Xem mã nguồn của Chùa Bốn Mặt

{{Thông tin chùa
| tên = Chùa Bốn Mặt<br>Preah Buone Preah Phek<br>Wat Nei Rei<br>Wat Ba Rai<br>Wat Prha Buông Mút<br>Wat Buôl - Pres - Phek<br>Wat Prés on Prés Buôl Prés Phék
| hình = Chánh điện Chùa Bốn Mặt.jpg
| ghi chú hình = Chánh điện Chùa Bốn Mặt.
| vĩ độ = 
| kinh độ = 
| tên tự = 
| núi = 
| quốc gia = {{VIE}}
| địa chỉ = Ấp Phước Thuận, xã [[Thuận Hòa]], thành phố [[Cần Thơ]]
| tông phái = [[Phật giáo Nam truyền|Phật giáo Nam tông Khmer]]<ref name="hta21">{{chú thích web|last1=Hoàng Phương|title=Chùa Bốn Mặt, điểm đến tâm linh độc đáo ở Sóc Trăng|url=http://www.hta.org.vn/viet-nam-the-gioi/chua-bon-mat-diem-den-tam-linh-doc-dao-o-soc-trang-3881.html|website=Hiệp hội Du Lịch TP. Hồ Chí Minh|publisher=18-01-2017|accessdate=ngày 10 tháng 5 năm 2023|archive-date=2022-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220814152145/http://hta.org.vn/viet-nam-the-gioi/chua-bon-mat-diem-den-tam-linh-doc-dao-o-soc-trang-3881.html|url-status=dead}}</ref>
| tôn kính = [[Phật Thích Ca]]<ref name="hta21"/>
| khởi lập = {{Start date and age|1537}}
| đóng cửa = 
| người sáng lập = 
| sự thầy = 
| quản lý = 
| sư phụ = 
| trụ trì = Sơn Hoàng Minh (đời thứ 6)<ref name="Lý2004"/><br />Thạch Bonl (đời thứ 7)<ref name="tapchicongsan"/>
| linh mục = 
| thượng tọa = 
| web = 
| cấp di tích = cấp tỉnh
| loại di tích = kiến trúc nghệ thuật
| ngày nhận = {{startdate|2017|8|11}}
| quyết định = Số 1935/QĐ-UBND
}}
'''Chùa Bốn Mặt''', hay còn gọi là '''Preah Buone Preah Phek''',<ref name="thachhong"/> '''Wat Nei Rei''', '''Wat Ba Rai''', '''Wat Prha Buông Mút''',<ref name="VHS">{{chú thích sách | author = [[Vương Hồng Sển]] | date = 1996 | title = Nửa đời còn lại | publisher = Nhà xuất bản Văn Nghệ | pages = 419}}</ref> '''Wat Buôl - Pres - Phek''', hoặc '''Wat Prés on Prés Buôl Prés Phék''' theo [[tiếng Khmer]], là một ngôi chùa cổ trong hệ thống chùa [[Người Khmer (Việt Nam)|Khmer]] tại thành phố [[Cần Thơ]]. Được xây dựng vào đầu [[thế kỷ 16]]<ref name="dulichvn21">{{chú thích web|title=Lễ Phật Đản - Đi Sóc Trăng vãn cảnh chùa|url=https://dulichvn.org.vn/index.php/item/327|website=Tổng cục Du lịch|publisher=13/05/2008 08:05:31|accessdate=ngày 14 tháng 5 năm 2023}}{{Liên kết hỏng|date=2026-07-05 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> và đã tồn tại gần 500 năm,<ref name="vietnamtourism" /> chùa đến nay tổng thể vẫn còn nguyên vẹn các công trình [[cổng Tam Quan]], [[Chánh điện]], [[nhà Sala]], [[khu mai táng]], [[trai đường]], [[tăng đường]], với phong cách kiến trúc Angkor-Khmer đặc trưng ở miền Tây Nam Bộ Việt Nam.<ref name="vietnamtourism">{{chú thích web|title=Độc đáo chùa Bốn Mặt (Sóc Trăng)|url=https://vietnamtourism.gov.vn/post/25143|website=Tổng cục Du lịch|publisher=24/10/2017|accessdate = ngày 10 tháng 5 năm 2023}}</ref><ref name="baodlaodong">{{Chú thích web|url=https://dulich.laodong.vn/photo/buol-pres-phek-chua-bon-mat-doc-dao-gan-500-nam-tuoi-o-soc-trang-1032377.html|tựa đề=Buôl Pres Phek - chùa Bốn Mặt độc đáo gần 500 năm tuổi ở Sóc Trăng|website=dulich.laodong.vn|url-status=live|ngày truy cập=2023-05-10|author=Cao Long}}</ref>

