Xem mã nguồn của Cố Viêm Vũ

{{bài cùng tên|Cố Đình Lâm}}{{Thông tin nhân vật phong kiến
| tên = Cố Viêm Vũ
| tên gốc = 顧炎武
| hình = Gu yanwu.jpg
| cỡ hình = 200px
| ghi chú hình = Tranh vẽ Cố Viêm Vũ

| phục vụ = [[Nam Minh]]
| thuộc = 
| năm tại ngũ = 1645–1647
| cấp bậc = 
| đơn vị = 
| chỉ huy = 
| tham chiến = [[Chiến tranh Minh–Thanh]]
| chức vụ = Binh bộ Tư vụ
| phẩm = Tòng cửu phẩm
| nhiệm kỳ = 1645
| tiền nhiệm = 
| kế nhiệm = 
| tên khác = Cố Giáng
| húy = Giáng
| tự = Trung Thanh<br>Ninh Nhân
| hiệu = Đình Lâm tiên sinh
| tôn xưng = 
| bút danh = 
| học vấn = 
| vợ = Hàn thị
| con cái = Cố Di Cốc<br>Cố Diễn Sinh
| cha = 
| mẹ = 
| sinh = 1613
| nơi sinh = [[Côn Sơn, Tô Châu]]
| mất = 1682
| nơi mất = [[Hoa Âm]], [[Vị Nam]], [[Thiểm Tây]]
| ngày an táng= 
| nơi an táng = [[Côn Sơn, Tô Châu]]
| nghề nghiệp = Nhà giáo dục<br>Nhà tư tưởng
| tôn giáo = 
| quốc gia = [[Đại Minh]]<br>[[Nam Minh]]<br>[[Đại Thanh]]
| quốc tịch= [[Trung Quốc]]
| dân tộc = [[Người Hán]]
| triều đại= [[Nhà Minh]]<br>[[Nhà Nam Minh]]
| tác phẩm = Nhật tri lục

| truy phong tước vị = 
| truy phong chức vị = 
| thần vị = 
| thờ tự = 
}}'''Cố Viêm Vũ''' ({{zh|t=顧炎武|s=顾炎武|p=Gù Yánwǔ}}; 15 tháng 7 năm 1613 – 15 tháng 2 năm 1682), vốn tên là '''Cố Giáng''' ({{zh|s=顾绛|t=顧絳|p=Gù Jiàng}}), tự '''Trung Thanh''' (忠清), sau đổi tên thành '''Viêm Vũ''' (炎武), tự '''Ninh Nhân''' (寧人), ngoại hiệu '''Đình Lâm tiên sinh''' (亭林先生), là một [[nhà tư tưởng]] Trung Quốc sống vào cuối [[thời Minh]], đầu [[thời Thanh]] trong [[lịch sử Trung Quốc]].

Ông đã trải qua tuổi trẻ của mình trong các hoạt động [[phản Thanh phục Minh]] sau khi [[Chiến tranh Minh–Thanh|người Mãn Châu chinh phục Trung Quốc]]. Khi các [[Nam Minh|tàn dư của nhà Minh]] hoàn toàn bị sụp đổ, ông không phục vụ [[nhà Thanh]] mà đi ngao du toàn quốc và cống hiến hết mình cho học vấn. Cố Viêm Vũ, [[Vương Phu Chi]], [[Hoàng Tông Hi]] được hậu thế gọi là ''Ba nhà nho lớn cuối thời Minh'' (明末三大儒, ''Minh mạt tam đại nho''),<ref>{{chú thích sách|tác giả=Tạ Quốc Trinh|lk tác giả=:zh:谢国桢|tựa đề=明末清初的學風|url=https://books.google.com.vn/books?id=e99AAQAAIAAJ|nơi=Thượng Hải|nhà xuất bản=上海書店出版社|năm=1982|isbn=|ngôn ngữ=zh|trang=15}}</ref> ''Minh mạt tam tiên sinh'' (明末三先生)<ref>{{chú thích sách|tác giả=Bộ Cận Trí|tác giả 2=Trương An Kỳ|tựa đề=中国学术思想史稿|dịch tựa đề=Lịch sử tư tưởng học thuật Trung Quốc sơ thảo|url=https://book.douban.com/subject/2027533/|nơi=Bắc Kinh|nhà xuất bản=Nhà xuất bản Khoa học Xã hội Trung Quốc|năm=2007|isbn=9787500459101|chương=Chương 9: Cố Viêm Vũ|url chương=http://www.guoxue.com/rw/guyanwu/gyw02.htm|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20081220024354/http://www.guoxue.com/rw/guyanwu/gyw02.htm|ngày lưu trữ=2008-12-20}}</ref> hoặc ''Ba nhà tư tưởng lớn cuối thời Minh'' (明末三大思想家, ''Minh mạt tam đại tư tưởng gia'').<ref>{{chú thích sách|tác giả=楊廷福|tựa đề=明末三大思想家: 黃宗羲, 顧炎武, 王夫之|url=https://books.google.com.vn/books?id=J0-wAAAAIAAJ|nơi=Thượng Hải|nhà xuất bản=四聯出版社|năm=1955|isbn=|ngôn ngữ=zh|trang=1}}</ref>

