Xem mã nguồn của Bộ Cúc

{{Automatic taxobox
| taxon = Asterales
| image = A_sunflower.jpg
| image_caption = Hoa [[hướng dương]], ''Helianthus annuus''
| ordo = '''Asterales'''
| authority = [[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]]<ref name=APGIII2009>{{Chú thích tạp chí |last=Angiosperm Phylogeny Group |year=2009 |title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |volume=161 |issue=2 |pages=105–121 |url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/122630309/abstract |format=PDF |access-date = ngày 6 tháng 7 năm 2013 |doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x |archive-date = ngày 25 tháng 5 năm 2017 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170525104318/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x/abstract |url-status=dead }}</ref>
| subdivision_ranks = Các họ
| subdivision = 
*[[Alseuosmiaceae]]
*[[Argophyllaceae]]
*[[Asteraceae]] - Hoa cúc
*[[Calyceraceae]]
*[[Campanulaceae]] (gồm [[Lobeliaceae]]) - Hoa chuông
*[[Goodeniaceae]] (gồm [[Brunoniaceae]])
*[[Menyanthaceae]]
*[[Pentaphragmataceae]]
*[[Phellinaceae]]
*[[Rousseaceae]] (gồm [[Carpodetaceae]])
*[[Stylidiaceae]] (gồm [[Donatiaceae]])
}}
'''Bộ Cúc''' hay '''bộ hoa Cúc''' hoặc '''bộ Hướng dương''' ([[danh pháp|danh pháp khoa học]]: '''Asterales''') là một bộ [[thực vật có hoa]] bao gồm họ lớn là [[họ Cúc]] ([[Họ Cúc|Asteraceae]] hay họ Hoa hợp (Compositae)) chứa các loài [[hướng dương]] và [[hoa cúc|cúc]] cũng như các họ có quan hệ gần khác.

Bộ này phân bổ rộng khắp thế giới và chủ yếu là các loài cây thân thảo, mặc dù có một lượng nhỏ là cây thân gỗ (chi ''Lobelia'') và cây bụi.

Bộ Asterales có thể được đặc trưng ở mức độ phân tử và hình thái học. Các đặc điểm chung bao gồm nhóm các [[oligosacarit]] nguồn gốc tự nhiên (các phân tử đường [[sacaroza]] liên kết với nhau) như là nơi lưu trữ chất dinh dưỡng và các nhị hoa thông thường được tập hợp lại dày dặc xung quanh vòi nhụy hoặc thậm chí được hợp nhất lại thành ống xung quanh nó. Thuộc tính thứ hai có lẽ gắn liền với sự thụ phấn đầu cơ (hay thứ cấp) và điều này rất phổ biến trong các họ của bộ này.

== Các họ ==
Bộ Asterales bao gồm khoảng 11 họ, 1649 chi và 25.790 loài,<ref name=APG>[http://www.mobot.org/mobot/research/apweb/orders/asteralesweb.htm#Asterales Asterales] trong APG. Tra cứu 28-2-2011.</ref> trong đó các họ lớn nhất là [[họ Cúc]] (Asteraceae) với khoảng 23.600 loài và [[họ Hoa chuông]] với khoảng 2.380 loài.<ref name=APG /> Các họ còn lại có tổng cộng không quá 500 loài. Hai họ lớn nhất có phân bố rộng khắp thế giới với trung tâm nằm ở [[Bắc bán cầu]], còn những họ nhỏ hơn thông thường phân bố ở [[Úc]] và các vùng xung quanh, hoặc đôi khi ở [[Nam Mỹ]].

Trong [[hệ thống Cronquist]], họ Asteraceae là họ duy nhất trong bộ, nhưng các hệ thống mới hơn (chẳng hạn APG II hay APG III) đã mở rộng nó.

== Tiến hóa và địa sinh học ==
Các loài trong bộ Asterales có lẽ xuất hiện vào thời gian của [[kỷ Creta|kỷ Phấn trắng]] tại phần phía đông siêu đại lục [[Gondwana]],<ref name=Bremer1997 /> trong khu vực ngày nay là [[Malesia]], [[Úc]], [[New Guinea]] và [[New Zealand]].<ref name=Bremer1997 /> Mặc dù các loài còn tồn tại hiện nay chủ yếu là cây thân thảo, nhưng việc giám định các họ cơ bản trong bộ này cho thấy tổ tiên chung của bộ có lẽ là cây thân gỗ.