Nơi đây là một điểm đến văn hóa của [[Cần Thơ]] với các thiết kế đặc trưng và các hoạt động tu tập, văn hóa, dạy học cho con em địa phương và giải trí hàng tháng. Hằng năm, khuôn viên chùa cũng tổ chức nhiều lễ hội truyền thống của [[người Khmer]] tại [[Cần Thơ]].<ref name="qdnd">{{chú thích web|last1=GIA UYÊN|title=Tết Chôl Chnăm Thmây đầm ấm ở các phum, sóc|url=https://www.qdnd.vn/xa-hoi/dan-toc-ton-giao/cac-van-de/tet-chol-chnam-thmay-dam-am-o-cac-phum-soc-725739|website=Báo Quân đội nhân dân|publisher=23/04/2023|accessdate = ngày 10 tháng 5 năm 2023}}</ref>

== Nguồn gốc ==
Đến nay vẫn có nhiều tranh cãi về lịch sử của việc thành lập chùa. Tuy nhiên, một trong những phiên bản được truyền lại phổ biến đó là đầu [[thế kỷ 16]],<ref name="dulichvn21"/> trong lúc khai khẩn đất hoang để làm nương rẫy canh tác và phát triển [[nông nghiệp]], người dân địa phương tình cờ phát hiện ra một bức tượng Phật bằng đá có bốn mặt quay về bốn hướng, mỗi hướng lại có Năm vị Phật khác. Người ta tin rằng đây là một điềm lành nên năm [[1537]], người dân trong vùng đã cùng nhau xây dựng ngôi chùa để thờ phượng tượng Phật Bốn Mặt này. Ban đầu, ngôi chùa có kiến trúc bằng tre, lá; sau đó được tu bổ và xây dựng kiên cố dần dần cho đến khi trở nên như hiện nay.<ref name="soctrang12">{{chú thích web|last1=Trung tâm TTXTDL Sóc Trăng|title=Chùa Bốn Mặt|url=https://soctrang.gov.vn/svhttdl/1294/32375/64974/291207/Diem-tham-quan--du-lich/Chua-Bon-Mat.aspx|website=soctrang.gov.vn|publisher=16/07/2013|accessdate=ngày 10 tháng 5 năm 2023|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203120453/https://soctrang.gov.vn/svhttdl/1294/32375/64974/291207/Diem-tham-quan--du-lich/Chua-Bon-Mat.aspx|url-status=dead}}</ref>
== Kiến trúc ==
=== Khuôn viên và chánh điện ===
[[Hình:Main hall of chua Bon Mat, Soc Trang, Vietnam.jpg|nhỏ|trái|upright=1.2|Chánh điện chùa Bốn Mặt và tháp Phật Bốn Mặt.]]
Chùa Bốn Mặt được xây dựng trên một khu đất rộng 6,5 ha, tọa lạc tại ấp Phước Thuận, xã [[Thuận Hòa, Cần Thơ|Thuận Hòa]], tỉnh [[Cần Thơ (tỉnh)|Cần Thơ]].<ref name=DLST/> Nằm cách trung tâm phường [[Phú Lợi, Cần Thơ|Phú Lợi]] khoảng 6&nbsp;km về hướng Tây Bắc.<ref name="baosoctrang"/>

