Xem mã nguồn của Fidel Castro

{{Infobox officeholder 1
| birth_name = Fidel Alejandro Castro Ruz
| honorific-prefix = {{lang|es|El Comandante}}
| image = Fidel Castro 1950s.jpg
| caption = Castro {{c.|1959}}
| office1 = [[Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Cuba|Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Cuba]]
| term_start1 = 3 tháng 10 năm 1965
| term_end1 = 19 tháng 4 năm 2011
| deputy1 = Raúl Castro
| predecessor1 = [[Blas Roca Calderio]]
| successor1 = [[Raúl Castro]]
| office2 = Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Cuba
| term_start2 = 2 tháng 12 năm 1976
| term_end2 = 24 tháng 2 năm 2008{{ref label|aaa|a}}
| vicepresident2 = Raúl Castro
| predecessor2 = [[Osvaldo Dorticós Torrado]] <!-- (as President) -->
| successor2 = Raúl Castro
| office3 = Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Cuba
| term_start3 = 2 tháng 12 năm 1976
| term_end3 = 24 tháng 2 năm 2008{{ref label|aaa|a}}
| vicepresident3 = Raúl Castro
| predecessor3 = ''Bản thân'' <br/>giữ chức ''Thủ tướng''
| successor3 = Raúl Castro
| office4 = Thủ tướng Cuba
| president4 = {{ubl|[[Manuel Urrutia Lleó]]|Osvaldo Dorticós Torrado}}
| term_start4 = 16 tháng 2 năm 1959
| term_end4 = 2 tháng 12 năm 1976
| predecessor4 = [[José Miró Cardona]]
| successor4 = ''Bản thân'' <br/>giữ chức ''Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng''
| office5 = Tổng Thư ký {{nowrap|Phong trào không liên kết}}
| term_start5 = 16 tháng 9 năm 2006
| term_end5 = 24 tháng 2 năm 2008
| predecessor5 = [[Abdullah Ahmad Badawi]]
| successor5 = Raúl Castro
| term_start6 = 10 tháng 9 năm 1979
| term_end6 = 6 tháng 3 năm 1983
| predecessor6 = [[J. R. Jayewardene]]
| successor6 = [[Neelam Sanjiva Reddy]]
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1926|08|13}}
| birth_place = [[Birán]], [[Tỉnh Oriente|Oriente]], [[Cộng hòa Cuba (1902–1959)|Cuba]]
| death_date = {{nowrap|{{Death date and age|df=yes|2016|11|25|1926|08|13}}}}
| death_place = [[Havana]], Cuba
| resting_place = [[Nghĩa trang Santa Ifigenia]], Santiago de Cuba
| party = [[Đảng Cộng sản Cuba|PCC]] (từ 1965)
| otherparty = {{ubl|[[Partido Ortodoxo|PPC-O]] (1947–1952)|[[Phong trào 26 tháng 7|M-26-7]] (1955–1965)}}
| father = [[Ángel Castro y Argiz]]
| relatives = {{cslist|5 anh em trai, bao gồm {{enum|[[Raúl Castro|Raúl]]|[[Ramón Castro Ruz|Ramón]]}}|7 chị em gái, bao gồm [[Juanita Castro|Juanita]] |semi=true}}
| spouse = {{ubl|{{Marriage|[[Mirta Díaz-Balart]]|1948|1955|end=div}}|{{Marriage|Dalia Soto del Valle|1980|<!--Year omitted per Template:Marriage instructions due to marriage ended with death of article subject-->}}}}
| children = 11, bao gồm {{enum|[[Alina Fernández|Alina]]|[[Fidel Castro Díaz-Balart|Fidelito]]}}
| alma_mater = [[Đại học La Habana]]
| profession = Luật sư
| awards = [[Danh sách huân chương và thành tích của Fidel Castro|Danh sách đầy đủ]]
| signature = Fidel Castro Signature.svg
| nickname = {{cslist|{{lang|es|El Caballo}}| {{lang|es|El Comandante}}|{{lang|es|Bola de Churre}}| {{lang|es|El loco}}|{{lang|es|Pistolita}}|{{lang|es|El guajiro}}|{{lang|es|Fifo}}}}
| allegiance = Cộng hòa Cuba
| branch = [[Lực lượng Vũ trang Cách mạng Cuba]]
| serviceyears = 1953–2016
| rank = {{lang|es|Comandante en Jefe}}
| unit = [[Phong trào 26 tháng 7]]
| battles = {{ubl| [[Cách mạng Cuba]] | [[Bạo loạn Escambray]] | [[Sự kiện Vịnh Con Lợn]] | [[Khủng hoảng tên lửa Cuba]] | [[Sự biến Machurucuto]] | [[Nội chiến Angola]] | [[Chiến tranh Ogaden]] | [[Chiến tranh Hoa Kỳ-Grenada|Hoa Kỳ xâm lược Grenada]]}}
| footnotes = a. {{note|aaa||Vì lý do sức khỏe, chức trách Chủ tịch nước được [[Cuộc chuyển giao trọng trách chủ tịch nước Cộng hòa Cuba 2006–2008|tạm thời chuyển giao]] cho Phó Chủ tịch nước vào ngày 31 tháng 7 năm 2006.}}
}}
'''Fidel Alejandro Castro Ruz''' (<small>phiên âm [[tiếng Việt]]</small>: '''Phi-đen Cát-xtơ-rô'''; 13 tháng 8 năm 1926 – 25 tháng 11 năm 2016)<ref>[http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/cuu-chu-tich-cuba-fidel-castro-qua-doi-3504800.html Cựu chủ tịch Cuba Fidel Castro qua đời.]</ref><ref>[https://www.afp.com/en/news/23/cuban-revolutionary-icon-fidel-castro-dies-president Cuban revolutionary icon Fidel Castro dies: President.]</ref> là một [[nhà cách mạng]] và [[chính trị gia]] người Cuba, một trong những [[nhà lãnh đạo]] chủ chốt của [[Cách mạng Cuba]], [[Danh sách Thủ tướng Cuba|Thủ tướng Cuba]] từ tháng 2 năm 1959 đến tháng 12 năm 1976 và sau đó là [[Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Cộng hòa Cuba|Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Cuba]] đến khi ông từ chức tháng 2 năm 2008. Ông là [[Bí thư thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba]] từ tháng 10 năm 1965 tới tháng 4 năm 2011, em trai ông [[Raúl Castro]], được kế nhiệm chức vụ này vào ngày 19 tháng 4 năm 2011. Ông là người đương thời với những nhà lãnh đạo nổi tiếng như [[Che Guevara]], [[Hồ Chí Minh]], [[Nelson Mandela]],...<ref name="tiengiang"/>
 
Ông sinh ra trong [[gia đình]] giàu có và đã có bằng luật. Khi học tập ở [[Đại học La Habana]], ông bắt đầu sự nghiệp [[chính trị]] và trở thành một nhân vật được biết đến trong chính giới [[Cuba]].<ref name="Leonard"/> Sự nghiệp chính trị của ông tiếp tục với những lời chỉ trích mang tính [[chủ nghĩa dân tộc]] đối với [[Fulgencio Batista|Tổng thống Fulgencio Batista]], và sự ảnh hưởng chính trị của [[Hoa Kỳ]] với Cuba. Ông trở thành một nhân vật chống [[Batista]] kịch liệt và thu hút sự chú ý của chính quyền.<ref>{{chú thích sách | last =DePalma | first =Anthony | year = 2006 | url =https://archive.org/details/manwhoinventedfi00depa| title =The Man Who Invented Fidel | publisher =Public Affairs}}</ref> Cuối cùng, ông cầm đầu cuộc tấn công thất bại năm [[1953]] vào [[Pháo đài Moncada|'''Pháo đài''' Moncada]], sau đó bị bắt, xét xử, tống giam và thả tự do. Sau đó ông tới [[México]]<ref name="The Spirit Of Moncada">{{Chú thích web | họ 1 =Bockman | tên 1 =Larry James | lk tác giả 1 = | các tác giả = |ngày tháng= | năm = 1984 | tháng =April 1 | url =http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1984/BLJ.htm | tiêu đề =The Spirit Of Moncada: Fidel Castro's Rise To Power, 1953 - 1959 | định dạng = | work = | các trang = | nhà xuất bản = | ngôn ngữ = | ngày truy cập = ngày 13 tháng 6 năm 2006}}</ref><ref name="Sweig">{{chú thích sách |first=Julia E. |last=Sweig |year=2002 | title=Inside the Cuban Revolution |publisher= Harvard University Press |isbn=0-674-00848-0}}</ref> để tổ chức và huấn luyện một cuộc tấn công vào chế độ Batista ở [[Cuba]]. Ông và các đồng chí cách mạng rời [[Mexico]] tới miền Đông Cuba [[tháng 12]] năm [[1956]].

