Xem mã nguồn của Chồi nách

[[Tập tin:Plant_morphology_buds_axillary.png|nhỏ|Chồi nách nằm ở giao điểm của cuống lá và thân cây]]

'''Chồi nách''' (tiếng Anhː axillary bud<ref name=tudien/>{{Rp|74}}) hay '''chồi bên''' (tiếng Anhː lateral bud,<ref name=tudien/>{{Rp|423}} tránh nhầm lẫn với ''offset'' cũng dịch là "[[chồi bên]]"<ref name=tudien>{{chú thích sách|title=Từ điển Sinh học Anh - Việt và Việt - Anh|author=Lê Mạnh Chiến, Lê Thị Hà, Nguyễn Thu Hiền, Trần Anh Kỳ, Nguyễn Hữu Ngọc, Nguyễn Văn Thân, Nguyễn Đức Thịnh, Nguyễn Quang Toàn, Đặng Văn Sử|publisher= Nxb Khoa học và Kỹ thuật|place=Hà Nội|year=1997|url=https://archive.org/details/tu-dien-sinh-hoc-anh-viet-viet-anh/mode/2up|dịch tiêu đề=English - Vietnamese and Vietnamese - English Biology Dictionary|p=}}</ref>{{Rp|545}}), còn gọi là chồi phôi (embryonic shoot) hoặc chồi cơ quan (organogenic shoot), là chồi nằm ở nách [[lá]]. Mỗi chồi có khả năng hình thành [[Nhánh (cây cối)|nhánh cây]] và có thể chuyên hóa để tạo ra chồi sinh dưỡng (thân và cành) hoặc chồi sinh sản ([[hoa]]). Sau khi hình thành, một chồi nách có thể ở trạng thái ngủ trong một thời gian hoặc có thể hình thành nhánh cây ngay sau đó.<ref name="BellBryan2008">{{Chú thích sách |last=Adrian D. Bell |url=https://books.google.com/books?id=SM3khPHXhKEC&pg=PA306 |title=Plant Form: An Illustrated Guide to Flowering Plant Morphology |last2=Alan Bryan |publisher=Timber Press |year=2008 |isbn=978-0-88192-850-1}}</ref>{{Rp|306}}

== Tổng quan ==
{{Chính|Auxin|Ưu thế ngọn}}
[[Tập tin:Sambucus racemosa20120413 07.jpg|trái|nhỏ|Chồi nách có khả năng hình thành cành sinh dưỡng hoặc cành sinh sản (hoa). <br>Minh họa: Chồi sinh sản (bên trái) và chồi sinh dưỡng (bên phải) của cây Cơm cháy đỏ (''[[Sambucus racemosa]]'') tại [[tỉnh Moskva]], Nga]]
[[Tập tin:Russet potato cultivar with sprouts.jpg|nhỏ|Chồi nách mọc ra từ "mắt" ở củ [[Khoai tây]] (''Solanum tuberosum'')]]

Chồi nách xuất hiện ở vị trí giao nhau giữa [[Thân (thực vật)|thân]] và [[cuống lá]] của [[cây]].<ref name="BellBryan2008"/>{{Rp|18}} Nó phát sinh ngoại sinh từ lớp vỏ ngoài của thân cây.

Chồi nách không phát triển thành nhánh cây ở những cây có [[ưu thế ngọn]] mạnh (xu hướng chỉ phát triển chồi ngọn trên thân chính). Ưu thế ngọn xảy ra vì [[Mô phân sinh|mô phân sinh của chồi ngọn]] sản xuất ra auxin ngăn cản chồi nách phát triển. Các chồi nách bắt đầu phát triển khi chúng tiếp xúc với ít auxin hơn, ví dụ ở cây có ưu thế ngọn yếu tự nhiên hoặc nếu ưu thế ngọn bị phá vỡ bằng cách loại bỏ chồi ngọn hoặc nếu chồi ngọn đã phát triển đủ xa chồi nách để auxin có ít tác dụng hơn.<ref name="Berg2007">{{Chú thích sách |last=Linda Berg |url=https://books.google.com/books?id=I71WWH9ZmfsC&pg=PA238 |title=Introductory Botany: Plants, People, and the Environment, Media Edition |date=23 March 2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-534-46669-5 |pages=238}}</ref>

=== Tác dụng của auxin ===
[[Tập tin:Phyllody on Solidago.JPG|nhỏ|Bệnh phylody do Phytoplasma Aster Yellows gây ra trên cây Cúc hoàng anh (''[[Solidago]]'' sp.).]]

Khi mô phân sinh đỉnh phát triển và hình thành [[lá]], một vùng tế bào phân sinh được để lại ở đốt giữa thân và cuống lá. Những chồi nách này thường ở trạng thái ngủ vì bị ức chế bởi [[auxin]] do mô phân sinh ngọn tạo ra, hiện tượng này được gọi là [[ưu thế ngọn]].

Nếu mô phân sinh ngọn bị loại bỏ hoặc đã phát triển đủ xa khỏi chồi nách, chồi nách có thể được kích hoạt (hay nói đúng hơn là được giải phóng khỏi sự ức chế của [[hormone thực vật]]). Khi thoát khỏi ưu thế ngọn, giống như chồi ngọn, chồi nách có thể phát triển thành cành sinh dưỡng (tạo ra nhánh, lá mới) hoặc cành sinh sản (mang hoa).

=== Các bệnh ảnh hưởng đến chồi nách ===
Một số [[Bệnh học thực vật|bệnh thực vật]] – đặc biệt là bệnh [[phytoplasma]] có thể làm phát triển bất thường của các bộ phận hoa thành các cấu trúc lá, chồi nách phát triển mạnh và khiến cây trông rậm rạp.

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}
{{commons|Category:Axillary buds}}

[[Thể loại:Hình thái học thực vật]]