Cổng Tam Quan là công trình đầu tiên của chùa Bốn Mặt, được thiết kế với ba ngọn tháp tròn cao năm tầng. Các tháp được đắp nổi với các hình tượng của nhân vật quan trọng trong tín ngưỡng Khmer, bao gồm thần gió Reahu, rắn thần Naga và [[Garuda|chim thần Garuda]]. Trong khuôn viên của chùa, có một hình tượng đôi [[Nāga|rắn thần Naga]] chín đầu, dài hơn 20 mét. Theo truyền thuyết Phật giáo, rắn thần Naga đã che mưa cho [[Phật Thích-ca-mâu-ni]] và trong văn hóa Khmer được xem như biểu tượng của sự an khang, thịnh vượng, xua đuổi tà khí và dẫn lối đến [[Tam giới|thiên giới]].<ref name="baosoctrang"/> Các hành lang, mái chùa và lối đi trong chùa đều có hình ảnh rắn thần Naga, thể hiện sự kết nối giữa văn hóa Khmer và Phật giáo.<ref name="baosoctrang"/>

[[Hình:Thần Vishnu ở chùa Bốn Mặt.jpg|upright=0.8|phải|nhỏ|Tượng thần Vishnu trong chùa Bốn Mặt.]]
Chánh điện chùa Bốn Mặt Sóc Trăng có diện tích 225m<sup>2</sup>, được xây từ chất liệu truyền thống của người Khmer là đắp rơm, cát, đất sét rồi sơn vàng ánh kim trang trí, chất liệu này tạo âm thanh đặc biệt khi gõ vào tường. Mái chánh điện thiết kế tam cấp, trung tâm có đỉnh tháp nhọn, có tôn thần tượng bốn mặt Maha Prum - sáng thế thần của đạo [[Bà-la-môn]].<ref name=hhdltphcm>[http://www.hta.org.vn/viet-nam-the-gioi/chua-bon-mat-diem-den-tam-linh-doc-dao-o-soc-trang-3881.html Chùa Bốn Mặt, điểm đến tâm linh độc đáo ở Sóc Trăng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220814152145/http://hta.org.vn/viet-nam-the-gioi/chua-bon-mat-diem-den-tam-linh-doc-dao-o-soc-trang-3881.html |date=2022-08-14 }}, Hiệp hội Du Lịch TP. Hồ Chí Minh, truy cập ngày 10-5-2023</ref> Chánh điện được mở hai gian thành bốn mặt hướng đông, tây, nam, bắc,<ref name="Nguyễn2004">{{chú thích sách | author = Nguyễn Duy Đăng | date = 2004 | title = Nhận diện văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam | publisher = Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc | pages = 143 | oclc = 67879106 | url = https://books.google.com/books?id=QjtSAQAAMAAJ}}</ref> đây là lối bố trí kiến trúc nhìn ra bốn hướng vũ trụ theo [[Ấn Độ giáo]].<ref name="Nguyễn1999">{{chú thích sách | author = Nguyễn Duy Đăng | date = 1999 | title = Phật giáo với văn hóa Việt Nam | publisher = Nhà xuất bản Hà Nội | pages = 222 | oclc = 43553746 | url = https://books.google.com/books?id=5WrYAAAAMAAJ}}</ref>