Castro lên nắm quyền lực sau thắng lợi của cuộc [[cách mạng Cuba]] lật đổ chế độ [[độc tài]] được [[Hoa Kỳ]] tài trợ<ref>Audio: [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=98937598 Cuba Marks 50 Years Since 'Triumphant Revolution'] by Jason Beaubien, ''NPR All Things Considered'', ngày 1 tháng 1 năm 2009</ref> của [[Fulgencio Batista]]<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/56027/Fulgencio-Batista ''Encyclopedia Britannica'' entry for Fulgencio Batista]</ref> và một thời gian ngắn sau đó trở thành [[Thủ tướng Cuba]].<ref name="Castro sworn in as Cuban PM">{{Chú thích web
| url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/16/newsid_2544000/2544431.stm
| tiêu đề=1959: Castro sworn in as Cuban PM
| nhà xuất bản= BBC News
| ngày truy cập = ngày 6 tháng 6 năm 2006}}</ref> Năm [[1965]], ông trở thành [[Bí thư thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba|Bí thư thứ nhất]] của [[Đảng Cộng sản Cuba]] và [[lãnh đạo]] cuộc chuyển tiếp Cuba trở thành một nhà nước [[Hệ thống xã hội chủ nghĩa|Cộng hoà xã hội chủ nghĩa]] [[hệ thống đơn đảng|độc đảng]]. Ông đã loại bỏ nền [[kinh tế thị trường]], thi hành chính sách [[kinh tế]] tập trung kế hoạch hóa, chú trọng phát triển [[giáo dục]] và [[y tế]] của đất nước, loại bỏ nạn [[chủ nghĩa phân biệt chủng tộc|phân biệt chủng tộc]], trấn áp các băng đảng tội phạm đồng thời và những nhân vật [[bất đồng chính kiến]]<ref>[https://www.independent.co.uk/news/people/fidel-castro-dies-dead-cuba-dictator-communism-human-rights-abuses-executions-freedoms-censorship-a7440636.html Fidel Castro: Cuban leader condemned as 'dictator' who presided over executions and human rights abuses], Independent, ngày 26 tháng 11 năm 2016</ref>. Năm [[1976]], ông trở thành Chủ tịch [[Hội đồng Nhà nước Cuba|Hội đồng Nhà nước]] cũng như [[Hội đồng Bộ trưởng Cuba|Hội đồng Bộ trưởng]]. Ông cũng giữ cấp bậc tối cao quân đội ''[[Cấp bậc và phù hiệu của các Lực lượng Vũ trang Cách mạng Cuba|Comandante en Jefe]]'' ("Tổng chỉ huy") [[Quân đội Cuba|các lực lượng vũ trang Cuba]].

Sau cuộc [[Ngoại khoa|phẫu thuật]] ruột bởi một [[bệnh]] [[hệ tiêu hóa]] không được tiết lộ được cho là [[diverticulitis]],<ref name="Castro's Surgery">{{Chú thích web
| url=http://www.cnn.com/2007/WORLD/americas/01/17/castro.condition/index.html
| tiêu đề= Spanish newspaper gives more details on Castro condition
| nhà xuất bản= CNN
| ngày truy cập = ngày 17 tháng 1 năm 2007}}</ref> Castro [[Chuyển giao quyền lực chủ tịch nước Cuba năm 2006|đã chuyển giao các chức vụ của mình]] cho Phó Chủ tịch thứ nhất, đồng thời là em trai ông, [[Raúl Castro]], ngày [[31 tháng 7]] năm [[2006]]. Ngày [[19 tháng 2]] năm [[2008]], 5 ngày trước khi thời hạn nhiệm kỳ của ông kết thúc, ông thông báo không tiếp tục tham gia tranh cử một nhiệm kỳ nữa với cả chức danh chủ tịch và tổng tư lệnh.<ref>{{chú thích báo
| first = Fidel
| last = Castro
| url = http://www.granma.cubaweb.cu/pdf/pagina1.pdf
| title = Mensaje del Comandante en Jefe
| work = [[Granma (báo)|Granma]]
| date = 19 tháng 2 năm 2008
| access-date = ngày 19 tháng 2 năm 2008
| language = es
| format = PDF
| archive-date = ngày 24 tháng 11 năm 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061124123016/http://www.granma.cubaweb.cu/pdf/pagina1.pdf
|url-status=dead
}}</ref><ref>{{chú thích báo
| first = Fidel
| last = Castro
| url = http://granma.cu/ingles/2008/febrero/mar19/mensaje-i.html
| title = Message from the Commander in Chief
| work = [[Granma (báo)|Granma]]
| date = 19 tháng 2 năm 2008
| access-date = ngày 24 tháng 2 năm 2008
| archive-date = ngày 5 tháng 1 năm 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090105033419/http://granma.cu/ingles/2008/febrero/mar19/mensaje-i.html
|url-status=dead
}}</ref> Ngày [[24 tháng 2]] năm [[2008]], [[Quốc hội của Chính quyền Nhân dân Cuba|Quốc hội Cuba]] bầu [[Raúl Castro]] kế nhiệm ông làm Chủ tịch Cuba.<ref name="BBC">{{chú thích báo
| title = Raul Castro named Cuban president
| url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7261204.stm
| work = [[BBC]]
| date = ngày 24 tháng 2 năm 2008 | access-date = ngày 24 tháng 2 năm 2008 | quote = Raul, 76, has in effect been president since and the National Assembly vote was seen as formalising his position.
}}</ref>

Trên bình diện quốc tế, Castro đã trở thành một ''"anh hùng thế giới theo khuôn mẫu của [[Garibaldi]]"'' đối với mọi người trên khắp [[thế giới]] đang nỗ lực chống lại [[chủ nghĩa đế quốc]]<ref name="Quirk 1993. p. 424">[[#Qui93|Quirk 1993]]. p. 424.</ref>. 
Castro ủng hộ việc thành lập các chính phủ [[Mác xít]] ở [[Chile]], [[Nicaragua]] và [[Grenada]], cũng như gửi quân đội tới tham chiến trong các cuộc [[Chiến tranh Yom Kippur]], [[Chiến tranh Ogaden]] và [[Nội chiến Angola]]. Ông đã được trao tặng rất nhiều giải thưởng và huân chương danh dự của các nước, và đã được xem là nguồn cảm hứng cho nhiều nhà lãnh đạo nổi tiếng khác như [[Ahmed Ben Bella]] và [[Nelson Mandela]], người sau đó trao tặng ông giải thưởng dân sự cao nhất của [[Nam Phi]] cho người nước ngoài, [[Huân chương Hảo Vọng]]<ref name="news.bbc.co.uk">http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/165566.stm.</ref>

Những người ủng hộ Castro xem ông là một trong những [[nhà cách mạng]] kiệt xuất nhất nửa sau [[thế kỷ 20|thế kỷ XX]], là [[biểu tượng]] của sự ủng hộ về mặt tinh thần đối với nhân dân những nước có đời sống kinh tế thấp hoặc là bị chính quyền trấn áp trên thế giới. Chính phủ Castro đóng vai trò không nhỏ trong cuộc giải phóng người da đen [[Cộng hòa Nam Phi|Nam Phi]] khỏi chế độ phân biệt chủng tộc [[Apartheid]] nói riêng cũng như những cuộc đấu tranh đòi độc lập diễn ra tại các quốc gia [[châu Phi]] thời bấy giờ nói chung. Người dân nhiều nước [[châu Á]], [[châu Phi]] vẫn ghi nhớ sự giúp đỡ của Fidel Castro cho công cuộc giành độc lập và sự trợ giúp về [[y tế]], [[giáo dục]] của [[Cuba]] cho các nước này<ref name="tiengiang">{{Chú thích web |url=http://www.tiengiang.gov.vn/xemtin.asp?idcha=8242&cap=3&id=8421 |title=Fidel Castro - Cuộc đời tôi. Một trăm giờ với Fidel Castro |access-date=2010-05-17 |archive-date=2014-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221185408/http://www.tiengiang.gov.vn/xemtin.asp?idcha=8242&cap=3&id=8421 |url-status=dead }}</ref> Ngược lại, những quan điểm chỉ trích Castro (từ tổ chức theo dõi nhân quyền [[Hoa Kỳ]] hoặc người Cuba sống [[lưu vong]] ở Mỹ) thì cáo buộc ông là "nhà độc tài với những hành động vi phạm nhân quyền", đây cũng là lý do [[chính phủ Mỹ]] dùng để áp đặt lệnh cấm vận lên [[Cuba]] suốt từ năm 1960<ref name=autogenerated1>{{Chú thích web|tiêu đề=Cuba: Fidel Castro’s Abusive Machinery Remains Intact|nhà xuất bản=Human Rights Watch|url=http://www.hrw.org/en/news/2008/02/18/cuba-fidel-castro-s-abusive-machinery-remains-intact}}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2016/nov/26/the-old-man-is-dead-fidel-castros-death-sparks-celebrations-on-streets-of-miami 'The old man is dead': Fidel Castro's death sparks celebrations on streets of Miami | World news | The Guardian<!-- Bot generated title -->]</ref>.

Fidel Castro cũng là [[Lãnh tụ|nhà lãnh tụ]] đã vượt qua nhiều sóng gió và nguy hiểm nhất: tháng 12 năm [[2011]], [[Sách Kỷ lục Guinness]] đã công nhận ông là người bị [[ám sát]] nhiều nhất trên thế giới (638 lần), chủ yếu do Cục Tình báo trung ương Mỹ ([[CIA]]) tiến hành.

Ông qua đời vào 22h29 ngày [[25 tháng 11]] năm [[2016]] (tức vào 10h29 sáng ngày [[26 tháng 11]] theo giờ [[Việt Nam]]). Thi hài của Castro được [[hỏa táng]].<ref>{{Chú thích web|url=http://tuoitre.vn/tin/the-gioi/20161126/lanh-tu-cuba-fidel-castro-qua-doi-tuoi-90/1225936.html|tiêu đề=Nhà cách mạng vĩ đại Cuba Fidel Castro qua đời tuổi 90}}</ref> sau đó an táng tại thành phố [[Santiago de Cuba]], đông nam [[Cuba]], vào ngày 4 tháng 12 năm 2016.

== Tiểu sử ==
[[Tập tin:Family Tree of Fidel Castro.jpg | nhỏ | [[Gia phả]] nhà Castro.]]

