Xem mã nguồn của Chankillo

{{Infobox ancient site
| name = Chanquillo
| native_name = 
| alternate_name = Chankillo
| image = ThirteenTowersOfChanquilloFromFortress.JPG
| alt = 
| caption = Mười ba tòa tháp của Chankillo, nhìn từ pháo đài
| map_type = Peru
| map_alt = 
| map_size = 
| relief = yes
| coordinates = {{coord|09|33|24|S|78|14|09|W|display=inline,title}}
| location = [[Vùng Ancash]], [[Peru]]
| region = 
| type = Pháo đài thánh địa
| part_of = [[Văn hóa Casma-Sechin]]
| length = 
| width = 
| area = {{convert|4|km2|abbr=on}}
| height = 
| builder = 
| material = 
| built = 300 BC
| abandoned = 
| epochs = <!-- actually displays as "Periods" -->
| cultures = 
| dependency_of = 
| occupants = 
| event = 
| excavations = 
| archaeologists = 
| condition = 
| ownership = 
| management = 
| public_access = 
| website = <!-- {{URL|example.com}} -->
| notes = 
<!-- DESIGNATION1 -->
| designation1            = WHS
| designation1_offname    = Khu phức hợp khảo cổ Chankillo
| designation1_criteria   = Văn hóa: (i)(iv)
| designation1_date       = 2021 <small>(Kỳ họp 44)</small>
| designation1_number     = [https://whc.unesco.org/en/list/1624 1624]
}}
'''Chanquillo'''<ref name=":12">{{chú thích sách|title=Peru 1:100 000, La Caleta Culebras (20-g)|publisher=IGN (Instituto Geográfico Nacional - Perú)}}</ref><ref>{{chú thích sách|title=The Rough Guide to Peru|last=Jenkins|first=Dilwyn|date=2003|publisher=[[Rough Guides]]|isbn=9781843530749|pages=295|language=en}}</ref><ref name=":2">{{chú thích sách|title=Early Settlement and Subsistence in the Casma Valley, Peru|last=Pozorski|first=Shelia|last2=Pozorski|first2=Thomas|last3=Pozorski|first3=Thomas George|date=2006|publisher=[[University of Iowa Press]]|isbn=9781587294624|pages=95|language=en}}</ref><ref>{{chú thích sách|url=https://archive.org/details/pastfromaboveaer0000gers/page/197|title=The Past from Above: Aerial Photographs of Archaeological Sites|last=Gerster|first=Georg|date=2005|publisher=[[Getty Publications]]|isbn=9780892368754|pages=[https://archive.org/details/pastfromaboveaer0000gers/page/197 197]|language=en}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://ficha.sigmincetur.mincetur.gob.pe/index.aspx?cod_Ficha=2454|title=SITIO ARQUEOLOGICO CHANQUILLO|publisher=MINCETUR|language=es|access-date=2017-06-01|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107030049/http://ficha.sigmincetur.mincetur.gob.pe/index.aspx?cod_Ficha=2454|url-status=dead}}</ref> hoặc '''Chankillo'''<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{chú thích sách|title=Space: A Visual Encyclopedia|last=DK|date=2010-06-21|publisher=Penguin|isbn=9780756666286|pages=209|language=en}}</ref> là một quần thể di tích cổ xưa ở sa mạc ven biển, lưu vực [[sông Casma]], [[vùng Ancash]], [[Peru]]. Những tàn tích còn xót lại bao gồm pháo đài Chankillo trên đỉnh đồi, gần đó là "Mười ba tòa tháp" đài quan sát mặt trời, cũng như các khu dân cư và hội họp. "Mười ba tòa tháp" được hiểu là một đài quan sát thiên văn được xây dựng vào thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên.<ref name=":0">{{chú thích tạp chí|last=Ghezzi|first=Ivan|last2=Ruggles|first2=Clive|date=2007|title=Chankillo: A 2300-Year-Old Solar Observatory in Coastal Peru|url=https://archive.org/details/sim_science_2007-03-02_315_5816/page/1238|journal=Science|language=en|volume=315|issue=5816|pages=1239–1243|doi=10.1126/science.1136415|issn=0036-8075|pmid=17332405|bibcode=2007Sci...315.1239G}}</ref><ref name="Cox">[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12619455 BBC/Open University documentary, Broadcast March 2011, Downloadable demonstration of Towers at sunrise.]</ref> Nền văn hóa sản sinh ra Chankillo được gọi là [[văn hóa Casma–Sechin]]. Địa danh này có diện tích khoảng 4 kilomet vuông, được hiểu như là một pháo đài thánh địa.<ref name=":1">{{chú thích sách|title=Andean Archaeology III|last=Ghezzi|first=Ivan|date=2006|publisher=[[Springer US]]|isbn=9780387289397|editor-last=Isbell|editor-first=William H.|pages=67–84|language=en|chapter=Religious Warfare at Chankillo|doi=10.1007/0-387-28940-2_4|editor-last2=Silverman|editor-first2=Helaine}}</ref> Nó đã được [[UNESCO]] công nhận là [[Di sản thế giới]] từ tháng 7 năm 2021.<ref name="collyns-2021">
