Xem mã nguồn của Biểu tình Iran 2019

{{Infobox civil conflict
| title = Biểu tình Iran 2019
| partof = [[các cuộc tổng đình công và biểu tình tại Iran 2018–2019]]
| image =2019 Iranian fuel protests Fars News (1).jpg
| caption = Người biểu tình ở [[Sadeghiyeh]], [[Tehran]] biểu tình chống lại chính phủ và giá nhiên liệu, vào ngày 16 tháng 11.
| causes = 
* Tăng giá nhiên liệu
* Kinh tế khó khăn
* Phản đối Tổng thống [[Hassan Rouhani]] và Lãnh đạo tối cao [[Ali Khamenei]]
* Phản đối [[Cộng hòa Hồi giáo Iran|Cộng hòa Hồi giáo]]
| date = 15 tháng 11 năm 2019 – đang diễn ra
| methods = [[Biểu tình]], [[bạo loạn]], [[biểu tình ngồi]], [[kháng chiến dân sự]], [[hoạt động trực tuyến]], [[đốt phá]]
| time =
| side1 = Người biểu tình<br />'''Được ủng hộ bởi:'''<br />{{flagdeco|Iran|1964}} các nhóm bất đồng chính kiến Iran{{cn|date=November 2019}}
| side2 = {{Unbulleted list|{{flagicon|Iran}} [[Chính phủ Cộng hòa Hồi giáo Iran]]}}
| leadfigures1 = Bất tập trung hóa
| leadfigures2 = {{flagicon|Iran}} [[Ali Khamenei]] <br /> [[Hassan Rouhani]]
| howmany1 = Hàng chục ngàn
| howmany2 = 
| casualties1 = '''Theo chính phủ Iran:'''<br />12 người biểu tình bị giết chết<ref name="k6">{{chú thích web|url=https://www.rferl.org/a/iransix-killed-in-iranian-protests-over-gas-price-hike/30278195.html|title=At Least Six Dead In Iranian Protests, Tensions Still High|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref> <br />'''Theo [[Amnesty International]]:'''<br />115+ người biểu tình bị giết chết<br />4.800+ bị bắt giữ<ref>{{chú thích web|url=https://www.radiofarda.com/a/death-toll-in-recent-iran-protest-amnesty-international/30287302.html|title=عفو بین‌الملل: دست‌کم ۱۱۵ نفر در اعتراض‌های ایران کشته شده‌اند|website=رادیو فردا}}</ref><ref>{{chú thích báo|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50520634|title=Iran detains '100 leaders' of petrol hike protests|date = ngày 22 tháng 11 năm 2019 |access-date = ngày 24 tháng 11 năm 2019 |language=en-GB}}</ref>
| casualties2 = '''Theo chính phủ Iran:'''<br />3 người lực lượng an ninh thiệt mạng<ref name="k6" />
| casualties3 =
| arrests = 4.800+ bị bắt giữ
|place=[[Iran]]|goals=*Ổn định kinh tế xã hội
* Truy tố các quan chức chính phủ tham nhũng
* Loại bỏ [[Ali Khamenei]]
* Thay đổi chế độ và bãi bỏ [[Cộng hòa Hồi giáo Iran]]
}}
'''Biểu tình Iran 2019''' là một loạt các cuộc biểu tình dân sự xảy ra ở nhiều thành phố trên khắp [[Iran]], ban đầu là phản đối việc tăng giá nhiên liệu 200% nhưng sau đó đã mở rộng để phản đối [[Chính phủ Cộng hòa Hồi giáo Iran|chế độ hiện tại ở Iran]] và [[Lãnh tụ Tối cao Iran|Lãnh đạo tối cao]] [[Ali Khamenei]].<ref name="auto1">{{Chú thích web|url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF|title=گسترش اعتراض‌ها به افزایش قیمت بنزین: یک معترض در سیرجان با شلیک ماموران کشته شد|ngày=ngày 15 tháng 11 năm 2019|website=[[Iran International]]|ngôn ngữ=fa|ngày truy cập=ngày 16 tháng 11 năm 2019|ngày lưu trữ=2019-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120102218/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Chú thích báo|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50444429|title=Protests erupt over Iran petrol rationing|date=ngày 16 tháng 11 năm 2019|access-date =ngày 16 tháng 11 năm 2019|language=en-GB}}</ref> Các cuộc biểu tình bắt đầu vào tối ngày 15 tháng 11 và trong vòng vài giờ đã lan đến 21 thành phố khi các video về cuộc biểu tình bắt đầu lan truyền trên mạng.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/amnesty-international-over-100-killed-in-21-cities-in-iran-protests-1.8153333|title=Amnesty International: Over 100 Killed in 21 Cities in Iran Protests|nhà xuất bản=Haaretz|access-date=2019-11-25|archive-date=2019-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191125001205/https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/amnesty-international-over-100-killed-in-21-cities-in-iran-protests-1.8153333|url-status=dead}}</ref><ref name="veconomist1">{{Chú thích báo|url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2019/11/17/hikes-in-the-cost-of-petrol-are-fuelling-unrest-in-iran|title=Hikes in the cost of petrol are fuelling unrest in Iran|last=|date=ngày 17 tháng 11 năm 2019|work=[[The Economist]]}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-protests-fuel-price-hike/30274328.html|title=افزایش قیمت بنزین؛ شهرهای مختلف ایران صحنه اعتراضات شد|website=رادیو فردا}}</ref> Hình ảnh về các cuộc biểu tình bạo lực đã được chia sẻ trên internet với các cuộc biểu tình đạt đến cấp độ quốc tế.<ref>{{Chú thích báo|url=https://www.nytimes.com/2019/11/19/world/middleeast/iran-protests.html|title=Iran's 'Iron Fist': Rights Group Says More Than 100 Protesters Are Dead|last=Fassihi|first=Farnaz|date = ngày 19 tháng 11 năm 2019 |work=The New York Times|access-date = ngày 21 tháng 11 năm 2019 |language=en-US|issn=0362-4331}}</ref>

