Xem mã nguồn của Công quốc Savoia

{{Infobox former country
| native_name                = {{native name|la|Ducatus Sabaudiae}}<br>{{native name|it|Ducato di Savoia}}<br>{{native name|fr|Duché de Savoie}}<br>{{native name|frp|Ducato di Savouè}}<br>{{native name|pms|Ducà 'd Savòja}}
| common_languages                = Tiếng Ý, [[tiếng Piemonte]], tiếng Pháp, [[tiếng Latinh]], [[tiếng Franco Provençal]], [[tiếng Occitan]]
| common_name                = Savoy
| national_motto                = ''[[FERT]]''
| era                = [[Lịch sử thế giới|Cận đại]]
| status                = [[Địa vị Hoàng gia|Thành bang]] của [[Thánh chế La Mã]]
| empire                = Thánh chế La Mã
| government_type                = Quân chủ
| religion                = [[Giáo hội Công giáo|Công Giáo La Mã]]
| leader1                = [[Amadeus VIII của Savoy|Amadeus VIII]]
| leader2                = [[Carlo Alberto của Sardigna|Charles Albert]]
| year_leader1                = 1416–1440
| year_leader2                = 1831–1847
| date_event4                = 1792–1814
| conventional_long_name                = Công quốc Savoia
| year_start                = 1416
| year_end                = 
| life_span                = 1416-1814; 1847
| event_start                = [[Bá quốc Savoy]] nâng lên thành Công quốc
| date_start                = 
| event1                = Bị Pháp chiếm đóng
| date_event1                = 1536–59, 1630,<br>1690–96, 1703–13
| event2                = [[Hiệp ước Utrecht|Mua lại Sicilia]] và các phần của [[Công quốc Milano]]
| date_event2                = 11 tháng 4 năm 1713
| event3                = Mua lại [[Vương quốc Sardegna]] để đổi lấy Sicily
| date_event3                = 1720
| event4                = Bị [[Đệ Nhất Cộng hòa Pháp]] chiếm đóng
| title_leader                = Công tước
| event_end                = Hợp nhất cùng với [[Vương quốc Sardegna]]
| image_flag                = Savoie flag.svg
| flag_type                = Quốc huy
| flag_p1                = Savoie flag.svg
| p2                = Công quốc Montferrat
| flag_p2                = Flag of Montferrat.svg
| p3                = Cộng hòa Genova
| flag_p3                = Flag of Genoa.svg
| p4                = Đế chế La mã Thần thánh
| flag_p4                = Banner of the Holy Roman Emperor without haloes (1400-1806).svg
| s1                = Đệ nhất Cộng hòa Pháp
| flag_s1                = Flag of France (1794–1815, 1830–1958).svg
| s2                = Vương quốc Sardegna
| flag_s2                = Civil Flag and Civil Ensign of the Kingdom of Sardinia (1816-1848).svg
| date_end                = &nbsp;<br>1847
| p1                = Bá quốc Savoy
| image_coat                = File:Arms of the House of Savoy.svg
| symbol_type                = Quốc huy
| image_map                = Lands of Victor Amadeus II, Duke of Savoy.PNG
| image_map_caption                = Các bang của Công quốc Savoy vào khoảng năm 1700
| capital                = [[Chambéry]] (1416–1562)<br>[[Torino]] (1562–1847)
| demonym                = Savoyard
| area_km2                = 
| area_rank                = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year                = 
| HDI                = 
| HDI_year                = 
| today                = [[Ý]]<br>[[Pháp]]<br>[[Thụy Sĩ]]
}}

