Xem mã nguồn của Chiến dịch Hồ Chí Minh

{{đổi hướng|Giải phóng Sài Gòn|phim|Giải phóng Sài Gòn (phim)}}
{{Thông tin chiến tranh
|conflict=Chiến dịch Hồ Chí Minh
|partof=[[Chiến dịch Mùa Xuân 1975|Chiến dịch Mùa Xuân năm 1975]] trong [[Chiến tranh Việt Nam]]
|image=[[Tập tin:BuiQuangThan.jpg|300px]]
|caption=Bức ảnh chụp chiếc xe tăng 390 (ở giữa) của [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam]] - chiếc xe tăng đầu tiên húc đổ cổng [[dinh Độc Lập]] vào trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975 của nữ nhà báo [[Pháp]] [[Françoise Demulder]]. Hình mũi tên chỉ vào Đại đội trưởng [[Bùi Quang Thận]], người đã cắm cờ trên nóc [[Dinh Độc Lập]] <ref>Minh Ngọc (TNO). [http://phapluattp.vn/20110609123546972p0c1021/xung-quanh-buc-anh-duoc-xet-duyet-giai-thuong-ho-chi-minh.htm Xung quanh bức ảnh được xét duyệt giải thưởng Hồ Chí Minh]{{Liên kết hỏng|date=2024-02-18 |bot=InternetArchiveBot }}, Pháp luật [[Thành phố Hồ Chí Minh]] Online, 09/06/2011 - 18:35.</ref>
|date=26 tháng 4 năm 1975 – 30 tháng 4 năm 1975<ref>{{Chú thích web|url=http://tulieuvankien.dangcongsan.vn/ho-so-su-kien-nhan-chung/su-kien-va-nhan-chung/chien-dich-ho-chi-minh-264-3041975-giai-phong-hoan-toan-mien-nam-thong-nhat-dat-nuoc-3381|tựa đề=Chiến dịch Hồ Chí Minh (26/4 – 30/4/1975) giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước|tác giả=Hệ thống tư liệu - văn kiện thuộc báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam|họ=|tên=|ngày=26 tháng 1 năm 2018|website=http://tulieuvankien.dangcongsan.vn/|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|ngày truy cập=4 tháng 10 năm 2020}}</ref><br>({{Age in years and days|1975|04|26|1975|04|30|sep=and}})
|place=[[Thành phố Hồ Chí Minh|Sài Gòn - Gia Định]] và [[Đồng bằng sông Cửu Long]]
| result = [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]] và [[Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam]] giành chiến thắng<ref>{{chú thích web | url = http://www.voh.com.vn/tu-sai-gon-den-tphcm/chien-dich-ho-chi-minh-lich-su-202229.html | tiêu đề = Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử | author = | ngày = | ngày truy cập = 13 tháng 9 năm 2024 | nơi xuất bản = VOH | ngôn ngữ = }}</ref><br>
* Toàn bộ lực lượng Hoa Kỳ [[Chiến dịch Gió lốc|di tản khỏi Việt Nam]]
* Chính phủ [[Việt Nam Cộng hòa]] tuyên bố đầu hàng vô điều kiện [[Cộng hòa miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]]
* [[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] tiếp quản toàn bộ [[miền Nam (Việt Nam)|miền Nam Việt Nam]], tạo cơ sở cho sự thống nhất 2 miền thông qua Tổng tuyển cử năm [[1976]]
|combatant1={{flagicon|Republic of South Vietnam}} [[Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam]]<br />{{flagicon|North Vietnam}} [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]]
|combatant2={{flagicon|US}} [[Hoa Kỳ]]<br>{{flagicon|South Vietnam}} [[Việt Nam Cộng hòa]]
|commander1={{flagicon|North Vietnam}} [[Võ Nguyên Giáp]]<br> {{flagicon|Republic of South Vietnam}} [[Văn Tiến Dũng]]<br>{{flagicon|Republic of South Vietnam}} [[Hoàng Văn Thái]]<br>{{flagicon|Republic of South Vietnam}} [[Lê Trọng Tấn]]<br>{{flagicon|Republic of South Vietnam}} [[Trần Văn Trà]]<br>{{flagicon|Republic of South Vietnam}} [[Lê Đức Anh]]<br>{{flagicon|Republic of South Vietnam}} [[Đinh Đức Thiện]]<br>{{flagicon|Republic of South Vietnam}} [[Bùi Phùng]]<br>{{flagicon|Republic of South Vietnam}} [[Lê Ngọc Hiền]]<br>{{flagicon|Republic of South Vietnam}} [[Hoàng Cầm (tướng)|Hoàng Cầm]]<br>{{flagicon|Republic of South Vietnam}} [[Vũ Lăng]] <br>{{flagicon|Republic of South Vietnam}} [[Nguyễn Hữu An]]<br>{{flagicon|Republic of South Vietnam}} [[Nguyễn Hòa (Trần Doanh)|Nguyễn Hòa]]
|commander2={{flagicon|South Vietnam}} [[Dương Văn Minh]]{{Surrendered}}<br>{{flagicon|South Vietnam}} [[Cao Văn Viên]]<br>{{flagicon|South Vietnam}} [[Trần Văn Đôn]]<br>{{flagicon|South Vietnam}} [[Nguyễn Phúc Vĩnh Lộc]]<br>{{flagicon|South Vietnam}} [[Chung Tấn Cang]]<br>{{flagicon|South Vietnam}} [[Nguyễn Hữu Hạnh]] {{POW}}<br>{{flagicon|South Vietnam}} [[Nguyễn Văn Toàn]]<br>{{flagicon|South Vietnam}} [[Nguyễn Khoa Nam]]{{KIA}}<br>{{flagicon|US}} [[Graham Martin]] (Tổ chức di tản)
|strength1=250.000 bộ đội chủ lực, 20.000 bộ đội địa phương,<br>15 bệnh viện, 17 đội Quân y. 8 đoàn Hậu cần khu vực với 32.500 bộ đội. 180.000 dân công phục vụ hậu cần chiến dịch và du kích địa phương.<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước''. Tập VIII. trang 401.</ref><br>'''Trang bị:''' 265 xe tăng và 127 xe thiết giáp, 241 pháo xe kéo, 88 pháo mang vác, hơn 400 pháo cao xạ
|strength2=Quân đoàn III: 245.000 binh sĩ<br>Quân đoàn IV: 175.000 binh sĩ<ref name="lskccmcn397">''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước''. Tập VIII. trang 397.</ref><br>'''Trang bị:''' 1.117 xe tăng và xe thiết giáp, 772 pháo cỡ lớn, hơn 1.200 máy bay, 1.431 tàu và xuồng chiến đấu
|casualties1=~6.000 chết và bị thương.<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước''. Tập VIII. trang 452.</ref><br>29 xe tăng, 7 xe thiết giáp bị phá huỷ
|casualties2=~15.700 chết và bị thương<br>160.000 bị bắt. Số còn lại đào ngũ hoặc tan rã tại chỗ.<br>276.000 khẩu súng, 518 khẩu pháo, 409 xe tăng - xe thiết giáp, 858 máy bay, 647 tàu - xuồng chiến đấu, 3.296 xe ô tô, toàn bộ kho tàng bị thu giữ.<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước''. Tập VIII. trang 451.</ref><ref>''Tóm tắt các chiến dịch trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975)''. Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân.</ref><ref>{{Chú thích web |url=http://ntu.edu.vn/vi-vn/tintuc.aspx?macd=662&matin=2765&lang=0 |ngày truy cập=2016-03-22 |tựa đề=Bản sao đã lưu trữ |archive-date = ngày 4 tháng 6 năm 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604005710/http://ntu.edu.vn/vi-vn/tintuc.aspx?macd=662&matin=2765&lang=0 |url-status=dead }}</ref>
}}
{{campaignbox Vietnam War}}

'''Chiến dịch Hồ Chí Minh''', tên ban đầu là '''Chiến dịch Giải phóng Sài Gòn – Gia Định''', là chiến dịch cuối cùng của [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam]] trong [[Chiến dịch Mùa Xuân 1975|Cuộc Tổng tấn công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975]] và [[Chiến tranh Việt Nam]]. Đây cũng là chiến dịch quân sự diễn ra trong thời gian ngắn nhất trong [[Chiến tranh Việt Nam]], diễn ra từ ngày [[26 tháng 4]] đến ngày [[30 tháng 4]] năm [[1975]] tại [[Sài Gòn]] và kéo theo là sự tiếp quản của chính phủ [[Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam]] và [[Cộng hòa miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] tại [[Đồng bằng sông Cửu Long]] trong hai ngày [[1 tháng 5|1]] và [[2 tháng 5]]. Chiến dịch này dẫn đến việc chấm dứt hoàn toàn sự chia cắt thành hai [[khu phi quân sự vĩ tuyến 17|vùng tập kết quân sự]] về mặt lãnh thổ giữa hai miền Nam – Bắc của [[Việt Nam]] vào năm 1975, đưa đến việc thống nhất xã hội, chế độ chính trị, dân cư và toàn vẹn lãnh thổ của [[Việt Nam]] trên đất liền, vùng [[lãnh hải]], [[Không phận|vùng trời]] và một số [[Đảo|hải đảo]]<ref>Lê Mậu Hãn (Chủ biên), Trần Bá Đệ, Nguyễn Văn Thư, ''Đại cương lịch sử Việt Nam tập 3'', Nhà Xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 2007. Trang 271: ''Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta đã kết thúc bằng Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử mùa Xuân 1975... Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đã mở ra kỷ nguyên mới của dân tộc Việt Nam - kỷ nguyên đất nước độc lập, thống nhất, đi lên [[chủ nghĩa xã hội]].''</ref> khác của Việt Nam vào năm 1976.

==Hoàn cảnh ra đời==

===Nguồn gốc tên gọi ''Chiến dịch Hồ Chí Minh''===

Tên Chiến dịch Hồ Chí Minh do Bộ Chính trị Đảng Lao động Việt Nam quyết định. Ngày [[8 tháng 4]] năm [[1975]], tại [[Lộc Ninh (huyện)|Lộc Ninh]], Bộ Chỉ huy ''Chiến dịch Giải phóng Sài Gòn - Gia Định'' được thành lập với thành phần: Tư lệnh: [[Đại tướng]] [[Văn Tiến Dũng]], Chính ủy: [[Phạm Hùng]], các Phó Tư lệnh: [[Thượng tướng]] [[Trần Văn Trà]], [[Trung tướng]] [[Lê Đức Anh]], Trung tướng [[Đinh Đức Thiện]], Quyền Tham mưu trưởng: [[Thiếu tướng]] [[Lê Ngọc Hiền]], Chủ nhiệm Hậu cần: Thiếu tướng [[Bùi Phùng]], sau đó bổ sung Trung tướng [[Lê Trọng Tấn]] làm Phó Tư lệnh và Trung tướng [[Lê Quang Hòa]] làm Phó Chính ủy kiêm Chủ nhiệm Chính trị. Có hai nhân vật lãnh đạo không phải là [[quân nhân]] tham gia là các ông [[Nguyễn Văn Linh]] và [[Võ Văn Kiệt]].{{fact|date = ngày 6 tháng 1 năm 2013}} Ông [[Nguyễn Văn Linh]] được giao phụ trách công tác phát động quần chúng nổi dậy trong thành phố. Ông [[Võ Văn Kiệt]] được giao phụ trách công tác tiếp quản các cơ sở kinh tế, kỹ thuật sau khi [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng miền Nam]] chiếm được thành phố. Các thành viên dự hội nghị đã nhất trí đề nghị Bộ Chính trị cho lấy tên gọi "Chiến dịch [[Hồ Chí Minh]]" thay cho tên gọi "Chiến dịch Giải phóng Sài Gòn - Gia Định". Ngày [[14 tháng 4]], [[Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam|Bộ Chính trị Đảng Lao động Việt Nam]] gửi Bức điện số 37/TK cho Bộ Chỉ huy Chiến dịch Giải phóng Sài Gòn – Gia Định:
{{cquote|
'''''Đồng ý chiến dịch giải phóng Sài Gòn lấy tên là Chiến dịch Hồ Chí Minh'''''|20px||[[Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam|Bộ Chính trị Đảng Lao động Việt Nam]]<ref>[[Văn Tiến Dũng]], sđd, trang 107.</ref>}}

Đại tướng [[Võ Nguyên Giáp]] ký chỉ thị của Quân ủy Trung ương mở ''Chiến dịch Hồ Chí Minh'' mà trong đó đại tướng [[Văn Tiến Dũng]] làm Tư lệnh; [[Lê Trọng Tấn]], [[Lê Đức Anh]] và [[Trần Văn Trà]] làm Phó Tư lệnh; chỉ huy 5 cánh quân với sức mạnh của 20 [[sư đoàn]] đồng loạt tiến vào giải phóng Sài Gòn. Mệnh lệnh nổi tiếng của Đại tướng Tổng tư lệnh chỉ đạo Chiến dịch Hồ Chí Minh là:
{{Tin nhắn|'''''Thần tốc, thần tốc hơn nữa'''''.<br>'''''Táo bạo, táo bạo hơn nữa'''''.<br>''Tranh thủ từng phút, từng giờ, xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam, quyết chiến và toàn thắng.''|[[Đại tướng]] [[Võ Nguyên Giáp]]<ref>{{chú thích web | url = http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-VN/61/43/247/247/247/109687/Default.aspx | tiêu đề = "Thần tốc, thần tốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa..." | author = | ngày = | ngày truy cập = 24 tháng 9 năm 2015 | nơi xuất bản = Quân đội Nhân dân | ngôn ngữ = | archive-date = ngày 14 tháng 12 năm 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121214065455/http://www.qdnd.vn/qdndsite/vi-VN/61/43/247/247/247/109687/Default.aspx | url-status=dead }}</ref>}}

===Tình thế trước cuộc tấn công===
Do kết quả của [[Chiến dịch Phan Rang - Xuân Lộc]] và các trận tấn công của [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]] tại [[đồng bằng sông Cửu Long]], đến ngày [[25 tháng 4]] năm [[1975]], [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] đã mất hầu hết các vị trí then chốt trong tuyến phòng thủ từ xa quanh Sài Gòn. Thành phố lúc này trở thành một ốc đảo chỉ còn giao lưu với bên ngoài bằng [[Hàng không|đường không]]. Tuy nhiên, đến ngày [[26 tháng 4]], các [[hãng hàng không]] nước ngoài đã đổi hướng tất cả các chuyến bay quá cảnh [[Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất|Tân Sơn Nhất]] và hủy bỏ hầu hết các chuyến bay đến và đi từ Sài Gòn. Đại sứ quán các nước lần lượt đóng cửa, hạ cờ. Theo mô tả của [[nhà báo]] Pháp Paul Drayfrus, thành phố này đã gần như điên loạn và đang chứng kiến sự kết thúc của một chế độ.<ref>Paul Drayfrus, sSđd. trang 132.</ref>

Ngay khi sắp sửa phải rời đi khỏi Sài Gòn, [[Cơ quan Tình báo Trung ương (Hoa Kỳ)|Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ]] ([[Cơ quan Tình báo Trung ương (Hoa Kỳ)|CIA]]) cũng vẫn không buông tha Việt Nam. Ngày [[25 tháng 4]], một đài phát thanh bí mật của CIA giả danh Đài Phát thanh Giải phóng của [[Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam]] đặt tại [[Okinawa]] đã tung ra một tin thất thiệt là có một cuộc [[đảo chính]] vừa xảy ra tại [[Hà Nội]] và ba sư đoàn [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]] đã phải quay lại miền Bắc.<ref>Paul Drayfrus, sđd, trang 130.</ref> Nhưng chính những người của CIA tại Sài Gòn khi đó cũng nhận định rằng đây là một trò bịp tồi và phần lớn người Sài Gòn đều cho rằng đó là một tin ngớ ngẩn và rằng mọi cố gắng nhằm lung lạc ý chí của đối phương ngay trước cửa ngõ Sài Gòn đều là những cố gắng vô ích, làm trò cười cho thiên hạ.<ref>Frank Snepp, sđd, trang 223.</ref> Trên thực tế, vào đầu năm [[1973]] đúng là có ba sư đoàn của Hà Nội bị tổn thất nặng sau chiến cuộc năm [[1972]] và phải rút ra Bắc an dưỡng. Nhưng họ đã quay lại chiến trường vào cuối năm [[1974]] với đội hình được trang bị đầy đủ.

