Xem mã nguồn của Chủ nghĩa Trotsky

[[Tập tin:Leon Trotsky, 1930s.jpg|thumb|right|Leon Trotsky]]
'''Chủ nghĩa Trotsky''' (phiên âm [[tiếng Việt]]: '''chủ nghĩa Tờ-rốt-kít''' hay '''Tờ-rốt-xkít''') là lý thuyết cực tả được [[Leon Trotsky]] - một [[Người bất đồng chính kiến|nhà bất đồng chính kiến]] với chủ nghĩa Stalin - phát triển kế thừa từ [[chủ nghĩa Marx]] và Lenin. Trotsky ủng hộ việc thành lập một đảng tiên phong của giai cấp lao động, quốc tế vô sản, và [[chuyên chính vô sản]] dựa trên sự tự giải phóng và dân chủ quần chúng của tầng lớp lao động. Chủ nghĩa Trotsky phê phán [[chủ nghĩa Stalin]], do họ phản đối tư tưởng có thể xây dựng xã hội chủ nghĩa thành công trong một quốc gia duy nhất. Chủ nghĩa Trotsky cũng phê phán tính quan liêu đã phát triển ở [[Liên Xô]] dưới thời [[Stalin]].

[[Vladimir Ilyich Lenin]] và Trotsky gần gũi nhau về cả [[ý thức hệ]] và cá nhân trong cuộc [[Cách mạng Tháng Mười|cách mạng Nga]] và sau cách mạng, và một số người gọi Trotsky là "đồng lãnh đạo" của cuộc cách mạng này.<ref>{{Chú thích web |url=http://www.icl-fi.org/english/wv/archives/oldsite/2004/RCP-823.htm |ngày truy cập=2015-09-30 |tựa đề=Lenin and Trotsky were "co-leaders" of the 1917 Russian Revolution |archive-date=2023-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408194140/https://www.icl-fi.org/english/wv/archives/oldsite/2004/RCP-823.htm |url-status=dead }}</ref> Tuy nhiên, [[Lenin]] chỉ trích tư tưởng của Trotsky và những thói quen sinh hoạt Đảng của ông. Sau [[Cách mạng Tháng Mười]], Trotsky là lãnh đạo tối cao của [[Hồng quân Liên Xô]].

Ban đầu Trotsky phản đối một số khía cạnh của [[chủ nghĩa Lenin]]. Sau đó, ông kết luận rằng sự hợp nhất giữa phái [[Menshevik]] và phái [[Bolshevik]] là không thể, và tham gia phái Bolshevik. Trotsky đã đóng một vai trò hàng đầu với Lenin trong cuộc cách mạng. Đánh giá Trotsky, Lenin đã viết, "''Trotsky từ lâu cho rằng, sự thống nhất của hai hệ phái là không thể. Trotsky hiểu rõ điều này và từ đó trở đi đã không có người Bolshevik nào tốt hơn ông ta.''"<ref>[http://www.marxists.org/archive/trotsky/1937/ssf/sf08.htm "Minutes of the Petrograd Committee of the Bolshevik Party," ngày 1 tháng 11 năm 1917]</ref>

[[Quốc tế Cộng sản lần thứ tư]] của Trotsky được thành lập tại Pháp vào năm 1938 khi những người theo chủ nghĩa Trotsky lập luận rằng Quốc tế cộng sản hay [[Đệ Tam Quốc tế|Quốc tế thứ ba]] đã "mất ý nghĩa bởi [[chủ nghĩa Stalin]]" một cách không thể cứu vãn và do đó không có khả năng lãnh đạo [[giai cấp công nhân]] quốc tế giành được quyền lực chính trị.<ref name="transitional">''[http://www.marxists.org/archive/trotsky/1938/tp/index.htm The Transitional Program]''. Truy cập ngày 5 tháng 11 năm 2008.</ref>

==Bản chất==
Theo [[chủ nghĩa cộng sản]], chủ nghĩa Trotsky được coi là sự xét lại các lý thuyết thuộc về [[Chủ nghĩa Marx – Lenin|chủ nghĩa Marx - Lenin]], mặc dù nhận được sự ủng hộ từ các quốc gia phương tây, chủ nghĩa Trotsky lại là mầm mống nguy hiểm đối với các đảng Marx - Lenin. Có thể coi Trotsky là sự bất đồng chính kiến đối với chính chủ nghĩa Marx, nhưng khác với chủ nghĩa cộng sản cánh tả, chủ nghĩa Trotsky không được coi là chủ nghĩa cộng sản, mặc dù Leon Trotsky đã kế thừa lại từ chủ nghĩa Marx.<ref>{{Chú thích web |title=1924: Trotskyism or Leninism? |url=https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1924/11_19.htm |access-date=2025-08-16 |website=www.marxists.org}}</ref>