== Thân thế ==
[[Tập tin:顾亭林先生祠.JPG|thumb|left|250px|Miếu thờ Cố Viêm Vũ ở Bắc Kinh, ngày nay chỉ còn bảng hiệu và bia đá.]]
Cố Giáng quê ở huyện [[Côn Sơn, Tô Châu|Côn Sơn]], phủ [[Tô Châu (phủ)|Tô Châu]], [[Trực Lệ]]{{efn|Nay là [[Côn Sơn, Tô Châu|Côn Sơn, Giang Tô]].}}, sinh năm 1613 dưới thời [[Vạn Lịch]] trong một gia tộc lớn ở [[Giang Đông (khu vực địa lý)|Giang Đông]]. Cụ của ông là [[Nam Kinh]] [[Bộ Binh (bộ)|Binh bộ]] Hữu [[thị lang]] {{ill|Cố Chương Chí|zh|顧章志}}. Ông nội tên là [[Cố Thiệu Phất]] (顾绍芾), từng là Giám sinh [[Quốc tử giám]].<ref name="zgswcn 1">{{chú thích web|url=https://www.zgswcn.com/article/202307/202307131130141043.html|tiêu đề=顾炎武生平简介（一）|tác giả=李沫楠|website=[[:zh:中国商报|中国商报网]]|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20230810223643/https://www.zgswcn.com/article/202307/202307131130141043.html|ngày lưu trữ=2023-08-10|url-status=live|ngày=2023-07-13|ngày truy cập=2023-11-12|ngôn ngữ=zh}}</ref> Cha đẻ tên là [[Cố Đồng Ứng]] (顧同應), mẹ đẻ họ Hà.<ref name="HHSTK">{{ill|Giang Phiên|zh|江藩}}, ''Hán học sư thừa ký'', quyển 8, ''[[:wikisource:zh:漢學師承記/卷8|Hoàng Tông Hi, Cố Viêm Vũ]]''.</ref> Em gái ông gả cho người cùng huyện là Từ Khai Pháp (徐開法), sinh ra ba anh em {{ill|Từ Nguyên Văn|zh|徐元文}}, {{ill|Từ Càn Học|zh|徐乾學}}, {{ill|Từ Bỉnh Nghĩa|zh|徐秉義}}, đều đỗ đạt thời Thanh.

