Xem mã nguồn của Công quốc Mantua

{{Infobox country
| conventional_long_name = Công quốc Mantua
| common_name            = Mantua
| native_name            = ''Ducato di Mantova'' {{in lang|it}} <br> ''Ducatus Mantuæ'' {{in lang|la}}
| era                    = Thời kỳ cận đại
| status                 = 
| government_type        = [[Thân vương quốc|Thân vương]] [[Quân chủ thế tập]]
| life_span              = 1530–1786 <br> 1791-1797
| event_pre              = 
| date_pre               = 
| event_start            = [[Hầu quốc Mantua]] được nâng lên [[Công quốc]]
| date_start             = 8 tháng 4 năm 1530
| event1                 = [[Nhà Gonzaga|Gonzaga]]-[[Nevers]] lên ngôi
| date_event1            = 25 tháng 12 năm 1627
| event2                 = [[Chiến tranh kế vị Mantuan|Chiến tranh kế vị]]
| date_event2            = 1628–1631
| event3                 = Được sáp nhập vào [[Công quốc Milan]]
| date_event3            = 26 tháng 9 năm 1786
| event4                 = Khôi phục lại
| date_event4            = 24 tháng 1 năm 1791
| event_end              = Không thành lập
| date_end               = 1797
| p1                     = Hầu quốc Mantua
| flag_p1                = Flag of the Margraviate of Mantua (1328–1575).svg
| s1                     = Quân chủ Habsburg
| flag_s1                = Flag of the Habsburg Monarchy.svg
| image_flag             = Mantua Flag 1575-1707 (new).svg
| image_coat             = Arms of Vincenzo I Gonzaga, Duke of Mantua.svg
| image_map              = [[File:Duchy of Mantua 1720.jpg|250px]]
| image_map_caption      = Công quốc Mantua vào đầu thế kỷ 18
| capital                = [[Mantua]]
| common_languages       = [[tiếng Lombard|Lombard]] <br> [[tiếng Ý|Ý]] <br> [[tiếng La Tinh|Latin]]
| religion               = [[Công giáo La Mã]]
| currency               = ''Monetazione di Mantova''
| leader1                = [[Federico II Gonzaga, Công quốc xứ Mantua|Federico II Gonzaga]] {{small|(first)}}
| year_leader1           = 1530–1540
| leader2                = [[Ferdinando Carlo Gonzaga, Công quốc xứ Mantua và Montferrat|Ferdinando Carlo Gonzaga]]
| year_leader2           = 1665–1708
| leader3                = Quân chủ Habsburg {{small|(last)}}
| year_leader3           = 1708-1797
| title_leader           = [[Công tước xứ Mantua|Công tước]]
| demonym                = 
| area_km2               = 
| area_rank              = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year           = 
| HDI                    = 
| HDI_year               = 
| today                  = [[Ý]]
}}

'''Công quốc Mantua''' ([[tiếng Ý]]: ''Ducato di Mantova''; [[tiếng Lombard]]: ''Ducaa de Mantua'') là một [[công quốc]] ở [[Lombardia]], miền Bắc nước [[Ý]] ngày nay. Công tước đầu tiên của nó là [[Federico II Gonzaga, Công tước xứ Mantua|Federico II Gonzaga]], thành viên của [[Nhà Gonzaga]] cai trị Mantua từ năm 1328.<ref>{{chú thích web|title=Il marchesato, poi ducato di Mantova (sec. XIV - 1530; 1530 - 1786) – Istituzioni storiche – Lombardia Beni Culturali|url=http://www.lombardiabeniculturali.it/istituzioni/storia/?unita=03.02|access-date=2020-07-01|website=lombardiabeniculturali.it}}</ref> Năm sau, Công quốc cũng có được [[Hầu quốc Montferrat]], nhờ vào cuộc hôn nhân giữa Gonzaga và [[Margherita Paleologa]], Nữ Hầu tước Montferrat.<ref>{{chú thích sách|last=Murgia|first=Adelaide|title=I Gonzaga|publisher=Mondadori|pages=67}}</ref>

Quyền lực và ảnh hưởng lịch sử của Công quốc dưới thời gia đình Gonzaga đã khiến nó trở thành một trong những trung tâm nghệ thuật, văn hóa và đặc biệt là âm nhạc chính của miền Bắc nước Ý và cả nước nói chung. Mantua cũng có một trong những triều đình lộng lẫy nhất của Ý và châu Âu vào thế kỷ XV, XVI và đầu thế kỷ XVII.<ref name=":0">{{chú thích web|title=Mantua {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/places/spain-portugal-italy-greece-and-balkans/italian-political-geography/mantua|access-date=2020-07-14|website=encyclopedia.com}}</ref>