Tổ chức Ân xá Quốc tế báo cáo rằng chính phủ đã sử dụng lực lượng gây chết người ở các thành phố trên khắp đất nước và đã có ít nhất 115 người thiệt mạng vì tiếng súng từ [[Quân đoàn bảo vệ cách mạng Hồi giáo|IRGC]] và các lực lượng vũ trang khác theo lệnh trực tiếp từ nhà lãnh đạo tối cao.<ref>https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-more-than-100-protesters-believed-to-be-killed-as-top-officials-give-green-light-to-crush-protests/</ref> Tuyên bố của Amnesty đã bị người phát ngôn từ chối cho nhiệm vụ của Iran tới UN Alireza Miryousefi.<ref>{{Chú thích báo|url=https://www.hamshahrionline.ir/news/464593|title=Iran rejected the unofficially reported death tolls of the recent upheavals|date=ngày 22 tháng 11 năm 2019|work=[[Hamshahri]]|access-date =ngày 24 tháng 11 năm 2019|language=fa}}</ref> Chính phủ Iran đã tịch thu thi thể của những người biểu tình bị giết và bị thương có nghĩa là không có con số chính thức nào về tổng số người thiệt mạng.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/2019/11/23/iranian-masks-spiraling-protest-death-toll-stealing-bodies-morgues/ Iranian officials 'stealing bodies' from morgues to hide true scale of government crackdown]</ref><ref>[https://www.albawaba.com/node/mysterious-disappearances-iran-stealing-bodies-morgues-disguise-crackdown-protesters Mysterious Disappearances: Is Iran Stealing Bodies From Morgues to Disguise Crackdown on Protesters?]</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.foxnews.com/world/iran-protest-crackdown-leadership|title=Brutal crackdown of Iran protesters points to increasing divide, leadership losing grip: 'The regime is afraid'|tác giả=McKay|tên=Hollie}}</ref>