Các chứng cứ hóa thạch của bộ Asterales là rất hiếm<ref name=Bremer1997 /> và chỉ thuộc về những kỷ nguyên gần đây, vì thế việc ước lượng chính xác niên đại của bộ này là cực kỳ khó khăn. Phấn hoa trong thời kỳ [[thế Oligocen]] đã được tìm thấy đối với các họ Asteraceae và Goodeniaceae,<ref name=Bremer1997 /> còn hạt có niên đại từ các thế Oligocen và [[thế Miocen|Miocen]] đã được tìm thấy đối với các họ Menyanthaceae và Campanulaceae.<ref name=Bremer1997 />

Bộ Asterales chứa khoảng 10-17% sự đa dạng của thực vật hai lá mầm thật sự.<ref name=Bremer1997>K. Bremer, M. H. G. Gustafsson (1997). East Gondwana ancestry of the sunflower alliance of families. ''Proceedings of the National Academy of Sciences U.S.A.'' '''94''', 9188-9190. (Có trực tuyến: [http://www.pnas.org/cgi/content/abstract/94/17/9188 Tóm tắt] | [http://www.pnas.org/cgi/content/full/94/17/9188 Toàn văn (HTML)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080523104407/http://www.pnas.org/cgi/content/full/94/17/9188 |date=2008-05-23 }} | [http://www.pnas.org/cgi/reprint/94/17/9188.pdf Toàn văn (PDF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528081310/http://www.pnas.org/cgi/reprint/94/17/9188.pdf |date=2008-05-28 }})</ref><ref name=Magallon_et_al_1999>Magallón S. A., Crane P. R., Herendeen P. S. 1999. [http://www.jstor.org/pss/2666180 Phylogenetic pattern, diversity, and diversification of eudicots]. Ann. Missouri Bot. Gard. 86(2): 297-372.</ref> Các hóa thạch có thể gán cho bộ này được biết đến từ [[thế Oligocen]], khoảng 29 triệu năm trước (nhưng về cơ bản chúng chỉ từ nhánh Menyanthaceae-Asteraceae).<ref name=Bremer1997 /> Wikström và ctv. (2003) đề xuất niên đại khoảng 96-93 Ma cho nhóm chỏm cây,<ref name= Wikstrom_et_al_2003>Wikström N., Savolainen V., Chase M. W. 2003. Angiosperm divergence times: Congruence and incongruence between fossils and sequence divergence estimates. Tr. 142-165, trong Donoghue P. C. J., Smith M. P. (chủ biên), Telling the Evolutionary Time: Molecular Clocks and the Fossil Record. CRC Press, Boca Raton, ISBN 978-0-415-27524-8</ref> còn theo Bremer và ctv. (2004) thì là 96-93 Ma cho nhóm chỏm cây và 112 Ma cho nhóm thân cây,<ref name=Bremer_et_al_2004>Bremer K., Friis E. M., Bremer B., 2004. [http://www.bergianska.se/pub/publikationer/Bremer/BremerK_etal_AsteridsAge_2004.pdf Molecular phylogenetic dating of asterid flowering plants shows Early Cretaceous diversification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230125027/http://www.bergianska.se/pub/publikationer/Bremer/BremerK_etal_AsteridsAge_2004.pdf |date=2011-12-30 }}. Syst. Biol. 53(3): 496-505.</ref> Janssens và ctv. (2009) xác định niên đại cho nhóm thân cây của bộ Asterales tới 104±12,1 Ma và cho nhóm chỏm cây là tới 94±11,2 Ma,<ref name= Janssens_et_al_2009>Janssens S. B., Knox E. B., Huysmans S., Smets E. F., Merckx V. S. F. T., 2009. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WNH-4W6XVY5-2&_user=10&_coverDate=09%2F30%2F2009&_rdoc=1&_fmt=high&_orig=gateway&_origin=gateway&_sort=d&_docanchor=&view=c&_searchStrId=1657920568&_rerunOrigin=google&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=f2de496055aff58923d70f1de859bcd0&searchtype=a Rapid radiation of Impatiens (Balsaminaceae) during Pliocene and Pleistocene: Results of a global climate change]. Mol. Phyl. Evol.. 52(3): 806-824, {{doi|10.1016/j.ympev.2009.04.013}}</ref> còn Magallón và Castillo (2009) đề xuất các ước tính khoảng 94 và 84 Ma cho các xác định niên đại hợp lý bù đắp yếu và cưỡng ép cho nhóm thân cây và chỏm cây của bộ Asterales.<ref>Magallón S., Castillo A., 2009. [http://www.amjbot.org/cgi/reprint/96/1/349 Angiosperm diversification through time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222051530/http://www.amjbot.org/cgi/reprint/96/1/349 |date=2011-02-22 }}. American J. Bot. 96(1): 349-365.</ref>

