Xem mã nguồn của Công quốc Nassau

{{Infobox country
|native_name = ''Herzogtum Nassau'' <small>([[German language|German]])</small>
|conventional_long_name = Công quốc Nassau
|common_name = Nassau
|
|era = Kỷ nguyên hiện đại
|status = Vassal
|status_text = [[Nhà nước]] của [[Liên bang Rhein]]<br/><small>(1806–1813)</small><br/>[[Nhà nước]] của [[Bang liên Đức]]<br/><small>(1815–1866)</small>
|empire = Bang liên Đức
|government_type = [[Quân chủ Lập hiến]]
|
|year_start = 1806
|year_end = 1866
|
|image_flag = Flagge Herzogtum Nassau (1806-1866).svg
|image_coat = Hertogdom Nassau wapen.svg
|image_map = {{Switcher
|[[Tập tin:Duchy of Nassau.png|center|200px]]|Công quốc Nassau và các nhà nước xung quanh
|[[Tập tin:Map-DB-Nassau.svg|center|200px]]|Công quốc Nassau trong Bang Liên Đức năm 1815<!--that appears to be the Holy Roman Empire with the heavy outline; the HRE had been abolished a decade earlier-->
}}
|event_start = Established
|date_start = 30/08
|event1 = 
|date_event1 = 
|event2 = 
|date_event2 = 
|event_end = [[Hoà ước Prague (1866)|Bị thôn tính]] bởi [[Vương quốc Phổ|Phổ]]
|date_end = 23/08
|
|p1 = Nassau-Weilburg
|flag_p1 = Flag of the House of Nassau Weilburg.svg
|p2 = Nassau-Usingen
|flag_p2 = Flag of Nassau-Usingen.svg
|p3 = Thân vương quốc Orange-Nassau
|flag_p3 = 
|s1 = Hesse-Nassau
|flag_s1 = Flagge Preußen - Provinz Hessen-Nassau.svg
|
|capital = [[Weilburg]]<br/><small>(1806–1816)</small><br/>[[Wiesbaden]]<br/><small>(1816–1866)</small>
|common_languages = [[Moselle Franconian dialects|Moselle Franconian]]
|currency = [[Kronenthaler]]
|
|title_leader = [[Công tước Nassau]]
|leader1 = [[Frederick Augustus, Công tước của Nassau|Frederick Augustus]]
|year_leader1 = 1806–1816 
|leader2 = [[William, Công tước của Nassau|William]]
|year_leader2 = 1816–1839
|leader3 = [[Adolphe, Đại Công tước của Luxembourg|Adolph]]
|year_leader3 = 1839–1866 
|
|footnotes = 
}}

'''Công quốc Nassau''' ([[tiếng Đức]]: ''Herzogtum Nassau''; [[tiếng Anh]]: ''Duchy of Nassau'') là một nhà nước [[quân chủ]] độc lập, tồn tại từ năm 1806 đến năm 1866, tọa lạc tại khu vực ngày nay là các [[Rheinland-Pfalz|bang Rhineland-Palatinate]] và [[Hesse]] của [[Đức|Cộng hoà Liên bang Đức]]. Nó là thành viên của [[Liên bang Rhein]] và sau đó là thành viên của [[Bang liên Đức]]. [[Nhà Nassau]] là hoàng tộc cai trị công quốc, giờ đã tuyệt tự.<ref>Grand Duchess Charlotte abdicated in 1964, but she died in 1985</ref><ref>[[Clotilde Countess of Nassau-Merenberg]] is the last patrilineal descendant of the House of Nassau though she descends from a family considered to be non-dynastic</ref> Công quốc được đặt tên theo [[Nassau, Rhein-Lahn|thành phố Nassau]], mặc dù [[Wiesbaden]] mới là thủ đô của nó. Năm 1865, Công quốc Nassau có 465.636 cư dân. Sau khi bị chiếm đóng và sát nhập vào [[Vương quốc Phổ]] vào năm 1866 sau [[Chiến tranh Áo-Phổ]], nó được hợp nhất thành [[Tỉnh Hessen-Nassau]]. Khu vực ngày nay là một vùng địa lý và lịch sử, [[Nassau (vùng)|Nassau]], và Nassau cũng là tên của [[Công viên Tự nhiên Nassau]] trong biên giới của công quốc cũ.