{{chú thích báo
 | last1 = Collyns | first1 = Dan
 | title = 'No parallels': 2,300-year-old solar observatory awarded UNESCO World Heritage status
 | date = 28 tháng 7 năm 2021
 | work = The Guardian
 | location = Luân Đôn, Vương quốc Anh
 | issn = 0261-3077
 | url = https://www.theguardian.com/world/2021/jul/28/chankillo-oldest-solar-observatory-in-the-americas-awarded-unesco-world-heritage-status
 | access-date = 28/7/2021
}}
</ref>
==Đài quan sát Mặt trời==
Đài quan sát Mặt trời "Mười ba tòa tháp" cách đều nhau của Chankillo được xây dựng trên đỉnh một ngọn đồi thấp chạy theo chiều từ bắc xuống nam, tạo thành một đường chân trời "có răng" với những khoảng trống hẹp đều nhau. Về phía đông và phía tây, các nhà điều tra xác định hai điểm có thể quan sát. Từ những vị trí thuận lợi này, trải dài 300 mét của các tòa tháp nằm dọc theo đường chân trời tương ứng rất chặt chẽ với vị trí mọc và lặn của mặt trời trong năm,<ref name="Cox"/> mặc dù không phải tất cả chúng đều có thể nhìn thấy được. Vào ngày đông chí, mặt trời sẽ mọc phía sau tòa tháp ngoài cùng bên trái của Chankillo và mọc sau mỗi tòa tháp cho đến khi chạm tới tòa tháp ngoài cùng bên phải là vào 6 tháng sau đó, tức là vào ngày hạ chí.<ref>{{chú thích web | url=https://hila.webcentre.ca/projects/chankillo/ | title=Archaeoastronomy | ngày truy cập=2023-11-01 | archive-date=2020-07-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200705091453/http://hila.webcentre.ca/projects/chankillo/ | url-status=dead }}</ref> Mười ba tòa tháp của Chankillo có thể là đài thiên văn được biết đến sớm nhất ở châu Mỹ. Cư dân của Chankillo có thể xác định chính xác ngày, với sai số một hoặc hai ngày, bằng cách quan sát mặt trời mọc hoặc mặt trời lặn từ tòa tháp.<ref>{{chú thích web | url=https://www.wmf.org/project/chankillo | title=Chankillo }}{{Liên kết hỏng|date=2025-05-11 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Các tòa tháp đã được du khách biết đến trong 200 năm qua nhưng không được xác định là địa điểm thiên văn cho mãi đến năm 2007 khi Iván Ghezzi và Clive Ruggles tìm ra.<ref>{{chú thích web | url = https://www.archaeology.org/0801/topten/solar_observatory.html | tiêu đề = Top 10 Discoveries of 2007  | author =  | ngày =  | ngày truy cập = 4 tháng 11 năm 2023 | nơi xuất bản =  | ngôn ngữ = }}</ref>
==Tham khảo==
{{tham khảo}}
==Liên kết ngoài==
{{Thể loại Commons|Chanquillo}}
*[https://m.youtube.com/watch?v=q13Pz-R8OuE 3D reconstruction of the site]
*[https://www.jqjacobs.net/peru/chankillo.html Chankillo, Peru, Ancient Solar Observatory?]
*[https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/6408231.stm Towers point to ancient Sun cult, BBC]
*[https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12619455 Giant Solar Calendar Measures Time, BBC]
*[https://jqjacobs.net/andes/coast.html Early Monumental Architecture on the Peruvian Coast]
*[https://web.archive.org/web/20080513180534/https://www.yale.edu/opa/newsr/07-03-01-03.all.html Yale University article: Peruvian Citadel is Site of Earliest Ancient Solar Observatory in the Americas and slide show ]
*[https://fotostacja.pl/galeria/Podroze/Peru_2010/020_Chankijo_z_lotu_ptaka.jpg.php?locale=en_US View from the air on the Chankillo site ]
*[https://gigapan.com/gigapans/163784 High-resolution image of the Thirteen Towers]
*[https://www.bbc.co.uk/programmes/p00f9xzq Wonders of the Universe, Prof. Brian Cox, BBC] (có thể chỉ giới hạn khu vực ở Vương quốc Anh)

{{Di sản thế giới tại Peru}}

[[Thể loại:Địa điểm khảo cổ ở Perú]]
[[Thể loại:Lịch sử Perú]]
[[Thể loại:Di sản thế giới tại Perú]]