Xem mã nguồn của Björk

{{short description|Ca sĩ người Iceland (sinh năm 1965)}}
{{about|ca sĩ|album mang chính tên cô|Björk (album){{!}}''Björk'' (album)|những định nghĩa khác}}
{{Icelandic name|Björk}}
{{Infobox person
| name               = Björk
| honorific_suffix   = [[Huân chương Chim Ưng|OTF]]
| image              = Bjork Orkestral Paris (cropped).png
| caption            = Björk trình diễn năm 2022
| birth_name         = Björk Guðmundsdóttir
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1965|11|21}}
| birth_place        = [[Reykjavík]], Iceland
| occupation         = {{hlist|Ca sĩ|nhạc sĩ|nhà soạn nhạc|nhà sản xuất âm nhạc|diễn viên}}
| years_active       = 1976–hiện tại
| notable_works      = {{hlist|[[Danh sách đĩa nhạc của Björk|Danh sách đĩa nhạc]]|[[Danh sách bài hát thu âm bởi Björk|bài hát thu âm]]|[[Danh sách video của Björk|video]]|[[Danh sách buổi biểu diễn trực tiếp của Björk|biểu diễn trực tiếp]]}}
| alias              = 
| spouse             = {{marriage|Þór Eldon|1986|1987|end=divorced}}
| partner            = [[Matthew Barney]] (2000–2013)<ref name="vulnicuranyt">{{chú thích báo|url=https://www.nytimes.com/2015/02/01/arts/music/for-bjork-a-new-album-vulnicura-and-a-moma-show.html|title=Sometimes Heartbreak Takes a Hostage|last1=Pareles|first1=Jon|date=30 January 2015|work=[[The New York Times]]|access-date=25 March 2015|archive-date=1 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201042033/https://www.nytimes.com/2015/02/01/arts/music/for-bjork-a-new-album-vulnicura-and-a-moma-show.html|url-status=live}}</ref><
| children           = 2
| father             = [[Guðmundur Gunnarsson]]
| awards             = [[Danh sách giải thưởng và đề cử của Björk|Danh sách đầy đủ]]
| module             = {{Infobox musical artist|embed=yes
| genre              = {{flatlist|
* [[Art pop]]
* [[Nhạc avant-garde|avant-garde]]<!--do not change without consensus from talk page-->
* [[electronica]]
* [[Experimental (nhạc)|experimental]]
* [[alternative rock]] (giai đoạn đầu)
* [[punk rock]] (giai đoạn đầu)
}}
| instruments        = {{hlist|Hát|sáo|đàn phím}}<!-- only list those primarily known for using, per [[Template:Infobox musical artist/doc#instrument]]-->
| label              = {{flatlist|
* [[Fálkinn]]
* [[One Little Independent Records|One Little Independent]]
* [[Polydor Records|Polydor]]
* [[Universal Records|Universal]]
* [[Elektra Records|Elektra]]
* [[Atlantic Records|Atlantic]]
* [[Nonesuch Records|Nonesuch]]
* [[Megaforce Records|Megaforce]]
* [[RED Distribution|RED]]
}}
| past_member_of     = {{flatlist|
* [[The Sugarcubes]]
* [[Kukl (ban nhạc)|Kukl]]
* [[Tappi Tíkarrass]]
* [[Björk Guðmundsdóttir & tríó Guðmundar Ingólfssonar]]
}}}}
| website            = {{URL|bjork.com}}
| signature          = Björk signature (don’t crop its composition).svg
}}