Ngày nay, [[Đại công tước Luxembourg]] vẫn sử dụng "Công tước xứ Nassau" làm tước hiệu phụ của mình, và "Thân vương" hoặc "Nữ thân vương xứ Nassau" được các thành viên khác trong gia đình [[Đại công tước]] sử dụng làm tước hiệu. Cuộc hôn nhân giữa người Nhà Nassau và Nhà Orange đã tạo ra [[Vương tộc Oranje-Nassau]], hiện là [[Quân chủ]] đang trị vì [[Vương quốc Hà Lan]].

==Địa lý==
Lãnh thổ của công quốc về cơ bản tương đồng với các dãy núi [[Taunus]] và [[Westerwald]]. Biên giới tự nhiên phía Nam và phía Tây được hình thành bởi [[sông Main]] và [[Rhine|sông Rhine]], trong khi ở phần phía Bắc của lãnh thổ, [[Lahn|sông Lahn]] ngăn cách hai dãy núi. Lãnh thổ lân cận ở phía Đông và Nam là [[Đại công quốc Hessen]]. [[Landgraf|Phong địa bá quốc]] [[Hesse-Homburg]] và [[Thành phố tự do Frankfurt]] cũng nằm ở phía Đông. Về phía Tây là [[Tỉnh Rhine]] của [[Vương quốc Phổ]], tỉnh này cũng kiểm soát một vùng [[lãnh thổ tách rời]] ở phía Đông của Nassau, được gọi là [[Wetzlar]].

==Dân số==
Khi thành lập vào năm 1806, Công quốc có 302.769 cư dân. Các công dân chủ yếu là nông dân, công nhân, hoặc nghệ nhân. Năm 1819, 7% người Nassau sống trong các khu định cư với hơn 2.000 cư dân, trong khi số còn lại sống trong 850 khu định cư nhỏ hơn và 1.200 nông trại. [[Wiesbaden]] là khu định cư lớn nhất với 5.000 cư dân, và [[Limburg an der Lahn]] là khu định cư lớn thứ hai với khoảng 2.600 cư dân. Đến năm 1847, Wiesbaden đã tăng lên 14.000 dân và Limburg lên 3.400. Thành phố lớn thứ ba là [[Höchst (Frankfurt am Main)|Höchst am Main]].

==Lịch sử==
===Thành lập===
[[Nhà Nassau]] đã phát triển ra nhiều chi nhánh trong suốt lịch sử gần một nghìn năm của mình. Cho đến thế kỷ XVIII, ba nhánh chính là: [[Nassau-Usingen]], [[Nhà Nassau-Weilburg|Nassau-Weilburg]] và Nassau-Dietz (sau này là Orange-Nassau), với các lãnh thổ rộng lớn, nằm rải rác ở khu vực ngày nay là [[Hà Lan]] và [[Bỉ]]. Từ năm 1736, nhiều hiệp ước và thỏa thuận đã được thực hiện giữa các dòng khác nhau ([[Hiệp ước Gia tộc Nassau]]),<ref>[http://www.legilux.public.lu/adm/b/archives/2012/0051/b051.pdf Updated Family Pact of 2012]{{Liên kết hỏng|date=2023-01-03 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ngăn cản việc chia cắt thêm các lãnh thổ và tạo điều kiện cho sự phối hợp chính trị chung giữa các nhánh. Trong bối cảnh đó, các phân khu hành chính của các vùng lãnh thổ riêng lẻ đã được điều chỉnh, đặt cơ sở cho việc thống nhất các vùng lãnh thổ sau này.

Sau [[Chiến tranh Liên minh thứ nhất]] (1792–1797), Nassau-Dietz mất tài sản ở Bỉ và Hà Lan, trong khi Nassau-Usingen và Nassau-Weilburg mất toàn bộ lãnh thổ phía Tây sông [[Rhine]] vào tay [[Đệ Nhất Cộng hòa Pháp]]. Mặt khác, giống như các quốc gia thế tục khác của Đức, Nassaus giành được lãnh thổ trước đây thuộc về các giáo hội do kết quả của quá trình thế tục hóa. Nassaus đã tham gia vào các cuộc đàm phán tại [[Đại hội lần thứ hai của Rastatt]] (1797) và ở [[Paris]], để đảm bảo các lãnh thổ của các Giám phận vương quyền của [[Tuyển hầu xứ Mainz|Mainz]] và [[Tuyển hầu quốc Trier|Trier]] thuộc về mình. Chiếu theo [[Reichsdeputationshauptschluss|Quyết định cơ bản của Ủy ban đại diện quốc hội bất thường]] phần lớn phù hợp với mong muốn của Nassau-Usingen và Nassau-Weilburg. Orange-Nassau đã đồng ý các điều khoản riêng với [[Napoléon Bonaparte]].