Từ nhỏ, Cố Giáng đã được {{ill|quá kế|zh|过继}} cho chú họ [[Cố Đồng Cát]] (顧同吉) làm con thừa tự. Mẹ kế của ông là con gái nhà họ Vương, mới 16 tuổi, chưa kết hôn đã thành quả phụ, thủ tiết không tái giá.<ref name="zgswcn 1"/><ref name="HHSTK"/> Nàng Vương ban ngày thì dệt vải, tối đến thì đọc sách đến canh hai mới đi ngủ, tự mình nuôi nấng Cố Giáng trưởng thành, thường giảng cho ông những tấm gương trung nghĩa của [[Nhạc Phi]], [[Văn Thiên Tường]], {{ill|Phương Hiếu Nhụ|zh|方孝孺}}.<ref name="Hành trạng">Cố Viêm Vũ, ''Đình Lâm dư tập'', [[:wikisource:zh:亭林餘集 (四部叢刊本)/一卷|quyển 1]], ''Tiên tỉ Vương thạc nhân hành trạng''.</ref> Vì lý do đó, nên sau này nhà Minh sụp đổ, Cố Giáng đổi tên thành Viêm Vũ, lấy theo tên của {{ill|Vương Viêm Vũ|zh|王炎午}}, một học sinh của Văn Thiên Tường cả đời ẩn cư không ra làm quan cho [[người Mông Cổ]].<ref>[[Kha Thiệu Mân]], ''[[Tân Nguyên sử]]'', quyển 241, Liệt truyện 138, ''[[:wikisource:zh:新元史/卷241|Ẩn dật truyện]]''.</ref><ref>{{chú thích web|url=http://culture.qianggen.net/2012/0216/22390.html|tiêu đề=报国寺：三百年前的“潘家园”|tác giả=|website=墙根网|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210313095255/http://culture.qianggen.net/2012/0216/22390.html|ngày lưu trữ=2021-03-13|url-status=live|ngày=2012-02-16|ngày truy cập=2019-03-02|ngôn ngữ=zh}}</ref>

== Cuộc đời ==
=== Thời trẻ ===
Năm 1626, Cố Giáng trở thành [[Tú tài]] vào năm 14 tuổi, từ đó kết bạn với đồng hương {{ill|Quy Trang|zh|歸莊}}, gia nhập {{ill|Phục xã|zh|復社}}.<ref name="HHSTK"/> Cố Giáng và Quy Trang đều có cá tính độc lập, chính trực, không câu nệ lễ giáo cứng nhắc, bị những người bảo thủ đương thời gọi là '''''Quy kỳ Cố quái''''' (歸奇顧怪).<ref>{{ill|Trần Khang Kỳ|zh|陳康祺}}, ''Lang tiềm kỷ văn sơ bút'', [[:wikisource:zh:郎潛紀聞初筆/卷八|quyển 8]].</ref><ref>{{ill|Nguyễn Quỳ Sinh|zh|阮葵生}}, ''{{ill|Trà dư khách thoại|zh|茶餘客話}}'', [[:wikisource:zh:茶餘客話/卷09|quyển 9]].</ref>

Năm 1631, Cố Giáng cùng Quy Trang thi hương ở [[Ứng Thiên (phủ cũ Trung Quốc)|Ứng Thiên]].<ref name="zgswcn 1"/> Năm 1632, Cố Giáng thi tuế khảo, được Đốc học ngự sử {{ill|Cam Học Khoát|zh|甘學闊}} xếp hạng nhất đẳng, tên đứng thứ mười bốn.<ref>Cố Viêm Vũ, {{ill|Tiền Bang Ngạn|zh|錢邦彥}}, ''{{ill|Thiên hạ quận quốc lợi bệnh thư|zh|天下郡國利病書}}'', ''[[:wikisource:zh:天下郡國利病書 (四部叢刊本)/顧亭林先生年譜|Cố Đình Lâm tiên sinh niên phổ]]''.</ref>

Năm 1641, Cố Thiệu Phất qua đời, Cố Giang ở nhà chịu tang. Sau nhiều lần thi mà không đỗ, lại chịu ảnh hưởng từ ông nội, Cố Giáng cảm thấy nội dung [[khoa cử]] chỉ chú trọng văn chương bát cổ khô khan mà không chú trọng đến thực tài,<ref>Cố Viêm Vũ, ''Cố Đình Lâm văn tập'', [[:wikisource:zh:顧亭林文集/3|quyển 3]], ''Thư'', ''[[:wikisource:zh:與友人論學書|Dữ hữu nhân luận học thư]]''.</ref> bèn bỏ việc theo đuổi công danh, về nhà nghiền ngẫm [[Nhị thập tứ sử|Nhị thập nhất sử]], {{ill|Thực lục|zh|实录}} mười ba triều, sách địa lý, văn xuôi, tùy bút có liên quan tới dân sinh, trên cơ sở đó bắt đầu sáng tác hai tác phẩm ''Thiên hạ quận quốc lợi bệnh thư'' và ''Triệu vực chí''.<ref name="zgswcn 1"/><ref>Cố Viêm Vũ, {{ill|Tiền Bang Ngạn|zh|錢邦彥}}, ''{{ill|Thiên hạ quận quốc lợi bệnh thư|zh|天下郡國利病書}}'', ''[[:wikisource:zh:天下郡國利病書 (四部叢刊本)/序|Tự]]''.</ref>