'''Björk Guðmundsdóttir''' {{post-nominals|list=[[Order of the Falcon|OTF]]}} ({{IPAc-en|b|j|ɜːr|k}} {{respell|BYURK}}, {{IPA|is|pjœr̥k ˈkvʏðmʏntsˌtouhtɪr̥|lang|Is-Björk Guðmundsdóttir2.ogg}}; sinh ngày 21 tháng 11 năm 1965) hay được biết đến với nghệ danh '''Björk''', là một ca sĩ, nhạc sĩ, nhà soạn nhạc, nhà sản xuất âm nhạc và diễn viên người Iceland. Nổi tiếng với giọng hát đặc biệt, [[âm vực]] [[quãng tám]] và tính cách dị biệt trước công chúng, nữ ca sĩ đã phát triển phong cách âm nhạc đa dạng trong sự nghiệp kéo dài năm thập kỷ, kết hợp giữa [[electronica]], [[Nhạc pop|pop]], [[Nhạc dance|dance]], [[trip hop]], [[jazz]] và nhạc [[avant-garde music|avant-garde]]. Cô là một trong những nghệ sĩ tiên phong có tầm ảnh hưởng nhất của [[nhạc điện tử]] và [[Experimental (nhạc)|thể nghiệm]].<ref>{{chú thích web |title=Björk Biography by Stephen Thomas Erlewine |url=https://www.allmusic.com/artist/bj%C3%B6rk-mn0000769444/biography?1693852802900 |access-date=4 September 2023 |website=AllMusic |language=en-US |archive-date=4 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230904184736/https://www.allmusic.com/artist/bj%C3%B6rk-mn0000769444/biography?1693852802900 |url-status=live }}</ref>

Sinh ra và lớn lên ở [[Reykjavík]], Björk bắt đầu sự nghiệp âm nhạc ở tuổi 11 và được biết đến trên toàn cầu khi trở thành ca sĩ chính của ban nhạc [[alternative rock]] [[The Sugarcubes]] khi mới 21 tuổi.<ref>{{chú thích web|url=http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pjres88.php|title=Pazz & Jop 1988: Critics Poll|date=28 February 1989|publisher=Robert Christgau|access-date=5 March 2015|archive-date=24 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224162931/http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pjres88.php|url-status=live}}</ref> Sau khi Sugarcubes tan rã vào năm 1992, cô trở nên nổi tiếng với tư cách nghệ sĩ hát đơn thông qua ba album ''[[Debut (album của Björk)|Debut]]'' (1993), ''[[Post (album của Björk)|Post]]'' (1995) và ''[[Homogenic]]'' (1997), đều được các nhà phê bình đánh giá cao bởi sự kết hợp giữa nhạc điện tử và avant-garde. Nữ ca sĩ tiếp tục thử nghiệm nhiều hơn trong những đĩa nhạc tiếp theo, bao gồm ''[[Vespertine (album)|Vespertine]]'' (2001) chịu ảnh hưởng của [[Glitch (nhạc)|glitch]], ''[[Medúlla]]'' (2004) theo phong cách [[a cappella]], ''[[Volta (album)|Volta]]'' (2007) tập trung vào nhạc pop và ''[[Biophilia (album)|Biophilia]]'' (2011), một album tương tác với ứng dụng trên [[iPad]]. Sau khi cộng sự lâu năm [[Mark Bell (nhạc sĩ người Anh)|Mark Bell]] qua đời, Björk hợp tác với nghệ sĩ người Venezuela [[Arca (musician)|Arca]] trong những album ''[[Vulnicura]]'' (2015) và ''[[Utopia (album của Björk)|Utopia]]'' (2017), trong khi ''[[Fossora]]'' (2022) đánh dấu bước đột phá đầu tiên của nữ ca sĩ với tư cách nhà sản xuất độc lập.