Do sức ép lớn từ các tướng dưới quyền như [[Trần Văn Đôn]], [[Cao Văn Viên]], Thủ tướng [[Nguyễn Bá Cẩn]], Bộ trưởng Kinh tế [[Nguyễn Văn Hảo]],<ref>[http://www.tienphong.vn/xa-hoi/phong-su/6280/Ky-9-Cuoc-tu-chuc-day-kich-tinh-cua-Tong-thong-Thieu.html Cuộc từ chức đầy kịch tính của Tổng thống Thiệu], Tiền phong.</ref> Tổng thống Sài Gòn [[Nguyễn Văn Thiệu]] buộc phải từ chức vào ngày [[21 tháng 4]] năm [[1975]]. Khi từ chức, Nguyễn Văn Thiệu đã xuất hiện trên [[truyền hình]] phát biểu suốt 3 giờ đồng hồ để trách móc việc thoái thác trách nhiệm của chính phủ Mỹ. Ông Thiệu đổ lỗi thất bại là do [[người Mỹ]] bằng những lời lẽ nửa tức giận, nửa thách thức:<ref>{{Chú thích web |url=http://www.baophuyen.com.vn/76/130239/chien-dich-hue-da-nang.html |ngày truy cập=2016-06-30 |tựa đề=Chiến dịch Huế - Đà Nẵng |archive-date=2020-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129203118/http://www.baophuyen.com.vn/76/130239/chien-dich-hue-da-nang.html |url-status=dead }}</ref> ''"Mỹ đánh không lại Cộng sản nên bỏ mặc [[Việt Nam Cộng hòa]] đánh một mình thì làm sao ăn nổi. Có giỏi thì Mỹ vô đây lần nữa..."'' Ông Thiệu lên án thẳng [[Hoa Kỳ]] là ''"một đồng minh vô nhân đạo với những hành động vô nhân đạo".''<ref name="tuoitre.vn">[http://tuoitre.vn/tin/the-gioi/ho-so/20060427/ky-2-chuyen-ra-di-bi-mat/134801.html Kỳ 2: Chuyến ra đi bí mật]</ref>
[[Hình: Nha Trang, April 1975.jpg|nhỏ|phải|220px|Một người đàn ông Mỹ đấm vào mặt một người khác để giành chỗ trên trực thăng di tản khỏi [[Nha Trang (thành phố)|Nha Trang]].]]
Cũng trong bài diễn văn từ chức, [[Nguyễn Văn Thiệu]] tuyên bố mạnh mẽ rằng ông ta sẽ tiếp tục cầm súng chiến đấu: ''"Dù mất một Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, quân đội vẫn còn Trung tướng Nguyễn Văn Thiệu, đồng bào còn một chiến sĩ Nguyễn Văn Thiệu. Tôi nguyện sẽ chiến đấu kề bên anh em chiến sĩ..."'' Nhưng những tuyên bố đó đã không được [[Nguyễn Văn Thiệu]] thực hiện. Chỉ 4 ngày sau, Nguyễn Văn Thiệu đã bí mật lên [[máy bay]] thoát khỏi Sài Gòn vào đêm ngày 25 tháng 4 năm 1975. Cuộc ra đi của Nguyễn Văn Thiệu diễn ra bí mật trong đêm tối, dưới sự sắp đặt của [[Thomas Polgar]] – Trưởng Chi nhánh [[CIA]] ở Sài Gòn<ref>[http://kienthuc.net.vn/giai-ma/chuyen-bay-dinh-menh-cua-nguyen-van-thieu-2-244094.html Chuyến bay định mệnh của Nguyễn Văn Thiệu (2)]</ref>

Trong một nỗ lực cuối cùng để mở được cuộc nói chuyện với [[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]], cho dù kết quả là rất mong manh, ngày [[28 tháng 4]], hai viện của [[Quốc hội Việt Nam Cộng hòa]] đã "mời" Tổng thống [[Trần Văn Hương]] từ nhiệm sau một tuần nắm giữ chức vụ và đưa tướng [[Dương Văn Minh]], một người chịu ảnh hưởng của [[Pháp]] và là tác giả chủ chốt của cuộc đảo chính lật đổ anh em Diệm – Nhu ngày [[3 tháng 11]] năm [[1963]], lên ghế tổng thống. Họ cho rằng với sự giúp đỡ và vận động của Đại sứ Pháp tại Sài Gòn [[Jean Marie Merillon]] và người phó của ông ta là Vanussème, [[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] sẽ chấp nhận thương lượng. Tướng Minh cho biết ''"người Pháp cho rằng có một cường quốc nào đó không muốn cho một [[Việt Nam]] thống nhất trở thành hùng cường nên họ có thể ngăn chặn thắng lợi của [[Hà Nội]]"''. Ông ta cũng tin rằng ''"Hà Nội chưa chắc đã có một bộ máy hành chính để quản lý toàn quốc nên họ có thể sẵn sàng chấp nhận một chế độ quá độ"''. Tuy nhiên, đến chiều tối ngày [[28 tháng 4]] thì tất cả hy vọng vào những lá bài ngoại giao cuối cùng đều tan vỡ khi những loạt đạn 130&nbsp;mm của Trung đoàn Pháo binh 45 (Đoàn Tất Thắng - [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]]) đặt tại trận địa [[Nhơn Trạch (huyện)|Nhơn Trạch]] nã cấp tập vào [[Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất|Sân bay Tân Sơn Nhất]] ngay sau trận ném bom của phi đội [[Cessna A-37 Dragonfly|A-37]] do [[Nguyễn Thành Trung]] dẫn đường. Ba "sứ giả" do Tổng thống [[Dương Văn Minh]] phái đi đàm phán với đối phương về một giải pháp ngừng bắn đã phải ngủ đêm tại trụ sở của hai phái đoàn [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]] và [[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] trong ''Ban Liên hiệp Quân sự bốn bên'' tại [[Trại Davis]] cạnh sân bay Tân Sơn Nhất.<ref>Dương Hảo, sđd, trang 273, 277.</ref>

Cùng lúc đó, tại [[Hội nghị La Celle Saint Cloud]], phái đoàn [[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] tuyên bố nội các [[Trần Văn Hương]] bản chất là nội các [[Nguyễn Văn Thiệu]] nhưng không có Nguyễn Văn Thiệu nên họ tiếp tục từ chối đàm phán với [[Việt Nam Cộng hòa]]. Họ chỉ đàm phán khi toàn bộ nội các của chính quyền Nguyễn Văn Thiệu phải ra đi. Trước đó, trong tuyên bố từ chức của mình, Tổng thống [[Nguyễn Văn Thiệu]] vẫn cương quyết không đàm phán với Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam. Để tiếp tục nối lại đàm phán, [[Dương Văn Minh]] cử con trai tới lâu đài La Celle Saint Cloud để thông báo phái đoàn [[Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] rằng nếu Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam chấp nhận chính quyền Dương Văn Minh thì [[Việt Nam Cộng hòa]] sẽ ngừng bắn ngay để tiến hành đàm phán nhưng chính quyền [[Trần Văn Hương]] lại cử tướng [[Nguyễn Khánh]] sang [[Hoa Kỳ]] cầu viện. Do đó, phái đoàn Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tiếp tục từ chối đàm phán. Tới 28/4/1975, Tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố sẵn sàng đàm phán nhưng lúc này Sài Gòn đã hoàn toàn bị bao vây, phía [[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] tuyên bố dành cho [[Hoa Kỳ]] và [[Việt Nam Cộng hòa]] một ngày để di tản. Ngày 30 tháng 04 năm 1975, [[Việt Nam Cộng hòa]] chính thức đầu hàng vô điều kiện Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.<ref>{{Chú thích web | url = http://baoquocte.vn/paris-3041975-1477.html | tiêu đề = Paris, 30/4/1975 | tác giả = | ngày = | ngày truy cập = 30 tháng 6 năm 2017 | nơi xuất bản = Thế giới & Việt Nam | ngôn ngữ = }}</ref>

==Binh lực và phương án tác chiến của hai bên==

===Quân Giải phóng===
[[Tập tin:HCMCampaign.svg|phải|nhỏ|300px|Bản đồ các mũi tiến công.]]

====Chuẩn bị chiến dịch====
Từ ngày 5 đến ngày 26 tháng 4 năm 1975, để vận chuyển các đơn vị chiến lược vào Đông Nam Bộ, hơn 7.064 xe ô tô (có 3.364 xe của Tổng cục hậu cần và Bộ Tư lệnh Trường Sơn), 32 tàu biển của hải quân, 311 toa tàu hỏa... được huy động vận chuyển lực lượng và binh khí kỹ thuật vào Nam Bộ. Việc điều chỉnh lực lượng, thế bố trí và bổ sung vật chất cho tác chiến được gấp rút hoàn thiện: Điều thêm ra phía trước 10.000 người, 15 bệnh viện dã chiến, 17 đội điều trị có khả năng thu dung 10.000 thương binh; thành lập 8 tiểu đoàn cơ động phục vụ bốc xếp và làm đường. Để kịp bổ sung 20.000 tấn vật chất còn thiếu (chủ yếu là đạn pháo lớn và xăng dầu), Tổng cục hậu cần đã chỉ đạo thu gom từ miền Trung, Tây Nguyên, tuyến Trường Sơn được 5.100 tấn đạn, 600 tấn xăng dầu và chỉ đạo hậu cần các đơn vị mang theo hành quân 5.000 tấn đạn, 1.500 tấn xăng dầu. Nhờ đó, chiến dịch Hồ Chí Minh đã có dự trữ 55.000 tấn vật chất các loại, đạt 90% nhu cầu tác chiến<ref>{{chú thích web | url = https://hc.qdnd.vn/lich-su-hau-can/vai-tro-cua-tong-cuc-hau-can-trong-tong-tien-cong-va-noi-day-mua-xuan-1975-481807 | tiêu đề = Vai trò của Tổng cục Hậu cần trong Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 | author = | ngày = | ngày truy cập = 25 tháng 5 năm 2023 | nơi xuất bản = Quân đội Nhân dân | ngôn ngữ = }}</ref>

Ngày 24 tháng 4 năm 1975, các đơn vị tác chiến đã vào vị trí tập kết, sẵn sàng chiến đấu.

====Quần chúng nhân dân====
Song song với tổng tấn công của bộ đội chủ lực, Chiến dịch còn được thực hiện với quá trình nổi dậy của quần chúng nhân dân. Quá trình nổi dậy của quần chúng nhân dân đã diễn ra sôi nổi và được chuẩn bị từ sớm. Ngay từ cuối năm [[1974]], [[Trung ương Cục miền Nam]] và [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]] đã có các biện pháp chính trị để chuẩn bị cho quần chúng tiến hành nổi dậy, đặc biệt đã có trên 40.000 người tham gia quá trình nổi dậy với 7.000 người công khai. Các biện pháp đấu tranh bao gồm: ra đường phố làm công tác địch vận, phổ biến lôi kéo, tranh thủ hù dọa đối với lực lượng bảo an tại chỗ của [[Việt Nam Cộng hòa]], thúc đẩy binh sĩ vứt bỏ vũ khí, cởi bỏ trang phục, rút khỏi trụ sở, đồn bốt, về nhà hoặc tháo chạy, ẩn náu... Sau khi Quân Giải phóng tiến vào tiếp quản các đô thị, quần chúng tiến hành dẫn đường hoặc chở [[Người lính|bộ đội]], bảo vệ nhà máy xí nghiệp, kho bãi, nhà ga, bến cảng, thu các giấy tờ, hồ sơ, hạ cờ [[Việt Nam Cộng hòa]], kéo cờ [[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] [[Tập tin:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|25px]], cử đại diện chính quyền cách mạng...

====Hướng Bắc====
[[Quân đoàn 1, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 1]] (Binh đoàn Quyết thắng) [[Quân đội nhân dân Việt Nam]] gồm các Sư đoàn bộ binh [[Sư đoàn 312, Quân đội nhân dân Việt Nam|312]] - Sư đoàn trưởng Nguyễn Chuông ([[Sư đoàn 312, Quân đội nhân dân Việt Nam|''Sư đoàn Chiến Thắng'']]), 320B - Sư đoàn trưởng Lưu Bá Xảo ([[Sư đoàn 320, Quân đội nhân dân Việt Nam|F390]]); Trung đoàn Pháo binh 45 (''Đoàn Tất Thắng''); Lữ đoàn Tăng Thiết giáp 202; Sư đoàn Phòng không 367; Lữ đoàn Công binh 299; được tăng cường Lữ đoàn Pháo binh 38 (''Đoàn Bông Lau''), Trung đoàn Tên lửa Phòng không 236 (''Đoàn Sông Đà''), ba Trung đoàn Công binh 239, 259, 279; một Trung đoàn Phòng không hỗn hợp, ba Tiểu đoàn Pháo binh độc lập rút từ Bộ Tư lệnh Pháo binh. Tổng quân số 31.227 người; 778 xe vận tải, 44 xe tăng; 36 khẩu pháo 130&nbsp;mm, 105&nbsp;mm và 75&nbsp;mm; 120 khẩu pháo cao xạ 57&nbsp;mm và 37&nbsp;mm; 9 xuồng máy, 2 ca nô, 12 xe công binh chuyên dụng.<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 403-404.</ref><ref>''Lịch sử Quân đoàn 1 (1973-2003)'', trang 74.</ref>

Riêng [[Sư đoàn 308]] không tham gia chiến dịch này mà ở lại miền Bắc làm nhiệm vụ cảnh giới thủ đô.

:* Tư lệnh: Thiếu tướng [[Nguyễn Hòa]].
:* Chính ủy: Thiếu tướng [[Hoàng Minh Thi]].<ref>''Chiến dịch Hồ Chí Minh qua hồi ức của các vị Tư lệnh và Chính ủy'', trang 429.</ref>

Nhiệm vụ của [[Quân đoàn 1, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 1]] là bao vây tiêu diệt đối phương ở [[Phú Lợi]], [[Bến Cát (thành phố)|Bến Cát]], [[Bình Dương (tỉnh)|Bình Dương]], [[Căn cứ Lai Khê]], [[Tân Uyên (thành phố)|Tân Uyên]]; ngăn chặn [[Sư đoàn 5 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 5 Việt Nam Cộng hòa]] rút về nội đô và vô hiệu hóa đơn vị này; tấn công đánh chiếm [[Bộ Tổng tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Bộ Tổng Tham mưu]] Việt Nam Cộng hòa, các bộ tư lệnh binh chủng ở [[Gò Vấp]], [[Bình Thạnh (quận)|Bình Thạnh]]; tổ chức một lực lượng tấn công hợp điểm với các quân đoàn khác tại [[Dinh Độc Lập]].<ref name="lskccmcn404">''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 404.</ref><ref>''Lịch sử Quân đoàn 1 (1973-2003)'', trang 89.</ref> Do phải hành quân gấp từ miền Bắc vào bằng mọi phương tiện thủy, bộ và đường không nên [[Quân đoàn 1, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 1]] bắt đầu tấn công chậm một ngày so với các đơn vị khác.<ref>''Lịch sử Quân đoàn 1 (1973-2003)'', trang 131.</ref>

====Hướng Đông Nam====
[[Quân đoàn 2, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 2]] (Binh đoàn Hương Giang) [[Quân đội nhân dân Việt Nam]] ban đầu gồm các Sư đoàn bộ binh [[Sư đoàn 325, Quân đội nhân dân Việt Nam|325]] ([[Sư đoàn 325, Quân đội nhân dân Việt Nam|''Sư đoàn Bình Trị Thiên'']]) – Sư đoàn trưởng Phạm Minh Tâm, Sư đoàn [[Sư đoàn 304, Quân đội nhân dân Việt Nam|304]] ([[Sư đoàn 304, Quân đội nhân dân Việt Nam|''Sư đoàn Vinh Quang'']]) – Sư đoàn trưởng Nguyễn Ân; Lữ đoàn Pháo binh 164; Lữ đoàn Tăng Thiết giáp 203; Sư đoàn Phòng không 673; Lữ đoàn Công binh 219; Trung đoàn Đặc công 116. Tổng số xe chở hàng, chở người của Quân đoàn 2 lên tới 2.267 chiếc, trong đó có 54 xe tăng, 35 xe thiết giáp, 223 xe kéo pháo, 87 khẩu pháo 130&nbsp;mm và 105&nbsp;mm, 136 pháo cao xạ. Trước đó,<ref>''Lịch sử Quân đoàn 2 (1974-2004)'', trang 237.</ref><ref>''Chiến dịch Hồ Chí Minh qua hồi ức của các vị tư lệnh và chính ủy'', tr. 416, 430.</ref> [[Sư đoàn 324, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 324]] ([[Sư đoàn 324, Quân đội nhân dân Việt Nam|''Sư đoàn Ngự Bình'']]) ở lại bảo vệ [[Huế]] – [[Đà Nẵng]] nên quân số còn lại là 32.418 người.
:* Tư lệnh: Thiếu tướng [[Nguyễn Hữu An]].
:* Chính ủy: Thiếu tướng [[Nguyễn Trung Hoài|Lê Linh]],
Quân đoàn 2 được giao nhiệm vụ tiến công trên chính diện rộng 86&nbsp;km với chiều sâu nhiệm vụ từ 68 đến 70&nbsp;km.<ref>''Lịch sử Quân đoàn 2 (1974-2004)'', trang 297.</ref> Nhiệm vụ ban đầu của quân đoàn là đánh chiếm căn cứ [[Sân bay Nước Trong|Nước Trong]], chi khu [[Long Bình]], [[Tổng kho Long Bình]], chi khu [[Nhơn Trạch (huyện)|Nhơn Trạch]], [[thành Tuy Hạ]], cảng và bến phà [[Cát Lái]], chi khu [[Đức Trạch]], pháo kích [[sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất|sân bay Tân Sơn Nhất]], quận 9 và quận 4 Sài Gòn. Tổ chức lực lượng thọc sâu đánh chiếm quận 1 và quận 3, hợp điểm tại [[Dinh Độc Lập]].<ref name="lskccmcn405">''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 405.</ref>

[[Sư đoàn 3, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 3]] ([[Sư đoàn 3, Quân đội nhân dân Việt Nam|''Sư đoàn Sao Vàng'']] - Sư đoàn trưởng Trần Bá Khuê) từ [[Quân khu 5]] và một số đơn vị rút từ [[Quân khu 4]], được phối thuộc vào quân đoàn 2 tiến công theo bờ biển, riêng sư đoàn 3 đánh chiếm [[Vũng Tàu]], [[bà Rịa (tỉnh)|thị xã Bà Rịa]]. Nếu tính cả đơn vị phối thuộc, tổng quân số của Quân đoàn lên đến hơn 4 vạn nhân lực.