Một vài họ, đáng chú ý là Campanulaceae và khu vực chứa họ Asteraceae, có các dạng phô bày phấn hoa thứ cấp;<ref name=Erbar_Leins_1995a>Erbar C., Leins P. 1995a. Portioned pollen release and the syndromes of secondary pollen presentation in the Campanulales-Asterales complex. Flora 190: 323-338.</ref> Leins 2000;<ref name=Leins2000>Leins P. 2000. Blüte und Frucht. Aspekte der Morphologie, Entwicklungsgeschichte, Phylogenie, Funktion und Ökologie. (Hoa và Quả: Các khía cạnh của hình thái học, tiến hóa, phát sinh chủng loài, chức năng và sinh thái học, tiếng Đức). Schweizerbart, Stuttgart, Đức, 390 trang, ISBN 978-3-510-65194-8</ref> Leins và Erbar (1997)<ref>Leins P., Erbar C., 1997. [http://www.jstor.org/pss/2475164 Floral developmental studies: Some old and new questions]. Internat. J. Plant Sci. 158(6): S3-S12</ref> và Leins (2000)<ref name=Leins2000 /> cũng như Leins và Erbar (2006, 2010)<ref>Leins P., Erbar C., 2006, [http://www.schweizerbart.de/resources/downloads/paper_previews/52880.pdf Secondary pollen presentation syndromes of the Asterales - a phylogenetic perspective], Bot. Jahrb. Syst. 127: 83-103, {{doi|10.1127/0006-8152/2006/0127-0083}}</ref><ref>Leins P., Erbar C. 2010. Flower and Fruit (Hoa và Quả, tiếng Anh). Schweizerbart, Stuttgart, Đức, 439 trang, ISBN 978-3-510-65261-7</ref> thảo luận chi tiết đáng kể về về sự tiến hóa của các cơ chế phô bày phấn hoa này.

Các [[fructan]] (polyme của [[fructoza]]) có thể ổn định màng tế bào trong các điều kiện khô hạn và/hoặc băng giá.<ref name=LivingstonIII2009>Livingston D. P. III, Hincha D. K., Heyer A. G., 2009. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2705711/ Fructan and its relationship to abiotic stress tolerance in plants]. Cell. Molec. Life Sci. 66(13): 2007-2023, {{doi|10.1007/s00018-009-0002-x.}}</ref>

== Phát sinh chủng loài ==
Biểu đồ chỉ ra mối quan hệ phát sinh chủng loài của bộ Cúc với các bộ khác trong [[nhánh Cúc]] như sau:

{{clade | style=font-size:100%;line-height:120%
|label1=[[Nhánh Cúc|Asterids]]
|1={{clade
 |1=[[Bộ Sơn thù du|Cornales]]
 |2={{clade
 |1=[[Bộ Thạch nam|Ericales]]
 |label2=[[Gentianidae]] 
 |2={{clade
 |label1=[[Lamiidae]] 
 |1={{clade
 |1=<small>''[[Oncotheca]]ceae''</small>
 |2= <small>''[[Metteniusaceae]]''</small>
 |3= <small>''[[Họ Thụ đào|Icacinaceae]]''</small>
 |4=[[Bộ Giảo mộc|Garryales]]
 |5={{clade
 |1=<small>''[[Họ Mồ hôi|Boraginaceae]]''</small>
 |2=<small>''[[Vahlia]]ceae''</small>
 |3=[[Bộ Long đởm|Gentianales]]
 |4={{clade
 |1=[[Bộ Cà|Solanales]]
 |2=[[Bộ Hoa môi|Lamiales]]
 }}
 }}
 }}
 |label2=[[Campanulidae]] 
 |2={{clade
 |1=[[Bộ Nhựa ruồi|Aquifoliales]]
 |2={{clade
 |1='''Asterales'''
 |2=[[Bộ Gạc nai|Escalloniales]]
 |3={{clade
 |1=[[Bruniales]]
 |2={{clade
 |1=[[Bộ Hoa tán|Apiales]]
 |2={{clade
 |1=[[Paracryphiales]]
 |2=[[Bộ Tục đoạn|Dipsacales]]
 }}
 }}
 }}
 }}
 }}
 }}
 }}
 }}
}}