Fidel Castro sinh ngày [[13 tháng 8]] năm [[1927]]<ref name="CTFTC"/> (một năm trễ hơn trong giấy tờ chính thức) trong một gia đình giàu có tại một nông trang nhỏ mang tên Maracas thuộc thành phố [[Birán]], con không chính thức của một chủ đồn điền trồng [[mía]] giàu có, Ángel Castro Argiz, di dân từ [[Tây Ban Nha]], và người nấu bếp cho ông, bà Lina Ruz González.<ref name="Furiati">Claudia Furiati: ''Fidel Castro: La historia me absolverá.'' S. 48f, Plaza Janés, Barcelona 2003 (spanisch)</ref> Giấy tờ chính thức đầu tiên là một giấy rửa tội ký vào năm [[1935]], với tên là ''Fidel Hipólito Ruz González''. Lúc đó ông lấy họ của mẹ, bởi vì ông là con không chính thức. Sau khi cha ông [[ly dị]] vào năm [[1941]], ông ta đã hối lộ để được một giấy [[rửa tội]] mới cho Fidel. Trong giấy tờ đó ông tên là ''Fidel Ángel Castro Ruz''. Ngày sinh được đổi lại là [[13 tháng 8]] năm [[1926]], để mà Fidel có thể theo học trường Jesuiten ở La Habana, bởi vì ông hãy còn nhỏ tuổi. Giấy rửa tội cuối cùng được ký vào tháng 12 năm [[1943]], sau khi cha ông lấy mẹ ông, có tên là ''Fidel Alejandro Castro Ruz'' mà bây giờ vẫn còn được dùng.<ref name="Furiati"/><ref>Michael Zeuske: ''Kuba im 21. Jahrhundert.'' Rotbuch Verlag, 2012, S. 86</ref>

Lúc nhỏ Castro theo học trường [[Dòng Tên]]. Ngay từ năm 1940, khi mới 13 tuổi, ông đã viết một bức thư [[tiếng Anh]] gửi cho [[Tổng thống Mỹ]] [[Franklin Delano Roosevelt]] trình bày về những suy nghĩ của ông về cuộc bầu cử [[tổng thống Mỹ]] (khi đó [[Cuba]] đang nằm dưới "sự bảo hộ" của [[Mỹ]]).

Ông vào [[Đại học La Habana]] năm [[1945]] và tốt nghiệp ngành luật năm [[1950]]. Ngay từ khi học đại học, ông đã dành niềm đam mê cho phong trào chống [[chủ nghĩa đế quốc]] và phản đối sự can thiệp của Mỹ vào nội bộ các nước ở [[Caribbean]]. Castro gia nhập [[Ủy ban Đại học vì nền độc lập của Puerto Rico]] và [[Ủy ban vì Cộng hòa Dân chủ Dominica]].

Trong thời gian học đại học, Castro tham gia vào nhiều tổ chức chống đối chính quyền. Ông hành nghề luật sư từ năm 1950 đến [[1952]]; trở thành đảng viên [[Đảng Chính thống]] ([[tiếng Tây Ban Nha]]: ''Partido Ortodoxo'') và vận động để tranh cử vào [[Quốc hội Cuba]]. Thế nhưng ý định của Castro chưa thành thì nổ ra cuộc đảo chính của tướng [[Fulgencio Batista]]. Batista muốn lên nắm chính quyền để ngăn cản sự lớn mạnh của Đảng Chính Thống, hàng ngàn [[chính trị gia|chính khách]] bị sát hại và dân chúng sống dưới sự đàn áp. Dưới sự hậu thuẫn của [[Hoa Kỳ]], chế độ của [[Fulgencio Batista|Batista]] được cho là đã sát hại khoảng 20.000 người Cuba.<ref name="alternet.org">{{Chú thích web |url=http://www.alternet.org/world/35-countries-where-us-has-supported-fascists-druglords-and-terrorists |ngày truy cập=2015-09-12 |tựa đề=35 Countries Where the U.S. Has Supported Fascists, Drug Lords and Terrorists {{!}} Alternet<!-- Bot generated title --> |archive-date=2015-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908001146/http://www.alternet.org/world/35-countries-where-us-has-supported-fascists-druglords-and-terrorists |url-status=dead }}</ref>

Castro bắt đầu vận động chống lại Batista bằng biện pháp quân sự. Ông liên kết được hơn 200 người ủng hộ [[cách mạng]] trên toàn quốc và trở thành thủ lĩnh của họ. Ngày [[26 tháng 7]] năm [[1953]], Fidel Castro cùng em trai mình là [[Raul Castro]] và các chiến hữu tấn công vào trại lính Moncada. Hơn 80 chiến hữu bị tử trận, Castro bị bắt. Ông bị đưa ra tòa và bị kết án 15 năm tù. Cuối phiên tòa, Castro đã hùng hồn đọc bài diễn văn ''"Lịch sử sẽ giải oan cho tôi"'' (''La historia me absolverá''), phản ánh quan điểm chính trị của ông.

[[Tập tin:CheyFidel.jpg|phải|250px|nhỏ|[[Che Guevara]] và Fidel Castro]]

Một năm sau, nhờ sự vận động của Giáo sĩ dòng Tên (người thầy thời thiếu niên) của Fidel Castro, Batista đặc xá cho anh em nhà Castro. Castro sang [[México]] và lập nhóm vũ trang kháng chiến. Nhóm này lấy tên là nhóm ''Hai Mươi Sáu Tháng Bảy'', để tưởng niệm cuộc nổi dậy Moncada ngày 26 tháng 7 trước kia. Trong số những người tham gia vào nhóm này có [[Che Guevara]], một sinh viên y khoa đang tập sự tại [[Thành phố México|Mexico City]] và cả [[Raúl Castro]], em trai của Fidel.

Ngày [[2 tháng 12]] năm [[1956]], nhóm Hai Mươi Sáu Tháng Bảy, gồm 80 người, trở lại [[Cuba]] trên [[con tàu Granma]] dài 18 [[mét]]. Sau khi đổ bộ, họ nhanh chóng bị bao vây bởi quân chính phủ [[Fulgencio Batista|Batista]]. Một trận đánh ác liệt diễn ra, nhóm cách mạng chỉ còn 12 người sống sót và rút vào vùng rừng núi Sierra Maestra để tổ chức kháng chiến. Trong số những người sống sót, ngoài Fidel Castro còn có [[Raúl Castro|Raul Castro]] (em trai ông), Che Guevara và [[Camilo Cienfuegos]]. Nhóm kháng chiến được quần chúng ủng hộ và phát triển lên đến 800 người. Trong suốt 2 năm, họ áp dụng [[chiến thuật đánh du kích]] gây nhiều thiệt hại cho quân chính phủ.

[[Tập tin:Raulche2.jpg|right|thumb|220px|[[Raúl Castro]] (trái, em trai của Fidel), cùng với [[Ernesto Che Guevara]], tại căn cứ của họ là núi Sierra de Cristal tại tỉnh Oriente, Cuba, năm 1958.]]

Tháng 5 năm [[1958]], Batista huy động nhiều tiểu đoàn tiến đánh quân kháng chiến. Dù bị thua kém về quân số, phe kháng chiến vẫn thắng nhiều trận quan trọng. Quân của Batista có tinh thần chiến đấu kém nên đào ngũ và đầu hàng rất nhiều. Trong trận La Plata, kéo dài từ 11 tháng 7 tới 21 tháng 7 năm 1958, quân của Fidel Castro đánh bại cả một tiểu đoàn quân chính phủ gồm 500 người, bắt được 240 tù binh, trong khi chỉ mất 3 người.<ref>{{Chú thích web|url=http://cuba1952-1959.blogspot.co.uk/2009/12/1958-battle-of-la-plata-el-jigue.html|tiêu đề=1958: Battle of La Plata (El Jigüe)|nhà xuất bản=Cuba 1952–1959|ngày tháng=ngày 15 tháng 12 năm 2009|ngày truy cập=ngày 26 tháng 6 năm 2013}}</ref>

Ngày [[1 tháng 1]] năm [[1959]], quân đội của Fidel Castro tiến vào [[La Habana]], quân đội của Batista đào ngũ hàng loạt và hầu như không kháng cự. Sự kiện này đánh dấu sự thành công cuộc [[cách mạng Cuba]]. Khi thua cuộc, [[Fulgencio Batista|Batista]] chạy trốn khỏi [[Cuba]] và sang tỵ nạn [[chính trị]] ở [[Mỹ]].

Một giai đoạn quá độ đã được hình thành. [[Manuel Urrutia Lleó]], một chính trị gia không đảng phái đã được tôn lên làm [[Tổng thống Cuba]] vào ngày [[3 tháng 1]] năm [[1959]]. Manuel đã chỉ định một luật sư và là giáo sư [[Đại học La Habana]] là [[José Miró Cardona]] làm [[Thủ tướng]]. Tuy nhiên, chỉ sau 6 tuần, Miró bất ngờ từ chức. Fidel Castro được chỉ định là Thủ tướng. Ông hứa sẽ xây dựng một chính quyền trong sạch và tôn trọng hiến pháp. Chính phủ Castro đã xét xử và tuyên án tử hình hàng trăm cựu quan chức thuộc [[Đảng Batista]] vì tội danh [[tham nhũng]].

[[Hoa Kỳ]] ban đầu công nhận chính quyền Fidel Castro, nhưng sau khi Castro quốc hữu hóa các công ty nước ngoài tại Cuba thì quan hệ Hoa Kỳ&nbsp;– Cuba trở nên lạnh nhạt. Chính sách kinh tế của Castro làm cho Hoa Kỳ nghi ngờ rằng ông ủng hộ [[chủ nghĩa cộng sản]] và có quan hệ với [[Liên Xô|Liên bang Xô viết]]&nbsp;– đối địch với Hoa Kỳ trong [[Chiến tranh Lạnh]]. Tháng 4 năm 1959, Castro viếng thăm [[Nhà Trắng]] nhưng Tổng thống [[Dwight D. Eisenhower]] từ chối gặp, thay vào đó là Phó tổng thống [[Richard Nixon]]. Sau cuộc gặp gỡ này, [[Richard Nixon|Nixon]] cho rằng Castro là một người "ngây thơ" nhưng không nhất thiết là người [[cộng sản]].