====Hướng Tây Bắc====
{{Chiến tranh Việt Nam}}
[[Quân đoàn 3, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 3]] (Binh đoàn Tây Nguyên) [[Quân đội nhân dân Việt Nam]] gồm các Sư đoàn bộ binh [[Sư đoàn 316, Quân đội nhân dân Việt Nam|316]] - đồng Sư đoàn trưởng Đàm Văn Ngụy - Nguyễn Hải Bằng ([[Sư đoàn 316, Quân đội nhân dân Việt Nam|''Sư đoàn Bông Lau'']]), [[Sư đoàn 320, Quân đội nhân dân Việt Nam|320A]] - Sư đoàn trưởng Bùi Đình Hòe ([[Sư đoàn 320, Quân đội nhân dân Việt Nam|''Sư đoàn Đồng Bằng'']]), [[Sư đoàn 10, Quân đội nhân dân Việt Nam|10]] - Sư đoàn trưởng Đoàn Hồng Sơn ([[Sư đoàn 10, Quân đội nhân dân Việt Nam|''Sư đoàn Đắc Tô'']]); Trung đoàn Đặc công 198 (đoàn đặc công hậu cứ); hai Trung đoàn Pháo mặt đất 40 và 575 (''đoàn Anh Dũng''); Trung đoàn Xe tăng 273 (''đoàn Sơn Lâm''); các Trung đoàn Phòng không hỗn hợp 234 (''đoàn Tam Đảo''), 593 (mới bổ sung) và 232 (chuyển thuộc từ Đoàn 559); hai Trung đoàn Công binh 7 (''đoàn Hùng Vương''), 575 (chuyển thuộc từ Đoàn 559); Trung đoàn Thông tin 29; các Trung đoàn Gia Định 1 và 2. Tổng quân số 47.400 người, 54 xe tăng, 64 xe bọc thép, gần 100 khẩu pháo 130&nbsp;mm, 105&nbsp;mm và hỏa tiễn H12, trên 250 khẩu cối từ 61&nbsp;mm đến 120&nbsp;mm, 110 pháo phòng không 57&nbsp;mm và 37&nbsp;mm, hơn 250 khẩu súng máy phòng không các cỡ 12,4&nbsp;mm và 14,5&nbsp;mm.<ref name="lskccmcn404"/><ref>''Bộ đội chủ lực mặt trân Tây Nguyên - Quân đoàn 3 (1964-2005)'', trang 306.</ref>
:* Tư lệnh: Thiếu tướng [[Vũ Lăng]].
:* Chính ủy: Đại tá [[Đặng Vũ Hiệp]].
Khác với Quân đoàn 2, [[Quân đoàn 3, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 3]] phải tấn công trên một chính diện hẹp từ 7 đến 10&nbsp;km nhưng có chiều sâu nhiệm vụ lên đến 100&nbsp;km.<ref>''Bộ đội chủ lực mặt trận Tây Nguyên - Quân đoàn 3 (1965-2004)'', trang 408.</ref> Nhiệm vụ của quân đoàn trong giai đoạn 1 là sử dụng [[Sư đoàn 316, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 316]] cùng binh chủng phối thuộc chặn đánh [[Sư đoàn 25 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 25]] [[Việt Nam Cộng hòa]] tại [[Gò Dầu (huyện)|Gò Dầu]], [[Trảng Bàng (thị xã)|Trảng Bàng]], cắt đường 1B, bao vây, chia cắt không cho [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] điều các đơn vị ở Tây Bắc Sài Gòn lui về [[Đồng Dù]], [[Củ Chi (huyện)|Củ Chi]]. Trong giai đoạn 2, Quân đoàn có nhiệm vụ đánh chiếm căn cứ Đồng Dù, [[sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất|sân bay Tân Sơn Nhất]], các quận [[Tân Bình (quận)|Tân Bình]], [[Phú Nhuận (quận)|Phú Nhuận]] đưa một bộ phận lực lượng thọc sâu, hợp điểm với các đơn vị khác tại [[Dinh Độc Lập]].<ref name="lskccmcn405"/>

====Hướng Đông Bắc====
[[Quân đoàn 4, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 4]] (Binh đoàn Cửu Long) [[Quân đội nhân dân Việt Nam]] đã sứt mẻ gồm các Sư đoàn [[Sư đoàn 6, Quân đội nhân dân Việt Nam|6]], [[Sư đoàn 7, Quân đội nhân dân Việt Nam|7]] ([[Sư đoàn 7, Quân đội nhân dân Việt Nam|''Sư đoàn Bến Tre'']]), [[Sư đoàn 341, Quân đội nhân dân Việt Nam|341]] ([[Sư đoàn 341, Quân đội nhân dân Việt Nam|''Sư đoàn Sông Lam'']]) của [[Quân khu 4]] và Lữ đoàn Bộ binh 52; một Tiểu đoàn Pháo 130&nbsp;mm; một Trung đoàn và một Tiểu đoàn Phòng không hỗn hợp, ba tiểu đoàn Xe tăng - Thiết giáp. Sau [[trận Xuân Lộc]], quân số của quân đoàn còn khoảng 30.000 người.
:* Tư lệnh: Thiếu tướng [[Hoàng Cầm (tướng)|Hoàng Cầm]].
:* Chính ủy: Thiếu tướng [[Hoàng Thế Thiện]],
Nhiệm vụ của quân đoàn là đánh chiếm khu vực [[Biên Hòa (thành phố)|Biên Hòa]] - [[Hố Nai]] (gồm cả Sở Chỉ huy [[Không lực Việt Nam Cộng hòa]] và [[Sân bay Biên Hòa]]), tiến về Sài Gòn chiếm các quận 1, 2, 3, [[Hải quân Việt Nam Cộng hòa|Bộ Tư lệnh Hải quân]], [[Bộ Quốc phòng Việt Nam Cộng hòa|Bộ Quốc phòng]], [[Bộ Tổng tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Bộ Tổng Tham mưu]], [[Đài Vô tuyến Việt Nam|Đài phát thanh Sài Gòn]].<ref name="lskccmcn405"/><ref>''Chiến dịch Hồ Chí Minh qua hồi ức của các vị tư lệnh và chính ủy'', tr. 428.</ref> Cũng như [[Quân đoàn 1, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 1]], đến 17 giờ chiều [[27 tháng 4]], [[Quân đoàn 4, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 4]] mới chuẩn bị xong bàn đạp tiến công và bắt đầu nổ súng, chậm hơn các hướng khác một ngày.<ref>''Lịch sử Quân đoàn 4 - Binh đoàn Cửu Long (1974-2004)'', trang 102.</ref>

====Hướng Tây Nam====
[[Đoàn 232]] [[Quân đội nhân dân Việt Nam]] gồm các Sư đoàn [[Sư đoàn 5, Quân đội nhân dân Việt Nam|5]], [[Sư đoàn 9, Quân đội nhân dân Việt Nam|9]] chủ lực Miền, Sư đoàn Phước Long (tên ban đầu là đoàn C30B); sáu Trung đoàn độc lập 16, 88, 24, Trung đoàn 271, 172 và 27B; Tiểu đoàn 26 Xe tăng (17 xe [[T-54/55|T-54]]), một Trung đoàn Đặc công, Tiểu đoàn Xe tăng 24 (18 xe [[PT-85]]), Tiểu đoàn 23 Xe bọc thép (22 xe [[BTR-60]] và 8 xe [[M-113]]); 5 Đại đội Pháo binh gồm 27 khẩu từ 85&nbsp;mm đến 130&nbsp;mm, bốn khẩu cối 160&nbsp;mm và một giàn hỏa tiễn H12; Trung đoàn Phòng không hỗn hợp 595, một Tiểu đoàn Pháo phòng không 23&nbsp;mm và một Tiểu đoàn Súng máy phòng không 12,7&nbsp;mm.<ref name="su9_191">''Lịch sử Sư đoàn 9 bộ binh'', Tập 1, trang 191.</ref><ref name="sd303_85">''Lịch sử sư đoàn 303 - Phước Long'', Tập 1, trang 85.</ref> Sau khi được tăng cường [[Sư đoàn 8, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 8]] ([[Các địa bàn quân sự của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân khu 8]]), tổng quân số của Đoàn 232 lên đến khoảng 42.000 người.<ref name="lskccmcn405"/><ref>''Chiến dịch Hồ Chí Minh qua hồi ức của các vị tư lệnh và chính ủy'', trang 263.</ref>

:Đoàn 232 do Thiếu tướng [[Nguyễn Minh Châu (thượng tướng)|Nguyễn Minh Châu]] làm tư lệnh, [[Đại tá]] [[Trần Văn Phác]] làm chính ủy.<ref>{{Chú thích web |url=http://www.sggp.org.vn/chinhtri/40namtruoc/2015/4/380244/ |ngày truy cập=2015-09-10 |tựa đề=Ngày 8-4-1975: Thành lập Bộ Tư lệnh chiến dịch giải phóng Sài Gòn - Gia Định |archive-date = ngày 28 tháng 4 năm 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428081128/http://www.sggp.org.vn/chinhtri/40namtruoc/2015/4/380244/ |url-status=dead }}</ref>
:* Tư lệnh cánh quân phía tây nam: Trung tướng [[Lê Đức Anh]].
:* Chính ủy: Thiếu tướng [[Lê Văn Tưởng]].
Nhiệm vụ của đoàn là cắt đường số 4 ([[Bến Lức (huyện)|Bến Lức]] - [[ngã ba Trung Lương]]), chiếm [[Tân An (thành phố)|Tân An]], [[Mỹ Tho (thành phố)|Mỹ Tho]], chia cắt Sài Gòn và [[đồng bằng sông Cửu Long|miền Tây Nam Bộ]], thọc sâu đánh chiếm [[Biệt khu Thủ đô|Bộ Tư lệnh Biệt khu Thủ đô]], [[cầu Nhị Thiên Đường]], [[Cảnh sát Quốc gia Việt Nam Cộng hòa|Tổng Nha Cảnh sát]], các quận 5, 6, 7, 8, 10, 11.<ref>''Chiến dịch Hồ Chí Minh qua hồi ức của các vị tư lệnh và chính ủy'', tr. 428. Đoạn hồi ký của Thượng tướng [[Nguyễn Hữu An]].</ref> Ngoài ra, đoàn 232 còn có nhiệm vụ đánh chiếm các tỉnh lỵ [[Long An (tỉnh)|Long An]], [[Kiến Tường (tỉnh)|Kiến Tường]]; chốt chặn đường số 4 không cho [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] ở Sài Gòn rút về [[đồng bằng sông Cửu Long]].<ref name="su9_191"/><ref name="sd303_85"/><ref>''Lịch sử sư đoàn 5 bộ binh (1965-2005)'', trang 221.</ref>

Mặc dù Sài Gòn - Gia Định là một thành phố lớn, rộng trên dưới 1000&nbsp;km², vào thời điểm [[tháng 4]] năm [[1975]] có hơn 3,5 triệu dân nhưng Bộ Tư lệnh chiến dịch đã chọn 5 mục tiêu quan trọng nhất cần đánh chiếm trong thời gian ngắn nhất: [[Bộ Tổng Tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa]], [[Biệt khu Thủ đô|Bộ Tư lệnh Biệt khu Thủ đô]], [[Cảnh sát Quốc gia Việt Nam Cộng hòa|Tổng Nha Cảnh sát]], [[Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất|Sân bay Tân Sơn Nhất]] và [[Dinh Độc Lập]].<ref>[[Văn Tiến Dũng]], sđd, trang 179.</ref>

===Quân lực Việt Nam Cộng hòa===
Đến thời điểm mở chiến dịch, [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] chỉ còn trong tay hai quân đoàn (III và IV), trong đó [[Quân đoàn III (Việt Nam Cộng hòa)|Quân đoàn III]] đã bị tổn thất đáng kể trong [[Chiến dịch Phan Rang - Xuân Lộc]] và các trận đánh ở vùng ven đô.

====Quân đoàn III và Biệt khu Thủ đô====
Tổng quân số 245.000 quân nhân (bao gồm cả tàn binh từ [[Quân đoàn I (Việt Nam Cộng hòa)|Quân đoàn I]] và [[Quân đoàn II (Việt Nam Cộng hòa)|Quân đoàn II]] nhập vào), 406 khẩu pháo, 624 xe tăng và xe thiết giáp, hơn 800 máy bay, 852 tàu các loại và xuồng chiến đấu.<ref name="lskccmcn397"/>
* Tư lệnh [[Quân đoàn III (Việt Nam Cộng hòa)|Quân đoàn III]]: Trung tướng [[Nguyễn Văn Toàn]].
* Tư lệnh [[Biệt khu Thủ đô]]: Thiếu tướng [[Lâm Văn Phát]].
Các tuyến phòng thủ gồm có:

'''Tuyến ngoài:'''<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 398.</ref>
*[[Sư đoàn 22 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 22 bộ binh]] (mới tái lập) ở Long An, Bến Lức, ngã ba Trung Lương, sở chỉ huy đặt tại [[Long An (tỉnh)|Long An]].
*[[Sư đoàn 25 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 25 bộ binh]] giữ Đồng Dù, Trảng Bàng, Củ Chi, Hậu Nghĩa, sở chỉ huy đặt tại căn cứ Đồng Dù.
*[[Sư đoàn 5 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 5 bộ binh]] giữ Lai Khê, Bến Cát, Bình Dương, sở chỉ huy đặt tại Lai Khê;
*[[Thủy quân lục chiến Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn Thủy quân lục chiến]] (chỉ còn 2 lữ đoàn) giữ [[Long Bình]].
*[[Sư đoàn 18 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 18]] (chỉ còn 2 chiến đoàn) giữ Bàu Cá, Trảng Bom, Suối Đĩa.
*[[Không lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 5 Không quân]] đóng tại Tân Sơn Nhất.
*Lữ đoàn 3 Thiết giáp giữ [[Biên Hòa (thành phố)|Biên Hòa]].
*Lữ đoàn 1 Dù giữ [[Bà Rịa – Vũng Tàu]].
'''Tuyến trong:'''<ref name="lskccmcn399">''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 399.</ref>
*Ba Liên đoàn Biệt động quân được triển khai tại Bình Chánh, Hóc Môn, Bình Triệu.
*Bốn ''Khu chiến'' được thành lập sau ngày [[14 tháng 4]] gồm:
:- Liên đoàn 9 Biệt động quân, 2 Liên đoàn Công binh và số quân đang huấn luyện tại trại Quang Trung giữ ''Khu chiến Bắc'' từ Hóc Môn qua Cầu Bông đến sân bay Tân Sơn Nhất.
:- Các Liên đoàn Biệt động quân 7, 8 giữ ''Khu chiến Tây'' từ Vĩnh Lộc qua Tân Hiệp, Bà Hom đến Bình Chánh.
:- Liên đoàn Bảo an 239 và một Liên đoàn Phòng vệ Dân sự được vũ trang giữ ''Khu chiến Nam'' từ Nhà Bè đến Nhơn Trạch.
:- Lữ đoàn Dù 4, Liên đoàn Bảo an 391 và học viên Quân trường Thủ Đức giữ ''Khu chiến Đông'' từ Gò Vấp, Quận 9 đến Thủ Đức.
*Năm liên khu phòng thủ nội đô gồm: Liên khu 1 (các quận 1, 3), Liên khu 2 (các quận 5, 6), Liên khu 3 (các quận 2, 4), Liên khu 4 (các quận 7, 8), Liên khu 5 (các quận 10 và 11). Các ổ đề kháng cũng được tổ chức tại Bộ Tư lệnh Biệt khu Thủ đô, Bộ Tổng Tham mưu (do Liên đoàn Biệt kích Dù 81 phòng thủ), Tổng nha Cảnh sát, Căn cứ Không quân Tân Sơn Nhất. Bản thân [[Dinh Độc Lập]] cũng được bố trí làm một trung tâm đề kháng với một Lữ đoàn Cảnh vệ Quốc gia có xe tăng và xe bọc thép tăng cường.<ref name="lskccmcn399"/>

====Quân đoàn IV====
Vùng [[đồng bằng sông Cửu Long]] do Quân khu IV - [[Quân đoàn IV (Việt Nam Cộng hòa)|Quân đoàn IV]] Việt Nam Cộng hòa quản lý vẫn còn nguyên vẹn, có 175.000 quân được biên chế thành 3 sư đoàn bộ binh [[Sư đoàn 7 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|7]], [[Sư đoàn 9 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|9]], [[Sư đoàn 21 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|21]], một Lữ đoàn Bộ binh độc lập, Sư đoàn 4 Không quân, ba Trung đoàn Thiết kỵ, hai Hải đoàn Tuần duyên, ba giang đoàn; được trang bị 493 xe tăng, xe thiết giáp, 366 khẩu pháo, 409 máy bay (trong đó có 118 máy bay chiến đấu), 579 tàu, xuồng chiến đấu các loại. Các lực lượng này được bố trí trong các cụm đề kháng quanh các thành phố lớn, thị xã, các trục đường giao thông lớn trong đó có hai trọng điểm là Thành phố [[Cần Thơ]] và đường số 4.<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 397.</ref>
*Tư lệnh: Thiếu tướng [[Nguyễn Khoa Nam]].