Phát sinh chủng loài trong phạm vi bộ Cúc lấy theo Tank & Donoghue (2010)<ref name=Tank2010>Tank D. C., Donoghue M. J. 2010. [http://www.phylodiversity.net/dtank/Tank_Lab/Publications_files/Syst%20Bot%202010%20Tank.pdf Phylogeny and phylogenetic nomenclature of the Campanulidae based on an expanded sample of genes and taxa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120916063628/http://phylodiversity.net/dtank/Tank_Lab/Publications_files/Syst%20Bot%202010%20Tank.pdf |date = ngày 16 tháng 9 năm 2012}}. ''Syst. Bot.'' 35(2): 425-441.</ref> như sau:
{{clade
 |label1=Asterales 
 |1={{clade
 |1={{clade
 |1=[[Rousseaceae]]
 |2=[[Họ Hoa chuông|Campanulaceae]]
 }}
 |2={{clade
 |1=[[Họ Rau tai voi|Pentaphragmataceae]]
 |2={{clade
 |1={{clade
 |1={{clade
 |1=[[Phellinaceae]]
 |2=[[Argophyllaceae]]
 }}
 |2=[[Alseuosmiaceae]]
 }}
 |2={{clade
 |1=[[Họ Tí lợi|Stylidiaceae]]
 |2={{clade
 |1=[[Họ Thủy nữ|Menyanthaceae]]
 |2={{clade
 |1=[[Họ Hếp|Goodeniaceae]]
 |2={{clade
 |1=[[Calyceraceae]]
 |2=[[Họ Cúc|Asteraceae]]
 }}
 }}
 }}
 }}
 }}
 }}
 }}
}}

== Tầm quan trọng kinh tế ==
[[Tập tin:Chậu cúc vàng.jpg|nhỏ|phải|250px|Chậu cúc vàng]]
Họ Asteraceae chứa một số loài được trồng để làm thực phẩm, chẳng hạn [[hướng dương]] (''Helianthus annuus'') hay [[rau diếp xoăn]] (chi ''Cichorium''). Nhiều loài là cây thuốc cũng nằm trong bộ này.

Trong số các loại cây trồng để lấy hoa có họ Asteraceae (chi ''[[Chrysanthemum]]'') và họ Campanulaceae.

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==
* {{wikispecies nội dòng|Asterales}}
* {{Thể loại Commons nội dòng|Asterales}}
* {{Britannica|39703|Asterales (plant order)}}
* W. S. Judd, C. S. Campbell, E. A. Kellogg, P. F. Stevens, M. J. Donoghue (2002). ''Plant Systematics: A Phylogenetic Approach, xuất bản lần hai.'' các trang 476-486 (Asterales). Sinauer Associates, Sunderland, Massachusetts. ISBN 0-87893-403-0.
* [[John Lindley|J. Lindley]] (1833). ''Nixus Plantarum'', 20. Londini.
* Smissen R. D. (tháng 12 năm 2002). Asterales (Sunflower). Trong: ''Nature Encyclopedia of Life Sciences''. Nature Publishing Group, London. (Có sẵn trực tuyến: [http://dx.doi.org/10.1038/npg.els.0003736 DOI] | [http://www.els.net/ ELS site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513234028/http://www.els.net/ |date=2011-05-13 }})

{{các chủ đề|Thực vật|Sinh học}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}
{{Taxonbar}}

[[Thể loại:Bộ Cúc| ]]