=== Kháng Thanh ===
Năm 1644, Lý Tự Thành đánh vào Bắc Kinh, kế đó quân Thanh tiến vào Trung Nguyên. Cố Giáng lo sợ binh tai, dẫn mẹ kế đến [[Thường Thục]] lánh nạn, ẩn cư ở suối Ngữ Liêm (语濂涇).<ref name="HHSTK"/> Sau đó, ông được Huyện lệnh Côn Sơn [[Dương Vĩnh Ngôn]] (杨永言) tiến cử, được triều đình [[Nam Minh]] bổ nhiệm chức [[Tư vụ]] [[Bộ Binh (bộ)|Bộ binh]]. Trong thời gian này, ông biên soạn ''Quân chế luận'', ''Tình thế luận'', ''Điền công luận'', ''Tiền pháp luận'' đề xuất cải cách kinh tế và quân đội, dâng lên triều đình [[Chu Do Tung|Hoằng Quang]], nhưng không được để ý.<ref name="zgswcn 2">{{chú thích web|url=https://www.zgswcn.com/article/202307/202307131143181049.html|tiêu đề=顾炎武生平简介（二）|tác giả=李沫楠|website=中国商报网|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20230810230607/https://www.zgswcn.com/article/202307/202307131143181049.html|ngày lưu trữ=2023-08-10|url-status=live|ngày=2023-07-13|ngày truy cập=2023-11-12|ngôn ngữ=zh}}</ref> Thất vọng với triều đình, ông bỏ quan về quê, cùng Quy Trang và {{ill|Ngô Kỳ Hãng|zh|吳其沆}} (người [[Gia Định, Thượng Hải|Gia Định]]) tham gia nghĩa quân của {{ill|Vương Vĩnh Tộ|zh|王永祚}}, trấn giữ Côn Sơn, xem {{ill|Hạ Doãn Di|zh|夏允彝}} là lãnh tụ của nghĩa quân toàn phủ Tô Châu{{efn|Phủ Tô Châu thời Minh gồm một châu bảy huyện: châu Thái Thương, các huyện Ngô, Trường Châu, Thường Thục, Ngô Giang, Côn Sơn, Gia Định.}}.<ref name="HHSTK"/>

Năm 1645, [[Nam Kinh]] thất thủ, Cố Giáng đổi tên thành Viêm Vũ để tỏ chí. Tháng 6, quân Thanh tấn công [[Tô Châu (phủ)|Tô Châu]], Gia Định thất thủ, {{ill|Hầu Động Tăng|zh|侯峒曾}}, {{ill|Mã Nguyên Điều|zh|馬元調}}, {{ill|Hạ Vân Giao|zh|夏雲蛟}},... tử nạn, {{ill|Hoàng Thuần Diệu|zh|黃淳耀}}, {{ill|Cung Dụng Viên|zh|龚用圆}}, {{ill|Trương Tích Mi|zh|张锡眉}},... tự vẫn. Tháng sau, Côn Sơn bị bao vây, Dương Vĩnh Ngôn bỏ trốn, Cố Viêm Vũ cùng Quy Trang liên hiệp quân của Ngô Chí Quỳ (吳志葵), {{ill|Lỗ Chi Dữ|zh|魯之嶼}} đến cứu, nhưng sắp thành lại bại. Ngô Kỳ Hãng tử trận,<ref>Cố Viêm Vũ, ''Cố Đình Lâm văn tập'', [[:wikisource:zh:顧亭林文集/5|quyển 5]], ''[[:wikisource:zh:吳同初行狀|Ngô Đồng Sơ hành trạng]]''.</ref> mẹ đẻ của Cố Viêm Vũ bị quân Thanh chặt tay, hai em trai Cố Toản và Cố Thằng bị giết.<ref name="zgswcn 2"/> Kế đó, Thường Thục cũng thất thủ, mẹ nuôi của ông (đã ngoài 60 tuổi) tuyệt thực mà chết, để lại di ngôn yêu cầu ông không được phục vụ triều đình nhà Thanh.<ref name="HHSTK"/><ref name="Hành trạng"/><ref>Cố Viêm Vũ, ''Đình Lâm dư tập'', [[:wikisource:zh:亭林餘集 (四部叢刊本)/一卷|quyển 1]], ''Thường Thục Trần quân mộ chí minh''.</ref>