Với doanh số tiêu thụ hơn 40 triệu bản trên toàn thế giới, Björk là một trong những nghệ sĩ nhạc alternative bán chạy nhất mọi thời đại. Một số album của cô cũng vươn đến top 20 trên bảng xếp hạng [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] tại Hoa Kỳ. Nhiều đĩa đơn của nữ ca sĩ đã lọt vào top 40 trên các bảng xếp hạng nhạc pop trên toàn cầu, bao gồm những đĩa đơn top 10 tại Vương quốc Anh "[[It's Oh So Quiet#Phiên bản của Björk|It's Oh So Quiet]]", "[[Army of Me]]" và "[[Hyperballad]]", cũng như những đĩa đơn top 20 "[[Play Dead (bài hát)|Play Dead]]", "[[Big Time Sensuality]]" và "[[Violently Happy]]".<ref name=":1">{{chú thích web|url=http://www.officialcharts.com/artist/15515/bjork/|title=Bjork {{!}} full Official Chart History|publisher=Official Charts Company|website=www.officialcharts.com|language=en|access-date=10 May 2018|archive-date=27 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180527151540/http://www.officialcharts.com/artist/15515/bjork/|url-status=live}}</ref><ref>Roberts, David. Guinness Book of British Hit Singles & Albums. Guinness World Records Ltd 17th edition (2004), p. 60 {{ISBN|0-85112-199-3}}</ref> [[Danh sách giải thưởng và đề cử của Björk|Những giải thưởng và danh hiệu]] của cô bao gồm [[Huân chương Chim Ưng]], năm [[giải BRIT]] và 16 đề cử [[giải Grammy]] (bao gồm chín đề cử ở hạng mục [[Giải Grammy cho album nhạc alternative xuất sắc nhất|Album nhạc Alternative xuất sắc nhất]], nhiều hơn bất kỳ nghệ sĩ nào). Năm 2015, ''[[Time (magazine)|Time]]'' vinh danh cô là một trong [[Time 100|100 người có ảnh hưởng nhất thế giới]].<ref name="time100">{{chú thích báo|url=http://time.com/3823157/bjork-2015-time-100/|title=Björk|last1=Abramović|first1=Marina|date=16 April 2015|magazine=Time|access-date=25 April 2015|archive-date=28 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070702/http://time.com/3823157/bjork-2015-time-100/|url-status=dead}}</ref><ref name="time100cos">{{chú thích web|url=http://www.factmag.com/2015/04/16/kanye-west-bjork-and-taylor-swift-named-among-times-100-most-influential-people/|title=Kanye West, Björk & Taylor Swift named among Time's 100 Most Influential People|date=16 April 2015|website=Fact|access-date=25 April 2015|archive-date=20 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150420010735/http://www.factmag.com/2015/04/16/kanye-west-bjork-and-taylor-swift-named-among-times-100-most-influential-people/|url-status=live}}</ref> ''[[Rolling Stone]]'' xếp cô là [[200 ca sĩ vĩ đại nhất (danh sách của Rolling Stone)|ca sĩ vĩ đại]] thứ 64<ref>"[https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-singers-all-time-1234642307/bjork-14-1234643106/ 200 Best Singers of All Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010222224/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-singers-all-time-1234642307/bjork-14-1234643106/ |date=10 October 2023 }}". ''Rolling Stone''. Published 1 January 2023. Accessed 9 September 2023.</ref> và [[100 nhạc sĩ vĩ đại nhất (danh sách của Rolling Stone)|nhạc sĩ vĩ đại]] thứ 81<ref>"[https://www.rollingstone.com/interactive/lists-100-greatest-songwriters/#björk The 100 Greatest Songwriters of All Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180624095503/https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-songwriters#björk |date=24 June 2018 }}". ''Rolling Stone''. Accessed 9 September 2023.</ref> mọi thời đại vào năm 2023.

Björk thủ vai chính trong bộ phim năm 2000 ''[[Dancer in the Dark]]'' của [[Lars von Trier]], giúp cô chiến thắng [[Giải cho nữ diễn viên xuất sắc nhất (Liên hoan phim Cannes)|giải Nữ diễn viên xuất sắc nhất]] tại [[Liên hoan phim Cannes năm 2000]],<ref name="festival-cannes.com">{{chú thích web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5140/year/2000.html |title=Festival de Cannes: Dancer in the Dark |access-date=11 October 2009 |work=festival-cannes.com |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120920/http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/5140/year/2000.html |archive-date=20 September 2012 }}</ref> và được đề cử [[giải Oscar]] cho [[Giải Oscar cho bài hát nguyên tác xuất sắc nhất|Bài hát gốc xuất sắc nhất]] với "[[I've Seen It All]]". Björk cũng là người ủng hộ các vấn đề môi trường ở Iceland. Một [[Björk (triển lãm)|triển lãm hồi tưởng]] tri ân đến Björk đã được tổ chức tại [[Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại]] New York vào năm 2015.<ref>{{chú thích web|url=http://press.moma.org/2014/06/bjork/|title=Bjork|date=17 June 2014|work=MoMA Press|publisher=Museum of Modern Art|access-date=23 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022060845/http://press.moma.org/2014/06/bjork/|archive-date=22 October 2014|url-status=dead}}</ref>