Castro đã có cuộc nói chuyện tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), một viện chính sách có trụ sở ở [[Thành phố New York|New York]], bao gồm các công dân và cựu quan chức chính phủ quan tâm tới quan hệ quốc tế của [[Mỹ]]. Castro khá cứng rắn trong suốt buổi trao đổi, khẳng định rõ Cuba sẽ không cầu xin Hoa Kỳ viện trợ kinh tế.<ref>{{Chú thích web | url = http://www.history.com/this-day-in-history/castro-visits-the-united-states | tiêu đề = Castro visits the United States - Apr 15, 1959 - HISTORY.com | tác giả 1 = | ngày = | ngày truy cập = 12 tháng 8 năm 2016 | nơi xuất bản = HISTORY.com | ngôn ngữ = }}</ref> Fidel Castro cũng trấn an [[người Mỹ]] về [[cách mạng Cuba]], ông nói, ''"Tôi biết rằng [[thế giới]] nghĩ gì về chúng tôi, rằng chúng tôi là những người [[cộng sản]], và tất nhiên chúng tôi đã giải thích rất rõ ràng rằng chúng tôi không phải là những người [[cộng sản]]; rất rõ ràng."''<ref>
[http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1959/Cuban-Revolution/12295509433704-2/ "Year in Review – 1959"]. UPI archive. Truy cập ngày 24 tháng 12 năm 2011.</ref>

Tháng 2 năm [[1960]], chính quyền Castro ký một hiệp định thương mại với [[Liên Xô]], trong đó [[Liên Xô]] đồng ý bán [[dầu hỏa]] cho [[Cuba]]. Dù việc này là quyết định nội bộ của [[Cuba]] và không ảnh hưởng gì đến quyền lợi của [[Hoa Kỳ]], nhưng trong bối cảnh [[chiến tranh Lạnh]], [[Hoa Kỳ]] không thể chấp nhận một nước ngay sát mình có quan hệ thương mại với Liên Xô. Hoa Kỳ đơn phương cắt đứt mọi [[quan hệ ngoại giao]] và áp dụng [[chính sách cấm vận]] lên Cuba vào ngày [[31 tháng 1]] năm [[1961]]. Điều này lại càng khiến Cuba tiếp tục thắt chặt quan hệ với Liên Xô và ngày càng nhận nhiều viện trợ quân sự và kinh tế.

===Đánh bại cuộc xâm chiếm do [[Mỹ]] hậu thuẫn===
[[Tập tin:Fidel Castro - MATS Terminal Washington 1959.jpg|nhỏ|trái|200px|Fidel Castro sang thăm Mỹ năm 1959]]
Tháng 3 năm 1960, tổng thống Mỹ phê chuẩn một kế hoạch lật đổ Castro của [[CIA]]. Kế hoạch này có ngân sách 13 triệu USD để huấn luyện một lực lượng quân sự bên ngoài lãnh thổ Cuba nhằm tiến hành các hoạt động chiến tranh du kích. Tháng 9 năm 1960, [[Allen W. Dulles]], Giám đốc CIA lúc đó, đã khởi xướng các cuộc đàm phán với [[mafia Cuba]] (những kẻ đang tức giận vì Castro đã đóng cửa các [[nhà thổ]] và [[sòng bạc]] ở [[Cuba]]) để tiến hành các vụ [[ám sát]] nhắm vào Fidel Castro. [[Cục Điều tra Liên bang]] được lệnh không tiến hành các cuộc điều tra chống lại nhóm [[mafia]] này tại [[Mỹ]]. Các đời thổng thống Mỹ tiếp theo vẫn theo đuổi chính sách [[ám sát]] Castro bằng các chiến dịch bí mật khác nhau.<ref name="vnn.vietnamnet.vn">[http://vnn.vietnamnet.vn/thegioi/2008/02/769508/ VietNamNet<!-- Bot generated title -->]</ref>

Vào tháng 3 năm 1961, [[CIA]] giúp những người Cuba lưu vong tại [[Miami]] thành lập [[Hội đồng Cách mạng Cuba]] (CRC), do [[José Miró Cardona]], cựu Thủ tướng Cuba vào tháng 1 năm 1959, làm chủ tịch. Cardona trên thực tế trở thành tổng thống chờ đợi cho chính quyền Cuba hậu xâm lược.<ref>Bethell (1993)</ref> Do đã tiên đoán được cuộc xâm lược, [[Che Guevara]] đã nhấn mạnh tầm quan trọng của lược lượng dân quân vũ trang, nói rằng ''"mọi người dân Cuba phải là một đội quân [[du kích]], mỗi một người Cuba phải học cách sử dụng súng và khi cần phải dùng chúng để bảo vệ đất nước."''<ref>[[#refKellner1989|Kellner 1989]], p. 54-55.</ref>

Theo Đại sứ Anh tại Hoa Kỳ, [[David Ormsby-Gore]], tình báo Anh cho Mỹ biết rằng đa số người dân Cuba ủng hộ Fidel và sẽ khó mà xảy ra hiện tượng đào ngũ hoặc khởi nghĩa hàng loạt sau khi xâm lược, điều này cũng đã được chuyển tới CIA nhưng Mỹ bỏ qua điều này CIA rất tự tin là họ đủ khả năng lật đổ chính phủ Cuba, vì đã có kinh nghiệm thành công trước đây như [[Cuộc đảo chính ở Guatemala 1954]].

Ngày [[17 tháng 4]] năm [[1961]], [[Hoa Kỳ]] yểm trợ một đạo binh gồm 1.300 lính Cuba lưu vong đổ bộ lên vùng [[Vịnh Con Lợn]] ([[tiếng Anh]]: ''Bay of Pigs'') nhằm mục đích lật đổ Fidel Castro. Đó chính là [[sự kiện Vịnh Con Lợn]]. Hàng chục máy bay ném bom của Mỹ oanh tạc khắp lãnh thổ Cuba, gây ra cái chết của hàng ngàn thường dân.

[[Tập tin:2012-Museo Giron anagoria 03.JPG|nhỏ|240px|Loại xe tăng T-34 mà Fidel Castro đã dùng để tham gia chiến đấu trong trận đánh ở Vịnh Con Lợn]]
Sau khi được dân quân địa phương thông báo về lực lượng đổ bộ, Fidel Castro đã đích thân tới Vịnh Con Lợn để chỉ đạo chiến đấu. Tới 4 giờ chiều ngày 17 tháng 4 năm 1961, Fidel Castro đã tới trung tâm nhà máy đường Australia, gia nhập với [[José Ramón Fernández]], người đã được ông chỉ định làm chỉ huy chiến trước trước buổi sáng ngày hôm đó.

Sau 2 ngày chiến đấu, quân đổ bộ đã bị đánh tan hoàn toàn bởi Quân đội Cách mạng Cuba. Fidel Castro đã đích thân ra trận cùng các binh sĩ, ông chỉ huy trận đánh trên một chiếc xe tăng [[T-34]] dẫn đầu đội hình chiến đấu của quân đội Cuba trong cuộc chiến trên vịnh Con lợn. Đặc biệt chiếc T-34 do ông chỉ huy đã bắn hạ 2 chiếc xe tăng [[M4 Sherman]] trong khi tham chiến.<ref>{{Chú thích web | url = http://www.nguoiduatin.vn/dieu-chua-biet-ve-xe-tang-huyen-thoai-t-34-cua-viet-nam-a141594.html | tiêu đề = Äiá»u chÆ°a biáº¿t vá» xe tÄng huyá»n thoáº¡i T | tác giả 1 = | ngày = | ngày truy cập = 9 tháng 3 năm 2015 | nơi xuất bản = Báo điện tử Người đưa tin | ngôn ngữ = | archive-date = 2014-12-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141205112953/http://www.nguoiduatin.vn/dieu-chua-biet-ve-xe-tang-huyen-thoai-t-34-cua-viet-nam-a141594.html | url-status = dead }}</ref>

[[Tập tin:2012-Museo Giron anagoria 07.JPG|nhỏ|240px|Tù binh Mỹ bị quân đội Cuba bắt giữ]]
Cuộc đổ bộ thất bại và nhiều người bị bắt, chín chỉ huy quân đổ bộ bị xử tử vì tội phản bội Tổ quốc. Dù chiến thắng nhưng cuộc xâm lược do Mỹ hậu thuẫn đã khiến Castro trở nên lo ngại về các cuộc xâm chiếm trong tương lai của Mỹ vào Cuba.<ref>Anderson (1997), p.509</ref> Hiện vẫn có những cuộc diễn tập quân sự được tổ chức hàng năm trên cả nước Cuba trong 'Dia de la Defensa' (Ngày Quốc phòng) để chuẩn bị cho quân đội và dân chúng trước một cuộc [[xâm lược]] do Mỹ tiến hành.

Ngày [[1 tháng 5]] năm [[1961]], ông tuyên bố [[Cuba]] là một quốc gia theo [[Hệ thống xã hội chủ nghĩa|Xã hội chủ nghĩa]] và chính thức bãi bỏ sự bầu cử đa đảng.<ref name="Leonard">{{chú thích sách|url=http://books.google.com.vn/books?id=63sFubdrEVcC&printsec=frontcover&dq=isbn:0313323011&hl=vi&sa=X&ei=LpXZU-b-Ao6UuASc54LoBQ&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|author=Thomas M. Leonard |title=Fidel Castro: A Biography|ISBN=0-313-32301-1}}</ref> Những người phê phán Castro cho rằng ông sợ những cuộc bầu cử sẽ khiến ông mất uy quyền.<ref name="Leonard"/> Cũng trong ngày hôm đó, hàng trăm ngàn người dân Cuba nghe lãnh tụ Castro tuyên bố:<ref>{{chú thích báo |date= | year = 1961 | url = http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/1/newsid_2479000/2479867.stm | title = Victorious Castro bans elections | work = | pages = | publisher = BBC News | language = | access-date = ngày 19 tháng 5 năm 2006}} Nguyên văn: ''The revolution has no time for elections. There is no more democratic government in Latin America than the revolutionary government.... If Mr. Kennedy does not like Socialism, we do not like imperialism. We do not like capitalism''.</ref>
{{cquote|
''Cách mạng không kết thúc sau một thời hạn nhất định, vì thế chúng ta không cần phải bầu cử. Tại châu [[Mỹ La Tinh]] này, không có một chính phủ nào dân chủ hơn chính phủ cách mạng của chúng ta... Nếu ngài [[John F. Kennedy|Kennedy]] không ưa [[xã hội chủ nghĩa]], thì chúng ta cũng ghét [[chủ nghĩa đế quốc]] vậy. Chúng ta căm ghét [[chủ nghĩa tư bản]].''|||Fidel Castro
}}

Cũng trong năm đó, ngày [[2 tháng 12]], Castro tuyên bố rằng ông theo [[chủ nghĩa Marx-Lenin]], và [[Cuba]] sẽ đi theo [[chủ nghĩa cộng sản]]. Cuối năm 1961, ông được [[Liên bang Xô viết]] trao tặng [[Giải thưởng Hoà bình Lenin]].