Để ngăn chặn việc chia sẻ thông tin liên quan đến các cuộc biểu tình và cái chết của hàng trăm người biểu tình trên các nền tảng truyền thông xã hội, chính phủ đã chặn Internet trên toàn quốc, dẫn đến mất hoàn toàn kết nối Internet gần như toàn bộ khoảng sáu ngày.<ref>{{chú thích web | url = https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b | tiêu đề = Internet disrupted in Iran amid fuel protests in multiple cities - NetBlocks | author = | ngày = | ngày truy cập = 7 tháng 12 năm 2019 | nơi xuất bản = NetBlocks | ngôn ngữ = }}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://twitter.com/netblocks/status/1198215946286055424|title=Confirmed: Internet access is being restored in #Iran after a weeklong internet shutdown amid widespread protests; real-time network data show national connectivity now up to 64% of normal levels as of shutdown hour 163 #IranProtests #Internet4Iran https://netblocks.org/reports/internet-restored-in-iran-after-protest-shutdown-dAmqddA9 ...pic.twitter.com/eimWEIEmrI|tác giả=NetBlocks.org|ngày=2019-11-23|website=@netblocks|ngôn ngữ=en|ngày truy cập=2019-11-24}}</ref>

Dựa trên tường thuật của Tổ chức Ân xá Quốc tế và [[Đài phát thanh Farda]], loạt cuộc biểu tình này có thể là bạo lực và nghiêm trọng nhất kể từ [[Cách mạng Hồi giáo|Cách mạng Iran]] năm 1979.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-more-than-100-protesters-believed-to-be-killed-as-top-officials-give-green-light-to-crush-protests/|title=Iranian security forces are using lethal force to crush protests|website=www.amnesty.org|ngôn ngữ=en|ngày truy cập=2019-11-21}}</ref>

== Bối cảnh ==
[[Các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ đối với Iran|Các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ]] và [[Quan hệ Liên minh châu Âu - Iran|Liên minh Châu Âu]] đối với Iran, cùng với sự quản lý kinh tế sai lầm, đã dẫn đến một cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng ở Iran trong vài năm qua.<ref name="auto">{{Chú thích báo|url=https://www.nytimes.com/2019/11/15/world/middleeast/iran-gasoline-prices-rations.html|title=Iran Abruptly Raises Fuel Prices, and Protests Erupt|last=Fassihi|first=Farnaz|date=ngày 15 tháng 11 năm 2019|work=The New York Times|access-date =ngày 16 tháng 11 năm 2019|last2=Gladstone|first2=Rick|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Trước tình trạng bất ổn, [[Tổng thống Iran|Tổng thống]] đương nhiệm của Iran, [[Hassan Rouhani]] nói, "Iran đang trải qua một trong những năm khó khăn nhất kể từ cuộc cách mạng Hồi giáo 1979".<ref name="veconomist1"/> Các đồng minh Iran ở [[Biểu tình Liban 2019|Lebanon]] và [[Biểu tình Iraq 2019|Iraq]] cũng đã chứng kiến các cuộc biểu tình chống chính phủ.

Vào nửa đêm ngày 15 tháng 11 năm 2019, chính phủ Iran tuyên bố sẽ tăng giá nhiên liệu.<ref name="veconomist1"/> Trước khi tăng giá, tài xế có thể mua tới {{Convert|250|L|usgal}} cho 10.000 [[rial Iran]] mỗi lít (khoảng 1,15 đô la Mỹ mỗi gallon), với mức giá mới là 15.000 rial mỗi lít (khoảng 1,70 đô la Mỹ mỗi gallon) cho {{Convert|60|L|usgal}} đầu tiên mỗi tháng và 30.000 mỗi lít (khoảng 3,40 đô la Mỹ mỗi gallon) sau đó, giá tăng từ 50% đến 200%.<ref name=":0"/> Một chương trình truyền hình nhà nước của Iran đã mô tả các biện pháp này như một cách giúp tài trợ cho khoảng 60 triệu người Iran.<ref name="auto"/>

== Tham khảo ==
{{Tham khảo}}

[[Thể loại:Biểu tình ở Iran]]
[[Thể loại:Biểu tình năm 2019]]
[[Thể loại:Iran năm 2019]]
[[Thể loại:Biểu tình năm 2020]]