==Các diễn biến tại khu vực Sài Gòn - Gia Định==

===Đợt 1 ===
[[Tập tin:130 mm towed field gun M1954 (M-46).jpg|nhỏ|250px|[[Pháo 130mm M46|Pháo 130mm M1954]] của [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]] đặt tại [[Nhơn Trạch (huyện)|Nhơn Trạch]] để tấn công [[Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất|sân bay Tân Sơn Nhất]] từ ngày 25 tháng 4 năm 1975 đến khi kết thúc chiến dịch. Hiện vật trưng bày tại [[Bảo tàng Chiến dịch Hồ Chí Minh]].|thế=]]
7 giờ sáng ngày [[26 tháng 4]], một số đơn vị thám báo của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] tại cụm căn cứ Nước Trong – Long Thành đã có vài cuộc chạm súng nhỏ với các đơn vị trinh sát của [[Sư đoàn 304, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 304]]. [[Quân đoàn III (Việt Nam Cộng hòa)]] tăng phái cho cụm quân ở Nước Trong – Long Thành Lữ đoàn Thủy quân Lục chiến 468. Từ 7 giờ 30 phút đến 16 giờ 30 phút, tướng [[Nguyễn Văn Toàn]] lệnh cho [[Không lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 5 Không quân]] đánh phá tuyến chuẩn bị của [[Quân đoàn 2, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 2]] nhưng bị bắn rơi bốn chiếc [[Cessna A-37 Dragonfly|A-37]], một chiếc [[Bell UH-1 Iroquois|UH-1A]], lại không gây được thiệt hại đáng kể cho đối phương.<ref>''Lịch sử Quân đoàn 2 (1974 - 2004)'', trang 276.</ref>

17 giờ ngày [[26 tháng 4]], '''Chiến dịch Hồ Chí Minh''' bắt đầu với tiếng gầm thét của cuộc pháo kích cấp tập từ hơn 20 [[tiểu đoàn]] pháo binh thuộc các Quân đoàn [[Quân đoàn 2, Quân đội nhân dân Việt Nam|2]], [[Quân đoàn 3, Quân đội nhân dân Việt Nam|3]] và [[Quân đoàn 4, Quân đội nhân dân Việt Nam|4]] [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]] nã vào các căn cứ của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] tại [[Nhơn Trạch (huyện)|Nhơn Trạch]], [[Hố Nai]], [[Biên Hòa (thành phố)|Biên Hòa]], Nước Trong, [[Long Thành (huyện)|Long Thành]], Đức Thạnh, [[Bà Rịa (tỉnh)|Bà Rịa]], Đồng Dù, [[Trảng Bàng (thị xã)|Trảng Bàng]], [[Gò Dầu (huyện)|Gò Dầu]]. Trận pháo kích kéo dài gần 1 giờ liền đã làm rung chuyển nội đô [[Sài Gòn]]. Pháo binh [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] phản ứng yếu ớt và nhanh chóng bị hỏa lực của [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]] dập tắt.<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 413.</ref>

'''Trên hướng Đông''', [[Quân đoàn 2, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 2]] sử dụng [[Sư đoàn 304, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 304]] mở màn cuộc tấn công vào cụm Long Thành – Nước Trong, đánh bật được Lữ đoàn Thủy quân Lục chiến 468 ra rừng cao su, bắn cháy gần 20 xe tăng, xe bọc thép và chỉ bị tổn thất một xe tăng.<ref name="ReferenceA">''Lịch sử Quân đoàn 2 (1974 - 2004)'', trang 277.</ref> Đến đêm [[26 tháng 4]], Sư đoàn 304 chỉ chiếm được trường thiết giáp, chưa giải quyết được khu vực trường bộ binh và ngã ba đường 15 với các chốt công sự kiên cố vẫn ở trong tay [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]]. Tại mũi thứ yếu, [[Sư đoàn 3, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 3 Sao Vàng]] đã chiếm được các khu vực Bình Giã, Ngãi Giao và Núi Đất sau 2 giờ giao chiến. 17 giờ chiều [[27 tháng 4]], Trung đoàn 141 của sư đoàn này và Đại đội Xe tăng 4 có pháo binh yểm hộ đã đánh chiếm thị xã Bà Rịa và huyện Xuyên Mộc. Quân lực Việt Nam Cộng hòa chốt giữ tại cầu Cỏ May đã phá cầu nhưng không chặn được mũi vu hồi sâu của Sư đoàn 3 Sao Vàng và phải rút chạy. 16 giờ ngày [[29 tháng 4]], Sư đoàn 3 chiếm thị xã Vũng Tàu.<ref name="lskccmcn416">''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 416.</ref> Các phân đội Z23, Z22 Lữ đoàn 316 và Tiểu đoàn 81 (Trung đoàn Đặc công Cơ giới) chiếm 2 đầu cầu Rạch Chiếc nhưng bị [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] phản kích nên có 30 người hi sinh.<ref>''Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 (Biên niên sự kiện)'', trang 208.</ref> Các lực lượng địa phương giải phóng các huyện Long Điền, Đất Đỏ, Xuyên Mộc và các mảng nông thôn 2 bên quốc lộ 15, 25, 19, 1 và 2.
[[Tập tin:A DKB rocket launcher of the Vietnam People's Army.jpg|nhỏ|trái|250px|Trung đoàn 115 đã sử dụng những khẩu pháo phản lực [[DKB]] như thế này để phóng 200 quả đạn vào sân bay Tân Sơn Nhất chiều ngày [[29 tháng 4]] năm [[1975]]. Hiện vật trưng bày tại [[Bảo tàng Chiến dịch Hồ Chí Minh]].]]
Sáng ngày [[27 tháng 4]], [[Sư đoàn 325, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 325]] từ mũi thứ yếu chuyển thành mũi chủ yếu đánh vu hồi vào sườn trái cụm quân [[Việt Nam Cộng hòa]] tại Nước Trong – Long Thành, phối hợp với [[Sư đoàn 304, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 304]] tấn công từ hướng đối diện. Sư đoàn 5 Không quân [[Việt Nam Cộng hòa]] điều động hơn 114 phi vụ oanh kích vào đội hình [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]] nhưng không cản được đường tiến của Lữ đoàn Xe tăng 203 [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]] và bị bắn rơi 2 chiếc [[Northrop F-5|F-5]], 4 chiếc [[Cessna A-37 Dragonfly|A-37]], 3 chiếc [[Douglas A-1 Skyraider|A-1]] và 1 chiếc [[Bell UH-1 Iroquois|UH-1A]].<ref name="ReferenceA"/> 16 giờ 30 phút chiều [[27 tháng 4]], Sư đoàn 325 đánh chiếm [[Long Thành (huyện)|Long Thành]], bắt hơn 500 tù binh. Sang ngày [[28 tháng 4]], căn cứ [[Nhơn Trạch (huyện)|Nhơn Trạch]] bị Sư đoàn 304 đánh chiếm. Bộ Tư lệnh Quân đoàn 2 cho triển khai ngay Lữ đoàn Pháo binh 164 tại đây để pháo kích [[Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất|sân bay Tân Sơn Nhất]]. Tuyến phòng thủ hướng Đông Nam Sài Gòn của Quân đoàn III - Quân lực Việt Nam Cộng hòa bị vỡ một mảng lớn.<ref name="lskccmcn416"/>

Để yểm trợ cho mặt trận, Đoàn Pháo binh 75 đặt trận địa tại Hiếu Liêm từ ngày [[14 tháng 4]] liên tục khống chế tê liệt [[sân bay Biên Hòa]].

'''Trên hướng Đông Bắc''',
4 giờ 7 phút sáng [[27 tháng 4]], [[Quân đoàn 4, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 4]] gồm [[Sư đoàn 341, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 341]] và [[Sư đoàn 6, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 6]] tấn công Trảng Bom, Suối Đỉa và Long Đạt, tướng [[Lê Minh Đảo]] điều Chiến đoàn 52 có 8 xe tăng yểm hộ đánh vào sườn đội hình tấn công của [[Sư đoàn 7, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 7]] nhưng lại bị Sư đoàn 341 tấn công từ bên sườn, 4 xe tăng bị bắn cháy. 8 giờ 30 phút sáng ngày [[27 tháng 4]], yếu khu quân sự Trảng Bom bị [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]] đánh chiếm, gần 500 sĩ quan, binh sĩ [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] bị bắt làm tù binh. 9 giờ sáng ngày [[27 tháng 4]], số quân còn lại của [[Sư đoàn 18 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 18]] và một chi đoàn của Lữ đoàn 3 Thiết giáp [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] rút từ Trảng Bom về Suối Đĩa đã bị phục kích hai bên đường, khoảng 2000 quân và gần 100 xe các loại bị [[Sư đoàn 341, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 341]] Quân đội nhân dân Việt Nam bắt giữ.<ref>''Lịch sử Quân đoàn 4 - Binh đoàn Cửu Long (1974-2004)'', trang 135.</ref> Trên hướng thọc sâu, Sư đoàn 7 (Quân đoàn 4) phát triển đến Hố Nai thì phải dừng lại để phối hợp với sư đoàn 341 và sư đoàn 6 thực hiện đòn tấn công tổng hợp vào các lực lượng của Lữ đoàn 3 Thiết giáp và Lữ đoàn Dù 4 [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]]. Đến quá nửa đêm ngày [[28 tháng 4]], do bị thệt hại nặng, Lữ đoàn 3 Xe tăng và Lữ đoàn 4 Dù phải lùi về [[Gò Vấp]].<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 415.</ref> Trung đoàn Đặc công 113 của [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam]] chiếm [[cầu Ghềnh]], [[Cầu Rạch Cát (Đồng Nai)|cầu Rạch Cát]] nhưng không giữ được, chưa chiếm được [[Cầu Phú Xuân|cầu Mới]].

'''Trên hướng Tây Bắc''',
từ chiều ngày [[26 tháng 4]], [[Sư đoàn 316, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 316]] ([[Quân đoàn 3, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 3]] [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]]) và lực lượng vũ trang [[Tây Ninh]] đã liên tiếp đánh chiếm một loạt đồn bốt của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] dọc theo Quốc lộ số 1 và Đường 22, chia cắt [[Sư đoàn 25 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 25]] [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] tại Gò Dầu - Trảng Bàng với Sài Gòn và chặn nốt cả đường rút của sư đoàn này về Đồng Dù, Củ Chi. Ngày [[27 tháng 4]], Sư đoàn 316 tiếp tục đẩy lùi cuộc phản kích của viện quân [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Việt Nam Cộng hòa]]. Trong các trận đấu pháo từ ngày 25 đến ngày [[28 tháng 4]] trên hướng này, 39 khẩu pháo các cỡ của Quân đoàn 3 [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]] đã phá hủy 33 khẩu pháo các cỡ 155&nbsp;mm và 105&nbsp;mm của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] tại Đồng Dù, Phước Mỹ, Đồng Chùa, Trảng Bàng, Gò Dầu Hạ, Bến Kéo, Khiêm Hạnh, phá hủy 11 trận địa pháo, gây thiệt hại nặng cho 7 trận địa pháo khác của Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Trong đội hình Quân đoàn 3, [[Sư đoàn 10, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 10]], Trung đoàn Xe tăng 273 và lực lượng Công binh của Quân đoàn đã chuẩn bị xong các phương tiện vượt [[sông Sài Gòn]]. [[Sư đoàn 320, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 320A]] đã tiềm nhập vào khu vực Củ Chi, áp sát căn cứ Đồng Dù.<ref>''Bộ đội chủ lực Tây Nguyên - Quân đoàn 3 (1964-2005)'', trang 388.</ref>

'''Trên hướng Nam và Tây Nam''', 22 giờ ngày [[26 tháng 4]], [[Sư đoàn 5, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn bộ binh 5]] mở đầu chiến dịch trên hướng này bằng đòn đánh chia cắt Đường số 4 tại bốn điểm Rạch Chanh, ngã ba Nhị Thành, ấp Bình Yên, Phú Mỹ và áp sát thị xã Tân An, chi khu Thủ Thừa. Đến ngày [[27 tháng 4]], Sư đoàn 5 đã cắt hẳn Đường số 4 tại hai đoạn từ Bắc Tân An đến Bến Lức và từ Nam Tân An đến Tân Hiệp.<ref>''Lịch sử sư đoàn bộ binh 5 (1965-2005)'', trang 181.</ref> Sư đoàn 303 - Phước Long đánh chiếm tiểu khu Hậu Nghĩa và các chi khu Đức Hòa, Đức Huệ. Trung đoàn 27 Đặc công tập kích các chốt Bà Hom, Vĩnh Lộc, căn cứ ra đa Phú Lâm, mở hành lang cho [[Sư đoàn 9, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 9]] đột kích trên mũi tiến công chủ yếu.<ref>''Lịch sử sư đoàn 9'', Tập 1, trang 124.</ref> [[Sư đoàn 8, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 8]] ([[Các địa bàn quân sự của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân khu 8]]) tấn công các vị trí của [[Sư đoàn 22 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 22]] [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] dọc hai con sông [[Vàm Cỏ Đông]] và [[Sông Vàm Cỏ Tây|Vàm Cỏ Tây]], đưa một lực lượng thọc sâu tấn công thành phố Mỹ Tho, cắt đứt hoàn toàn Đường số 4, cô lập Sài Gòn với [[đồng bằng sông Cửu Long]].<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', trang 424.</ref> Mặc dù Tỉnh trưởng [[Long An (tỉnh)|Long An]] gọi điện cho tướng [[Nguyễn Khoa Nam]] yêu cầu cho dùng thuốc nổ phá hủy hai cầu Tân An và Bến Lức nhưng tướng Nam không đồng ý do các cầu này được dùng cho phương án dự phòng để rút [[Bộ Tổng Tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] từ Sài Gòn về [[Cần Thơ]]. Trên đường biển, Đô đốc [[Chung Tấn Cang]] cũng dành riêng một chiến hạm để di tản chính phủ [[Việt Nam Cộng hòa]] về Cần Thơ. Cả tướng [[Lê Văn Hưng]] và tướng [[Lê Minh Đảo]], những ''"người hùng Xuân Lộc"'' một thời cũng đặt hy vọng vào việc biến [[Quân đoàn IV (Việt Nam Cộng hòa)|Quân khu IV]] thành căn cứ để kéo dài cuộc chiến thêm một thời gian. Thế nhưng sự xuất hiện đột ngột của một đơn vị mới tương đương quân đoàn (Đoàn 232) của [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]] tại [[đồng bằng sông Cửu Long]] đã đặt những hy vọng và kế hoạch nói trên trước nguy cơ phá sản.<ref>Lê Đại Anh Kiệt, sđd, trang 186-187.</ref>

===Đợt 2===

====Tại hướng Bắc====
Do tiếp cận chiến trường muộn hơn các đơn vị khác, phải đến 16 giờ chiều ngày [[27 tháng 4]], [[Quân đoàn 1, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 1]] - Quân Giải phóng mới đưa được những đơn vị chủ lực của mình bước vào chiến đấu. Trên mũi tấn công chủ yếu, [[Sư đoàn 320, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 320B]] - được tăng cường Tiểu đoàn Xe tăng 66 của Lữ đoàn 202, một Đại đội Xe tăng độc lập, một Tiểu đoàn Công binh công trình, một Tiểu đoàn Pháo 130&nbsp;mm, có cụm pháo của Lữ đoàn Pháo binh 45 (''đoàn Tất Thắng'') yểm hộ - đã tấn công Chi khu Tân Uyên và sân bay Ông Lĩnh, đánh thông đoạn phía đông Đường 16, mở đường đột phá sâu vào trung tâm Sài Gòn, tiến đến [[Bộ Tổng Tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa]], một trong năm mục tiêu quan trọng nhất của chiến dịch.<ref>''Lịch sử Quân đoàn 1 (1973-2004)'', trang 115.</ref> Một số trận đánh ác liệt nổ ra tại Chi khu quân sự Tân Uyên, ngã ba Bình Chuẩn, Thuần Giáo, Búng, Tân Hiệp. Tiểu đoàn Bảo an 316 [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] và một Trung đội Cảnh sát Dã chiến tại Tân Uyên đã dựa vào công sự vững chắc, cầm cự được suốt đêm [[27 tháng 4]]. Trên đường tiến, Sư đoàn 320B chỉ để lại một số lực lượng đủ để cô lập các chốt chặn dọc đường của các Tiểu đoàn Bảo an 317, 321, 346; còn các lực lượng chủ yếu đều nhanh chóng vượt [[sông Sài Gòn]], tiến vào nội đô. Đến sáng [[28 tháng 4]], viên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 316 và 35 binh sĩ [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] còn sống sót đã đầu hàng. Đường tấn công của Quân đoàn 1 - QĐNDVN (Đường 16) từ Tân Uyên qua Búng đến Lái Thiêu đã được mở thông.<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 422-423.</ref><ref>''Lịch sử Quân đoàn 1 (1973-2004)'', trang 117-118.</ref>
[[Hình: Quân phục lính VNCH bỏ lại trên đường tháo chạy.jpg|nhỏ|trái|260px|Hàng loạt bộ quân phục mà lính [[Việt Nam Cộng hòa]] vứt bỏ lại trên đường rút chạy khi quân đội này thất bại và tan rã.|liên_kết=Special:FilePath/Quân_phục_lính_VNCH_bỏ_lại_trên_đường_tháo_chạy.jpg]]
Tại mũi thứ yếu, phát hiện [[Sư đoàn 312, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 312]] đang bao vây căn cứ Phú Lợi, tiến công Lai Khê; tướng [[Lê Nguyên Vỹ]], Tư lệnh [[Sư đoàn 5 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 5]] [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] sử dụng Chiến đoàn 7, có xe tăng yểm hộ, cố giải tỏa Đường 13 và 14, đồng thời tăng cường cho cứ điểm An Lợi. Nhưng khi đoàn xe di chuyển đến khu vực Tam Giáo thì rơi đúng vào mũi tấn công của chủ lực sư đoàn 312, có Lữ đoàn Xe tăng 202 (thiếu) yểm hộ. Sau khi bị bắn cháy ba chiếc xe đi đầu, Chiến đoàn 7 [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] đã bị tách khỏi chủ lực Sư đoàn 5 ở Lai Khê và toàn bộ Sư đoàn 5 cũng bị cô lập ở phía Bắc Thủ Dầu Một. Trên đường vào nội đô, Quân đoàn 1 còn phải khắc phục các bãi mìn, vật cản chống xe tăng, xe cơ giới, có chỗ rộng đến 100 m, dài hơn 200 m. Đến 15 giờ ngày [[29 tháng 4]], sau khi gỡ hết các mìn chống tăng, mở đường vòng tránh và sử dụng tù binh dẫn đường, Quân đoàn 1 đã tập kết trước cứ điểm [[Lái Thiêu (huyện)|Lái Thiêu]] và chỉ còn cách trung tâm Sài Gòn - Gia Định khoảng 15&nbsp;km.<ref>''Lịch sử Quân đoàn 1 (1973-2004)'', trang 119.</ref>