Đường vương Chu Duật Kiện lên ngôi ở [[Phúc Châu]] tiếp tục chống Thanh. Đại học sĩ {{ill|Lộ Chấn Phi|zh|路振飛}} lại tiến cử Cố Viêm Vũ, nhưng lần này ông không nhận chức vì đang [[để tang]]. Năm 1646, Cố Viêm Vũ quyết định đến Phúc Châu nhận chức, nhưng lại nghe theo lời của Lộ Chấn Phi, bí mật liên hệ các hào kiệt vùng Hoài Tứ, tập hợp các lực lượng nổi dậy về với triều đình. Năm 1647, {{ill|Trần Tử Long|zh|陈子龙}}, {{ill|Dương Diên Xu|zh|楊廷樞}}, [[Cố Hàm Chính]] (顾咸正),... âm thầm liên hệ tướng Thanh là {{ill|Ngô Thắng Triệu|zh|吳勝兆}} nổi dậy, Cố Viêm Vũ có khả năng cũng tham dự. Cuộc nổi dậy thất bại, Cố Viêm Vũ đang lưu vong, liền quay về tìm cách cứu giúp nhưng bất lực. Các chính quyền [[Nam Minh]] ở phương nam lần lượt sụp đổ, dù Cố Viêm Vũ không hề nản lòng, nhưng mất đi chỗ dựa tinh thần, công cuộc kháng Thanh của ông cũng đổ bể.

=== Bắc du ===
Do ông và anh trưởng đã qua đời, nên Cố Viêm Vũ được kế thừa gia sản. Nhưng gặp năm thiên tai, mất mùa, nên ông phải cầm cố 800 mẫu ruộng cho cường hào Côn Sơn là Diệp Phương Hằng (葉方恆). Họ Diệp muốn biến ruộng của họ Cố thành của mình, bèn tìm cách hãm hại. Trong gia tộc có chú họ Cố Diệp Thự (顧葉墅) cùng anh họ Cố Duy (顧維) lấy cớ trong nhà khó khăn để đòi chiếm đoạt gia sản không thành, liền cấu kết với họ Diệp, cho gia nô Lục Ân (陸恩) tố cáo Cố Viêm Vũ cấu kết nghĩa quân. Viêm Vũ nổi giận, giết chết Lục Ân nên bị bắt giam hỏi tội.<ref name="zgswcn 3">{{chú thích web|url=https://www.zgswcn.com/article/202307/202307131143401050.html|tiêu đề=顾炎武生平简介（三）|tác giả=李沫楠|website=中国商报网|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20230811000246/https://www.zgswcn.com/article/202307/202307131143401050.html|ngày lưu trữ=2023-08-11|url-status=live|ngày=2023-07-13|ngày truy cập=2023-11-12|ngôn ngữ=zh}}</ref> Nhờ người bạn {{ill|Lộ Trạch Phổ|zh|路澤溥}} giúp nên vụ án mới có thể được giải quyết. Trong khoảng thời gian này, con trai độc nhất của Cố Viêm Vũ là Cố Di Cốc (顧詒榖) chết yểu khi mới 5 tuổi.

Năm 1655, mất chốn dung thân, Cố Viêm Vũ âm thầm về nhà bán hết gia sản, lấy tên giả '''Tưởng Sơn Dung''' (蔣山傭), giả làm thương nhân rời quê hương, một đi không trở lại. Hành trình của Cố Viêm Vũ trải qua Giang Tô, Sơn Đông, Hà Bắc, Bắc Kinh, Sơn Tây, Hà Nam, Thiểm Tây, tổng cộng 7 tỉnh, hơn 70 huyện, trên 3 vạn dặm đường.<ref name="zgswcn 3"/> Đi đến đâu, ông lại khảo sát địa hình, hỏi thăm và ghi chép lại dân tình thế thái, âm thầm liên hệ với các trí thức vẫn còn tư tưởng phản Thanh. Trong chuyến hành trình này, Cố Viêm Vũ cũng nhiều lần đến viếng [[Minh Thập Tam lăng|Thập tam lăng]], nhiều lần vào [[Bắc Kinh]] và một lần đến [[Sơn Hải quan]] (1659).<ref name="zgswcn 4">{{chú thích web|url=https://www.zgswcn.com/article/202307/202307131414251073.html|tiêu đề=顾炎武生平简介（四）|tác giả=李沫楠|website=中国商报网|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20230811000630/https://www.zgswcn.com/article/202307/202307131414251073.html|ngày lưu trữ=2023-08-11|url-status=live|ngày=2023-07-13|ngày truy cập=2023-11-12|ngôn ngữ=zh}}</ref>

