Xem mã nguồn của Chùa Đàn

{{Thông tin sách
| tên = Chùa Đàn
| tác giả = [[Nguyễn Tuân]]
| quốc gia = {{VNM}}
| ngôn ngữ = [[Tiếng Việt]]
| bộ sách = Yêu ngôn
| thể loại = [[Kỳ ảo]]
| nhà xuất bản = Quốc Văn
| ngày phát hành = 1946
}}

'''''Chùa Đàn''''' là một [[Truyện|truyện dài]], thể loại [[kỳ ảo]] của [[Nguyễn Tuân]] được phát hành đầy đủ lần đầu vào năm 1946 do Quốc Văn xuất bản.<ref name=":2">{{Chú thích web|url=https://sti.vista.gov.vn/tw/Pages/tai-lieu-khcn.aspx?ItemID=315306|tựa đề=“Người đọc” của Nguyễn Tuân trong tình thế cách mạng (Tiếp cận xã hội học văn học về trường hợp Chùa đàn)|tác giả=Đoàn Ánh Dương|website=CỤC THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ QUỐC GIA|url-status=dead|ngày truy cập=2023-07-19|archive-date=2023-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719115231/https://sti.vista.gov.vn/tw/Pages/tai-lieu-khcn.aspx?ItemID=315306}}</ref><ref name="cand.com.vn">{{Chú thích web|url=https://cand.com.vn/tu-lieu-van-hoa/nha-van-nguyen-tuan-moi-tiec-tho-sua-morat-i689912/|tựa đề=Nhà văn Nguyễn Tuân “Mời tiệc” thợ sửa morát|họ=cand.com.vn|website=Báo Công an Nhân dân điện tử|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2023-07-18}}</ref> Tác phẩm đã được dựng thành các vở [[cải lương]], [[kịch nói]] và đặc biệt là [[phim điện ảnh]] ''[[Mê Thảo, thời vang bóng|Mê Thảo — thời vang bóng]]'' từng giành được một số giải thưởng trong nước và quốc tế.

''Chùa Đàn'' gồm 3 phần lần lượt là: "Dựng" viết năm 1946, "Tâm sự của nước độc" viết năm 1945 và "Mưỡu cuối viết" năm 1946.<ref name=":0">{{Chú thích web|url=http://beta.baokhanhhoa.vn/van-hoa/202204/sach-trong-toi-chua-dan-va-toi-17-tuoi-8249167/|tựa đề=&quot;Chùa Đàn&quot; và tôi 17 tuổi|website=beta.baokhanhhoa.vn|ngôn ngữ=vi-VN|ngày truy cập=2023-07-18}}{{Liên kết hỏng|date=2023-10-13 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Chú thích web|url=http://daidoanket.vn/nguyen-tuan-trong-buoc-ngoat-lich-su-5694285.html|tựa đề=Nguyễn Tuân trong bước ngoặt lịch sử|ngày=2011-01-12|website=Đại đoàn kết|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2023-07-18}}</ref> Phần "Dựng" và "Mưỡu cuối" được Nguyễn Tuân viết thêm, do sự ảnh hưởng từ cuộc biến động thời cuộc, khi quân đội [[Việt Minh]] giành được chiến thắng.<ref name=":3">{{Chú thích web|url=http://congan.dienbien.gov.vn/news/NGUOI-TOT-VIEC-TOT/Nguyen-Dinh-Thi-va-Nguyen-Tuan-trong-buoi-dau-cua-van-chuong-cach-mang-18556/|tựa đề=Nguyễn Đình Thi và Nguyễn Tuân trong buổi đầu của văn chương cách mạng -|website=congan.dienbien.gov.vn|ngày truy cập=2023-07-18|archive-date=2023-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719115229/http://congan.dienbien.gov.vn/news/NGUOI-TOT-VIEC-TOT/Nguyen-Dinh-Thi-va-Nguyen-Tuan-trong-buoi-dau-cua-van-chuong-cach-mang-18556/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=http://thuykhue.free.fr/stt/n/nguyentuan.html|tựa đề=THUY KHUE|website=thuykhue.free.fr|ngày truy cập=2023-07-18}}</ref>

== Nội dung ==

=== "Dựng" ===
Người tù Cách Mạng tên Lịnh mang số 2910 trao cho bạn tù mang số 790 - nhân vật xưng "tôi" - một hồi ký có tựa đề "Tâm sự của nước độc". Theo đó Lịnh là nhân vật Lãnh Út trong hồi ký.