Nassau-Usingen đã mất [[Bá quốc Nassau-Saarbrücken]], 2/3 [[Bá quốc Saarwerden]], [[Ottweiler]] và một số lãnh thổ nhỏ khác (tổng cộng 60.000 dân và 447.000 [[guilder]] thu nhập mỗi năm). Để đền bù, nó đã nhận được: từ Mainz, [[Höchst (Frankfurt am Main)|Höchst]], [[Königstein im Taunus|Königstein]], [[Kronberg im Taunus|Cronberg]], [[Lahnstein]] và [[Rheingau]]; từ [[Tuyển hầu quốc Cologne|Cologne]] một số quận ở phía bờ Đông sông [[Rhine]]; từ [[Tuyển hầu quốc Bayern|Bavaria]], tiểu khu [[Kaub]]; từ [[Công quốc Hesse-Darmstadt]], lãnh địa [[Eppstein]], [[Katzenelnbogen]], và [[Braubach]]; từ [[Vương quốc Phổ]], [[Sayn-Altenkirchen]], [[Sayn-Wittgenstein-Hachenburg|Sayn-Hachenburg]]; và một số tu viện đã được nhận từ Mainz. Do đó, Nassau-Usingen đã lấy lại được số dân đã mất và tăng thu nhập hàng năm của mình lên khoảng 130.000 [[guilder]].

Nassau-Weilburg mất [[Kirchheim, Hesse|Kirchheim]], [[Lâu đài Stauf (Palatinate)|Stauf]], và 1/3 của Saarwerden (15.500 cư dân và 178.000 guilder doanh thu). Nó được đền bù bằng nhiều tài sản nhỏ của [[Tuyển hầu quốc Trier|Trier]], bao gồm [[Pháo đài Ehrenbreitstein|Ehrenbreitstein]], [[Vallendar]], [[Sayn]], [[Montabaur]], Limburg an der Lahn, ba tu viện, và các tài sản của [[Nhà thờ Limburg]]. Tổng cộng có 37.000 cư dân và doanh thu 147.000 guilder.

Trong quá trình sắp xếp này, đã được mở rộng đáng kể lên hơn 52.000 ha rừng và đất nông nghiệp. Những khu vực này chiếm 11,5% diện tích đất bằng và mang lại khoảng một triệu [[guilder]] mỗi năm - phần lớn nhất trong tổng thu nhập của họ.

Vào ngày 17/07/1806, Thân vương [[Frederick Augustus, Công tước của Nassau|Frederick Augustus của Nassau-Usingen]] và người anh họ của mình là Thân vương [[Frederick William, Thân vương của Nassau-Weilburg|Frederick William của Nassau-Weilburg]] gia nhập [[Liên bang sông Rhine]]. Thân vương Frederick Augustus, thành viên cao cấp của [[Nhà Nassau]] đã nhận được danh hiệu ''Công tước của Nassau'', trong khi Frederick William được phong là ''Thân vương của Nassau''. Dưới áp lực của Hoàng đế [[Napoléon I]], cả hai lãnh thổ phải hợp nhất để thành lập '''Công quốc Nassau''' vào ngày 30/08/1806, dưới sự cai trị chung của Frederick Augustus và Frederick William. Quyết định này được khuyến khích bởi thực tế là Frederick Augustus không có người thừa kế là nam giới và do đó, Frederick William và con cháu của mình sẽ được thừa kế công quốc này trong tương lai.

Năm 1815, tại [[Đại hội Viên]], lãnh thổ của Nhà Nassau được mở rộng ra thêm, khi [[Nhà Orange-Nassau]] nhận được vương miện của Hà Lan vào ngày 31/05, họ phải giao [[Thân vương quốc Orange-Nassau]] cho [[Vương quốc Phổ]], quốc gia này đã chuyển giao một phần lãnh thổ này cho Công quốc Nassau vào ngày hôm sau.

Frederick William chết vì ngã trên cầu thang tại [[Schloss Weilburg]] vào ngày 09/01/1816, và chính con trai của ông, [[William, Công tước của Nassau|William]], trở thành Công tước duy nhất và đầu tiên của Nassau sau cái chết của Frederick Augustus vào ngày 24/03/1816.