Cuộc xâm chiếm được [[Mỹ]] dự định sẽ loại bỏ chính phủ Cuba, nhưng rốt cục chính nó lại giúp Cuba trở nên thân thiết hơn với [[Liên Xô]], một phần là để được bảo vệ trước các sự gây hấn tiếp theo từ phía Mỹ. Từ một người ủng hộ [[chủ nghĩa bình đẳng]] đơn thuần, cuộc tấn công của Mỹ đã khiến Fidel Castro đặt hoàn toàn niềm tin và sự ủng hộ vào [[chủ nghĩa cộng sản]].

Các chiến dịch chống Cuba vẫn được Cục tình báo Mỹ [[CIA]] tiếp tục tiến hành nhiều năm sau đó; nhiều âm mưu [[ám sát]] Fidel Castro và ám sát thành công các quan chức khác; vụ đặt bom năm 1960 (3 [[người Mỹ]] bị giết và 2 bị bắt) và các vụ đánh bom khủng bố nhằm vào khách du lịch năm 1997; vụ đánh bom tàu của [[Pháp]] tại [[cảng La Habana]] (ít nhất 75 người chết); vụ tấn công sinh học bằng virus bệnh cúm khiến nửa triệu con lợn bị chết; và vụ đánh bom máy bay chở khách của Cuba (78 người chết) của [[Luis Posada Carriles]] và [[Orlando Bosch]]. Chính Bosch đã được [[tổng thống Mỹ]] [[George W. Bush]] ân xá và hai hung thủ này vẫn tự do tại Mỹ bất chấp việc Mỹ tuyên bố chống chủ nghĩa khủng bố<ref name="alternet.org"/>.

===Xây dựng đất nước===
Sau khi lật đổ nhà độc tài [[Fulgencio Batista]], Fidel Castro đã phải tiếp nhận một nền kinh tế yếu kém về cơ cấu, thịnh vượng bề ngoài và nhất thời. Lực lượng chống đối do Fulgencio Batista đứng đầu đã lấy đi hàng triệu [[peso]] từ Ngân hàng Quốc gia và Kho bạc trước khi bỏ trốn ra nước ngoài. Những người Cuba giàu có đã rời khỏi đảo khiến chính quyền mới thất thu về thuế. Ngay sau khi Hoa Kỳ áp lệnh cấm vận, kinh tế Cuba đã trở nên khó khăn khi 95% tư liệu sản xuất của Cuba và toàn bộ các linh kiện được nhập khẩu từ Hoa Kỳ. Hoa Kỳ cũng là nguồn nhập khẩu chính của Cuba. Điều này đã khiến nền kinh tế Cuba lúc mới bị cấm vận trở nên đình đốn do thiếu nguyên liệu đầu vào và mất đi thị trường xuất khẩu chính. Chính phủ Cuba ước tính lệnh cấm vận của Hoa Kỳ đã khiến nước này thiệt hại 753,69 tỷ USD (tính đến năm 2012)<ref>[http://theconversation.com/cuba-is-poor-but-who-is-to-blame-castro-or-50-years-of-us-blockade-69528 Cuba is poor, but who is to blame – Castro or 50 years of US blockade?<!-- Bot generated title -->]</ref>

Tỷ lệ tử vong của trẻ em là một vấn đề lớn ở Cuba. Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh là 60 phần nghìn vào năm 1959. Để đối phó với thực trạng này, Fidel đã đưa vào hệ thống chăm sóc y tế miễn phí và bắt đầu một chương trình [[tiêm chủng]] toàn quốc. Tới năm 1980, tỷ lệ tử vong trẻ em giảm xuống còn 15 phần nghìn. Con số này hiện ở mức tốt nhất trong số các nước đang phát triển.

Năm 1967, người bạn chiến đấu của Fidel, [[Che Guevara]], bị Cục tình báo trung ương Mỹ sát hại ở Bolivia. Trong buổi lễ tưởng niệm Che, ngày 18 tháng 10 năm 1967, Fidel phát biểu:

::''"Nếu phải diễn tả hình ảnh tương lai của thế hệ con cháu mà chúng ta muốn chúng trở thành, chúng ta sẽ nói rằng: Hãy giống như Che. Nếu phải bày tỏ lòng mong ước con cháu mình sẽ được giáo dục như thế nào, chúng ta sẽ nói không chút ngần ngại rằng: Chúng ta muốn chúng được giáo dục theo tinh thần của Che"''.

Năm [[1964]], nghe tin chiến sỹ Việt Nam là Lâm Sơn Náo đã đột kích, đánh chìm [[tàu sân bay hộ tống]] USS Card của Mỹ, Chủ tịch Fidel Castro đã gửi tặng [[Lâm Sơn Náo]] một khẩu súng ngắn [[Browning Hi-Power|Browning]] như một lời cổ vũ, ngợi khen chiến sỹ [[Biệt động quân Biên phòng|biệt động]] Việt Nam (Khẩu súng này hiện được lưu giữ trong [[Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam]]).

Ngày [[15 tháng 9]] năm 1973, giữa lúc cuộc [[Chiến tranh Việt Nam]] đang diễn ra, ông đến thăm [[Quảng Trị]], [[Việt Nam]] khi đó đang nằm dưới quyền quản lý của [[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam|Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam]]. Đây là chuyến thăm đặc biệt đáng nhớ nhất của không chỉ riêng ông mà còn với những người Việt Nam mà ông đã gặp như [[Đại tá]] [[Hồ Văn A]], [[Thủ tướng]] [[Phạm Văn Đồng]], [[Đại tướng]] [[Võ Nguyên Giáp]].<ref>[http://antg.cand.com.vn/vi-vn/tulieu/2009/4/69168.cand truy cập ngày 13 tháng 2 năm 2010.]</ref>

Cuối năm 1976, một Hiến pháp Cuba mới được xây dựng với những thay đổi về cơ cấu chính quyền. Ngày [[2 tháng 12]] năm 1976, Fidel Castro được bầu vào chức vụ [[Chủ tịch Cuba|Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Cộng hòa Cuba]], một chức vụ vừa là [[nguyên thủ quốc gia]] của Cuba, vừa là người đứng đầu Chính phủ Cuba. Chức vụ này được Quốc hội Cuba bầu ra với nhiệm kỳ 5 năm, Fidel đã đắc cử suốt 7 nhiệm kỳ và giữ chức vụ này liên tục trong 32 năm cho tới khi nghỉ hưu.

Chính quyền Castro áp dụng chính sách kinh tế xã hội chủ nghĩa, quốc hữu hóa các ngành công nghiệp và hợp tác hóa nông nghiệp. Chính sách này làm cho giới thượng lưu bất mãn, kể cả những người trước kia ủng hộ kháng chiến. Nhiều người trong số này trốn sang Hoa Kỳ và lập ra những tổ chức chống Fidel Castro tại Florida. Ngày [[28 tháng 3]] năm [[1980]], một chiếc xe buýt tông sập cổng tòa đại sứ [[Peru]] ở thủ đô [[La Habana]]. Trong vòng 48 tiếng, hơn 10.000 người Cuba đã nhân cơ hội tràn vào tòa đại sứ xin tị nạn chính trị. Ngày [[10 tháng 4]] năm 1980, Castro tuyên bố cho mọi người dân được tự do rời Cuba qua cảng Mariel ở La Habana nếu họ muốn. Khoảng hơn 125 nghìn người dân Cuba xuống tàu, trên một cuộc hành trình được Hoa Kỳ gọi là "Đoàn Tàu Tự Do" hay là [[cuộc di tản Mariel]], đa số đến [[Florida]], Hoa Kỳ. Cuộc di cư chấm dứt sau khi không còn người Cuba nào muốn xuống tàu ra nước ngoài nữa.

Trong 3 thập kỷ 1970-1990, Castro bước ra vũ đài quốc tế với tư cách người phát ngôn hàng đầu của các chính phủ "chống [[chủ nghĩa đế quốc]]" của Thế giới thứ ba. Nhờ những nỗ lực ngoại giao của Fidel, tới thập niên 1970, khả năng cô lập Cuba của Hoa Kỳ đã bị sụt giảm. Cuba đã bị trục xuất khỏi Tổ chức các nước châu Mỹ năm 1962 do áp lực từ Hoa Kỳ, nhưng vào năm 1975, Tổ chức các nước châu Mỹ dỡ bỏ mọi lệnh cấm vận chống Cuba và cả [[México]] cùng [[Canada]] đều thiết lập quan hệ thân cận với Cuba.