=== "Tâm sự của nước độc" ===
Câu chuyện xảy ra tại ấp Mê Thảo, chủ ấp là Lãnh Út giàu có, nhân từ; Lãnh Út sa sút tinh thần kể từ khi vợ mất, ông gần như buông bỏ, vứt bỏ tất mà đắm chìm trong rượu chè. Ông Lãnh có người quản gia trung thành là Bá Nhỡ, người đang trốn tránh án tử hình.

Một lần nhớ vợ, ông Lãnh sai Bá Nhỡ mời cô đào Tơ về hát, Bá Nhỡ lặn lội cuối cùng cũng tìm được nhưng bị cô Tơ từ chối vì thợ đàn Chánh Thú, chồng cô mới mất, không có người thay thế và cô thề sẽ không đàn hát nữa. Bá Nhỡ bỏ nhiều tâm sức luyện tập [[đàn đáy]] đến độ điêu luyện, nể phục Bá nên cô Tơ nhận lời về ấp Mê Thảo đàn cho ông Lãnh Út.

Cô Tơ kể cho Bá Nhỡ về điềm báo Chánh Thú muốn đòi mạng người nào dùng đàn của ông, để đáp lại ơn nghĩa ông Lãnh, Bá quyết định sử dụng cây đàn đấy cùng hòa tấu với cô Tơ và ông Lãnh. Ba người cùng nhập tâm cao độ, cuộc đàn hát trở thành một buổi hầu đồng, cơn cao hứng khiến các đầu ngón tay Bá Nhỡ sưng vù rồi không ngừng chảy máu khiến Bá mất mạng. Sau cái chết của Bá Nhỡ, Lãnh Út tiêu hủy toàn bộ rượu và thề không bao giờ rượu chè, chơi bời, đàn hát nữa. Trước kỳ [[giỗ]] đầu của Bá Nhỡ ngôi chùa tên chùa Đàn được dựng lên, cô Tơ là người lo việc kinh kệ cho chùa.

=== "Mưỡu cuối" ===
Sau khi tiếp nhận câu chuyện trong hồi ký, nhân vật Tôi (người tù 790) đã thay đổi tính cách. Nhân vật Tôi rủ cô Tơ - lúc này không còn ở chùa Đàn nữa mà tu hành nơi khác và lấy [[pháp danh]] là Tuệ Không - cùng theo cách mạng.

== Phát hành ==
"Tâm sự của nước độc" được Nguyễn Tuân viết trong hai ngày.<ref>{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/con-gai-cu-nguyen-tuan-cha-day-toi-danh-phan-2139839.html|tựa đề=Con gái cụ Nguyễn Tuân: ‘Cha dạy tôi đánh phấn’|họ=VnExpress|website=vnexpress.net|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2023-07-18}}</ref> Truyện này vốn thuộc loạt tác phẩm ''Yêu ngôn'' của Nguyễn Tuân.<ref>{{Chú thích web|url=https://znews.vn/chua-dan-mot-nguyen-tuan-ma-mi-va-duy-my-post722981.html|tựa đề='Chùa Đàn' - một Nguyễn Tuân ma mị và duy mỹ|tác giả=Sách hay|ngày=2017-2-24|website=Zing News|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20201015192318/https://znews.vn/chua-dan-mot-nguyen-tuan-ma-mi-va-duy-my-post722981.html|ngày lưu trữ=2020-10-15|url-status=live|ngày truy cập=2023-07-19}}</ref>

Năm 1946 nhà thơ Huy Yên làm việc cho Nhà xuất bản Quốc Văn, ông Yên được chọn chỉnh sửa bản in cho ''Chùa Đàn''. Sau khi đọc bản in, nhà văn Nguyễn Tuân rất hứng thú khi ông ông Yên đã sửa chữa đúng với ý mình. Sau này nhà văn Nguyễn Tuân rất coi trọng nhà thơ Huy Yên.<ref name=":2" /><ref name="cand.com.vn"/> ''Chùa Đàn'' được Tân Việt tái bản tại Sài Gòn năm 1947.<ref name=":2" />

== Đánh giá ==
Nhà văn [[Khái Hưng]] cho rằng việc mở rộng "Tâm sự của nước độc" đã khiến câu chuyện mất đi cái hay, hai phần thêm vào được cho là "không thể vô vị hơn". Nguyễn Tuân đã hy sinh cái đẹp của nghệ thuật để phục vụ mục đích của xã hội.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>{{Chú thích sách|title=Nguyễn Tuân và Chùa Đàn|last=Khái Hưng|publisher=Chính Nghĩa|year=1946}}</ref>