Viền và góc cạnh mái điêu khắc hình tượng [[rồng Khmer]],<ref name="Viện văn hóa">{{chú thích sách | editor = Viện văn hóa Việt Nam | author = Lưu Trường | date = 1993 | title = Văn hóa người Khmer vùng đồng bằng sông Cửu Long | publisher = Văn hóa dân tộc | pages = 315 | oclc = 246967199}}</ref> dưới là tiên nữ Keynor mình chim. Tượng chim thần Garuda miệng ngậm hồng ngọc đứng dưới chỗ tiếp giáp mái và trụ cột, biểu tượng sức mạnh nâng đỡ Chính điện. Bên trong, bức tượng Phật Bốn Mặt bằng đá gắn liền với truyền thuyết hình thành chùa, tồn tại 500 năm, thờ trong gian trước chánh điện hướng về hướng Tây.<ref name="Nguyễn2004"/> Sau gian trước là khu vực thờ 40 tượng Phật khác.<ref name="qdtnd">[https://www.qdnd.vn/du-lich/tin-tuc/doc-dao-chua-bon-mat-522149 Độc đáo chùa Bốn Mặt], Báo Quân Đội Nhân Dân, truy cập ngày 10-5-2023</ref><ref>Lê Lê, [https://phuongnam.vanhoavaphattrien.vn/kham-pha-chua-bon-mat-o-soc-trang-a16189.html Khám phá chùa Bốn Mặt ở Sóc Trăng] CHUYÊN TRANG PHƯƠNG NAM CỦA TẠP CHÍ ĐIỆN TỬ VĂN HÓA & PHÁT TRIỂN, truy cập ngày 10-5-2023</ref> Năm 2020, một pho tượng cổ làm bằng đá được cho là của [[Vishnu|thần Vishnu]]<ref>Trịnh Công Lý, [https://soctrangtourism.vn/hu/detailnews/?t=ve-soc-trang-kham-pha-nhung-di-vat-co&id=news_1258 VỀ SÓC TRĂNG KHÁM PHÁ NHỮNG DI VẬT CỔ], SỞ VĂN HÓA THỂ THAO VÀ DU LỊCH SÓC TRĂNG, truy cập ngày 12-5-2023</ref> được phát hiện trong khu đất Giếng Tiên gần chùa Bốn Mặt,<ref>Chanh Đa, [https://baodautu.vn/soc-trang-hang-tram-nguoi-chiem-bai-tuong-da-co-moi-phat-hien-d125705.html Sóc Trăng: Hàng trăm người chiêm bái tượng đá cổ mới phát hiện], Báo Đầu Tư, truy cập ngày 12-5-2023</ref> sau đó tượng này được người dân rước vào chùa để thờ tự.<ref name="thachhong">Thạch Hồng, [https://vov.vn/xa-hoi/hang-tram-nguoi-den-chiem-bai-buc-tuong-phu-dieu-phat-hien-o-soc-trang-1069992.vov Hàng trăm người đến chiêm bái bức tượng phù điêu phát hiện ở Sóc Trăng], Báo điện tử VOV, truy cập ngày 13-5-2023</ref><ref>Duy Anh, [https://baocantho.com.vn/hang-tram-nguoi-keo-den-chiem-bai-buc-tuong-bang-da-o-soc-trang-a123235.html Hàng trăm người kéo đến chiêm bái bức tượng bằng đá ở Sóc Trăng], Báo Cần Thơ, truy cập ngày 13-5-2023</ref>

=== Các công trình phụ ===
[[Hình:Ao Mach Cha Linh, chua Bon Mat, Soc Trang, Vietnam.jpg|upright=1.2|nhỏ|phải|Quan cảnh Ao Mách Cha Linh gần Chùa Bốn Mặt.]]
Chùa Bốn Mặt Cần Thơ đã được tu bổ và xây dựng thêm nhiều công trình theo thời gian. Đáng chú ý nhất là [[ao Mách Cha Linh]] với tháp cao 20m, bên trong có tượng Phật Thích Ca ngồi trên rắn thần Naga cuộn tròn và xòe mang che chở cho Phật. Xung quanh ao là điêu khắc tượng Phật Bốn Mặt và Mười hai con giáp Khmer: 10 con giống của người Việt và hai con khác là con mèo, con trâu được thay bằng con thỏ, con bò của người Khmer. Đây là các biểu tượng nổi bật của [[Phật giáo Nam tông|Phật giáo Nam tông Khmer]].<ref name="tapchicongsan">Thanh Nam-Phước Liêu, [https://dangcongsan.vn/the-thao/doc-dao-chua-bon-mat-soc-trang-458350.html Độc đáo chùa Bốn Mặt (Sóc Trăng)], CƠ QUAN TRUNG ƯƠNG ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM, truy cập ngày 10-5-2023</ref> Xung quanh chùa là hệ thống gồm đầy đủ các công trình phụ trợ cho việc tu tập: nhà sala, khu hỏa táng, tháp cốt, trai đường, tăng đường, nhà thọ trai...<ref name="Viện văn hóa"/><ref name="qdtnd"/>