Trong thời kỳ này, nhờ sự trợ giúp của khối Xã hội chủ nghĩa và sự tự lực trong nước, kinh tế Cuba phát triển nhanh chóng. Thập niên 1970, kinh tế Cuba tăng trưởng bình quân 7%/năm, nửa đầu thập niên 1980 là 8% mỗi năm. Thu nhập của người dân Cuba đạt mức trung bình cao trên thế giới. Giáo dục, y tế đã đạt mức tương đương các quốc gia phát triển<ref>Tính trước nguy cơ 20 năm, suy ngẫm về Đảng Cộng sản Liên Xô mất đảng. Nhà xuất bản chính trị quốc gia. Trang 28</ref>

Sau khi Liên Xô sụp đổ, Cuba đưa ra các biện pháp kinh tế mới, gồm cho phép một số công ty tư nhân hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ và chế tạo, hợp pháp hóa sự sử dụng đồng [[đô la Mỹ|dollar Mỹ]] trong thương mại và khuyến khích [[Du lịch Cuba|du lịch]]. Năm 1996 du lịch đã vượt qua ngành công nghiệp mía đường để trở thành nguồn thu ngoại tệ lớn nhất cho Cuba. Cuba đã tăng gấp ba thị phần du lịch của mình tại Caribbean trong thập kỷ qua, với sự đầu tư to lớn vào hạ tầng du lịch, tỷ lệ tăng trưởng này được dự đoán sẽ còn tiếp diễn.<ref>{{Chú thích web | các tác giả =Nicolás Crespo and Santos Negrón Díaz | url =http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba7/crespo.pdf | tiêu đề =Cuban tourism in 2007: economic impact | nhà xuất bản =University of Texas | ngày truy cập =ngày 9 tháng 7 năm 2006 | archive-date =2007-10-30 | archive-url =https://web.archive.org/web/20071030021237/http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba7/crespo.pdf | url-status =dead }}</ref> 1,9 triệu du khách đã tới Cuba năm 2003 chủ yếu từ Canada và Liên minh châu Âu mang lại khoản tiền 2,1 tỷ dollar cho nước này.<ref name="state.gov">{{Chú thích web | năm = 2005 | tháng =December | url = http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2886.htm | tiêu đề = Background Note: Cuba | nhà xuất bản =U.S. Department of State | ngày truy cập =ngày 9 tháng 7 năm 2006}}</ref> Chính phủ Cuba đã phát triển đáng kể khả năng [[Du lịch y tế]] của họ, coi đó là một trong những phương tiện quan trọng mang lại thu nhập cho đất nước. Trong nhiều năm, Cuba đã phát triển các bệnh viện đặc biệt điều trị bệnh riêng cho người ngoại quốc và các nhà ngoại giao nước ngoài. Mỗi năm, hàng ngàn người châu Âu, người Mỹ Latinh, người Canada và người Mỹ tới đây để sử dụng các dịch vụ chăm sóc y tế có giá cả thấp hơn tới 80% so với tại Hoa Kỳ.

Tới cuối thập kỷ 1990, Cuba đã có các mối quan hệ kinh tế với hầu hết các quốc gia Mỹ Latinh và đã cải thiện quan hệ với [[Liên minh châu Âu]], tổ chức này bắt đầu có quan hệ thương mại với Cuba. Trung Quốc cũng xuất hiện với tư cách một đối tác tiềm năng mới. Cuba cũng tìm thấy các đồng minh mới là [[Venezuela]] và [[Bolivia]], những nước xuất khẩu dầu và khí tự nhiên lớn.

Năm 2014, Cuba thống kê việc [[Hoa Kỳ cấm vận chống Cuba]] đã khiến kinh tế nước này thiệt hại 1,11 nghìn tỷ USD trong 55 năm qua (trung bình mỗi năm thiệt hại 20 tỷ USD). Trong 22 năm qua, Liên hiệp quốc năm nào cũng thông qua một nghị quyết yêu cầu Hoa Kỳ dỡ bỏ cấm vận chống Cuba với sự ủng hộ áp đảo của các thành viên thể hiện sự đoàn kết ủng hộ cho Cuba. Năm 2013, bản nghị quyết đã nhận được 188 phiếu thuận và chỉ có 2 phiếu chống của [[Mỹ]] và [[Israel]]<ref>{{Chú thích web | url = http://vneconomy.vn/the-gioi/cuba-tuyen-bo-tong-thiet-hai-1168-ty-usd-vi-cam-van-20140910080043736.htm | tiêu đề = Cuba tuyên bố tổng thiệt hại 116,8 tỷ USD vì cấm vận | tác giả 1 = | ngày = | ngày truy cập = 9 tháng 3 năm 2015 | nơi xuất bản = VnEconomy, báo điện tử thuộc nhóm Thời báo Kinh tế Việt Nam | ngôn ngữ = }}</ref> (tuy nhiên, do Mỹ là nước có quyền phủ quyết ở Liên Hiệp quốc nên dù Nghị quyết có số phiếu thuận áp đảo thì vẫn không được thông qua). Năm 2014, sau 53 năm bao vây cấm vận, Tổng thống Mỹ [[Barack Obama]] đã tuyên bố mong muốn bình thường hóa quan hệ giữa 2 nước.

Bất chấp thiệt hại do cấm vận kinh tế, theo số liệu của [[Ngân hàng Thế giới]] (WB), Cuba vẫn là nước có thu nhập bình quân đầu người ở mức khá cao, đạt mức 18.796 USD/người/năm (theo sức mua tương đương - PPP) vào năm 2011, bằng một nửa [[Nhật Bản]] và xếp hạng 60/185 quốc gia.<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weorept.aspx?sy=2013&ey=2013&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=16&pr1.y=7&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=PPPPC&grp=0&a= World Economic Outlook Database, October 2014], International Monetary Fund. Database updated on ngày 7 tháng 10 năm 2014. Truy cập on ngày 8 tháng 10 năm 2014.</ref> Chỉ số phát triển con người (HDI) cũng ở mức cao (0,815 điểm vào năm 2013, hạng 44 thế giới)<ref>{{Chú thích web | url = http://hdr.undp.org/en/content/human-development-report-2014 | tiêu đề = Human Development Report 2014 | tác giả 1 = | ngày = | ngày truy cập = 9 tháng 3 năm 2015 | nơi xuất bản = | ngôn ngữ = }}</ref>

Tháng 1 năm [[2004]], [[Luis Eduardo Garzón]], thị trưởng của [[Bogotá]]&nbsp;– thủ đô của [[Colombia|Columbia]]&nbsp;– sau cuộc gặp gỡ với Castro nói rằng ông ta "trông có vẻ rất ốm yếu". [[Tháng 5 năm 2004]], bác sĩ của Castro bác bỏ các tin đồn cho rằng sức khỏe Castro đang xuống dốc. Ông tuyên bố rằng Castro sẽ sống đến 140 tuổi.

Ngày [[20 tháng 10]] năm [[2004]], Castro bị vấp ngã sau khi đọc diễn văn trước một cuộc mít tinh. Cú ngã này làm ông bị gãy xương tay và đầu gối. Ông ta phải trải qua ba giờ giải phẫu. Sau đó Castro viết một lá thư để đăng lên báo, đài. Trong thư ông cam đoan với công chúng rằng mình vẫn khỏe và sẽ "không mất liên lạc với quý vị".

Sau cuộc phẫu thuật dạ dày năm [[2006]], Fidel Castro đã tạm trao quyền lãnh đạo đất nước cho người em trai của mình là ông [[Raúl Castro|Raul Castro]]. Kể từ đó, Fidel Castro ít xuất hiện trước công chúng.<ref>[http://www.tienphong.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=111659 Cuộc đời Chủ tịch Fidel Castro qua ảnh]</ref><ref>[http://www.tienphong.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=111654&ChannelID=5 Chủ tịch Cuba Fidel Castro nghỉ hưu]</ref>

Ngày [[18 tháng 2]] năm [[2008]], ông tuyên bố ý định thôi giữ chức vụ Chủ tịch Hội đồng Nhà nước và Tổng tư lệnh quân đội Cuba, kết thúc sự nghiệp chính trị sau gần 50 năm.<ref name="CTFTC">[http://web.thanhnien.com.vn/Thegioi/2008/2/20/226622.tno Chủ tịch Fidel Castro từ chức]</ref>

Tổng tư lệnh cách mạng Cuba, Fidel Castro, đã qua đời lúc 22h29 ngày 25/11/2016 giờ Cuba (thông báo trên truyền hình quốc gia Cuba).

==Cống hiến==
Castro có quan điểm kiên định về [[đạo đức]]. Ông tin rằng [[Thức uống có cồn|rượu cồn]], [[ma túy]], [[đánh bạc]] và [[mại dâm]] là những tội lỗi lớn. Ông coi [[sòng bạc]] và các [[câu lạc bộ đêm]] là nguồn gốc của sự cám dỗ và suy đồi đạo đức nên sau khi lên nắm quyền (năm 1961), ông đã đề ra luật đóng cửa những cơ sở này. Hiện nay, [[Cuba]] là nước có tỷ lệ [[tội phạm]] thấp nhất tại khu vực [[châu Mỹ]].<ref>{{Chú thích web |url=http://www.visitcuba.com/travel-guide/travel-tips/faqs/ |ngày truy cập=2015-12-06 |tựa đề=Cuba Facts and FAQs {{!}} Visit Cuba<!-- Bot generated title --> |archive-date=2018-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195603/http://www.visitcuba.com/travel-guide/travel-tips/faqs/ |url-status=dead }}</ref>

Trong chế độ [[Fulgencio Batista|Batista]], nhiều cơ sở dịch vụ thể hiện sự [[phân biệt chủng tộc]] khi có 2 khu dành riêng cho người da đen và da trắng ([[Hồ bơi|bể bơi]], [[bãi biển]], [[khách sạn]], [[Nghĩa trang|nghĩa địa]],...). Fidel đã xóa bỏ tất cả những sự phân biệt này, ông cấm các khu dịch vụ mở những khu vực dành riêng cho mỗi chủng tộc, tất cả mọi người đều bình đẳng khi sử dụng dịch vụ<ref name="vnn.vietnamnet.vn"/>.