Năm 1668, Cố Viêm Vũ bị bắt giam 7 tháng do liên lụy tới vụ {{ill|Hoàng Bồi thi án|zh|}}, nhờ người bạn Lý Nhân Đốc giúp đỡ mới được ra tù. Năm 1671, nhân lúc Cố Viêm Vũ đang nghỉ lại tại nhà của cháu ngoại Từ Càn Học (đang làm quan ở Bắc Kinh), {{ill|Đế sư|zh|帝师}} {{ill|Hùng Tứ Lý|zh|熊賜履}} mời ông chủ trì việc biên soạn ''[[Minh sử]]'', nhưng ông kiên quyết từ chối, thà như [[Giới Chi Thôi]], [[Khuất Nguyên]] lấy cái chết để tỏ chí. Năm 1678, vua [[Khang Hi]] nhà Thanh mở khoa Bác học hồng nho để thu hút kẻ sĩ cũ của nhà Minh, Cố Viêm Vũ dứt khoát rời khỏi Bắc Kinh, từ đó không quay lại. Năm 1679, triều đình nhà Thanh mở {{ill|Minh sử quán|zh|明史館}}, Hùng Tứ Lý một lần nữa mời chào Cố Viêm Vũ nhưng ông tiếp tục lấy cái chết ra cự tuyệt.<ref name="zgswcn 4"/>
[[Tập tin:Statue of Gu Yanwu in Tinglin Park, Kunshan.jpg|thumb|left|250px|Tượng Cố Viêm Vũ ở Công viên Đình Lâm, Côn Sơn.]]
Rời khỏi Bắc Kinh, Cố Viêm Vũ nhiều lần tới [[Khúc Ốc]] khảo sát, giao lưu với các kẻ sĩ [[Sơn Tây|đất Tấn]] như Lý Ngung (tức {{ill|Lý Nhị Khúc|zh|李二曲}}), {{ill|Phó Sơn|zh|傅山}}, [[Vệ Hao]] (衛蒿),... Ở Khúc Ốc, Cố Viêm Vũ đã khảo chứng lịch sử [[Tấn (nước)|nước Tấn]], sáng tác mười mấy bài văn thơ, đồng thời hoàn thiện tác phẩm để đời ''Nhật tri lục''.<ref name="zgswcn 5">{{chú thích web|url=https://www.zgswcn.com/article/202307/202307131143581051.html|tiêu đề=顾炎武生平简介（五）|tác giả=李沫楠|website=中国商报网|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20230811010413/https://www.zgswcn.com/article/202307/202307131143581051.html|ngày lưu trữ=2023-08-11|url-status=live|ngày=2023-07-13|ngày truy cập=2023-11-12|ngôn ngữ=zh}}</ref>

Tháng 8 năm 1681, Cố Viêm Vũ mang theo con thừa tự Cố Diễn Sinh (顧衍生) đến Khúc Ốc lần cuối, không may bị bệnh. Trên đường đi, Cố Viêm Vũ nhận thấy vùng Thiểm Cam đang xảy ra nhiều mâu thuẫn xã hội, liền gửi thư cho [[Trực Lệ Tuần phủ|Tuần phủ Trực Lệ]] [[Vu Thành Long]] để phản ánh thực trạng cho vua Khang Hi. Mùng 8 tháng Giêng (1682), Cố Viêm Vũ quyết định đi thăm bạn bè, khi đi qua [[Hoa Âm]], ông không may bị ngã ngựa và mất vào ngày hôm sau, thọ 70 tuổi.<ref name="zgswcn 5"/><ref>{{chú thích web|url=http://news.163.com/06/1229/10/33GKUMB100011KUQ.html|tiêu đề=顾炎武：天下兴亡，匹夫有责|dịch tiêu đề=Cố Viêm Vũ: Thiên hạ hưng vong, thất phu hữu trách|tác giả=王晓易|website=网易新闻|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20220224230916/https://www.163.com/news/article/33GKUMB100011KUQ.html|ngày lưu trữ=2022-02-24|url-status=live|ngày=2006-12-29|ngày truy cập=2011-10-10|ngôn ngữ=zh}}</ref>