Ngoài ra, chùa Bốn Mặt nổi tiếng bởi hai Giếng Tiên (Giếng Ông phía trước và Giếng Bà phía sau chùa), liên quan đến truyền thuyết về tục đào giếng giữa người con trai và con gái trong làng ngày xưa, gần giếng có một [[Bàn Thiên|bàn Tế thiên]], là một [[Nơi thờ phụng|nơi thờ cúng]] quen thuộc của người dân địa phương.<ref>Cao Xuân Lương, [https://dantri.com.vn/doi-song/ky-thu-cau-chuyen-ve-gieng-tien-o-soc-trang-20180225222300242.htm Kỳ thú câu chuyện về giếng Tiên ở Sóc Trăng], Báo Dân Trí, truy cập ngày 10-5-2023</ref>

== Hoạt động hiện tại ==
Theo đúng truyền thống của người Khmer, chùa Bốn Mặt không chỉ là nơi tu tập Phật giáo mà còn là trung tâm văn hóa đặc trưng với các thiết kế độc đáo như thư đường, phòng trưng bày hiện vật. Ngoài ra chùa Bốn Mặt còn là địa điểm dạy học cho trẻ em,<ref name="soctrang12"/> hoạt động từ thiện cộng đồng, giải quyết một số mâu thuẫn phát sinh trong cư dân địa phương,<ref name="Lý2004">{{chú thích sách | author = Hà Lý | date = 2004 | title = Chùa Khơmer Nam bộ với văn hóa đương đại | publisher = Nhà xuá̂t bản Văn hóa dân tộc | pages = 81 | oclc = 133127000}}</ref> cũng như nơi tụ tập hoạt động, tập luyện của các nhóm nhạc ngũ âm, đội ca múa nhạc truyền thống, múa Shdăm,<ref name="Hội văn hóa các dân tộc Việt Nam2005">{{chú thích sách | date = 2005 | title = Văn hóa các dân tộc, Tập 1-12 | publisher = Hội văn hóa các dân tộc Việt Nam | pages = 7 | oclc = 42384839}}</ref> và là nơi sinh hoạt của câu lạc bộ ghe Ngo của nhà chùa.<ref>Ngọc Diện, [https://tuoitre.vn/ket-thuc-tuan-van-hoa-le-hoi-ok-om-bok-tai-soc-trang-287682.htm Kết thúc tuần văn hóa lễ hội Ok om bok tại Sóc Trăng] Báo Tuổi Trẻ, truy cập ngày 10-5-2023</ref> Hàng tháng vào ngày rằm, chùa Bốn Mặt thường có tổ chức nhiều hoạt động văn hóa và lễ hội khác nhau.<ref name=hhdltphcm/>