Trong suốt giai đoạn lãnh đạo của mình, Fidel rất quan tâm tới [[phúc lợi xã hội]] cho người dân ([[giáo dục]], [[y tế]],...). Trước cuộc [[Cách mạng Cuba|cách mạng]], 23,6% dân số [[Cuba]] [[mù chữ]]. Tại các vùng [[Đồng quê|nông thôn]], trên 50% dân số không biết đọc biết viết và 61% trẻ em không có cơ hội tới [[Trường học|trường]]. Castro đã yêu cầu các [[sinh viên]] thành phố về [[nông thôn]] để dạy người dân biết chữ. [[Cuba]] giương cao khẩu hiệu: ''"Nếu bạn không biết, hãy học. Nếu bạn biết, hãy dạy"'', nhờ vậy nạn mù chữ được thanh toán. Giáo dục ở Cuba hiện nay là miễn phí ở tất cả các cấp học dưới sự kiểm soát của Nhà nước Xã hội chủ nghĩa, không có chuyện trẻ em bị thất học vì đói nghèo.

Tháng 1 năm 1998, Fidel Castro đã nói về một trong những thành tựu mà ông coi là lớn nhất trong cuộc đời mình:<ref>[https://books.google.com.vn/books?id=GubaaaQVtCoC&pg=PA383&lpg=PA383&dq=%E2%80%9CEsta+noite+milh%C3%B5es+de+crian%C3%A7as+dormir%C3%A3o+na+rua,+mas+nenhuma+delas+%C3%A9+cubana%E2%80%9D&source=bl&ots=BMUxLT5XNK&sig=4vnpTrDZqXBimVFhfAaV4gaZw4o&hl=vi&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%E2%80%9CEsta%20noite%20milh%C3%B5es%20de%20crian%C3%A7as%20dormir%C3%A3o%20na%20rua%2C%20mas%20nenhuma%20delas%20%C3%A9%20cubana%E2%80%9D&f=false Pedro e os lobos: os anos de chumbo na trajetória de um guerrilheiro urbano - João Roberto Laque - Google Sách<!-- Bot generated title -->]</ref>
{{cquote|
''Đêm nay có hàng triệu trẻ em phải ngủ ngoài đường. Nhưng không có trẻ em nào trong số đó là người Cuba"''|||Fidel Castro
}}

Chính quyền Cuba điều hành hệ thống [[y tế]] toàn dân và tự gánh trách nhiệm [[tài chính]] và quản lý cho toàn bộ hệ thống. Trước [[Cách mạng Cuba|cách mạng]], [[Cuba]] chỉ có 6.000 [[bác sĩ]], 64% số này làm việc ở [[La Habana]], nơi sinh sống của đại đa số những người giàu có nhất. Fidel Castro đã yêu cầu các bác sĩ phải được phân bổ đều khắp đất nước, đồng thời cho xây dựng ba trường đại học y khoa mới. Bất kỳ hoạt động y tế nào mang tính chất tư nhân để thu [[lợi nhuận]] đều bị Chính phủ Cuba nghiêm cấm. Năm [[1976]], chương trình chăm sóc sức khỏe Cuba được đưa thành điều 50 của [[Hiến pháp Cuba]], theo đó quy định rằng ''"tất cả mọi người được quyền bảo vệ và chăm sóc sức khỏe miễn phí"''.

Một số thống kê về Cuba được tờ Independent của [[Anh]] nêu ra về y tế Cuba vào năm 2006:<ref name=inde>[http://www.independent.co.uk/news/world/americas/the-castropedia-fidels-cuba-in-facts-and-figures-432478.html The Castropedia: Fidel's Cuba in facts and figures | The Independent<!-- Bot generated title -->]</ref>
*Tuổi thọ bình quân: nam 75,11; nữ: 79,85 (Mỹ tương ứng là 75; 80,8).
*Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh: 6,22 ca tử vong trên 1.000 trẻ em (Mỹ là 6,43).
*Tỷ lệ nhiễm HIV: dưới 0,1% (Mỹ: 0,6%).
*Số bác sĩ trên 1000 dân: 5,91 (Mỹ: 2,56).
*Số giường bệnh trên 10.000 dân: 49 (Mỹ: 33).
*25.000 bác sĩ Cuba đang làm nhiệm vụ nhân đạo tại 68 quốc gia. Năm 2006, 1.800 bác sĩ từ 47 nước đang phát triển đã tốt nghiệp từ 21 trường y tế của Cuba. Mỗi năm có hơn 5.000 "khách du lịch sức khỏe" đi du lịch tới Cuba, tạo ra hơn 40 triệu USD cho nền kinh tế Cuba.
*Số bác sĩ được Fidel Castro gửi sang Mỹ để giúp đỡ các nạn nhân của cơn [[bão Katrina]]: 1.586

Chính phủ Cuba thường xuyên cử các đoàn y tế tới các khu vực có thiên tai, dịch bệnh trên thế giới (đặc biệt tại các nước nghèo) để hỗ trợ<ref>{{Chú thích web | url = http://www.nhandan.com.vn/thegioi/tin-tuc/item/24372802-lien-hop-quoc-hoan-nghenh-cuba-ho-tro-y-te-chong-dich-ebola.html | tiêu đề = Liên hợp quốc hoan nghênh Cuba hỗ trợ y tế chống dịch Ebola | tác giả 1 = | ngày = | ngày truy cập = 9 tháng 3 năm 2015 | nơi xuất bản = [[Nhân dân (báo)|Báo điện tử Nhân dân]] | ngôn ngữ = }}</ref><ref>{{Chú thích web | url = http://vov.vn/suc-khoe/cuba-tiep-tuc-cu-hang-tram-y-bac-si-toi-giup-tay-phi-chong-ebola-354533.vov | tiêu đề = Cuba tiếp tục cử hàng trăm y bác sĩ tới giúp Tây Phi chống Ebola | tác giả 1 = | ngày = | ngày truy cập = 9 tháng 3 năm 2015 | nơi xuất bản = [[Đài Tiếng nói Việt Nam|Báo Điện tử Đài Tiếng nói Việt Nam]] | ngôn ngữ = }}</ref> Kể từ khi Cuba cử một nhóm bác sĩ đến giúp Chile khắc phục hậu quả của một trận động đất năm 1960, đến nay Cuba này đã gửi hơn 135.000 nhân viên y tế đến nhiều nơi trên thế giới trong các sứ mệnh nhân đạo. "Ngoại giao y tế" tạo ra lợi ích sức khỏe và cải thiện quan hệ giữa các quốc gia là nền tảng của chính sách đối ngoại Cuba trong suốt hàng chục năm qua. Bên cạnh những giá trị về nhân đạo và tạo lập hình ảnh quốc gia, Cuba cũng được hưởng lợi kinh tế từ chính sách "ngoại giao y tế". Cùng với các dịch vụ giáo dục, thể thao, việc cử các chuyên gia y tế ra nước ngoài làm việc đưa về cho Cuba khoảng 10 tỷ [[USD]] hàng năm, trở thành nguồn thu nhập quan trọng nhất đối với hòn đảo này.<ref>{{Chú thích web | url = http://www.tgvn.com.vn/Item/VN/NgoaiGiao/2014/9/6E203066417D838D/ | tiêu đề = Ngoại giao y tế Cuba "được mùa" | tác giả 1 = | ngày = | ngày truy cập = 9 tháng 3 năm 2015 | nơi xuất bản = | ngôn ngữ = | archive-date = ngày 4 tháng 12 năm 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141204173602/http://www.tgvn.com.vn/Item/VN/NgoaiGiao/2014/9/6E203066417D838D/ |url-status=dead }}</ref>

Ngày 1 tháng 7 năm 2015, [[Tổ chức Y tế Thế giới]] (WHO) chính thức xác nhận [[Cuba]] trở thành quốc gia đầu tiên đã thành công trong việc ngăn chặn virus [[HIV]] truyền từ mẹ sang con. Theo Giám đốc [[WHO]] [[Trần Phùng Phú Trân|Margaret Chan]], thành công của [[Cuba]] là một trong những thành tựu quan trọng nhất của hệ thống y tế toàn cầu, là chiến thắng y học rất vĩ đại của nhân loại trong cuộc chiến lâu dài với [[HIV/AIDS]]. Một trong những yếu tố quan trọng là nhờ vào hệ thống chăm sóc y tế quốc gia toàn diện tập trung vào sức khỏe sản phụ. Tại Cuba có đến 99% bà mẹ [[mang thai]] và 100% các bé sơ sinh từ mẹ bị [[HIV/AIDS|HIV]] đều được điều trị thuốc ngăn chặn phơi nhiễm [[HIV/AIDS|HIV]] và các loại thuốc này miễn phí hoàn toàn cho bệnh nhân, theo hướng dẫn của bác sĩ.<ref>[http://baoquangnam.com.vn/the-gioi/201507/cuba-ngan-chan-duoc-hiv-tu-me-sang-con-620171/ Cuba ngăn chặn được HIV từ mẹ sang con - Báo Quảng Nam Online<!-- Bot generated title -->]{{Liên kết hỏng|date=2023-09-05 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