3 giờ sáng [[30 tháng 4]], Sư đoàn 320B tấn công đánh chiếm Lái Thiêu và Trung tâm huấn luyện quân sự Huỳnh Văn Lương, bức hàng hơn 2000 sĩ quan, binh lính [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]], trong đó có viên Chỉ huy trưởng trung tâm, Trung tá Nguyễn Văn Hinh và Trung tá Nguyễn Thái Bình, Chỉ huy trưởng Chi khu Lái Thiêu.<ref>''Lịch sử Quân đoàn 1 (1973-2004)'', trang 121.</ref> Trước nguy cơ bị tiêu diệt và tan rã, ngày [[29 tháng 4]], Chuẩn tướng [[Lê Nguyên Vỹ]], Tư lệnh thứ 19 của Sư đoàn 5 - [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] đã tự sát trong căn cứ. Đại tá [[Nguyễn Mạnh Tường]], phó Tư lệnh Sư đoàn 5, Tiểu khu trưởng Bình Dương, các viên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 7, 8, 9 đã kéo cờ trắng {{POW}} xin hàng. 10 giờ sáng [[30 tháng 4]], Sư đoàn 312 đã đánh chiếm xong các căn cứ Lai Khê, Bến Cát, Lái Thiêu. Cụm phòng thủ phía Bắc Sài Gòn của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] tan vỡ.<ref>Dương Hảo, sđd, trang 259.</ref>

Từ 9 giờ ngày [[30 tháng 4]], Quân đoàn 1 lần lượt đánh chiếm Bộ Tư lệnh Thiết giáp, Bộ Tư lệnh Lục quân công xưởng, Tổng kho Quân nhu, Tổng y viện [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]], căn cứ 31, căn cứ 60, quận lỵ [[Gò Vấp]], Trung tâm Truyền tin Điện tử; đánh tan cụm phòng thủ Bắc cầu Bình Triệu do các Thiết đoàn 15, 18, 22 của Lữ đoàn 3 Kỵ binh và 2 Tiểu đoàn Dù chốt giữ, thu 144 xe tăng, xe thiết giáp, bắt hơn 1500 tù binh. Lúc 10 giờ 30 phút, Sư đoàn 320B đánh chiếm Bộ Tổng Tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa, Sư đoàn 312 đánh chiếm trụ sở Bộ Quốc phòng [[Việt Nam Cộng hòa]]. Những mục tiêu quan trọng cuối cùng trong nội đô Sài Gòn được giao cho Quân đoàn 1 chiếm lĩnh đều được giải quyết trong ngày [[30 tháng 4]].<ref>''Lịch sử Quân đoàn 1 (1973-2004)'', trang 128-130.</ref> Tại các mục tiêu quan trọng bị đánh chiếm như Bộ Tổng Tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa, Bộ Tư lệnh Hải quân Việt Nam Cộng hòa, Bộ Quốc phòng Việt Nam Cộng hòa, Tổng nha Cảnh sát: [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|QGP]] thu được rất nhiều tài liệu cơ mật của các cơ quan này. Tất cả đều được giao cho Bộ Tổng Tham mưu [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng miền Nam]] và Công an Giải phóng miền Nam Việt Nam quản lý, khai thác.<ref>''Chiến dịch Hồ Chí Minh qua hồi ức của các vị tư lệnh và chính ủy'', trang 268.</ref>

====Tại hướng Tây Bắc====
Đêm [[28 tháng 4]], Bộ Tư lệnh [[Quân đoàn 3, Quân đội Nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 3]] [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|QGP]] đã điều động [[Sư đoàn 320, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 320A]] (thiếu) tiềm nhập vào khu vực [[Củ Chi (huyện)|Củ Chi]] bằng một cuộc hành quân bí mật ban đêm. Đơn vị này được tăng cường một Tiểu đoàn Pháo 155&nbsp;mm, một Trung đoàn Phòng không. 5 giờ 30 phút sáng ngày [[29 tháng 4]], các đơn vị này bất ngờ nổ súng tấn công căn cứ [[Đồng Dù]], sở chỉ huy của [[Sư đoàn 25 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 25]] - Quân lực Việt Nam Cộng hòa do Chuẩn tướng [[Lý Tòng Bá]] làm Sư đoàn trưởng. Tại căn cứ này, tướng Bá nắm trong tay hơn 3000 quân, 34 xe tăng, xe bọc thép, 4 khẩu pháo [[M107]] 175&nbsp;mm, 4 khẩu 155&nbsp;mm, 10 khẩu 105&nbsp;mm để thực hiện ý đồ tử thủ đến cùng. Sau cuộc pháo kích kéo dài 2 giờ đồng hồ, Sư đoàn 320A và các đơn vị phối thuộc tràn vào căn cứ Đồng Dù. Lúc 8 giờ, ba chiếc xe tăng [[T-54/55|T-54]] được phối thuộc cho Sư đoàn 320A bị bắn cháy tại cửa mở nhưng cũng đổi được ba chiếc [[M48 Patton|M-48]] của Trung đoàn 10 Thiết giáp Quân lực Việt Nam Cộng hòa đóng tại căn cứ này. Lúc 9 giờ 30 phút, Đại tá [[Kim Tuấn|Nguyễn Kim Tuấn]] và Ban Chỉ huy Sư đoàn 320A điều Trung đoàn 9 và 8 xe tăng còn lại của Tiểu đoàn Thiết giáp từ lực lượng dự bị tiếp tục tăng cường cho Trung đoàn 48 tấn công dứt điểm căn cứ Đồng Dù.<ref>''Bộ đội chủ lực Mặt trận Tây Nguyên - Quân đoàn 3 (1964-2005)'', trang 370-371.</ref> Đến 10 giờ 30 phút cùng ngày, các chốt kháng cự của Sư đoàn 25 - [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] tại Đồng Dù lần lượt bị dập tắt. Quân lực Việt Nam Cộng hòa điều Trung đoàn 46 từ Trảng Bàng phản kích nhưng đã bị Trung đoàn 9 chặn đứng. 11 giờ cùng ngày, Sư đoàn 320A hoàn thành việc đánh chiếm căn cứ Đồng Dù. Chuẩn tướng Tư lệnh Sư đoàn 25 [[Lý Tòng Bá]] và Đại tá Sư đoàn phó Trần Thăng Chức chạy trốn ra rừng cao su Bắc Hà nhưng đã bị du kích [[Củ Chi (huyện)|Củ Chi]] phục bắt.<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 420.</ref> Và ngày này trở thành ngày kỷ niệm giải phóng Củ Chi.
[[Hình: ARVN helicopter.jpg|nhỏ|phải|220px|Một lính [[Việt Nam Cộng hòa]] bám vào một chiếc trực thăng [[Bell UH-1 Iroquois|UH-1]] để di tản.]]
Căn cứ Đồng Dù thất thủ làm cho phía sau tuyến phòng thủ vòng ngoài của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] từ Củ Chi đến Gò Dầu Hạ bị hở sườn, hở lưng. [[Sư đoàn 316, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 316]] tại Phước Mỹ, Phước Hiệp, Trảng Bàng chuyển từ thế vây ép sang thế tấn công vào Liên đoàn 32 Biệt động quân, bắt sống Trung tá Liên đoàn trưởng Lê Khải Toàn, đồng thời tiêu diệt các lực lượng còn sót lại của Sư đoàn 25 [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] và lực lượng Biệt động quân trên Đường số 1 và 2, chiếm chi khu Trảng Bàng, giải phóng hầu hết tỉnh [[Tây Ninh]]. [[Sư đoàn 10, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 10]] được tăng cường Trung đoàn 64 (từ Sư đoàn 320A), Trung đoàn Xe tăng 273, Trung đoàn Đặc công 198 đã chia thành 2 hướng và mở cuộc tấn công từ Củ Chi vào Liên đoàn 9 Biệt động quân và hai Liên đoàn Bảo an tại Hậu Nghĩa, phát triển đến khu vực cầu Bông và chiếm cầu chỉ sau 50 phút giao chiến. Mũi thứ hai của cánh quân này là Trung đoàn 28 đánh chiếm cầu Sáng, thành Quan Năm, quận lỵ Hóc Môn, Quân trường Quang Trung, đến trưa ngày 29 đã có mặt tại ngã tư Bà Quẹo; Trung đoàn Gia Định được tăng cường Tiểu đoàn 195 gây thiệt hại cho một Đại đội Biệt động quân ở Tân Thới Thượng, tiến công các chi khu Xuân Thế Thượng, Tân Thới Thất rồi phát triển ra Quốc lộ 1, làm chủ Tham Lương. Tại khu nhà máy dệt Vinatexco và ngã tư Bảy Hiền, [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] sử dụng một Tiểu đoàn Biệt động quân, một Tiểu đoàn Bảo an và một Chi đoàn Thiết giáp tổ chức chống cự nhưng bị đánh tan lúc 19 giờ 30 phút cùng ngày sau ba đợt phản kích. Cánh cửa phía Tây Bắc Sài Gòn đã được mở ra.<ref name="lskccmcn421">''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 421.</ref>

5 giờ 30 phút sáng [[30 tháng 4]], sau một trận pháo kích từ tất cả các cỡ súng lớn của Quân đoàn, Sư đoàn 10 và hai Đại đội Xe tăng của Trung đoàn Thiết giáp 273 - [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam]] tấn công sân bay Tân Sơn Nhất, Bộ Tư lệnh Thiết giáp, Bộ Tư lệnh Không quân và Sở Chỉ huy Trung đoàn 5 Không quân [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]]. Lữ đoàn Dù 4 (thiếu), một Tiểu đoàn của Liên đoàn Bảo an 391 cùng hai Đại đội Quân cảnh của Quân lực Việt Nam Cộng hòa lùi về phòng thủ tại khu vực cổng số 5 của sân bay nhưng chỉ chống cự được hơn một giờ và tan rã sau hai đợt tập kích. Đến 10 giờ 30 phút, Sư đoàn 10 với sự dẫn đầu của nữ biệt động Nguyễn Thị Trung Tiên đã tiến vào sân bay Tân Sơn Nhất qua hai cổng 4, 5 và hầu như đã chiếm trọn [[Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất|sân bay Tân Sơn Nhất]], khu ra đa điều hành không lưu, Sở Chỉ huy Sư đoàn 5 Không quân, Sở Chỉ huy Sư đoàn Dù,<ref>''Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 (Biên niên sự kiện)'', trang 218.</ref> bắt liên lạc với hai phái đoàn [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]] và [[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] tại [[trại Davis]]. Sư đoàn 320A tách Trung đoàn 28 sang phối hợp với Quân đoàn 1 đánh chiếm Bộ Tổng Tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa, điều Trung đoàn 64 có một Đại đội Xe tăng K-63 ([[PT-85]]) đi kèm tiến về phía sau [[Dinh Độc Lập]] qua đường [[Lê Văn Duyệt]] và đường [[Hồng Thập Tự]] còn Trung đoàn 24 và 2 tiểu đoàn thuộc Lữ đoàn Xe tăng 273 thì phối hợp với Trung đoàn 48 Sư đoàn 320B (Quân đoàn 1) đánh chiếm Bộ Tổng Tham mưu [[Việt Nam Cộng hòa]]. Khi các đơn vị này đến nơi thì các đơn vị phái đi trước của Lữ đoàn Xe tăng 203 và Trung đoàn 66 (Sư đoàn 304) đã có mặt tại [[Dinh Độc Lập]] trước đó 30 phút.<ref>''Bộ đội chủ lực Mặt trận Tây Nguyên - Quân đoàn 3 (1964-2005)'', trang 376-377.</ref> Ngoài ra 2 Trung đoàn 316 và 320 thì tiếp tục truy quét Sư đoàn 25 Quân lực Việt Nam Cộng hòa, giải phóng Củ Chi, Hóc Môn và Tây Ninh.

====Tại hướng Đông Bắc====
Chướng ngại cuối cùng đối với [[Quân đoàn 4, Quân đội Nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 4]] [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|QGP]] trên đường tiến vào Sài Gòn là khu phòng thủ Hố Nai - Long Bình - Tam Hiệp do những lực lượng còn lại của [[Sư đoàn 18 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 18]], 2 tiểu đoàn còn lại của Lữ đoàn Kỵ binh Thiết giáp số 3 và Liên đoàn Bảo an 318 phòng thủ. Tại đây, tướng [[Lê Minh Đảo]] đã cho đào 4 lớp hào chống tăng, đặt âm các xe tăng trong công sự, hình thành nhiều ổ đề kháng cố định và cơ động. Để giải quyết nhanh cụm phòng thủ này, ngày [[29 tháng 4]], tướng [[Hoàng Cầm (tướng)|Hoàng Cầm]] một mặt sử dụng một trung đoàn của [[Sư đoàn 341, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 341]] và Trung đoàn Pháo binh 55 dùng hỏa lực chế áp các cứ điểm phòng thủ của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]], mặt khác điều hai trung đoàn 266 và 270 phối hợp với [[Sư đoàn 6, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 6]] vòng qua cụm chốt đánh chiếm [[sân bay Biên Hòa]], Sở Chỉ huy Quân đoàn III - [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]], Sở Chỉ huy Sư đoàn 3 Không quân, trận địa pháo Hốc Bà Thức và [[Tổng kho Long Bình]].<ref>''Lịch sử Quân đoàn 4 - Binh đoàn Cửu Long (1974-2004)'', trang 116-117.</ref> 4 giờ sáng ngày [[30 tháng 4]], [[Sư đoàn 7, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 7]] (Quân đoàn 4) đã có mặt tại cầu Ghềnh. Do cầu yếu (trọng tải 12 tấn/lượt xe), toàn bộ xe tăng của Quân đoàn 4 phải di chuyển qua cầu Xa lộ để vào Sài Gòn. Tại ngã ba Tam Hiệp, tướng [[Lê Minh Đảo]] cố gắng lập một cụm chốt phòng ngự nhưng cũng bị đánh tan lúc 11 giờ trưa ngày [[30 tháng 4]]. 12 giờ 30 phút, các đơn vị phái đi trước của Trung đoàn 14, Sư đoàn 7, Quân đoàn 4 hội quân với Trung đoàn 66, [[Sư đoàn 304, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 304]], [[Quân đoàn 2, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 2]] tại [[Dinh Độc Lập]] đúng lúc Tổng thống [[Dương Văn Minh]] đọc xong lời tuyên bố đầu hàng không điều kiện trên [[Đài Vô tuyến Việt Nam|Đài phát thanh Sài Gòn]].<ref name="lskccmcn421"/>

====Tại hướng Tây Nam====
Đêm [[29 tháng 4]], [[Sư đoàn 9, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 9]] đảm nhận mũi tấn công chủ yếu của [[đoàn 232]] cùng với hai tiểu đoàn xe tăng sau khi vượt qua các chướng ngại đồng lầy, sông nước tại [[Long An (tỉnh)|Long An]] đã sử dụng Trung đoàn 1 đánh chiếm cầu Bà Lác, ngã năm Vĩnh Lộc, theo đường [[Lê Văn Duyệt]] tấn công Bộ Tư lệnh [[Biệt khu Thủ đô]]; Trung đoàn 2 được tăng cường 7 xe tăng [[T-54/55|T-54]], 16 xe bọc thép [[BTR-60]], 2 xe [[M-113]] hình thành mũi tấn công thứ hai vào Bộ Tư lệnh [[Biệt khu Thủ đô]] qua ngả An Ninh, Mỹ Hạnh. Trung đoàn 3 của sư đoàn này có 3 xe tăng [[T-54/55|T-54]], 6 xe [[BTR-60]] đã tiêu diệt Sở Chỉ huy Liên đoàn 8 và Tiểu đoàn quân 88 trên tuyến vành đai Đại Hàn; tiếp đó đánh tan Tiểu đoàn Bảo an 327 ở nam Vĩnh Lộc, diệt chi khu Bà Hom, đánh chiếm trường đua Phú Thọ. Mặc dù bị hai phi đội [[Cessna A-37 Dragonfly|A-37]] của Sư đoàn 4 - [[Không lực Việt Nam Cộng hòa]] từ [[Cần Thơ]] lên đánh bom trúng đội hình đi đầu nhưng các đơn vị này vẫn vây chặt được Bộ Tư lệnh Biệt khu Thủ đô. Không còn đường thoát, lúc 10 giờ 30 phút ngày [[30 tháng 4]], tướng [[Lâm Văn Phát]], Tư lệnh [[Biệt khu Thủ đô]] đã dẫn các thuộc cấp ra đầu hàng {{POW}} và kêu gọi sĩ quan, binh sĩ thuộc quyền hạ vũ khí, chấm dứt kháng cự.<ref name="lskccmcn438">''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 438.</ref>

Trong khi đó Trung đoàn 24 cùng Đặc công diệt đồn Bình Hưng Đông, chiếm giữ [[cầu Nhị Thiên Đường]], [[cầu Chữ Y]], Bộ Tư lệnh Cảnh sát Quốc gia. Trung đoàn 88 diệt chi khu Bà Hom, tiến công đồn Ông Thìn, ngã ba An Phú, khu Nhà Bè. Trung đoàn 16 đánh chiếm ga An Lộc, [[cầu Bình Điền]]. [[Sư đoàn 5, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 5]] tấn công tiêu diệt và bức hàng toàn bộ [[Sư đoàn 22 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 22]] và các Liên đoàn Biệt động quân của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]], cùng lực lượng địa phương đánh chiếm thị xã Tân An, chi khu Thủ Thừa. Các đơn vị đặc công chiếm các quận [[Tân Bình (quận)|Tân Bình]], [[Bình Chánh (huyện)|Bình Chánh]] và [[Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ|khu Rừng Sác]].