== Học thuật ==
Cố Viêm Vũ là người phản đối [[Lý học]] và [[Tâm học]] Tống-Minh chỉ bàn suông về "Tâm, Lý, Tính, Mệnh", đề xướng "Kinh thế trí dụng" (經世致用), dùng học vấn thực tế đề nghiên cứu sự vật cụ thể, đề xuất dùng chủ trương "Phổ học" (樸學) để thay thế "Lý học". Cố Viêm Vũ được xem là thủy tổ ngành khảo chứng học thời Thanh. Nhiều học giả giữa thời Thanh bắt đầu noi theo Cố Viêm Vũ, tiến hành phê khảo toàn bộ lại [[lịch sử Trung Quốc]] từ tư liệu thành văn cho đến hiện vật bi ký, từ lịch sử cho đến địa lý, thiên văn, được xưng là {{ill|Càn Gia học phái|zh|乾嘉學派}}.

Mặt khác, Cố Viêm Vũ còn là một nhà nghiên cứu [[Tiếng Hán thượng cổ|tiếng Hán cổ]], được coi là người nối bước {{ill|Trần Đệ|zh|陳第}}. Về tư tưởng, Cố Viêm Vũ đề xướng "Chúng trị" (众治, cai trị tập thể) thay vì "Độc trị" (独治).<ref>{{chú thích web|url=http://gb.oversea.cnki.net/KCMS/detail/detail.aspx?filename=1014150300.nh&dbcode=CDFD&dbname=CDFDREF|tiêu đề=顾炎武政治哲学研究|tác giả=欧阳斐|website=CNKI|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210410195234/http://gb.oversea.cnki.net/KCMS/detail/detail.aspx?filename=1014150300.nh&dbcode=CDFD&dbname=CDFDREF|ngày lưu trữ=2021-04-10|url-status=dead|ngày=2021-02-01|ngôn ngữ=zh}}</ref>

== Danh ngôn ==
Cố Viêm Vũ từng viết trong quyển 13 sách ''Nhật tri lục'': ''Bảo thiên hạ giả, thất phu chi tiện, dữ hữu trách yên.'' (Nguyên văn: 保天下者，匹夫之賤，與有責焉。). Học giả Lương Khải Siêu cuối thời Thanh đã tổng kết lại thành: ''Thiên hạ hưng vong, thất phụ hữu trách'' (Nguyên văn: 天下興亡，匹夫有責), hiểu theo nghĩa rộng là ''Sự suy thịnh quốc gia là đại sự của mọi người'' hoặc ''Ai ai cũng trách nhiệm cho sự thịnh vượng của xã hội''.<ref>{{chú thích web|url=http://cpc.people.com.cn/pinglun/n1/2016/0824/c78779-28660507.html|tiêu đề=光明日报：天下兴亡，匹夫有责|tác giả=胡家祥|website=中国共产党新闻网--人民网|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20220314121255/http://cpc.people.com.cn/pinglun/n1/2016/0824/c78779-28660507.html|ngày lưu trữ=2022-03-14|url-status=live|ngày=2006-12-29|ngày truy cập=2023-11-12|ngôn ngữ=zh}}</ref>