Trên bình diện chính trị của chủ nghĩa Mác, những người theo chủ nghĩa Trotsky thường được coi là theo hướng cánh tả. Trong những năm 1920, họ tự gọi mình là phe Đối lập Cánh tả, mặc dù chủ nghĩa cộng sản cánh tả ngày nay là khác biệt và thường không phải là Bolshevik. Sự bất đồng về thuật ngữ có thể gây nhầm lẫn vì các phiên bản khác nhau của phổ [[chính trị cánh tả]] được sử dụng. Những người chống chủ nghĩa xét lại tự coi mình là cánh tả cuối cùng trên một phạm vi từ chủ nghĩa cộng sản ở cánh tả đến [[chủ nghĩa tư bản]] đế quốc ở cánh hữu, nhưng cho rằng chủ nghĩa Stalin thường được coi là cánh hữu trong phổ cộng sản và chủ nghĩa cộng sản cánh tả.Ý tưởng cánh tả, chống chủ nghĩa xét lại của cánh tả rất khác với ý tưởng của chủ nghĩa cánh tả. Mặc dù là đồng chí theo chủ nghĩa Bolshevik-Lenin trong Cách mạng Nga và [[Nội chiến Nga]], Trotsky và Stalin đã trở thành kẻ thù trong những năm 1920 và sau đó phản đối tính hợp pháp của các hình thức chủ nghĩa Lenin của nhau. Trotsky cực kỳ chỉ trích Liên Xô theo chủ nghĩa Stalin vì đã đàn áp nền dân chủ và thiếu kế hoạch kinh tế đầy đủ.

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Đọc thêm==
;Tiếng Anh
* [[Alex Callinicos]]. ''Trotskyism'' (Concepts in Social Thought) University of Minnesota Press, 1990.
* Belden Fields. ''Trotskyism and Maoism: Theory and Practice in France and the United States'' Praeger Publishers, 1989.
* Alfred Rosmer. ''Trotsky and the Origins of Trotskyism''. Republished by Francis Boutle Publishers, now out of print.
* Cliff Slaughter. ''Trotskyism Versus Revisionism: A Documentary History'' (multivolume work, now out of print)
;Tiếng Nga
*М. И. Басманов. В обозе реакции: троцкизм 30—70-х годов. — М., 1979.
* [http://web.mit.edu/fjk/Public/Rogovin/index.html Книги Вадима Роговина о борьбе Левой оппозиции]
* А. Резник. Троцкизм и Левая оппозиция в РКП(б) в 1923—1924 годы. М.: [[Свободное марксистское издательство]], 2010
* В. З. Роговин. [http://www.kolyma.ru/gulag/trc_rogovin.shtml Троцкисты в лагерях. Фрагмент из книги «1937»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071226220138/http://www.kolyma.ru/gulag/trc_rogovin.shtml |date = ngày 26 tháng 12 năm 2007}}.
* М. Васильев. [http://www.vpered.org.ru/theory14.html Мировое троцкистское движение 30-х годов по материалам коминтерновских источников] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828181036/http://www.vpered.org.ru/theory14.html |date = ngày 28 tháng 8 năm 2008}} (2006)
* А. В. Дубовик. [http://socialist.memo.ru/discuss/d02/d0200.htm Кого считать «антитоталитарными левыми» в России в 20—30-е годы XX в.?]
* А. В. Гусев. [http://socialist.memo.ru/discuss/d02/d0201.htm Коммунистическое сопротивление тоталитаризму в СССР]
* С. Абердам. [http://annuaire-fr.narod.ru/statji/Aberdam-2009.html Новый поворот влево? Трансформации троцкизма во Франции] // Французский ежегодник 2009. М., 2009.
* Ю. Федоровский. [http://yadocent.livejournal.com/41735.html Международное троцкистское движение: попытка обзора] // «Історична наука: проблеми розвитку. Серія новітньої історії України». — Луганськ, 2000.
* В.М. Кружинов. Политические конфликты в первое десятилетие советской власти (на материалах Урала). Тюмень, 2000.

==Liên kết ngoài==
{{Thể loại Commons}}
; Tiếng Anh
* [http://www.marxists.org/history/etol/ Encyclopedia of Trotskyism On-Line]
* [http://www.marxists.org/archive/trotsky/index.htm The Leon Trotsky Internet archive, containing a large number of Trotsky's written works]
* [http://www.trotskyana.net The Lubitz TrotskyanaNet, dealing with Leon Trotsky, Trotskyism and Trotskyists]
* [http://www.senatehouselibrary.ac.uk/our-collections/historic-collections/archives-manuscripts/subject-guides-to-archives/trotskyist-archive-sources/ Trotskyist archives in the United Kingdom]
; Tiếng Nga
* [http://trotsky.ru Сайт, посвященный троцкизму и троцкистскому движению]
* [http://shalamov.ru/ Сайт, посвященный участнику Левой оппозиции Варламу Шаламову] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227085333/http://shalamov.ru/ |date = ngày 27 tháng 12 năm 2008}}
* [http://web.mit.edu/fjk/Public/BO/index.html Бюллетень оппозиции (большевиков-ленинцев), 1929—1942 годы]
* {{Из БСЭ|http://slovari.yandex.ru/%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B7%D0%BC/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%A2%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B7%D0%BC/}}
* [http://tapemark.narod.ru/kommunizm/216.html Научный коммунизм: Словарь (1983) / Троцкизм]

{{sơ khai}}

{{DEFAULTSORT:Trotsky}}
[[Thể loại:Triết học chính trị theo chính khách]]
[[Thể loại:Chủ nghĩa Marx]]
[[Thể loại:Chủ nghĩa Trotsky| ]]
[[Thể loại:Trường phái tư tưởng của chủ nghĩa Marx]]
[[Thể loại:Chủ nghĩa Lenin]]
[[Thể loại:Trường phái tư tưởng chủ nghĩa Marx]]
[[Thể loại:Dạng chủ nghĩa xã hội]]