổ chức dựa theo hệ thống quan chế của các triều đại [[Trung Quốc|Trung Hoa]] mới chính thức đặt đầy đủ Lục bộ, Lục khoa, vì vậy Công bộ ra đời từ đây. Thời [[Lê Thánh Tông]] vẫn giữ nguyên và đặt dưới quyền điều khiển trực tiếp của [[hoàng đế]]. Đến giữa thời [[Lê trung hưng]], các [[chúa Trịnh]] nắm hết quyền hành, lập ra lục phiên (Lễ phiên, Lại phiên, Công phiên, Hộ phiên,..) nằm trong phủ chúa, tồn tại song song với lục bộ. Lúc này lục bộ chỉ còn là hình thức, mọi việc do Lục phiên đảm trách. Đến thời Nguyễn lục bộ lại đặt trực tiếp dưới quyền nhà vua.

Dưới thời [[Nhà Nguyễn|Nguyễn]], biên chế Công bộ gồm: 1 Thượng thư, 2 Tả Hữu Tham tri, 2 Tả Hữu Thị lang, 3 Lang trung, 3 Viên ngoại, 4 Chủ sự, 4 Tư vụ, 8 chánh bát phẩm Thư lại.

Quan đứng đầu bộ Công, theo quan chế thời [[Lê Thánh Tông|Hồng Đức]] và [[Lê Dụ Tông|Bảo Thái]] cho hàm tòng nhị phẩm; thời Nguyễn cho hàm Chánh nhị phẩm, thuộc hàng Chánh khanh.<ref name=vp2>{{chú thích web|title=Bảng tra Các chức quan, phẩm tước, học vị thời phong kiến Việt Nam|url=http://vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/bang-tra-cac-chuc-quan-pham-tuoc-hoc-vi-thoi-phong-kien-viet-nam|website=vanhoanghean.com|access-date=ngày 29 tháng 6 năm 2017|language=vi|date=ngày 4 tháng 2 năm 2015|archive-date=2017-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710195515/http://vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/bang-tra-cac-chuc-quan-pham-tuoc-hoc-vi-thoi-phong-kien-viet-nam|url-status=dead}}</ref> Về Thanh lại ty, ở Công bộ có Doanh thiện Thanh lại ty thảo kế hoạch xây dựng hoặc sửa chữa, Công trình Thanh lại ty trông coi thực hiện công trình.

[[Lê Chiêu Thống|Chiêu Thống]], năm thứ 1 ([[1787]]), bãi các viên chức sáu phiên, công việc cho cả về sáu bộ. Năm ấy đặt liêu thuộc sáu bộ tham chiếu quan chế cũ đời [[Lê Thánh Tông|Hồng Đức]] mà định lại. Do đó Công bộ, lệ cũ: Tư vụ một viện, hai thuộc ty Thanh lại (Doanh thiện, Công trình), lang trung, viên ngoại đều một viên, thuộc lại 40 người. Nay định lại: Tư vụ và Thanh lại ty đều để như cũ. Đặt thêm ba viên câu kê, thuộc lại đặt 60 người: cai bạ 10 người, thủ bạ 10 người, đô lại 40 người.<ref>{{chú thích web|author=Phan Huy Chú|title=[[Lịch triều hiến chương loại chí]], tập 1, Quan chức chí|date=2014|publisher=Nhà xuất bản Trẻ|location=Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam}}</ref>

===Trung Quốc===
Thời [[nhà Tùy|Tùy]], [[nhà Đường|Đường]] và [[Ngũ Đại Thập Quốc|Ngũ đại]], Công bộ là một trong sáu bộ ([[Lục bộ]]) của [[Thượng thư tỉnh]]. Dưới thời [[Nhà Đường|Đường]], biên chế Công bộ gồm: Công bộ ty, Đồn điền ty, Ngu bộ ty, Thủy bộ ty.<ref>Chế độ Chính trị bài [[Nhà Đường]]</ref>

Dưới thời [[Nhà Tống|Tống]], biên chế Công bộ gồm: Phán bộ sự (1 người), từ niên hiệu Nguyên Phong [[Tống Thần Tông]] về sau: Thượng thư một người (Tòng nhị phẩm), Thị lang 1 người (tòng tam phẩm).

==Chức trách==
Công bộ có chức năng trông coi việc xây dựng thành lũy, đắp đê, xây dựng cầu cống đường sá, việc thổ mộc, tu sửa các công trình khi cần thiết, xây dựng cung điện, lăng tẩm cho các vua chúa.

Bộ Công có những nhiệm vụ và quyền hạn chủ yếu sau đây:

*Hằng năm Bộ Công phải sai quan đi xem xét những thành trì, đường sá, cầu cống, đê điều trọng yếu. Nơi nào cần sửa chữa, xây mới thì tính xem hết bao nhiêu tiền và trình lên vua, sau đó sang Bộ Hộ lĩnh rồi cho tiến hành công việc.<ref name=vp>{{chú thích web|title=Những cải cách đối với Lục bộ của Lê Thánh Tông|url=http://www.dhluathn.com/2014/09/nhung-cai-cach-oi-voi-luc-bo-cua-le.html?m=1|website=dhluathn.com|access-date=ngày 29 tháng 6 năm 2017|language=vi|date=ngày 9 tháng 9 năm 2014|archive-date=2025-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250401085551/http://www.dhluathn.com/2014/09/nhung-cai-cach-oi-voi-luc-bo-cua-le.html?m=1|url-status=dead}}</ref>
*Quản đốc thợ thuyền và công việc trong các công xưởng của nhà nước, xưởng làm vũ khí, xưởng đúc tiền, chế tạo đồ dùng cho vua và quan lại.
*Đóng tàu thuyền cho thủy binh

Đời [[nhà Tùy]], Công bộ quản lý nghiệp vụ kinh tế và hậu cần như nông nghiệp, xây dựng, thủ công nghiệp. Đời [[nhà Minh]], Công bộ chủ quản kiến thiết công cộng và có địa vị khá thấp.<ref>《細說明朝》〈二七、六 部〉. 黎東方. 第63頁</ref> Thời [[nhà Thanh]], Công bộ xử lý mọi dự án xây cất của triều đình gồm các cung điện, đền đài và sửa chữa các đường thủy cũng như các kênh tiêu lũ. Họ cũng chịu trách nhiệm đúc tiền.

==Ghi chú==
{{Tham khảo}}

==Xem thêm==
*[[Tam tỉnh]]
*[[Lục bộ]]

{{tam tỉnh lục bộ}}

[[Thể loại:Tam tỉnh lục bộ]]