Năm 1708, sau cái chết của [[Ferdinando Carlo Gonzaga, Công tước xứ Mantua và Montferrat|Ferdinando Carlo Gonzaga]], người thừa kế cuối cùng của gia đình Gonzaga, Công quốc không còn tồn tại. Lãnh thổ của họ được phân chia giữa [[Vương tộc Savoia|Nhà Savoy]], nơi chiếm được nửa Montferrat còn lại, và [[Vương tộc Habsburg|Nhà Habsburg]], nơi chiếm được chính thành phố Mantua.<ref>{{chú thích sách|last=Fochessati|first=Giuseppe|title=I Gonzaga di Mantova e l'ultimo duca|publisher=Ceschina|pages=300|language=it}}</ref>

==Lịch sử==
[[Image:Peter Paul Rubens 123b.jpg|thumb|left|upright=0.6|[[Vincenzo II Gonzaga]], bởi [[Peter Paul Rubens]]]]
[[Image:Ludovico-gonzaga-Mantegna 058.jpg|thumb|left|[[Ludovico III xứ Gonzaga|Ludovico III]] nhận được tin con trai ông là Francesco được bầu làm hồng y, [[fresco]] bởi [[Andrea Mantegna]] trong Stanza degli Sposi của [[Palazzo Ducale di Mantova|Palazzo Ducale]].]]

===Bối cảnh===
Sau khi [[Đế quốc Tây La Mã|Đế chế Tây La Mã]] sụp đổ, Mantua bị người Byzantine, người Lombard và người Frank xâm lược. Vào thế kỷ XI, nơi đây trở thành tài sản của [[Boniface III xứ Toscana|Boniface]], [[Phiên bá quốc Toscana|hầu tước xứ Toscana]]. Người cai trị cuối cùng của gia tộc này là nữ bá tước [[Matilde xứ Toscana]] (mất năm 1115), người mà theo truyền thuyết đã ra lệnh xây dựng [[Rotonda di San Lorenzo]] (1082) quý giá. Sau khi Matilde xứ Toscana qua đời, Mantua trở thành một xã tự do và kiên cường bảo vệ mình khỏi [[Đế chế La Mã Thần thánh]] vào thế kỷ XII và XIII.

Trong cuộc [[Tranh cãi việc bổ nhiệm giáo sĩ]], Pinamonte Bonacolsi đã lợi dụng tình hình hỗn loạn để giành lấy quyền lực, với tư cách là Đại tướng của Nhân dân, vào năm 1273. Gia đình ông, Bonacolsi, đã cai trị Mantua trong thế kỷ tiếp theo, khiến nơi đây trở nên thịnh vượng hơn và đẹp hơn về mặt nghệ thuật.<ref>{{Cite web |title=Bonacòlsi, Pinamonte nell 'Enciclopedia Treccani' |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/pinamonte-bonacolsi |access-date=2023-02-22 |website=www.treccani.it |language=it-IT}}</ref>

Vào ngày 16 tháng 8 năm 1328, Bonacolsi cuối cùng, Rinaldo, đã bị lật đổ trong một cuộc nổi loạn được hậu thuẫn bởi [[Nhà Gonzaga]], một gia đình quan chức, cụ thể là Ludovico 60 tuổi và các con trai của ông là Guido, Filippino và Feltrino. Ludovico, người đã từng là podestà của thành phố vào năm 1318, đã được bầu làm ''[[capitano del popolo]]'' ("đội trưởng của nhân dân"). Nhà Gonzaga đã xây dựng những bức tường mới với năm cổng và cải tạo kiến trúc của thành phố vào thế kỷ XIV, nhưng tình hình chính trị trong thành phố không ổn định cho đến khi [[Ludovico II Gonzaga|Ludovico II]] loại bỏ những người họ hàng của mình, giành lấy quyền lực cho chính mình vào năm 1370.<ref>{{Cite web |title=Gonzaga, Ludovico in 'Dizionario Biografico' |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/ludovico-gonzaga_res-2f2aea67-87ee-11dc-8e9d-0016357eee51_(Dizionario-Biografico) |access-date=2023-02-23 |website=www.treccani.it |language=it-IT}}</ref>

