Xem mã nguồn của Chiên-đà-la

'''Chiên-đà-la''' ({{langx|sa|चांडाल}}, ''Caṇḍāla'' hoặc ''Cāṇḍālá'', dạng nữ là ''Caṇḍālī'', phiên âm phổ biến Chandala, [[chữ Hán]]: 旃荼羅) là một danh từ dùng để chỉ tầng lớp xã hội có địa vị thấp kém nhất trong chế độ đẳng cấp của [[người Hindu]],<ref name="Pariah">{{chú thích sách |first=Rupa |last=Viswanath |url=https://books.google.com/books?id=EP4YBQAAQBAJ&pg=PA268 |title=The Pariah Problem: Caste, Religion, and the Social in Modern India |publisher=Columbia University Press |year=2014 |page=268 |isbn=978-0-23116-306-4}}</ref> những người được xem là "[[Không thể chạm đến]]" (''bất xúc dân'').<ref name="Ethnicity">{{chú thích sách|title=Ethnicity and Mobility|author=Chandrashekhar Bhat|publisher = Concept publishing|url=https://books.google.com/books?id=Qer2LrGuP44C&pg=PA3|pages=2–3|year=1984}}</ref><ref name="Michael1999">{{chú thích sách|title=Untouchable: Dalits in Modern India|author=S. M. Michael|publisher = Lynne Rienner Publishers|url=https://books.google.com/books?id=Ur3mgfASI7AC&pg=PA3|pages=3–4|year=1999|isbn=9781555876975}}</ref>

==Khái lược==
Trong truyền thống [[Ấn Độ giáo]], trật tự xã hội được phân thành 4 nhóm đẳng cấp theo thứ tự từ cao xuống thấp, gồm [[Bà-la-môn]] ({{langx|sa|ब्राह्मण}}, ''Brāhmaṇa'', Trí giả), [[Sát-đế-lị]] ({{langx|sa|क्षत्रियः}}, ''Kṣatriya'', Chiến binh), [[Phệ-xá]] ({{langx|sa|वैश्य}}, ''Vaiśya'', Bình dân) và [[Thủ-đà-la]] ({{langx|sa|शूद्र}}, ''Śūdra'', Hạ nhân).<ref>Bujor Avari (2007). ''[https://books.google.com/books?id=Y1e2V_4Um10C&pg=PA74&dq=indo-aryan+society+kshatriya&hl=en&sa=X&ei=eLhWUrnwLfGw4APh24CYAQ&ved=0CGAQ6AEwCTgK#v=onepage&q=indo-aryan%20society%20kshatriya&f=false India: The Ancient Past: A History of the Indian Sub-Continent from c. 7000 BC to AD 1200]'', p. 89</ref> Ngoài 4 nhóm đẳng cấp này, còn một nhóm xã hội thứ 5, gọi là ''parityakta'' ({{langx|sa|परित्यक्त}}), không được xếp vào 4 đẳng cấp, bị xem là tầng lớp hạ tiện, ô uế, [[không thể chạm đến]]. Tầng lớp Chiên-đà-la là một nhóm trong nhóm xã hội thứ 5 này.<ref>{{chú thích sách |title=Early India: From the Origins to AD 1300 |first=Romila |last=Thapar |authorlink=Romila Thapar |publisher=University of California Press |year=2004 |isbn=978-0-52024-225-8 |url=https://books.google.com/books?id=-5irrXX0apQC&pg=PA63 |pages=63, 511}}</ref>

Căn cứ theo giáo điển Yayur Véda ({{langx|sa|यजुर्वेदः}}, ''Yajurveda''), tầng lớp Chiên-đà-la được cho là hậu duệ của người đàn ông thuộc đẳng cấp thấp nhất [[Thủ-đà-la]] nhưng dám ăn nằm với nữ nhân thuộc đẳng cấp cao nhất [[Bà-la-môn]].<ref name="Ethnicity"/> Họ bị xem là tầng lớp hạ tiện nhất, không được vào hệ thống đẳng cấp của xã hội Ấn Độ cổ đại, chỉ có thể được làm những nghề bị ghê tởm nhất như coi ngục, chôn người chết, quét dọn nhà vệ sinh, gánh phân, giết mổ gia súc, đâm thuê chém mướn...<ref name="Pariah" /> Họ bị xã hội ruồng rẫy, khinh rẻ, bị coi là ''bất xúc dân'', tức là không được tiếp xúc, đụng chạm tới những người đẳng cấp khác. Bọn họ bị cấm bước vào đền thờ Ấn Độ giáo vì hình bóng của họ bị coi là sẽ làm ô uế tượng thần. Cao tăng thời [[Đông Tấn]] [[Pháp Hiển]] trong quyển [[Phật quốc ký]] cũng ghi nhận những người Chiên-đà-la chỉ được sống bên ngoài khu dân cư, khi đi trên đường, họ phải mang trên người những vật dụng có thể hình thấy hoặc có thể gây ra tiếng động, để những người thuộc tầng lớp đẳng cấp có thể nhận biết mà tránh được.<ref>Chương Tốn, ''Pháp Hiển Truyện hiệu chú''. Thượng Hải Cổ Tịch Xuất Bản Xã, 1985</ref>

Trong các [[kinh sách Phật giáo]] Hán văn, khái niệm Chiên-đà-la được dịch nghĩa là Nghiêm xí (hừng hực dữ dội), Bạo lệ (tàn nhẫn dữ dội), Chấp ác, Hiểm ác, Chủ sát nhân, Trị cẩu nhân v.v... Mặc dù sử dụng khái niệm này, nhưng các kinh văn không sử dụng hàm ý miệt thị đẳng cấp như trong kinh điển Bà La Môn. Trong các bài giảng của mình, [[Thích-ca Mâu-ni]] dạy rằng sự tốt đẹp hay ti tiện của một con người được quyết định bởi những hành vi của người đó, chứ không phải là bởi xuất thân thuộc dòng dõi nào. Ví dụ: một người Chiên-đà-la làm nhiều việc thiện, sống có [[đạo đức]] thì sẽ đáng trọng hơn một người Bà-la-môn sống không có đạo đức. Ngài cũng từng thu nạp nhiều người thuộc tầng lớp thấp kém, kể cả Chiên-đà-la vào [[Tăng đoàn]], dù điều này khiến nhiều người đương thời dè bỉu. Các đệ tử xuất gia của Ngài khi đi khất thực cũng không được phân biệt giàu nghèo sang hèn, dù người Bà-la-môn hay Chiên-đà-la cúng dường thì cũng đều đón nhận với sự trân trọng như nhau.

==Xem thêm==
* [[Dalit]]

==Chú thích==
{{tham khảo}}

==Tham khảo==
* Anna Dallapiccola, ''Dictionary of Hindu Lore and Legend'', {{ISBN|0-500-51088-1}}

[[Thể loại:Thuật ngữ và khái niệm Phật giáo]]
[[Thể loại:Xã hội Ấn Độ]]
[[Thể loại:Nhóm xã hội Nepal]]