==Danh sách đĩa nhạc==
{{chính|Danh sách đĩa nhạc của Björk|Danh sách bài hát thu âm bởi Björk|Danh sách video của Björk}}

*''[[Björk (album)|Björk]]'' (1977)
*''[[Debut (album của Björk)|Debut]]'' (1993)
*''[[Post (album của Björk)|Post]]'' (1995)
*''[[Homogenic]]'' (1997)
* ''[[Vespertine (album)|Vespertine]]'' (2001)
*''[[Medúlla]]'' (2004)
*''[[Volta (album)|Volta]]'' (2007)
*''[[Biophilia (album)|Biophilia]]'' (2011)
*''[[Vulnicura]]'' (2015)
*''[[Utopia (album của Björk)|Utopia]]'' (2017)
*''[[Fossora]]'' (2022)

==Phim ảnh==
{{Main|Danh sách video của Björk#Phim ảnh}}

* ''[[The Juniper Tree (phim)|The Juniper Tree]]'' (1990)
* ''[[Dancer in the Dark]]'' (2000)
* ''[[Drawing Restraint 9]]'' (2005)
* ''[[The Northman]]'' (2022)

==Lưu diễn==
{{See also|Danh sách buổi biểu diễn trực tiếp của Björk}}
* [[Debut Tour]] (1993–1994)
* [[Post Tour]] (1995–1997)
* [[Homogenic Tour]] (1997–1999)
* [[Vespertine World Tour]] (2001)
* [[Greatest Hits Tour (Björk)|Greatest Hits Tour]] (2003)
* [[The Volta Tour]] (2007–2008)
* [[Biophilia Tour]] (2011–2013)
* [[Vulnicura Tour]] (2015–2017)
* [[Utopia Tour (Björk)|Utopia Tour]] (2018)
* [[Cornucopia (chuyến lưu diễn hòa nhạc)|Cornucopia]] (2019–2023)
* [[Björk Orkestral]] (2021–2023)

==Sách==
* ''[[Um Úrnat frá Björk]]'' (1984)
* ''Post'' (1995)
* ''[[Björk (sách)|Björk/Björk as a book]]'' (2001)
* ''Live Book'' (2003)
* ''Biophilia – Manual Edition'' (2011)
* ''Biophilia Live'' (2012)
* ''[[Björk: Archives]]'' (2015)
* ''[[34 Scores for Piano, Organ, Harpsichord and Celeste]]'' (2017)
* ''[[Cornucopia (chuyến lưu diễn hòa nhạc)#Sách|Cornucopia: The Book]]'' (2024)

==Giải thưởng và đề cử==
{{Main|Danh sách giải thưởng và đề cử của Björk}}

Vào ngày 26 tháng 4 năm 1997, Björk nhận được [[Huân chương Chim Ưng]].<ref>{{chú thích báo |title=Eleven awarded Order of the Falcon |url=https://timarit.is/page/2450493#page/n5/mode/2up |access-date=9 January 2020 |agency=Dagsprent |publisher=Dagur Tíminn |date=26 April 1997 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727000314/https://timarit.is/page/2450493#page/n5/mode/2up |url-status=live }}</ref>

===Hội viên===
Björk là thành viên nước ngoài của [[Học viện Âm nhạc Hoàng gia Thụy Điển]].<ref>{{chú thích web | title=Ledamöter | website=Kungl. Musikaliska Akademien | url=https://www.musikaliskaakademien.se/omakademien/organisation/ledamoter.39.html | language=sv | access-date=12 November 2024}}</ref>