Năm 1953-1954 trong cuộc chính huấn, Nguyễn Tuân có bài viết "Nhìn rõ sai lầm" thừa nhận sai sót khi phát hành ''Chùa Đàn'', năm 1946.<ref>{{Chú thích sách|title=Nhìn rõ sai lầm|last=Nguyễn Tuân|publisher=Báo Văn Nghệ số 41|year=1953-7}}</ref><ref>{{Chú thích sách|title=Nguyễn Tuân toàn tập - Tập 5|last=Nguyễn Đăng Mạnh|publisher=Nhà xuất bản Văn học Hà Nội|year=2000}}</ref> Ông tự nhận hành động của mình là thừa cơ, đi ngược với tư tưởng Cách Mạng, khi ''Chùa Đàn'' mang tính [[siêu nhiên]], phản tiến bộ, phản khoa học.<ref name=":2" /><ref>{{Chú thích web|url=https://dotchuoinon.com/2011/06/19/me-th%e1%ba%a3o-ch%e1%bb%91ng-l%e1%ba%a1i-th%e1%bb%9di-vang-bong/|tựa đề=“Mê Thảo” chống lại “Thời vang bóng”|họ=Tuấn|tên=Nguyễn Anh|ngày=2011-06-19|website=Đọt Chuối Non|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2023-07-18}}</ref>

Trên báo ''Tiên Phong'' số 20, ra ngày 1 tháng 10 năm 1946, cây viết Thời Nhân<ref>{{Chú thích sách|title=Tiên Phong 1945-1946 (trọn bộ)|last=Lại Nguyên Ân, Hữu Nhuận|publisher=Nhà xuất bản Hội nhà văn Hà Nội|year=1996}}</ref> đã nhận định việc Nguyễn Tuân viết thêm đoạn đầu và cuối cho "Tâm sự của nước độc" là sự chân thành, cho thấy sự thay đổi trong tư tưởng của Nguyễn Tuân.<ref name=":2" />

== Chuyển thể ==
Năm 2002, truyện dài ''Chùa Đàn'' được dựng thành bộ phim ''[[Mê Thảo, thời vang bóng]]'' do [[Việt Linh]] đạo diễn. Bộ phim dành được một số giải thưởng tại [[Ý]], [[Pháp]] và [[Giải Cánh diều cho phim truyện điện ảnh|Giải khuyến khích]] của [[Giải Cánh diều 2002]].

Năm 2013, ''Chùa Đàn'' được PGS Tất Thắng của [[Nhà hát Kịch Hà Nội]] chuyển thể thành vở kịch ''Tiếng đàn vùng Mê Thảo'' do đạo diễn NSND [[Doãn Hoàng Giang]] dàn dựng.<ref name=":1">{{Chú thích web|url=https://tuoitre.vn/news-571928.htm|tựa đề=Chùa Đàn lên sân khấu kịch|họ=ONLINE|tên=TUOI TRE|ngày=2013-10-01|website=TUOI TRE ONLINE|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2023-07-18}}</ref>

Cuối những năm 1990, [[Nhà hát Cải lương Việt Nam]] chuyển thể thành vở ''Tiếng đàn huyền thoại''.<ref name=":1" />

== Tái bản ==

* 1946 - Phiên bản đầy đủ đầu tiên do Quốc Văn xuất bản<ref name=":2" />
* 1947 - Tái bản tại Sài Gòn, do Tân Việt phát hành<ref name=":2" />
* 1999 - Nằm trong tập ''Yêu Ngôn''<ref>{{Chú thích web|url=https://phaply.net.vn/chua-dan-mot-nguyen-tuan-ma-mi-va-duy-my-a161214.html|tựa đề='Chùa Đàn' - một Nguyễn Tuân ma mị và duy mỹ|ngày=2017-02-24|website=Tạp chí Pháp Lý|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2023-07-19}}</ref>
* 2022 - Nằm trong bộ ''Việt Nam danh tác'' do Nhà xuất bản Hội nhà văn phát hành<ref>{{Chú thích web|url=https://phucvu.thuvientphcm.gov.vn/Item/ItemDetail/758488|tựa đề=Chùa Đàn|website=Thư viện điện tử - Thư viện số - Thư viện Khoa Học Tổng Hợp thành phố Hồ Chí Minh|url-status=live|ngày truy cập=2023-07-19}}</ref>

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Truyện ngắn Việt Nam]]
[[Thể loại:Nguyễn Tuân]]