Thông qua khoản thanh toán 120.000 [[florin]] vàng vào năm 1433, [[Gianfrancesco I Gonzaga xứ Mantua|Gianfrancesco]] được [[Sigismund của Thánh chế La Mã|Hoàng đế Sigismund]] bổ nhiệm làm hầu tước xứ Mantua, ông đã kết hôn với cháu gái của hoàng đế là [[Barbara xứ Brandenburg, Hầu tước xứ Mantua|Barbara xứ Brandenburg]]. Năm 1459, [[Giáo hoàng Piô II]] đã triệu tập một phiên họp tại Mantua để tuyên bố một cuộc thập tự chinh chống lại người Ottoman, được gọi là [[Công đồng Mantua (1459)|Công đồng Mantua]].<ref>{{Cite web |title=Màntova, Dièta di- su Enciclopedia |url=https://www.sapere.it/enciclopedia/M%C3%A0ntova%2C+Di%C3%A8ta+di-.html |access-date=2023-02-23 |website=www.sapere.it |language=it}}</ref>

===Công quốc===
Công tước đầu tiên của Mantua là [[Federico II Gonzaga xứ Mantua|Federico II]], người đã nhận được tước hiệu từ Hoàng đế [[Karl V của Thánh chế La Mã]] vào năm 1530. Năm sau, gia đình đã nhận được [[Phiên hầu Montferrat|Hầu tước xứ Montferrat]] thông qua hôn nhân. Federico đã giao cho [[Giulio Romano]] xây dựng [[Palazzo del Te]] nổi tiếng, ở ngoại vi thành phố, và cải thiện đáng kể thành phố.<ref>{{Cite web |title=Federico II Gonzaga, duca di Mantova e marchese del Monferrato in 'Dizionario Biografico' |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/federico-ii-gonzaga-duca-di-mantova-e-marchese-del-monferrato_(Dizionario-Biografico) |access-date=2023-02-23 |website=www.treccani.it |language=it-IT}}</ref>

Năm 1624, [[Ferdinando Gonzaga xứ Mantua|Ferdinando Gonzaga]] đã chuyển trụ sở công tước đến một nơi ở mới, [[Villa La Favorita]], do kiến trúc sư Nicolò Sebregondi thiết kế, tại [[Porto Mantovano]].<ref>{{Cite web |title=Ferdinando Gonzaga, duca di Mantova e dei Monferrato in 'Dizionario Biografico' |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/ferdinando-gonzaga-duca-di-mantova-e-dei-monferrato_(Dizionario-Biografico) |access-date=2023-02-23 |website=www.treccani.it |language=it-IT}}</ref>

Có tới tám trăm người, bao gồm các nhà văn, nghệ sĩ, nhạc sĩ và thậm chí cả một nhóm diễn viên commedia dell'arte, đã được Gonzaga bảo trợ vào đầu thế kỷ XVII. Vào thời điểm đó, gia tộc Gonzaga là người bảo trợ của nghệ sĩ người Flemish là [[Peter Paul Rubens]]. Công quốc cũng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của opera; [[Claudio Monteverdi]] sống ở đó từ khoảng năm 1590 đến năm 1612, và tác phẩm [[La favola d'Orfeo|L'Orfeo]] (1607) cùng các tác phẩm khác của ông lần đầu tiên được trình bày tại đây.<ref name=":0" />

Năm 1625, Ferdinando Gonzaga thành lập Đại học Mantua, nơi các tu sĩ [[Dòng Tên]] giảng dạy nhân văn và triết học, trong khi những người không chuyên dạy luật và y khoa. Tuy nhiên, để trả tiền cho triều đình lộng lẫy của mình, gia đình Gonzaga đã bán một số tài sản của mình, năm 1627, Vincenzo Gonzaga đã bán bộ sưu tập tranh Phục hưng của gia đình, bao gồm các tác phẩm của [[Titian]], [[Andrea Mantegna]], [[Antonio da Correggio|Correggio]] và [[Raphael]] cho [[Charles I của Anh]].<ref name=":0" />