==Xem thêm==
{{Portal|Nhạc Pop|Iceland}}
* [[Björk Guðmundsdóttir & tríó Guðmundar Ingólfssonar]]
* [[Kraumur]] – một quỹ âm nhạc mà Björk là thành viên hội đồng cố vấn
* [[Danh sách nghệ sĩ đạt vị trí số một trên bảng xếp hạng nhạc dance tại Mỹ]]
* [[Danh sách nghệ sĩ trip hop]]
* [[Âm nhạc của Iceland]]
* [[Vegvísir]] – hình xăm của Björk, nằm trên cánh tay trái của cô
* [[Danh sách nhạc sĩ người Iceland]]

==Tham khảo==
{{tham khảo|30em}}

===Tài liệu===
* {{chú thích sách
| last      = Pytlik
| first     = Mark
| title     = Björk: Wow and Flutter
| publisher = [[ECW Press]]
| year      = 2003
| isbn      = 1-55022-556-1
| url       = https://books.google.com/books?id=bill263dqDAC
}}

==Đọc thêm==
{{refbegin}}
* ''Björk – The Illustrated Story'', by Paul Lester. Hamlyn (1996).
* ''Björk – An Illustrated Biography'', by Mick St. Michael. Omnibus Press (1996).
* ''Björk Björkgraphy'', by Martin Aston. Simon & Schuster (1996).
* ''Björk'', Colección Imágenes de Rock, N°82, by Jordi Bianciotto. Editorial La Máscara (1997).
* ''Dancer in the Dark'', by Lars von Trier. Film Four (2000).
* ''Lobster or Fame'', by Ólafur Jóhann Engilbertsson. Bad Taste (2000).
* ''Army of She: Icelandic, Iconoclastic, Irrepressible Björk'', by Evelyn McDonnell. Random House (2001).
* ''Human Behaviour'', by Ian Gittins. Carlton (2002).
* ''Björk: There's More to Life Than This: The Stories Behind Every Song'', by Ian Gittins. Imprint (2002).
* ''Björk'', by Nicola Dibben. Equinox (2009).
* "Follow My Voice": Structure and Improvisation in Björk's 'Mouth's Cradleʼ, by Árni Heimir Ingólfsson. European Journal of Musicology, vol. 18/1 (2019). {{refend}}

==Liên kết ngoài==
{{Commons category|Björk}}
{{Wikiquote}}
* {{Official website}}
* {{twitter|bjork}}
* {{discogs artist}}
* {{IMDb name|id=0001951}}

{{Bjork}}
{{Navboxes
|title = [[Danh sách giải thưởng và đề cử của Björk|Giải thưởng của Björk]]
|list =
{{Liên hoan phim Cannes cho Nữ diễn viên xuất sắc nhất}}
{{Giải thưởng âm nhạc Polar}}
{{Giải Vệ Tinh cho bài hát nguyên tác xuất sắc nhất}}
}}

[[Thể loại:Nữ ca sĩ Iceland]]
[[Thể loại:Nữ diễn viên điện ảnh Iceland]]
[[Thể loại:Nhà soạn nhạc Iceland]]
[[Thể loại:Nữ diễn viên thiếu nhi Iceland]]
[[Thể loại:Người đoạt giải BRIT]]
[[Thể loại:Nhân vật còn sống]]
[[Thể loại:Nữ diễn viên Iceland thế kỷ 21]]
[[Thể loại:Nữ diễn viên Iceland thế kỷ 20]]
[[Thể loại:Sinh năm 1965]]
[[Thể loại:Nhạc sĩ nhạc dance]]
[[Thể loại:Nghệ sĩ của Elektra Records]]
[[Thể loại:Nữ ca sĩ nhạc rock]]
[[Thể loại:Nhạc sĩ nhạc synthpop]]
[[Thể loại:Nhạc sĩ nhạc pop thiếu nhi]]
[[Thể loại:Ca sĩ thế kỷ 20]]
[[Thể loại:Ca sĩ nhạc alternative rock]]
[[Thể loại:Nữ ca sĩ nhạc jazz]]
[[Thể loại:Nghệ sĩ của Sony/ATV Music Publishing]]
[[Thể loại:Nữ hoạt động xã hội]]
[[Thể loại:Nữ ca sĩ thế kỷ 21]]
[[Thể loại:Nữ ca sĩ thế kỷ 20]]