== Di sản ==
Ở quê hương Côn Sơn, có {{ill|Công viên Đình Lâm|en|Tinglin Park}}<ref>{{chú thích web|url=http://news.ks.js.cn/a/zt/2010/1010/62977.html|tiêu đề=历史悠久的亭林公园|tác giả=|website=昆山新闻|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20120425092611/http://news.ks.js.cn/a/zt/2010/1010/62977.html|ngày lưu trữ=2012-04-25|url-status=dead|ngày=2010-10-10|ngày truy cập=2011-10-26|ngôn ngữ=zh}}</ref> và Bảo tàng Cố Viêm Vũ (顾炎武纪念馆) trong khuôn viên công viên. Năm 2005, Bảo tàng được [[Bộ Tuyên truyền Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc|Bộ Tuyên truyền Trung ương Trung Quốc]] xếp vào danh sách các "địa chỉ giáo dục lòng yêu nước" cấp quốc gia.<ref>{{chú thích web|url=http://news.xinhuanet.com/ziliao/2004-10/14/content_2088215_15.htm|tiêu đề=江苏省爱国主义教育示范基地 顾炎武纪念馆|tác giả=谷玥|tác giả 2=唐雯|website=Tân Hoa Xã|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20141022233907/http://news.xinhuanet.com/ziliao/2004-10/14/content_2088215_15.htm|ngày lưu trữ=2014-10-22|url-status=dead|ngày=2004-10-14|ngôn ngữ=zh}}</ref>

Nhà cũ của Cố Viêm Vũ nằm ở trấn cổ Thiên Đăng (Côn Sơn, Tô Châu) ngày nay, được kiến tạo từ thời cụ của Cố Viêm Vũ là Cố Tế (顧濟). Thời [[Minh Thế Tông|Gia Tĩnh]], nhà bị [[Oa khấu|quân Oa]] phá hủy, được vua cấp phép dựng lại. Đây một khu phức hợp thời nhà Minh với sảnh chính, khu sinh hoạt, nghiên cứu và một khu vườn. Ngôi mộ của Cố Viêm Vũ nằm ở một góc yên tĩnh của khu vườn.

<gallery>
Hình:千灯镇顾炎武故居.jpg|Nhà Cố Viêm Vũ ở trấn Thiên Đăng
Hình:顾炎武故居贻安堂.jpg|Di An đường
Hình:顾炎武故居读书楼.jpg|Gác đọc sách
Hình:千灯古镇顾炎武故居顾园.jpg|Cố viên
Hình:顾炎武之墓.jpg|Mộ Cố Đình Lâm
</gallery>

== Ghi chú ==
{{Tham khảo|nhóm=lower-alpha|30em}}

== Chú thích ==
{{tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{chú thích tạp chí| doi = 10.2307/2718597| issn = 0073-0548| volume = 28| pages = 114–156| last = Peterson| first = Willard J.| title = The Life of Ku Yen-wu (1613-1682)| url = https://archive.org/details/sim_harvard-journal-of-asiatic-studies_1968_28/page/114| journal = Harvard Journal of Asiatic Studies| date = 1968| jstor = 2718597}}
* {{chú thích tạp chí| doi = 10.2307/2718835| issn = 0073-0548| volume = 29| pages = 201–247| last = Peterson| first = Willard J.| title = The Life of Ku Yen-wu (1613-1682)| url = https://archive.org/details/sim_harvard-journal-of-asiatic-studies_1969_29/page/201| journal = Harvard Journal of Asiatic Studies| date = 1969| jstor = 2718835}}
* {{chú thích web| last = Johnston| first = Ian| title = Gu Yanwu: Translations of Letters, Poems and Essays| work = Cordite Poetry Review| date = 2015-01-31| access-date = 2017-03-31| url = http://cordite.org.au/essays/johnston-gu/}}
* {{chú thích sách| publisher =Nhà xuất bản Đại học Hawaii| last1 = Ng| first1 = On Cho| last2 = Wang| first2 = Q. Edward| title = Mirroring the Past: The Writing and Use of History in Imperial China| url = https://archive.org/details/mirroringpastwri0000ngon| location = Honolulu |date = 2005|pages =[https://archive.org/details/mirroringpastwri0000ngon/page/229 229]–231}} {{ISBN|978-0-8248-2913-1}}

==Liên kết ngoài==
* {{Gutenberg author | id=Gu,+Yanwu | name=Yanwu Gu}}
* {{Internet Archive author |sname=Yanwu Gu}}

{{Thời gian sống|1613|1682}}
{{Triết học Trung Quốc}}

[[Thể loại:Người Giang Tô]]
[[Thể loại:Người nhà Minh]]
[[Thể loại:Người nhà Thanh]]
[[Thể loại:Nhân vật quân sự Nam Minh]]
[[Thể loại:Nhà tư tưởng đời Minh]]
[[Thể loại:Nhà sử học Trung Quốc]]
[[Thể loại:Nhà ngôn ngữ học Trung Quốc]]