====Tại hướng Đông Nam====
Đây là hướng tấn công chủ yếu của [[Quân đoàn 2, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 2]] và đồng thời cũng là hướng phản kích quyết liệt nhất của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] để mở đường máu thoát ra biển qua sông Lòng Tàu và căn cứ hải quân [[Cát Lái]]. Vì vậy cuộc chiến ở khu vực này cũng diễn ra ác liệt không kém các cuộc chiến tại hướng Đông, Bắc và Tây Bắc Sài Gòn.<ref>''Lịch sử Quân đoàn 2 (1974 - 2004)'', trang 282.</ref> Sáng [[28 tháng 4]], những đơn vị còn lại của hai Lữ đoàn Thủy quân Lục chiến và Chiến đoàn 322 [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] mới được điều từ lực lượng dự bị ra đã dùng hơn 20 tàu đổ bộ của hải quân bất ngờ mở cuộc phản kích vào Lữ đoàn Pháo binh 164 và Sở Chỉ huy [[Sư đoàn 325, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 325]]. Trung đoàn Pháo binh 84 (thuộc Sư đoàn 325) và Trung đoàn Cao xạ 824 ([[Quân chủng Phòng không - Không quân, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn Phòng không 673]]) đã lập tức dùng hỏa lực pháo bắn thẳng phá vỡ đội hình phản kích của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]], bắn chìm 7 tàu của Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Đến 15 giờ chiều ngày [[28 tháng 4]], Trung đoàn 101 (Sư đoàn 325) đã tiếp cận chiến trường, giành lại trận địa, đẩy các lực lượng phản kích của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] lùi về [[Cát Lái]]. Sáng [[29 tháng 4]], [[Sư đoàn 304, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 304]] [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|QGP]] tổ chức hai mũi đột kích vu hồi gồm Trung đoàn 24, Trung đoàn 9 và một Đại đội Xe tăng của Lữ đoàn 203. Đến 10 giờ cùng ngày, các đơn vị này đã dập tắt các ổ đề kháng của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]], làm chủ tình hình ở khu vực Nước Trong và ngã ba Đường 15.<ref>''Lịch sử Quân đoàn 2 (1974 - 2004)'', trang 284.</ref> Trưa [[29 tháng 4]], các tướng [[Hoàng Cầm (tướng)|Hoàng Cầm]] (Tư lệnh [[Quân đoàn 4, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 4]]) và [[Nguyễn Hữu An]] (Tư lệnh [[Quân đoàn 2, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân đoàn 2]]) đều nhận được mật lệnh của Bộ Chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh: "Tấn công vào nội đô Sài Gòn từ 16 giờ cùng ngày"; sớm hơn dự kiến 12 giờ. 14 giờ chiều [[29 tháng 4]], Quân đoàn 2 đã đánh chiếm các mục tiêu còn lại tại [[Nhơn Trạch (huyện)|Nhơn Trạch]], bến phà Cát Lái, khu kho hậu cần Thành Tuy Hạ, vượt [[sông Đồng Nai]] đánh chiếm căn cứ hải quân [[Cát Lái]].<ref name="lskccmcn438"/>
[[Tập tin:BuiQuangThan.jpg|nhỏ|phải|256px|Các xe tăng số 390 (trái) và số 843 (phải) của [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam]] tiến vào [[Dinh Độc Lập]] trưa ngày [[30 tháng 4]] năm [[1975]].]]
Tối [[29 tháng 4]], lực lượng đột kích sâu của Quân đoàn 2 đã sẵn sàng tiến quân từ Long Nha. Cụm quân này gồm có Lữ đoàn 203 Tăng - Thiết giáp đi đầu và đi giữa đội hình, Trung đoàn 66 Bộ binh Cơ giới (có hơn 50 xe ô tô chở quân), một Đại đội Bộ binh Cơ giới của Trung đoàn 18 sử dụng xe thiết giáp [[Cadillac Gage Commando|V-100]], Tiểu đoàn 7 Cao xạ (Trung đoàn 284), một Đại đội Tên lửa Phòng không [[Strela 2|Strela-2]] (A-72), Tiểu đoàn 4 Pháo binh (Lữ đoàn 164), hai Đại đội Pháo 85&nbsp;mm (Trung đoàn 68, Sư đoàn 304), một Tiểu đoàn Công binh và hai Đại đội Cầu phà (Lữ đoàn Công binh 219). Lực lượng đột kích sâu được lệnh bỏ qua các ổ đề kháng lẻ của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]], để lại cho Trung đoàn 18 (Sư đoàn 325) hành quân theo sau giải quyết. Mục tiêu cuối cùng là tiến thẳng đến [[Dinh Độc Lập]].<ref>''Lịch sử Quân đoàn 2 (1974 - 2004)'', trang 286.</ref>

Sáng [[30 tháng 4]], cụm đột kích sâu nhanh chóng dập tắt các ổ đề kháng của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] tại cầu Xa Lộ, Căn cứ Rạch Chiếc, căn cứ Nguyễn Huệ, Học viện Cảnh sát, [[cầu Sài Gòn]]. Pháo binh [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] trụ lại tại căn cứ [[Thủ Đức (thành phố)|Thủ Đức]] dùng hỏa lực súng cối và súng chống tăng [[M72 LAW|M-72]] chặn đánh và chia cắt đội hình Tiểu đoàn Xe tăng 5 (Lữ đoàn 203). Một phân đội của Lữ đoàn 203 liền kéo vào tiêu diệt nhóm pháo binh này. Tại đây ''xe tăng 707'' của lữ đoàn đã phải chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và người cuối cùng.<ref>''Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 (Biên niên sự kiện)'', trang 221.</ref> Đến 9 giờ sáng [[30 tháng 4]], sau khi dồn bộ phận còn lại của đối phương vào trong căn cứ Thủ Đức, Tiểu đoàn 5 để lại cụm quân này cho Trung đoàn 18 (Sư đoàn 325) xử lý và đuổi theo các đơn vị đi đầu lúc này đã đến [[cầu Sài Gòn]]. Sau khi đánh tan sức kháng cự của 8 xe tăng có sự phối hợp của 6 tàu chiến hải quân [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] đậu tại Tân Cảng, cụm đột kích sâu nhanh chóng vượt qua [[cầu Sài Gòn]] tiến vào đường [[Hồng Thập Tự]],<ref>''Lịch sử Quân đoàn 2 (1974 - 2004)'', trang 287.</ref> nhưng cũng mất 4 xe tăng và Tiểu đoàn trưởng Ngô Văn Nhỡ của Lữ đoàn Xe tăng 203 hi sinh.<ref>''Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 (Biên niên sự kiện)'', trang 222.</ref>

Sau khi tiêu diệt cụm chốt cuối cùng của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] tại [[cầu Thị Nghè]] gồm 4 xe tăng và 6 lô cốt chỉ trong vòng 15 phút, Tiểu đoàn Xe tăng 1 (Lữ đoàn 203) đã tiếp cận cổng [[Dinh Độc Lập]] qua ngả [[Thảo Cầm Viên]]. Xe tăng 843 lao vào húc cánh cổng phụ bên trái của dinh nhưng bị kẹt lại. Còn xe tăng 390 do Chính trị viên Đại đội [[Vũ Đăng Toàn]] chỉ huy húc đổ cánh cổng chính và tiến vào sân [[Dinh Độc Lập]].<ref>[[Trần Bạch Đằng]], ''Võ Nguyên Giáp trong cuộc trường chinh thế kỷ'', Nhà Xuất bản Văn hóa Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh, 2007. Trang 680.</ref> Đại đội trưởng [[Bùi Quang Thận]] ra khỏi xe 843, lấy lá cờ [[Tập tin:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|25px]] trên xe của mình đem vào treo lên cột cờ trên nóc [[Dinh Độc Lập]] lúc 11 giờ 30 phút.<ref name="lskccmcn448">''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 448.</ref>

Ít phút sau, Đại úy [[Phạm Xuân Thệ]], Trung đoàn phó Trung đoàn 66 và hai Đại đội Bộ binh đã có mặt tại [[Dinh Độc Lập]]. Toàn bộ Nội các của chính quyền [[Việt Nam Cộng hòa]] có mặt tại dinh lúc đó gồm: Tổng thống [[Dương Văn Minh]], Phó tổng thống [[Nguyễn Văn Huyền]], Thủ tướng [[Vũ Văn Mẫu]], Phó thủ tướng [[Bùi Tường Huân]], Tổng trưởng Kinh tế [[Nguyễn Văn Hảo]], Tổng trưởng Thông tin [[Lý Quí Chung]], Tổng trưởng Thương mại và Kỹ nghệ [[Nguyễn Văn Diệp]], Tổng trưởng Tài chính [[Lê Quang Trường]], Thứ trưởng Thông tin Nguyễn Văn Ba, Thứ trưởng Quốc phòng Bùi Thế Dũng, Phụ tá Tổng Tham mưu trưởng [[Nguyễn Hữu Hạnh]], Chánh văn phòng Phủ Thủ tướng Vũ Trang Chiêm.<ref name="lskccmcn448"/> Tại đây, ông [[Dương Văn Minh]] nói: ''"Chúng tôi chờ cách mạng đến để bàn giao chính quyền"''. Ông [[Phạm Xuân Thệ]] tuyên bố: ''"Các ông chẳng còn gì để bàn giao, các ông phải đầu hàng vô điều kiện"''. 11 giờ 45 phút ngày [[30 tháng 4]] năm [[1975]], ông [[Phạm Xuân Thệ]] và các sĩ quan dưới quyền đã đưa ông [[Dương Văn Minh]] ra đài phát thanh tuyên bố đầu hàng vô điều kiện.<ref>''Lịch sử sư đoàn 304'', Tập 2, trang 182.</ref><ref>Gabriel Kolko, sđd, trang 451.</ref>

===Các diễn biến chính trị, ngoại giao===
{{chính|Chiến dịch "Gió lốc"}}
{{Xem thêm|Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975}}
[[Tập tin:Cable from Donald Rumsfeld, Assistant to the President for White House Operations, to Graham Martin, Ambassador to... - NARA - 186725.tif|nhỏ|phải|200px|Điện của Donald Rumsfeld, Trợ lý [[Tổng thống Hoa Kỳ]] từ [[Nhà Trắng]] gửi cho [[Graham Martin]], Đại sứ Hoa Kỳ tại Sài Gòn thông báo việc tiến hành cuộc di tản "Gió lốc".]]

Cho đến ngày [[21 tháng 4]], khi các tuyến phòng thủ [[Phan Rang – Tháp Chàm|Phan Rang]] và [[Xuân Lộc (huyện)|Xuân Lộc]] lần lượt sụp đổ, [[Nguyễn Văn Thiệu]] đã từ chức và bay sang [[Đài Loan]], nhường lại ghế Tổng thống [[Việt Nam Cộng hòa]] cho [[Trần Văn Hương]], [[người Pháp]] vẫn tin rằng họ có thể dàn xếp được một giải pháp chính trị. Tại [[Paris]], ông [[Jean Sauvagnargues]], Bộ trưởng Ngoại giao [[Cộng hòa Pháp]] đã nhiều lần triệu kiến Đại sứ [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]] Phạm Văn Ba và Trưởng đoàn đại diện [[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] Võ Văn Sung đến trụ sở Bộ Ngoại giao để tham vấn và liên tiếp đưa ra các đề nghị về một giải pháp chính trị. Phía Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tuyên bố đàm phán chỉ bắt đầu khi chính quyền [[Nguyễn Văn Thiệu]] phải ra đi. Phía Pháp đồng thuận và chuẩn bị phương án đưa [[Dương Văn Minh]] lên thay để tạo điều kiện cho đàm phán được tiến hành.<ref>Võ Văn Sung, sđd, trang 204.</ref> Tại Sài Gòn, ngay khi bắt đầu chiến dịch di tản [[người Mỹ]] khỏi miền Nam, Đại sứ Hoa Kỳ Martin cũng tìm gặp trao đổi với Đại sứ Pháp Jean Marie Merillon về khả năng mở ra một giải pháp chính trị. Ngày [[21 tháng 4]], hai ông này đã gặp [[Nguyễn Văn Thiệu]] để bàn về việc đưa [[Dương Văn Minh]] lên ghế tổng thống nhưng Nguyễn Văn Thiệu lại yêu cầu ''"làm đúng Hiến pháp"''. Điều đó có nghĩa là Phó Tổng thống [[Trần Văn Hương]] sẽ lên thay. Và cả hai vị đại sứ [[Hoa Kỳ]] và [[Pháp]] chấp nhận một giải pháp trung gian với chức vụ thủ tướng được trao cho Dương Văn Minh. Mặc dù không thể lật ngược được tình huống nhưng việc chậm trễ khi đưa ông [[Dương Văn Minh]] lên ghế tổng thống đã không cho các quan chức [[CIA]] ở Sài Gòn thêm bất cứ một cơ hội nào để thực hiện một giải pháp thương lượng.<ref>Frank Snepp, sđd, trang 205.</ref>

Trong lúc vội vã tìm kiếm sự ủng hộ của "[[Thành phần thứ ba|lực lượng thứ ba]]" để làm một giải pháp thương lượng, ngày [[28 tháng 4]], ông [[Dương Văn Minh]] đã bổ nhiệm ông Triệu Quốc Mạnh, là người được phía [[Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam]] và [[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] cài vào "lực lượng thứ ba", vào chức vụ Giám đốc Cảnh sát Đô thành. Lấy cớ thực hiện ý định của tổng thống, ông Mạnh đã giải tán các phòng cảnh sát đặc biệt, các bộ chỉ huy cảnh sát các quận và các tổ chức cảnh sát ở cơ sở. Ông còn lệnh cho các đồn cảnh sát không được nổ súng và cho phép các sĩ quan cảnh sát được về nhà để lo cho gia đình. Những hoạt động của ông Triệu Quốc Mạnh đã vô hiệu hóa gần như toàn bộ lực lượng cảnh sát tại Sài Gòn từ ngày [[29 tháng 4]].<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', trang 444.</ref>
[[Tập tin:Surrender letter of Duong Van Minh.JPG|nhỏ|trái|200px|Lời tuyên bố đầu hàng của ông [[Dương Văn Minh]] và lời chấp nhận đầu hàng của đại điện [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam]]]]
19 giờ ngày [[28 tháng 4]], ngay sau khi tân Tổng thống [[Dương Văn Minh]] vừa thu âm xong bản tuyên bố của mình với yêu cầu cả hai bên ngừng bắn, thương lượng để bàn giao chính quyền thì ông Vanussème, tùy viên quân sự và an ninh của Đại sứ quán Pháp tại Sài Gòn xuất hiện. Ông này yêu cầu ngưng phát cuộn băng và đưa ra một đề nghị khiến ông [[Dương Văn Minh]] cũng phải kinh ngạc vì sợ mình nghe nhầm. Đề nghị đó là: chính quyền mới do ông [[Dương Văn Minh]] đứng đầu hãy ra tuyên bố chống [[Liên Xô]] và kêu gọi [[Bắc Kinh]] can thiệp, ngăn chặn cộng sản [[Việt Nam]] tiến vào Sài Gòn. Ông ta nói có những nguồn tin ở [[Washington]], [[Paris]] và [[Bắc Kinh]] cho biết [[Trung Quốc]] không ủng hộ một thắng lợi hoàn toàn của [[Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam]] và [[Cộng hòa miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]]. Vanusseme còn nói cứng: ''"[[Trung Quốc]] sẽ vào và các ông sẽ đứng vững"''. Tuy nhiên, ông Dương Văn Minh đã lấy cớ không còn thời gian và Sài Gòn không có liên lạc trực tiếp với Bắc Kinh để từ chối đề nghị của Vanussème. Ông Dương Văn Minh, vốn đã được Ban Binh vận [[Trung ương Cục miền Nam]] thông qua em trai là [[Dương Văn Nhựt]] (bí danh Mười Ty, Đại tá Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam) và gia đình thuyết phục từ trước, đã từ chối và nói: 
{{cquote|''Tôi cảm ơn thiện chí của ông, nhưng trong đời tôi, tôi đã từng làm tay sai cho [[Pháp]], rồi tay sai cho [[Hoa Kỳ|Mỹ]], đã quá đủ rồi. Tôi không thể tiếp tục làm tay sai cho [[Trung Quốc]]''.<ref>Nguyễn Hữu Thái. Hồi ức "Dương Văn Minh và tôi" năm 2008.</ref>|}}

Vào lúc 19 giờ 30 phút ngày [[28 tháng 4]], ông ra lệnh cho phát cuộn băng đã ghi âm với lời kêu gọi ''"những người anh em ở phía bên kia ngừng bắn để thu xếp một giải pháp bàn giao chính quyền"'' nhưng Đài phát thanh Hà Nội cũng như những đại diện của [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]] và [[Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] ở [[Paris]] vẫn chỉ có một yêu cầu là phía [[Việt Nam Cộng hòa]] phải đầu hàng không điều kiện.<ref>Võ Văn Sung, sđd, trang 206.</ref> Sau này, khi trả lời phỏng vấn của một số nhà báo tại Sài Gòn về quyết định đầu hàng ngày [[30 tháng 4]] của mình, ông [[Dương Văn Minh]] cho rằng: ''Sài Gòn và xã hội miền Nam đã mục ruỗng, nhất là càng về cuối thì tình hình càng trở nên hỗn loạn, không sao kiểm soát được... Trước sức mạnh vũ bão của quân Giải phóng, [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] không còn đủ sức chống cự, chỉ có quyết định đầu hàng không điều kiện là điều hợp thời duy nhất mà thôi''.<ref>Dương Hảo, sđd, trang 280-281.</ref> Tại [[Hội nghị La Celle Saint Cloud]], phái đoàn [[Cộng hòa miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] tuyên bố: ''"Xây dựng [[miền Nam Việt Nam]] hòa bình, độc lập, hòa hợp dân tộc, dân chủ, trung lập, tiến tới hòa bình thống nhất Tổ quốc"'' khi được hỏi về chủ trương của họ sau khi [[Việt Nam Cộng hòa]] đầu hàng.<ref>[http://baoquocte.vn/paris-3041975-1477.html Paris, 30/4/1975]</ref>