'''Công quốc Savoia''' ({{langx|it|Ducato di Savoia}}; {{langx|fr|Duché de Savoie}}) là một cựu quốc gia ở [[Tây Âu]]. Savoia được thành lập khi [[Sigismund của Thánh chế La Mã|Sigismund]], [[Vua La Mã Đức|Vua của người La Mã]], nâng [[Bá quốc Savoy|Bá quốc Savoia]] thành công quốc để ban cho [[Giáo hoàng đối lập Fêlix V|Amadeus VIII]]. Công quốc là một thành bang thuộc [[Đế quốc La Mã Thần thánh|Đế chế La Mã Thần thánh]] và có phiếu bầu trong [[Đại hội Đế quốc (Thánh chế La Mã)|Đại hội Đế quốc]]. Từ [[thế kỷ 16]], Savoia thuộc [[Vùng đế chế Thượng Rhenish]]. Trong suốt thời gian tồn tại, nó được cai trị bởi [[Vương tộc Savoia]] và cuối cùng trở thành một phần của bang Savoiaard (vào năm [[1720]] trở thành [[Vương quốc Sardegna]] (còn được gọi là "Vương quốc Savoia-Sardinia"))<ref>[https://books.google.com/books?id=D8vOCwAAQBAJ&pg=PA140&dq=%22Savoy+was+an+imperial+fief%22&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwidzJCl74ziAhWhwMQHHQZMDdIQ6AEIKDAA#v=onepage&q=%22Savoy%20was%20an%20imperial%20fief%22&f=false Olaf Asbach, Peter Schröder, The Ashgate Research Companion to the Thirty Years' War,  Routledge, 2016, tr. 140]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=bff4XDG1JzQC&pg=PA37&dq=%22Savoy+was+an+imperial+fief%22&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwidzJCl74ziAhWhwMQHHQZMDdIQ6AEIMTAB#v=onepage&q=%22Savoy%20was%20an%20imperial%20fief%22&f=false Geoffrey Treasure, Mazarin: The Crisis of Absolutism in France, Psychology Press, 1997, tr. 37.]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=8PRmAAAAMAAJ&q=%22Savoy+was+an+imperial+fief%22&dq=%22Savoy+was+an+imperial+fief%22&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwidzJCl74ziAhWhwMQHHQZMDdIQ6AEIOTAC Derek Croxton, Anuschka Tischer, The Peace of Westphalia, Greenwood Press, 2002, tr. 228.]</ref><ref>[[iarchive:richelieu00ocon|<!-- quote="Savoy was an imperial fief". -->  Daniel Patrick O'Connell,  Richelieu,  World Publishing Company, 1968, tr. 378.]]</ref>
[[Tập_tin:Italia 1796-en.svg|nhỏ|Bán đảo Ý năm 1499.]]

== Quân đội ==
Savoia là một cường quốc quân sự trong khu vực, thường tham gia vào các cuộc chiến giữa người [[Pháp]] và người [[Vương tộc Habsburg|Habsburgs]]. Vào [[thế kỷ 17]], quân số thời bình có xu hướng xoay quanh 4.800 quân chuyên nghiệp (3.600 [[bộ binh]] và 1.200 [[kỵ binh]]) với một lượng lớn [[dân quân]] [[nông dân]]. Trong thời kỳ chiến tranh, dân quân được huấn luyện và [[lính đánh thuê]] được tuyển, quy mô của quân đội nhanh chóng tăng lên. Năm [[1625]], công quốc có một đội quân gồm 26.600 quân chính quy (25.381 [[bộ binh]] và 1.213 [[kỵ binh]]) cộng với khoảng 8.000 [[dân quân]]. Lực lượng chính quy bao gồm 5 đến 7 trung đoàn của người Piedmontese, phần còn lại là lính đánh thuê, bao gồm 9 trung đoàn của [[người Pháp]] và 2 trung đoàn của [[người Ý]]. Năm [[1635]], lính chính quy giảm xuống còn 12.250, sau đó là 15.710 vào năm [[1637]], 18.000 vào năm [[1649]], 5.500 vào năm thời bình [[1660]], 26.178 vào năm [[1660|1672]], 35.000 vào năm [[1705]] (với 10.000 dân quân bán thường trực).<ref>Gregory Hanlon, "Twilight of a Military Tradition", London 1998, tr. 106.</ref>

Lực lượng dân quân được trang bị tương đối tốt và bao gồm 24.000 người vào năm [[1566]].<ref>Hanlon, tr. 276-277.</ref>