Hằng năm, người Khmer tại Cần Thơ tụ họp tại Chùa Bốn Mặt để tham dự các lễ hội truyền thống như [[Lễ Phật đản]], [[lễ dâng áo cà sa]], [[lễ đặt cơm vắt]], [[lễ dâng bông]],<ref name="soctrang12"/> cũng như các lễ hội dân gian như Lễ mừng năm mới ([[Chol Chnam Thmay]]), lễ cúng trăng ([[Lễ hội Ok om bok|Ok Om Bok]]), lễ cúng ông bà ([[Sene Dolta]]), lễ cúng dừa ([[Thac Kon]])...<ref name="baodlaodong"/><ref>Kim Lê, [https://dulichsoctrang.org/bai-viet/9915/cam-nhan-ve-nguoi-dan-khmer-trong-tet-chol-chnam-thmay-tai-chua-bon-mat-huyen-chau-thanh.kvn CẢM NHẬN VỀ NGƯỜI DÂN KHMER TRONG TẾT CHÔL-CHNAM-THMÂY TẠI CHÙA BỐN MẶT HUYỆN CHÂU THÀNH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230510154546/https://dulichsoctrang.org/bai-viet/9915/cam-nhan-ve-nguoi-dan-khmer-trong-tet-chol-chnam-thmay-tai-chua-bon-mat-huyen-chau-thanh.kvn |date=2023-05-10 }}, SỞ VĂN HÓA THỂ THAO VÀ DU LỊCH SÓC TRĂNG, truy cập ngày 10-5-2023</ref>

==Di tích cấp tỉnh==
Ngày [[11 tháng 8]] năm [[2017]], UBND tỉnh Sóc Trăng cũ ban hành Quyết định số 1935/QĐ-UBND<ref>Quyết định số 1935/QĐ-UBND ngày 11/08/2017 về việc xếp hạng Chùa Buôl Pres Phek là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh.</ref> xếp hạng Chùa Buôl Pres Phek là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh.<ref name=DLST>{{Chú thích web|url=https://dulichsoctrang.org/vi/bai-viet/19958/chua-buol-pres-phek-chua-bon-mat-don-nhan-bang-xep-hang-di-tich-lich-su-van-hoa-cap-tinh.kvn|tựa đề= Chùa Buôl Pres Phek (chùa Bốn Mặt) đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh |tác giả= Quốc Quân |ngày= 20 tháng 9 năm 2017 |website= Trung tâm xúc tiến du lịch và Hiệp hội du lịch Sóc Trăng – Sở Văn hóa, thể thao và du lịch Sóc Trăng |url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20230801181100/https://dulichsoctrang.org/vi/bai-viet/19958/chua-buol-pres-phek-chua-bon-mat-don-nhan-bang-xep-hang-di-tich-lich-su-van-hoa-cap-tinh.kvn|ngày lưu trữ= 1 tháng 8 năm 2023 |ngày truy cập= 1 tháng 8 năm 2023}}</ref>

Ngày [[20 tháng 9]] năm [[2017]], chùa Bốn Mặt đón nhận bằng xếp hạng [[Di tích Việt Nam#Di tích lịch sử - văn hóa|di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh]].<ref name="baosoctrang">{{chú thích web|title=Chùa Bốn Mặt đón nhận bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh|url=https://www.baosoctrang.org.vn/van-hoa-the-thao/chua-bon-mat-don-nhan-bang-xep-hang-di-tich-lich-su-van-hoa-cap-tinh-10304.html|website=www.baosoctrang.org.vn|publisher=20/09/2017|accessdate=ngày 10 tháng 5 năm 2023|author=Ngọc Diễm|ngày lưu trữ=2023-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522055420/https://www.baosoctrang.org.vn/van-hoa-the-thao/chua-bon-mat-don-nhan-bang-xep-hang-di-tich-lich-su-van-hoa-cap-tinh-10304.html|url-status=dead}}</ref>

== Tham khảo ==
{{tham khảo|2}}
{{Chùa Khmer ở Nam Bộ}}
{{Coor uppermost|lat=9.6651471|lon=105.9459616}}

[[Thể loại:Chùa tại Cần Thơ]]
[[Thể loại:Di tích tại Sóc Trăng]]
[[Thể loại:Khởi đầu năm 1537 ở Việt Nam]]