===Thời kỳ cải cách===
===Hiến pháp 1814===
===Nghị viện===
===Tranh chấp tên gọi Nassau===
===Sự gia nhập của Công tước Adolphe===
===Cách mạng 1848===
===Cuộc bầu cử 1848===
===Kết thúc cuộc cách mạng===
===Bầu cử Quốc hội Erfurt===
===Sự phục hồi===
===Sự kết thúc của Công quốc===

==Chính trị==
===Đối ngoại===
===Quân đội===
===Giáo dục===
===Tôn giáo===
===Các công tước===
===Các thủ tướng===

==Kinh tế==
===Tiền tệ===

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

==Thư mục==
* {{chú thích sách
 |title=Herzogtum Nassau 1806–1866. Politik – Wirtschaft – Kultur
 |publisher=Historische Kommission für Nassau
 |location=Wiesbaden
 |year=1981
 |isbn=3-922244-46-7}}
* {{chú thích tạp chí
 |author=Bernd von Egidy
 |title=Die Wahlen im Herzogtum Nassau 1848–1852
 |journal=Nassauische Annalen
|volume=82
 |location=Wiesbaden
 |year=1971
 |pages=215–306}}
* {{chú thích tạp chí
 |author=Konrad Fuchs
 |title=Die Bergwerks- und Hüttenproduktion im Herzogtum Nassau
 |journal=Nassauische Annalen
| volume=79
 |location=Wiesbaden
 |year=1968
 |pages=368–376}}
* {{chú thích sách
 |author=Königliche Regierung zu Wiesbaden
 |title=Statistische Beschreibung des Regierungs-Bezirks Wiesbaden
 |publisher=Verlag Limbart
 |location=Wiesbaden
 |year=1876–1882
 |url=http://www.dilibri.de/rlb/content/titleinfo/1183007}}
*Michael Hollman: ''Nassaus Beitrag für das heutige Hessen.'' 2nd edition. Wiesbaden 1994.
* {{chú thích sách
 |author=Otto Renkhoff
 |author-link=Otto Renkhoff
 |title=Nassauische Biographie. Kurzbiographien aus 13 Jahrhunderten
 |edition=2
 |publisher=Historische Kommission für Nassau
 |location=Wiesbaden
 |year=1992
 |isbn=3-922244-90-4}}
* {{chú thích tạp chí
 |author=Klaus Schatz
 |title=Geschichte des Bistums Limburg
 |journal=[[Quellen und Abhandlungen zur mittelrheinischen Kirchengeschichte]]
 |volume=48
 |location=Wiesbaden
 |year=1983}}
* {{chú thích sách
 |author=Winfried Schüler
 |title=Das Herzogtum Nassau 1806–1866. Deutsche Geschichte im Kleinformat
 |publisher=Historische Kommission für Nassau
 |location=Wiesbaden
 |year=2006
 |isbn=3-930221-16-0}}
* {{chú thích tạp chí
 |author=Winfried Schüler
 |title=Wirtschaft und Gesellschaft im Herzogtum Nassau
 |journal=Nassauische Annalen
 |volume=91
 |location=Wiesbaden
 |year=1980
 |pages=131–144}}
* {{chú thích sách
 |author=Christian Spielmann
 |author-link=Christian Spielmann
 |title=Geschichte von Nassau: Vol. 1. Teil: ''Politische Geschichte''
 |location=Wiesbaden
 |year=1909}}
* {{chú thích sách
 |author=Christian Spielmann
 |title=Geschichte von Nassau: Vol. 2. Teil: ''Kultur und Wirtschaftsgeschichte''
 |location=Montabaur
 |year=1926}}
* {{chú thích tạp chí
 |author=Franz-Josef Sehr
 |author-link=Franz-Josef Sehr
 |title=Die Gründung des Nassauischen Feuerwehrverbandes
 |journal=Jahrbuch für den Kreis Limburg-Weilburg 2012
 |publisher=Der Kreisausschuss des Landkreises Limburg-Weilburg
 |location=Limburg-Weilburg
 |year=2011
 |isbn=978-3-927006-48-5
 |pages=65–67}}
* {{chú thích sách
 |author=Stefan Wöhrl
 |title=Forstorganisation und Forstverwaltung in Nassau von 1803 bis 1866
 |publisher=Georg-Ludwig-Hartig-Stiftung
 |location=Wiesbaden
 |year=1994}}
{{Vùng đế chế Thượng Rhenish}}
[[Thể loại:Nassau| ]]
[[Thể loại:Taunus]]
[[Thể loại:Quốc gia thuộc Liên minh các quốc gia nói tiếng Đức]]
[[Thể loại:Cựu quốc gia và lãnh thổ Rheinland-Pfalz]]
[[Thể loại:Khởi đầu năm 1806 ở châu Âu]]
[[Thể loại:Cựu công quốc]]
[[Thể loại:Cựu quốc gia quân chủ châu Âu]]
[[Thể loại:Cựu quốc gia]]
[[Thể loại:Nhà nước của Liên bang Rhein]]