== Danh sách công tước của Savoia ==

* [[Giáo hoàng đối lập Fêlix V|Amadeus VIII]]: 1391–1440, công tước từ năm 1416
* [[Louis, Công tước của Savoy|Louis]]: 1440–65
* [[Amadeus IX của Savoy|Amadeus IX]]: 1465–72
* [[Philibert I của Savoy|Philibert I]]: 1472–82
* [[Charles I của Savoy|Charles I]]: 1482–90, Vua đầu tiên của [[Vương quốc Síp]], Jerusalem và Armenia thời [[Vương tộc Savoia|Savoia]].
* [[Charles John Amadeus của Savoy|Charles (II) John Amadeus]]: 1490–96
* [[Philip II của Savoy|Philip II]]: 1496–97
* [[Philibert II của Savoy|Philibert II]]: 1497–1504
* [[Charles III của Savoy|Charles III]]: 1504–53
* [[Emmanuel Philibert, Công tước của Savoy|Emmanuel Philibert]]: 1553–80
* [[Charles Emmanuel I của Savoy|Charles Emmanuel I]]: 1580–1630
* [[Victor Amadeus I của Savoy|Victor Amadeus I]]: 1630–37
* [[Francesco Giacinto của Savoia|Francis Hyacinth]]: 1637–38
* [[Charles Emmanuel II của Savoy|Charles Emmanuel II]]: 1638–75
* [[Victor Amadeus II của Savoy|Victor Amadeus II]]: 1675–1730, Vua của Sicily 1713–1720, sau đó là Vua của Sardinia {{ref|1|1}}
* [[Charles Emmanuel III của Sardinia|Charles Emmanuel III]]: 1730–1773
* [[Victor Amadeus III của Sardinia|Victor Amadeus III]]: 1773–1796
* [[Charles Emmanuel IV của Sardinia|Charles Emmanuel IV]]: 1796–1802
* [[Victor Emmanuel I của Sardinia|Victor Emmanuel I]]: 1802–1821
* [[Charles Felix của Sardinia|Charles Felix]]: 1821–1831
* [[Carlo Alberto I của Sardegna|Carlo Alberto I Amedeo]]: 1831–1849
* [[Vittorio Emanuele II của Ý|Victor Emmanuel II]]: 1849–1861 (cuối cùng)

== Quốc kỳ ==
Quốc kỳ của Savoia có hình một cây [[thánh giá]] [[Trắng|màu trắng]] trên nền màu đỏ. Nó dựa trên một lá cờ của quân [[thập tự chinh]], và do đó có nguồn gốc giống với lá cờ của Hiệp sĩ Malta (từ đó là [[Quốc kỳ Malta|Quốc kỳ hiện đại của Malta]] và của Quân kỳ của [[Malta]]) và những lá cờ khác (cờ của [[Quốc kỳ Đan Mạch|Đan Mạch]] và [[Quốc kỳ Thụy Sĩ|Thụy Sĩ]], với đảo ngược màu với của [[Quốc kỳ Anh|Anh]] và [[Genova]] cùng với việc thêm những màu khác). Nó có thể được sử dụng lần đầu tiên bởi Amadeus III, Bá tước Savoia người đã tham gia cuộc [[Thập tự chinh thứ hai]] vào năm [[1147]]. Vào [[thế kỷ 18]], các chữ cái " FERT"đôi khi được thêm vào trên cờ của các bang để phân biệt lá cờ với lá cờ Malta.

== Chú thích ==

# {{note|1}} Khi Công quốc Savoia mua lại Sicilia vào năm [[1713]] và sau đó là Sardinia vào năm [[1720]], "Công tước xứ Savoia" (trong khi vẫn là một danh hiệu chính) đã trở thành một tước hiệu thấp hơn danh hiệu Vua. Công quốc Savoia vẫn là một thành bang của nhà nước mới cho đến khi cải cách cấp tỉnh của Vua Charles Albert, lúc này vương quốc trở thành một quốc gia thống nhất.

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

== Thư mục ==

* {{chú thích sách|title=Italy: A Short History|url=https://archive.org/details/italyshorthistor0000hear|last1=Hearder|first1=Harry|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0521000727|editor1-last=Morris|editor1-first=Jonathan}}
* {{chú thích sách|title=A Renaissance Architecture of Power: Princely Palaces in the Italian Quattrocento|last=Longhi|first=Andrea|publisher=Brill|year=2015|isbn=978-9004315501|editor-surname1=Beltramo|editor-given1=Silvia|chapter=Palaces and Palatine Chapels in 15th-Century Italian Dukedoms: Ideas and Experiences|editor-surname2=Cantatore|editor-given2=Flavia|editor-surname3=Folin|editor-given3=Marco}}
* {{chú thích sách|url=https://archive.org/details/royalrepublicans0000unse|title=Royal and Republican Sovereignty in Early Modern Europe: Essays in Memory of Ragnhild Hatton|last=Oresko|first=Robert|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=978-0521419109|editor-surname1=Oresko|editor-given1=Robert|chapter=The House of Savoy in search for a royal crown in the seventeenth century|editor-surname2=Gibbs|editor-given2=G. C.|editor-surname3=Scott|editor-given3=H. M.|url-access=registration}}

{{Vòng tròn Upper Rhenish}}

{{DEFAULTSORT:Duchy Of Savoy}}
[[Thể loại:Lịch sử Piemonte]]
[[Thể loại:Lịch sử Torino]]
[[Thể loại:Vùng đế chế Thượng Rhenish]]
[[Thể loại:Khởi đầu năm 1416 ở châu Âu]]
[[Thể loại:Khởi đầu thập niên 1410 ở Đế quốc La Mã Thần thánh]]