==Các diễn biến tại đồng bằng sông Cửu Long==

===Kế hoạch mật khu phá sản===
Trong các diễn biến của [[Chiến dịch Mùa Xuân 1975|Cuộc Tổng tấn công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975]], [[Quân đoàn IV (Việt Nam Cộng hòa)|Quân đoàn IV]] [[Việt Nam Cộng hòa]] tại [[đồng bằng sông Cửu Long]] là đơn vị ít chịu thiệt hại nhất. Ngay sau các cuộc thất thủ tại [[Chiến dịch Tây Nguyên|Tây Nguyên]], [[Chiến dịch Huế - Đà Nẵng|Huế - Đà Nẵng]], theo lệnh của [[Bộ Tổng Tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa]], tướng [[Nguyễn Khoa Nam]], Tư lệnh Quân đoàn đã hoàn chỉnh kế hoạch lập "mật khu" để giữ [[đồng bằng sông Cửu Long]] làm căn cứ tiếp tục chống cự nếu Sài Gòn thất thủ. Tướng Nam hy vọng với ba Sư đoàn Bộ binh [[Sư đoàn 7 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|7]], [[Sư đoàn 9 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|9]], [[Sư đoàn 21 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|21]] còn tương đối nguyên vẹn trong tay, gần nửa triệu địa phương quân và phòng vệ dân sự, cộng với các lực lượng còn sống sót rút từ các quân khu đã thất thủ về, ông ta có thể lập được vành đai Alpha xung quanh thành phố [[Cần Thơ]], trung tâm chỉ huy của Quân đoàn. Trong trường hợp không giữ được Cần Thơ, tướng Nam còn có phương án dựa vào tuyến biên giới [[Việt Nam]] - [[Campuchia]] với dãy núi Thất Sơn và các vùng có đông tín đồ [[Phật giáo Hòa Hảo]], có hàng trăm hang động hiểm trở để cầm cự lâu dài và chờ thời cơ phản công. Trong [[tháng 4]] năm [[1975]], một số công trình kiên cố dự định sử dụng cho [[Bộ Tổng Tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] rút về đây đã được xây dựng.<ref>Hồi ức của Đại tá Lê Nguyên Bình, ''dẫn theo'' Lê Đại Anh Kiệt, sđd, trang 185-186.</ref> Các tướng [[Lê Minh Đảo]] và [[Lê Văn Hưng]] cũng đặt nhiều hy vọng vào kế hoạch này khi từ chối lời mời của tướng [[Nguyễn Hữu Hạnh]] đề nghị các ông này quay về Sài Gòn hợp tác với tướng [[Dương Văn Minh]].<ref>Hồi ức của Phạm Thị Kim Hoàng, ''dẫn theo'' Lê Đại Anh Kiệt, sđd, trang 188.</ref>

Tuy nhiên, kế hoạch này đã không thể thực hiện được do một số tướng tá cấp dưới đã bỏ chạy, bộ máy chỉ huy của [[Quân đoàn IV (Việt Nam Cộng hòa)|Quân đoàn IV]] đã rối loạn đến mức không thể điều khiển được các đơn vị dưới quyền trong khi các lực lượng cách mạng đang ở thế áp đảo. Đến 10 giờ ngày [[30 tháng 4]], (trước lúc khởi sự 4 giờ), viên Chuẩn tướng Tham mưu trưởng Quân đoàn và viên Đại tá phụ trách an ninh chịu trách nhiệm giao nhiệm vụ cho các cấp đã bỏ trốn cùng vợ con qua ngả sông Hậu ra biển. Cùng đi còn có viên Thiếu tá Chánh Văn phòng Tiểu khu [[Phong Dinh (tỉnh)|Phong Dinh]]. 18 giờ chiều ngày [[30 tháng 4]], một số thân hào, nhân sĩ [[Cần Thơ]] đã có mặt tại cổng tư dinh của tướng [[Lê Văn Hưng]] tại [[Cần Thơ]] yêu cầu ông ta hãy vì dân chúng mà đừng ra lệnh phản công vì sợ rằng nếu [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] phản công, Cần Thơ sẽ bị pháo binh đối phương bắn nát như An Lộc năm [[1972]]. 18 giờ 45 phút chiều ngày [[30 tháng 4]], tướng Nam điện cho tướng Hưng thông báo việc ông ta đã cho phát cuộn băng lời kêu gọi của mình trên đài phát thanh Cần Thơ. Nhưng việc này đã không được thực hiện do Đài phát thanh đã bị một đơn vị Biệt động quân Giải phóng do Thiếu tá Hoàng Văn Thạch chỉ huy giành quyền kiểm soát trước đó một giờ. Thay vào đó, cuốn băng ghi lại lời kêu gọi đầu hàng của tướng [[Dương Văn Minh]] hồi 12 giờ trưa ngày [[30 tháng 4]] được phát lên sóng của đài Cần Thơ. Chiều tối 30 tháng 4, tướng [[Lê Văn Hưng]] tự sát tại tư dinh. Nửa đêm ngày 30 tháng 4, tướng [[Nguyễn Khoa Nam]] ra lệnh dỡ bỏ các bản đồ, kế hoạch, mật hiệu hành quân dưới tầng hầm của Sở Chỉ huy Quân đoàn IV [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] và tự sát ngay trong phòng làm việc rạng sáng ngày [[1 tháng 5]] năm [[1975]]. Kế hoạch "mật khu" của Quân đoàn IV phá sản.<ref>Hồi ức của Lê Ngọc Danh, ''dẫn theo'' Lê Đại Anh Kiệt, sđd, trang 194.</ref>

Từ ngày [[26 tháng 4]] đến ngày [[2 tháng 5]], các đơn vị [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam]] tại Quân khu 8 đã tổ chức nhiều mũi tấn công vào các đơn vị [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] tại [[đồng bằng sông Cửu Long]], phối hợp với sự nổi dậy của dân chúng trong vùng. Ngày [[27 tháng 4]], Sư đoàn 7 Quân lực Việt Nam Cộng hòa bị [[Sư đoàn 8, Quân đội nhân dân Việt Nam|Sư đoàn 8]] [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|QGP]] bao vây tại căn cứ Đồng Tâm, chịu để mất thành phố [[Mỹ Tho (thành phố)|Mỹ Tho]] cách đó khoảng vài dặm. Trong các ngày 29 và 30 tháng 4, các tiểu khu Định Tường, Kiến Tường, Sa Đéc lần lượt bị giành quyền kiểm soát bởi lực lượng vũ trang địa phương. Thậm chí [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] và chính quyền địa phương của họ tại tỉnh Gò Công đã hạ vũ khí đầu hàng trước cuộc biểu tình của dân chúng chỉ có một đội tự vệ võ trang hỗ trợ.<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 452-453.</ref>

Tại Khu 9, tình hình cũng diễn biến rất nhanh chóng. Ngày 30 tháng 4, tại [[Bến Tre (tỉnh)|Bến Tre]], ba Tiểu đoàn Bảo an 401, 418 và 593 [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] bị các Tiểu đoàn địa phương 263 và 596 của quân Giải phóng miền Nam Việt Nam đánh thiệt hại nặng trong một cuộc phản kích định chiếm lại chi khu Lương Quới. Đến ngày [[1 tháng 5]], chính quyền toàn tỉnh [[Bến Tre (tỉnh)|Bến Tre]] (Kiến Hòa) rơi vào tay các lực lượng cách mạng. Đêm ngày 29 tháng 4, Sư đoàn 4 (chủ lực khu 9) đã bao vây và giành quyền kiểm soát [[Sân bay quốc tế Cần Thơ|sân bay Trà Nóc]]. Sư đoàn 4 không quân và tiểu đoàn bảo vệ sân bay không kháng cự và đầu hàng tại chỗ. Đến chiều tối ngày [[30 tháng 4]], hầu hết các cứ điểm quan trọng còn lại của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] trong vành đai Alpha như căn cứ Bình Thủy, sân bay Lộ Tẻ, Nha Cảnh sát, Bộ Tư lệnh Vùng chiến thuật IV, đài phát thanh, dinh tỉnh trưởng Phong Dinh bị [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|QGP]] giành quyền kiểm soát. Sáng 30 tháng 4, tại [[Vĩnh Long]], Trung đoàn 18 ([[Sư đoàn 21 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa|Sư đoàn 21]], Quân lực Việt Nam Cộng hòa) đầu hàng và tan rã tại chỗ. Viên Đại tá Tỉnh trưởng ra hàng sáng ngày [[1 tháng 5]]. Tại [[Trà Vinh (tỉnh)|Trà Vinh]], 11 giờ ngày [[30 tháng 4]], viên Tỉnh trưởng và hơn 100 binh lính còn lại cũng hạ vũ khí đầu hàng. 11 giờ ngày [[1 tháng 5]], toàn bộ Quân lực Việt Nam Cộng hòa tại [[Long Xuyên (thành phố)|Long Xuyên]] hạ vũ khí trước sức ép của Trung đoàn 101 (Sư đoàn 4 - chủ lực khu 9) có một Tiểu đoàn Thiết giáp [[M-113]] tăng cường. Tại [[Sóc Trăng (tỉnh)|Sóc Trăng]], ngày [[30 tháng 4]], bốn Tiểu đoàn Phú Lợi 1, 2, 3, 4 của Tỉnh đội [[Sóc Trăng (tỉnh)|Sóc Trăng]] lần lượt giành quyền kiểm soát trại [[Lý Thường Kiệt]], sân bay Vọng Hoàn, chi khu Khánh Hưng, khu Hoàng Diệu, Ty Cảnh sát. Lúc 14 giờ cùng ngày, hơn 100 binh sĩ Quân lực Việt Nam Cộng hòa tại dinh Tỉnh trưởng kéo cờ trắng {{POW}} ra hàng. Tại [[Bạc Liêu (tỉnh)|Bạc Liêu]], sáng 30 tháng 4, viên Tỉnh trưởng và bộ máy chính quyền [[Việt Nam Cộng hòa]] tại đây đã chấp nhận đầu hàng trước cuộc biểu tình của gần một vạn người dân trước tòa Thị chính Bạc Liêu. 22 giờ đêm ngày [[30 tháng 4]], bốn Tiểu đoàn chủ lực khu 9 ([[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|QGP]]) đã giành quyền kiểm soát toàn bộ tỉnh [[Rạch Giá (tỉnh)|Rạch Giá]]. 10 giờ 30 phút sáng ngày [[1 tháng 5]], các lực lượng vũ trang cách mạng địa phương đã làm chủ thị xã và toàn tỉnh [[Cà Mau]].<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 454-457.</ref>

===Đánh đuổi quân Khmer Đỏ trên vùng giáp biên giới===
Tuy không nằm trong kế hoạch Chiến dịch Hồ Chí Minh nhưng các hoạt động đánh đuổi quân [[Khmer Đỏ]] ra khỏi các vùng đất liền Việt Nam ở [[Tây Nam Bộ]] bị họ lấn chiếm cũng là một trong các hoạt động quân sự để chiến dịch này có được kết quả hoàn chỉnh, bảo vệ vững chắc lãnh thổ vừa mới được thống nhất của [[Việt Nam]].

Ngay sau khi [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] tại [[đồng bằng sông Cửu Long]] tan rã và đầu hàng [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]], từ ngày [[3 tháng 5|3]] đến ngày [[12 tháng 5]] năm [[1975]], chính quyền [[Khmer Đỏ]] đã lợi dụng ''"khoảng trống về quyền lực"'' tại các địa phương trên khu vực biên giới giữa các tỉnh [[Hà Tiên (tỉnh)|Hà Tiên]], [[Châu Đốc (tỉnh)|Châu Đốc]] của Việt Nam giáp với các tỉnh Takeo và Campot của [[Campuchia]], sử dụng quân chính quy mở các cuộc tấn công lấn chiếm nhiều địa điểm của [[Việt Nam]]. Đặc biệt là khu vực [[Ba Chúc]] (huyện [[Tri Tôn (huyện)|Tri Tôn]]), Phú Cường, Phú Hiệp (huyện [[Tịnh Biên (thị xã)|Tịnh Biên]]), thị xã [[Châu Đốc (thành phố)|Châu Đốc]], huyện lỵ [[An Phú, An Giang|An Phú]]; quân Khmer Đỏ đã sát hại trên 500 thường dân [[Việt Nam]], kể cả một số cựu quân nhân [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] đã buông súng, rời bỏ quân ngũ; bắn vào những thường dân Việt Nam từ Campuchia chạy trốn khỏi chế độ Khmer Đỏ về Việt Nam. Tại [[Tây Ninh]], quân [[Khmer Đỏ]] cũng tấn công lấn chiếm nhiều địa điểm tại Xa Mát, Ta Nốt, Lò Gò (huyện [[Tân Biên (huyện)|Tân Biên]]), Phước Thạnh, Phước Tân, (huyện [[Châu Thành (huyện Tây Ninh)|Châu Thành]]), Cây Me, Mộc Bài (huyện [[Bến Cầu (huyện)|Bến Cầu]]) sát hại hàng trăm thường dân [[Việt Nam]].<ref>Grant Evans - Kelvin Rowley, sđd, trang 114-115.</ref><ref>''Lịch sử Cục tác chiến'', trang 610.</ref>

Song song với các chiến dịch chiếm lại các đảo [[Phú Quốc]], [[Thổ Châu (đảo)|Thổ Chu]], Polou Wai, [[quần đảo Nam Du]] trên [[Vịnh Thái Lan]], Bộ Tư lệnh [[Quân khu 9, Quân đội nhân dân Việt Nam|Quân khu 9]] đã sử dụng Sư đoàn 4 Bộ binh được tăng cường Trung đoàn Hải quân Đánh bộ 101 từ [[Quân chủng Hải quân, Quân đội nhân dân Việt Nam|Bộ Tư lệnh Hải quân]] mở cuộc phản công đẩy lùi quân [[Khmer Đỏ]]. Ngày [[7 tháng 5]], giải phóng [[Châu Đốc (thành phố)|Châu Đốc]]. Đến đầu tháng 6, các đơn vị này đã giải phóng toàn bộ khu vực biên giới thuộc tỉnh [[An Giang]] bị quân Khmer Đỏ lấn chiếm; loại khỏi vòng chiến đấu một Tiểu đoàn quân chính quy Khmer Đỏ, thu giữ một khẩu pháo 105&nbsp;mm, hai khẩu [[súng cối]] 82 và 60&nbsp;mm, tám đại liên 12,7&nbsp;mm, hơn 40 súng bộ binh các loại. Sau khi giành lại chủ quyền lãnh thổ, các đơn vị này đã tổ chức rào dây thép gai trên 40&nbsp;km đường biên giới và bố trí phòng thủ tại chỗ đề phòng quân [[Khmer Đỏ]] tiếp tục lấn chiếm.<ref>''Lịch sử lữ đoàn hải quân đánh bộ 101 (1965-2005)'', trang 37.</ref>

==Kết quả==
[[Hình: Vietnamese UH-1 pushed over board, Operation Frequent Wind.jpg|nhỏ|phải|220px|Trực thăng [[Bell UH-1 Iroquois|UH-1]] của Mỹ bị ném xuống biển sau khi di tản ra [[tàu sân bay]] Mỹ.]]
Chiến dịch Hồ Chí Minh, chiến dịch quân sự lớn nhất của [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam]] trong toàn bộ cuộc [[Chiến tranh Việt Nam]] đã kết thúc thắng lợi với sự tan rã hoàn toàn của quân đội và chế độ [[Việt Nam Cộng hòa]], toàn bộ lực lượng cố vấn quân sự còn lại của [[Mỹ]] ở Việt Nam phải rút chạy. Kết quả của chiến dịch này là sự thống nhất, độc lập, chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ trên đất liền, vùng trời, vùng biển của [[Việt Nam]] sau hơn 100 năm bị nước ngoài xâm lược, chiếm đóng và chia cắt.

Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Quân Giải phóng]] đã làm tan rã toàn bộ lực lượng chủ lực, địa phương, cảnh sát thuộc [[Quân đoàn III (Việt Nam Cộng hòa)|Quân khu 3]] của [[Quân lực Việt Nam Cộng hòa]] và lực lượng dự bị là tàn quân của [[Quân đoàn I (Việt Nam Cộng hòa)|Quân đoàn 1]] và [[Quân đoàn II (Việt Nam Cộng hòa)|Quân đoàn 2]] của Quân lực Việt Nam Cộng hòa rút về, tổng cộng trên 45 vạn quân. Quân Giải phóng tịch thu 500 khẩu pháo, hơn 400 xe tăng - xe thiết giáp, hơn 800 máy bay, hơn 600 tàu xuồng, 270.000 khẩu súng các loại, hơn 3.000 xe quân sự và toàn bộ kho tàng.<ref>''Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 (Biên niên sự kiện)'', trang 227.</ref>

Trên phương tiện thông tin đại chúng, sự kết thúc chiến dịch này được truyền đi bằng một bức điện từ [[Bưu điện Trung tâm Sài Gòn]] bởi một phóng viên UPI đến hơn 7500 [[Máy điện báo|máy teletype]] trên toàn cầu:
:"ZCZC VHAO 25 NXI ''(stop)'' Hỏa tốc... ''(stop)'' Sài Gòn-Chính phủ Sài Gòn đầu hàng. ''(stop)'' NTL 1131 Sáng"

Và một bức điện cụ thể hơn sau đó 60 giây để xác nhận:

{{cquote|
'''''ZCZ NNN''' (stop) '''Bản tin...''' (stop) '''Hòa bình-30/4''' (stop) '''của Alan Dawson - UPI''' (stop) '''Sài Gòn-30 tháng 4''' (stop) '''Tổng thống [[Dương Văn Minh]] hôm nay ra thông báo Nam Việt Nam đầu hàng và ra lệnh binh sĩ thuộc chính quyền ngừng chiến đấu.''' (stop) '''NTL 1132 Sáng.'''''|||Alan Dawson<ref>Alan Dawson, sđd, trang 2.</ref>}}

Đằng sau bức điện đơn giản nhưng được cả thế giới quan tâm ấy là kết quả của một chiến dịch đã đặt dấu chấm hết cho cuộc [[Chiến tranh Việt Nam]]; một cuộc chiến đã làm thương vong hơn 360.000 quân nhân Mỹ, trong đó có 58.191 quân nhân chết;<ref>Số liệu do Trung tâm Lịch sử Quân sự của Quân đội Mỹ (U.S Army Center for Military History), Wasington, D.C. cung cấp, ''Dẫn theo'' Robert McNamara, ''Nhìn lại quá khứ - Tấn thảm kịch và những bài học ở Việt Nam'', Dịch giả chính: Hồ Chính Hạnh. Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, trang 365.</ref> (chưa kể thương vong của các đội quân đồng minh của Mỹ là [[Việt Nam Cộng hòa]], [[Hàn Quốc]], [[Úc]], [[New Zealand]]). Phía [[Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|QGP]] có khoảng 850.000 quân nhân hy sinh, trong đó khoảng 200.000 người đến nay vẫn còn mất tích (chưa tìm được thi thể), gần 60 vạn quân nhân bị thương. Ngoài ra, gần 2 triệu dân thường [[Việt Nam]] đã chết, hơn 2 triệu dân thường mang thương tật suốt đời, khoảng 2 triệu người bị phơi nhiễm các loại [[Chất độc màu da cam|hóa chất độc hại]] do [[Mỹ|Hoa Kỳ]] rải xuống.<ref>''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước'', Tập VIII, trang 463.</ref>

==Ảnh hưởng quốc tế sau đó==

Quốc trưởng [[Vương quốc Campuchia]] [[Norodom Sihanouk]], Thủ tướng [[Chính phủ Vương quốc đoàn kết dân tộc Campuchia]]- [[Penn Nouth]], [[Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô]] [[Leonid Ilyich Brezhnev]], Bí thư thứ nhất Trung ương [[Đảng Cộng sản Cuba]] [[Fidel Castro]], Chủ tịch Ủy ban Trung ương [[Mặt trận Lào yêu nước]] [[Souphanouvong]], Chủ tịch [[Đảng Cộng sản Trung Quốc]] [[Mao Trạch Đông]], Bí thư thứ nhất [[Đảng Lao động Anbani]] [[Enver Hoxha]], Bí thư thứ nhất [[Đảng Cộng sản Bungari]] [[Todor Zhivkov]], Bí thư thứ nhất [[Đảng Công nhân Thống nhất Ba Lan]] [[Edward Gierek]], Bí thư thứ nhất [[Đảng Xã hội Thống nhất Đức]] [[Erich Honecker]], Bí thư thứ nhất [[Đảng Công nhân Xã hội chủ nghĩa Hungari]] [[János Kádár]], Tổng Bí thư [[Đảng Cộng sản Rumani]] [[Nicolae Ceauşescu]], Tổng Bí thư [[Đảng Cộng sản Tiệp Khắc]] [[Gustáv Husák]], Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng [[Mông Cổ]] [[Yumjaagiin Tsedenbal]], Bí thư thứ nhất Trung ương [[Đảng Lao động Triều Tiên]], Chủ tịch nước [[Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên]] [[Kim Nhật Thành]]... đã gửi điện chúc mừng [[Việt Nam]].

Bộ ngoại giao [[Thái Lan]], Ngoại trưởng [[Philippines]], Quyền Thủ tướng [[Sri Lanka]], Thủ tướng [[Thụy Điển]], Chủ tịch Tổ chức Giải phóng Palestin [[Yasser Arafat]], Chủ tịch [[Algérie]] [[Houari Boumédiènne]], Tổng thống [[Tanzania]] [[Julius Nyerere]], Tổng thống [[Bangladesh]] [[Sheikh Mujibur Rahman]], Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao [[Ai Cập]], Bộ trưởng Thông tin và Truyền thông [[Ấn Độ]], các Đảng Cộng sản Rumani, Pháp, Ý, Nhật Bản, Mỹ, Triều Tiên,... có lời chúc mừng. Một số cuộc mít tinh được tổ chức ở một số nước ([[Cộng hòa Congo|Congo-Brazzaville]], [[Jamaica]]...).

Chính phủ Liên hiệp Dân tộc Lâm thời [[Lào]], chính phủ [[Thái Lan]], [[Thụy Điển]], [[Phần Lan]], [[Ấn Độ]], [[Đan Mạch]], [[Pakistan]], [[Jamaica]], [[Síp]], [[Nigeria]], [[Kuwait]], [[Nhật Bản]], [[Úc]], [[Nepal]], [[New Zealand]], [[Anh]], [[Ý]], [[Pháp]], [[Bỉ]], [[Canada]]... đã công nhận [[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]] (nửa đầu tháng 5). [[Ấn Độ]] từ ngày 15 tháng 5 thiết lập quan hệ ngoại giao với Chính phủ Cách mạng Lâm thời. Ngày 18 tháng 5, [[Jordan]] công nhận Chính phủ Cách mạng lâm thời [[Cộng hòa miền Nam Việt Nam]]. [[Việt Nam Dân chủ cộng hòa]] thiết lập quan hệ ngoại giao với [[Nepal]], [[Mozambique]], [[Mexico]], [[Miến Điện]] (tháng 5).
 
Thượng nghị sĩ [[Michael Mansfield]], thủ lĩnh [[Đảng Dân chủ (Hoa Kỳ)|đảng Dân chủ]] tại [[Thượng viện Hoa Kỳ|Thượng viện Mỹ]] phát biểu: ''"Chúng ta cần phải từ bỏ ý nghĩ chúng ta có thể là ''anh cả'' hoặc ''bố lớn'' của toàn thế giới còn lại..."'' Thượng nghị sĩ [[George McGovern]] phát biểu: ''"Tôi cho rằng sự dính líu của chúng ta ở [[Đông Dương]] là một sự tìm kiếm đáng ghê sợ trong chính sách của [[Mỹ]] trong nhiều năm nay".''<ref>[[Nhân Dân (báo)|Báo Nhân dân]], 1/5/1975, trang 4.</ref> Ngoại trưởng Mỹ [[Henry Kissinger]] cho rằng ''"Tôi nghĩ rằng có lẽ việc đưa các lực lượng quân sự [[Mỹ]] vào là biện pháp giải quyết tồi nhất vì điều đó có nghĩa là đưa một yếu tố ngoại lai vào".''<ref>[[Nhân Dân (báo)|Báo Nhân dân]], 7/5/1975, tr. 4.</ref> [[Hạ viện Hoa Kỳ|Hạ viện Mỹ]] ngày 1 tháng 5 với 246 phiếu thuận, 162 phiếu chống đã bác bỏ đề nghị chi 372 triệu USD của Tổng thống dành cho di tản những người tị nạn ở [[Đông Dương]].<ref>[[Nhân Dân (báo)|Báo Nhân dân]], 4/5/75, trang 4.</ref> Ngày 11 tháng 5 khoảng 75.000 người Mỹ tổ chức mít tinh tại một công viên tại [[Thành phố New York|New York]] chào mừng thắng lợi của các nước [[Đông Dương]]. Trước đó ngày 4 tháng 5, khoảng 500 người Mỹ tại [[Boston]] tổ chức mít tinh chào mừng thắng lợi của Việt Nam.<ref>[[Nhân Dân (báo)|Báo Nhân dân]], 13/5/1975, tr. 4.</ref>

Tại [[Campuchia]], ngày 14 tháng 5, máy bay, tàu chiến Mỹ tại cảng [[Sihanoukville]] ven biển [[Campuchia]] bị Quân [[Khmer Đỏ]] đánh thiệt hại gần 100 lính bị chết, thương, mất tích.<ref>[[Nhân Dân (báo)|Báo Nhân dân]], 20/5/75, tr. 4.</ref> Tại [[Lào]], ngày 9 tháng 5 hơn 5.000 học sinh, công nhân, viên chức biểu tình tại [[Viêng Chăn]] tố cáo phe cực hữu, đòi cách chức các bộ trưởng, thứ trưởng phe cánh hữu. [[Sisouk na Champassak]] từ chức Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, cùng các bộ trưởng, thứ trưởng phe cánh hữu thân Mỹ, tướng [[Vàng Pao]] (Tư lệnh Quân khu 2), [[Phoui Sananikone]], cựu Chủ tịch Quốc hội... lần lượt chạy sang Thái Lan. Tại [[Thái Lan]], từ ngày 14 đến ngày 18 tháng 5, hàng vạn sinh viên đại học và nhân dân [[Băng Cốc]] biểu tình trước Đại sứ quán Mỹ đòi rút lính Mỹ tại Thái Lan về nước.<ref>[[Nhân Dân (báo)|Báo Nhân dân]], 19/5/75, tr. 4.</ref>

==Đánh giá về sự sụp đổ của Việt Nam Cộng hòa==
Chiến dịch Hồ Chí Minh đã đánh dấu sự sụp đổ cuối cùng của chính phủ và quân đội Việt Nam Cộng hòa. Sự sụp đổ quá nhanh chóng, chỉ diễn ra trong gần 2 tháng của một chính phủ có quân đội hơn 1 triệu lính đã làm kinh ngạc nhiều nhà quan sát đương thời. Theo nhà sử học Vũ Ngự Chiêu, vốn từng là sĩ quan trong Quân lực VNCH, thì Việt Nam Cộng hòa giống như ''"một lâu đài xây trên cát, trông bề thế bên ngoài nhưng chỉ cần một con sóng nhỏ là tan vỡ"'', sự sụp đổ nhanh chóng gồm những lý do sau<ref>Lâu đài trên cát. Vũ Ngự Chiêu. Tạp chí Hợp lưu, Houston, ngày 4 tháng 8 năm 2008</ref>:

*Không có lãnh đạo đủ khả năng: Người được Mỹ đưa lên cầm quyền năm 1967 ([[Nguyễn Văn Thiệu]]) chỉ là một [[chính phủ bù nhìn|bù nhìn]], giống như khởi đầu binh nghiệp làm thông ngôn Pháp của ông ta. Chính phủ Việt Nam Cộng hòa không tự đưa ra được quyết sách gì, chính sách đều do Tòa Đại sứ Mỹ, các tướng lĩnh MACV (Trung tâm Chỉ huy Tác chiến Hoa Kỳ tại Việt Nam), sau này là USAID (Cơ quan Quản lý Viện trợ Hoa Kỳ) soạn thảo, đôn đốc thực hiện. Đại sứ [[Ellsworth Bunker]] và rồi [[Graham Martin]] có quyền kiểm soát không khác gì những "[[Toàn quyền Đông Dương]]" của Pháp trước kia – dù Việt Nam Cộng hòa không ngừng tự xưng là "Đồng minh" của Mỹ.
*Không có sự ủng hộ của người dân: Mặc Việt Nam Cộng hòa chỉ có thể kiểm soát được khoảng 20-30% dân số miền Nam. Phần còn lại sống trong những vùng quân Giải phóng miền Nam kiểm soát một phần hoặc toàn bộ. Ngay trong số 20-30% dân chúng trong vùng do Việt Nam Cộng hòa kiểm soát, nhiều người cũng không ủng hộ chế độ này và chia làm nhiều phe phái chống lại nhau vì những lý do như tôn giáo (Thiên Chúa giáo - Phật giáo), sắc tộc (người Việt - người Hoa), vùng miền (người thành thị - người nhập cư)...
*Nền kinh tế phụ thuộc vào viện trợ Mỹ, khi Mỹ giảm viện trợ thì lập tức lâm vào khủng hoảng. Cuộc khủng hoảng kinh tế 1973-1974 khiến đời sống người dân rất khó khăn, lương bổng cho binh sĩ bị cắt giảm, làm suy sụp ý chí chiến đấu của đa số binh sĩ. 
* [[Quân đội Việt Nam Cộng hòa]] thiếu chỉ huy có kinh nghiệm: qua màng lọc của hệ thống phe đảng và [[tham nhũng]], những cấp chỉ huy có tiềm năng nhất nhưng không có thế lực chính trị đỡ đầu thì thường chết trận hay bị loại ngũ. Khi tác chiến thì quen dựa vào hỏa lực mạnh của [[Quân đội Hoa Kỳ]], nên khi không còn hỏa lực Mỹ nữa thì bị lâm vào lúng túng. [[Hiệp định Paris]] 1973 khiến binh sĩ hoang mang rằng ''"Mỹ đã bỏ rơi chăng? Nếu Mỹ còn không đánh lại thì sao mà tự đánh được?"'', thế là tinh thần chiến đấu càng sụt giảm.

Trong bản ghi âm được giải mật sau này về cuộc trao đổi giữa Tổng thống Mỹ [[Richard Nixon]] và ngoại trưởng [[Henry Kissinger]] vào cuối năm 1972, Nixon đã nói rõ từ trước rằng ông sẵn sàng bỏ mặc Việt Nam Cộng hòa sụp đổ để nước Mỹ có thể thoát khỏi cuộc chiến ở Việt Nam<ref>Phim tài liệu "The Vietnam war". PBS, 2017. Tập 9</ref>
::''Henry Kissinger: Tôi nghĩ Thiệu nói đúng đấy. Hiệp định đó (Hiệp định Paris) sẽ đẩy Việt Nam Cộng hòa vào thế nguy hiểm''
::''Richard Nixon: Nó (Việt Nam Cộng hòa) phải tự chống đỡ thôi... Nếu nó chết thì cứ để cho nó chết. Nó lớn rồi, chúng ta không thể cứ cho nó bú mớm mãi được''

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==

===Việt Nam===
*[[Văn Tiến Dũng]], ''Đại thắng mùa Xuân 1975'', Nhà Xuất bản Thông tấn, Hà Nội, 2005.
* Nguyễn Hữu Đức - Nguyễn Thị Thanh (biên tập), ''Chiến dịch Hồ Chí Minh qua hồi ức của các vị tư lệnh và chính ủy'', [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 2005.
*Phạm Ngọc Thạch - Hồ Khang và tập thể tác giả, ''Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Tập VIII'', [[Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật|Nhà Xuất bản Chính trị quốc gia]], Hà Nội, 2008.
*Dương Hảo, ''Một chương bi thảm'', [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 1980.
*Phạm Đức Hoàn (chủ biên), ''Lịch sử Quân đoàn 1 (1973-2003)'', [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 2003.
*Phạm Gia Đức - Phạm Quang Định (đồng chủ biên), ''Lịch sử Quân đoàn 2 (1974-2004)'', [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 2004.
*Nguyễn Văn Biều, ''Lịch sử Bộ đội chủ lực Tây nguyên - Quân đoàn 3 (1964-2005)'', [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 2005.
*Hồ Sơn Đài (chủ biên), ''Lịch sử Quân đoàn 4 - Binh đoàn Cửu Long (1974-2004)'', [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 2004.
*Nguyễn Quốc Dũng, ''Lịch sử Sư đoàn 9 bộ binh'', Tập 1, [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 1987.
*Thái Phương Huy - Phạm Thành Long, ''Lịch sử sư đoàn 303 - Phước Long'', Tập 1, [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 1990.
*Lê Đại Anh Kiệt, ''Tướng lĩnh Sài Gòn tự thuật'', Nhà Xuất bản Công an Nhân dân, Hà Nội, 2003.
*Nguyễn Huy Toàn - Phạm Quang Định, ''Lịch sử Sư đoàn 304. Tập 2'', [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 1990.
*Võ Văn Sung, ''Chiến dịch Hồ Chí Minh giữa lòng Paris'', [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 2005.
*''Lịch sử Cục tác chiến'', [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 2005.
*Hồ Sơn Đài (chủ biên), ''Lịch sử sư đoàn 5 bộ binh (1965-2005)'', [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 2005.
*Cao Văn Quý (chủ biên), ''Lịch sử lữ đoàn hải quân đánh bộ 101 (1965-2005)'', [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 2005.
*''Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975 (Biên niên sự kiện)'', Nhà Xuất bản Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2005.

===Nước ngoài===
*Paul Drayfrus, ''Sài Gòn sụp đổ'' (nguyên tác: ''Et Tomba Saigon''), Dịch giả: Lê Kim, Nhà Xuất bản Công an Nhân dân, Hà Nội, 2004.
*Frank Snepp, ''Cuộc tháo chạy tán loạn'', Dịch giả: Ngô Dư, Nhà Xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 1985.
*Alan Dawson, ''55 ngày chế độ Sài Gòn sụp đổ'', Dịch giả: Cao Minh, [[Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật|Nhà Xuất bản Sự thật]], Hà Nội, 1990.
*Gabriel Kolko, ''Giải phẫu một cuộc chiến tranh'', Dịch giả: Nguyễn Tấn Cưu, [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], Hà Nội, 2003.
*Grant Evans - Kelvin Rowley, ''Chân lý thuộc về về ai'' (nguyên tác: ''Red Brotherhood at war''), Dịch giả: Nguyễn Tấn Cưu, [[Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (Việt Nam)|Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân]], 1986.
*Robert McNamara, ''Nhìn lại quá khứ - Tấn thảm kịch và những bài học ở Việt Nam'', Dịch giả chính: Hồ Chính Hạnh, [[Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật|Nhà Xuất bản Chính trị quốc gia]], Hà Nội, 1995.

==Liên kết ngoài==
*[http://digitaljournalist.org/issue0005/ch1.htm Các hình ảnh về những ngày cuối cùng trước khi Saigon sụp đổ của các PV Nước ngoài]
*[http://www.quandoinhandan.org.vn/30-4/ Chuyên trang về ngày 30 tháng 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050519012039/http://www.quandoinhandan.org.vn/30-4/ |date = ngày 19 tháng 5 năm 2005}} của báo Quân đội Nhân dân.

==Xem thêm==
*[[Chiến tranh Việt Nam]]
*[[Chiến dịch mùa xuân 1975]]
*[[Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975]]

{{Các chủ đề|Chiến tranh Việt Nam}}

[[Thể loại:Trận đánh và chiến dịch trong Chiến tranh Việt Nam|Hồ Chí Minh]]
[[Thể loại:Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân 1975|H]]
[[Thể loại:Chiến dịch quân sự liên quan tới Việt Nam]]