Năm 1627, dòng dõi trực tiếp của gia đình Gonzaga đã kết thúc với [[Vincenzo II Gonzaga xứ Mantua|Vincenzo II]] độc ác và yếu đuối, và đô thị dần suy tàn dưới thời những người cai trị mới, Gonzaga-Nevers, một nhánh người Pháp của gia đình. [[Chiến tranh Kế vị Mantuan]] nổ ra, và vào năm 1630, một đội quân Đế quốc La Mã Thần Thánh gồm 36.000 lính đánh thuê [[Landsknecht]] đã bao vây Mantua, mang theo bệnh [[dịch hạch]]. Mantua không bao giờ phục hồi sau thảm họa này.<ref>{{Cite web |title=Gonzaga Nevers |url=https://www.fermimn.edu.it/gonzaga/files/gonzaga/8_gonzaga/gonzaga_nevers.html |access-date=2023-02-23 |website=www.fermimn.edu.it |ngày lưu trữ=2023-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223194108/https://www.fermimn.edu.it/gonzaga/files/gonzaga/8_gonzaga/gonzaga_nevers.html |url-status=dead }}</ref>

Công tước [[Ferdinando Carlo Gonzaga xứ Mantua và Montferrat]], một nhà cai trị vụng về, người chỉ có mục đích tổ chức các bữa tiệc và các buổi trình diễn sân khấu, đã liên minh với Pháp trong [[Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha]]. Sau thất bại của Pháp ở [[Bán đảo Ý]], ông bị Hoàng đế [[Joseph I của Thánh chế La Mã]] tuyên bố phế truất và tị nạn ở Venice, mang theo một nghìn bức tranh. Khi ông qua đời, vào năm 1708, gia đình ông đã mất Mantua mãi mãi vào tay [[Nhà Habsburg]] của Áo. Lãnh thổ của Montferrat đã được nhượng lại cho [[Vương tộc Savoia|Công tước xứ Savoy]], và Hoàng đế đã đền bù cho [[Leopold, Công tước xứ Lothringen]], người thừa kế của dòng dõi nữ Gonzaga, về việc mất Montferrat bằng cách nhượng lại cho ông [[Công quốc Teschen]]. Gia tộc Gonzaga của [[Công quốc Guastalla]] đã bị bỏ qua hoàn toàn mặc dù có yêu sách mạnh nhất, bản thân họ đã tuyệt tự vào năm 1746, đánh dấu sự kết thúc của [[Nhà Gonzaga]].<ref>{{Cite web |date=2007-02-27 |title=1707, addio Gonzaga |url=https://gazzettadimantova.gelocal.it/mantova/cronaca/2007/02/27/news/1707-addio-gonzaga-1.68067 |access-date=2023-02-23 |website=Gazzetta di Mantova |language=it}}</ref>

Mantua đã được hợp nhất trong thời gian ngắn với [[Công quốc Milan]] theo sắc lệnh của Hoàng đế [[Joseph II của Thánh chế La Mã]] vào ngày 26 tháng 9 năm 1786, nhưng sau đó được Hoàng đế [[Leopold II của Thánh chế La mã]] khôi phục lại dưới sự quản lý riêng biệt của mình vào ngày 24 tháng 1 năm 1791. Mantua đã bị quân đội Pháp của [[Napoleon Bonaparte]] bao vây vào năm 1796, trước khi thất thủ vào năm 1797. Với [[Hiệp ước Campo Formio]], Mantua đã được sáp nhập vào [[Cộng hòa Cisalpine]] và trở thành [[Mantova (tỉnh)|Tỉnh Mincio]].

==Tham khảo==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
* {{in lang|en}} [https://web.archive.org/web/20050312055927/http://www.chivalricorders.org/royalty/gotha/gonzaga.htm "The House of Gonzaga, heirs to the sovereign marquessate of Mantua"]
* {{in lang|it}} [http://digilander.libero.it/gonzagadimantova/I%20Gonzaga%20di%20Mantova.htm I Gonzaga di Mantova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201150328/http://digilander.libero.it/gonzagadimantova/I%20Gonzaga%20di%20Mantova.htm |date=2012-12-01 }}

[[Thể loại:Công quốc Mantua]]
[[Thể loại:Quốc gia Kitô giáo]]
[[Thể loại:Thành bang Ý]]
[[Thể loại:Nhà Gonzaga]]
[[Thể loại:Công tước xứ Mantua]]
[[Thể loại:Mantua]]
[[Thể loại:Cựu quốc gia quân chủ châu Âu]]
[[Thể loại:Cựu công quốc]]
[[Thể loại:Cựu quốc gia trên bán đảo Ý]]