Một ký giả [[Việt Nam]] đã từng sang [[Cuba]] 4 lần từ năm 2006 đến 2014; cũng đã được làm việc với lãnh đạo Bộ Kinh tế Cuba; Bộ Nội vụ Cuba, đã nhận xét:<ref>[http://kygia.net/bao-gio-viet-nam-moi-duoc-nhu-cuba/ Bao giờ Việt Nam mới được như Cuba? | Ký Giả - tin tức người Việt hải ngoại<!-- Bot generated title -->]{{Liên kết hỏng|date=2023-09-05 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>
:''Quả thật, tôi cũng xin phép được nhắc lại câu của Đại sứ Lê Quảng Ba nếu như nói về [[Cuba]]: "Bao giờ ta có thể làm được như họ?!".''
:''Bấy lâu nay, [[thế giới]] và cả [[Việt Nam]] nữa – cũng không hiểu Cuba. Rất nhiều lời nhận xét về Cuba là xuất phát từ những kẻ trọc phú lắm tiền. Nói nôm na là họ coi cái gì ở Cuba cũng kém, cũng xấu. Nhưng họ không biết rằng, ở Cuba, có những điều mà ít nhất 2/3 dân số Việt Nam đang nằm mơ cũng không được như vậy.''
:''Tất cả trẻ em Cuba đều được giáo dục miễn phí ngay từ mẫu giáo lớn (5 tuổi) cho đến khi tốt nghiệp [[đại học]] hoặc học lên đến [[tiến sĩ]]... Tất cả người dân Cuba đều được khám, chữa bệnh miễn phí và được dùng những loại thuốc tốt nhất có thể... Tất cả người dân, trẻ em Cuba đều được uống [[sữa tươi]] miễn phí... Rồi nữa, giáo dục của Cuba được xếp vào hàng tiên tiến nhất thế giới, ngang với [[Đan Mạch]]. Y tế Cuba thì đứng vào hàng đầu và họ đã chế ra được [[vắc-xin]] phòng chống bệnh [[ung thư]] và nhiều loại thuốc đặc biệt khác. Thể thao Cuba thì cũng đứng vào hàng thứ 14, 15 trên thế giới.''
:''Còn về trật tự xã hội thì quả thực đó là một thiên đường cho sự ngăn nắp, nề nếp, văn minh và sự tôn trọng các quy tắc [[trật tự đô thị]], [[bảo vệ môi trường]].''
:''Đúng là người dân Cuba còn thiếu thốn bởi lệnh cấm vận dã man của [[Mỹ]]. Nhưng trong phạm vi có thể, Chính phủ Cuba đã lo cho trẻ em và người già hết mức. Đấy chính là bản chất tốt đẹp của chế độ [[xã hội chủ nghĩa]].''
:''Những kẻ trọc phú sẽ không bao giờ nhìn thấy những điều đó bởi họ quen đến những nơi có tiền là có thể mua tất cả. Nhưng họ lại không nghĩ rằng, có những điều trong cuộc sống con người ta mà có tiền cũng chẳng thể mua được: Đó là sự hạnh phúc, bình an... Mà cũng phải nói thêm rằng, bình quân thu nhập theo đầu người của Cuba còn cao gấp 3 lần người Việt Nam. Và Cuba đã dành 54% tổng thu nhập quốc gia cho [[giáo dục]] và [[y tế]].''

[[Cuba]] thời Fidel Castro đã tham gia vào 17 cuộc cách mạng [[châu Phi]], giành được chiến thắng vĩ đại ở [[Angola]] và tạo hiệu ứng suốt miền nam châu Phi. Những hình ảnh từ chuyến thăm Cuba của [[Nelson Mandela]] đến gặp Fidel Castro vào năm [[1991]], ngay sau khi rời khỏi nhà tù sau 27 năm, vẫn hình ảnh mang tính biểu tượng của lòng biết ơn tới Cuba đóng góp cho phong trào giải phóng ở các bộ phận khác nhau của châu Phi. Fidel từng nói ''"[[Angola]] rất giàu [[tài nguyên thiên nhiên]]. Một số đế quốc tự hỏi tại sao chúng tôi giúp người dân Angola, nhằm đạt những lợi ích gì. Chúng tôi không nhằm bất kỳ lợi ích vật chất nào cả, mà chúng tôi đang thực hiện nghĩa vụ quốc tế cao cả"''<ref>[http://internacional.elpais.com/internacional/2016/11/27/actualidad/1480272891_087185.amp.html De Angola al ébola, la impronta cubana en África]</ref> (sau này khi Fidel mất, Angola đã để [[quốc tang]] cho ông).

Hình ảnh minh họa ấn tượng nhất của sự cống hiến của ông cho cuộc tranh đấu của châu Phi là can thiệp của ông ở [[Namibia]] và [[Angola]] chống lại chế độ [[phân biệt chủng tộc]] ở [[Nam Phi]] được sự ủng hộ của [[Hoa Kỳ|Mỹ]] và các cường quốc thực dân [[Tây Âu]] khác nhằm khai thác và thống trị của châu lục này. Sự trợ giúp của Fidel cho các nước [[châu Phi]] vẫn tiếp tục cho đến nay. Minh chứng đậm nét là sự hỗ trợ hào phóng của Cuba trong cuộc chiến chống lại đại dịch [[Ebola]] cho các nước [[Tây Phi]] vào năm 2014<ref>[http://www.pambazuka.org/pan-africanism/we-mourn-fidel-castro-it-time-africa%E2%80%99s-youth-rose-against-kleptocracies As we mourn Fidel Castro, it is time Africa’s youth rose up against kleptocracies]</ref>. Sau khi [[Namibia]] độc lập, Castro gửi giáo viên Cuba, kỹ sư và bác sĩ y khoa Cuba đến để giúp tái thiết Namibia và cho đến ngày nay người dân Namibia vẫn được hưởng sự chăm sóc và tư vấn của các bác sĩ Cuba ở đây, nhờ vào lòng hảo tâm và tầm nhìn xa rộng lớn của Castro.<ref name="newera.com.na">{{Chú thích web |url=https://www.newera.com.na/2016/12/01/namibia-declares-three-days-of-mourning-for-castro/ |ngày truy cập=2016-12-04 |tựa đề=Namibia declares three days of mourning for Castro |archive-date=2018-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180717190913/https://www.newera.com.na/2016/12/01/namibia-declares-three-days-of-mourning-for-castro/ |url-status=dead }}</ref>. Sau chiến tranh, khi Angola không đủ khả năng trả nợ cho Cuba, Fidel từng nói ''"Chúng tôi làm Cách mạng không phải để các bạn trả tiền"''. Hơn 42% nhân viên y tế tại Angola là người Cuba, nhiều người quyết định ở lại sau chiến tranh.<ref>[http://www.pri.org/stories/2016-11-27/angolan-leaders-remember-fidel-castro-fondly Angolan leaders remember Fidel Castro fondlyAngolan leaders remember Fidel Castro fondly]</ref> Fidel Castro được Ban lãnh đạo Liên đoàn phụ nữ dân chủ thế giới (FDIM) phong tặng là "Công dân Toàn cầu" vào ngày 5 tháng 12 năm 2006.<ref>[http://vnxxxx/the-gioi/tinh-than-doan-ket-quoc-te-cuba-hien-tuong-dac-biet-trong-lich-su-quan-he-quoc-te-137905 Tinh thần đoàn kết quốc tế Cuba, hiện tượng đặc biệt trong lịch sử quan hệ quốc tế]{{Liên kết hỏng|date = ngày 17 tháng 2 năm 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>
 
==Hình ảnh đại chúng==
{{Quote box|width=25em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote="Mục tiêu đầu tiên và quan trọng nhất của Fidel luôn luôn là cam kết thực hiện [[chủ nghĩa quân bình|Bình đẳng xã hội]]. Ông khinh thường bất kỳ hệ thống xã hội nào trong đó một nhóm người sống xa xỉ hơn nhiều so với đa số còn lại. Ông muốn có một hệ thống xã hội cung cấp các nhu cầu cơ bản cho tất cả mọi người dân - đủ thực phẩm, chăm sóc sức khỏe, nhà ở và giáo dục miễn phí. Bản chất độc đoán của cuộc cách mạng Cuba bắt nguồn phần lớn từ mục tiêu này của Fidel. Castro làm những điều mà đã thuyết phục ông ấy là đúng, là vì lợi ích của nhân dân. Bất cứ ai chống lại cuộc cách mạng và chống lại nhân dân Cuba, trong đôi mắt của Castro, chỉ đơn giản là không thể chấp nhận. Do đó, rất ít thể hiện quá trớn của tự do cá nhân - trong ngôn luận và hội họp, được chấp nhận. Đã có tù nhân chính trị - những người có những hành vi quá mức chống lại cuộc cách mạng - mặc dù ngày nay con số này chỉ khoảng 300, giảm rõ rệt so với ngày đầu của cuộc cách mạng| source=&ndash; [[Wayne S. Smith]], [[US Interests Section in Havana]] Chief from 1979 to 1982, in 2007.<ref name="Wayne Smith">{{chú thích web |url=http://www.tompaine.com/articles/2007/02/02/castros_legacy.php |title=Castro’s Legacy |last=Smith |first=Wayne S. |date=ngày 2 tháng 2 năm 2007 |publisher=TomPaine.com |access-date =ngày 7 tháng 11 năm 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011012120/http://www.tompaine.com/articles/2007/02/02/castros_legacy.php |archive-date = ngày 11 tháng 10 năm 2007 |url-status=dead }}</ref>}}
[[Tập tin:Fidel-Gagarin-hug.jpg | nhỏ | Fidel Castro (trái) [[ôm]] nhà du hành vũ trụ người [[Liên Xô]] [[Yuri Gagarin]].]]

Trong [[lịch sử]] hiện đại, Fidel Castro là một nhà lãnh đạo nhận được những nhận định mâu thuẫn.<ref name="tiengiang"/> Truyền thông phương Tây miêu tả ông là một nhà [[độc tài]]<ref name="Mallin">{{chú thích sách|title=Covering Castro: rise and decline of Cuba's communist dictator|author=Jay Mallin|publisher=Transaction Publishers|isbn=9781560001560}}</ref><ref name="idiotsguide">{{chú thích sách|title=The complete idiot's guide to Latino history and culture|year=2002|url=https://archive.org/details/completeidiotsgu0000figu_d3a4|author=D. H. Figueredo}}</ref><ref name="dailymail">{{Chú thích web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-516539/Farewell-Fidel-The-man-nearly-started-World-War-III.html|tiêu đề=Farewell Fidel: The man who nearly started World War III|nhà xuất bản=Daily Mail}}</ref><ref name="timesonline">{{Chú thích web
|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article3399819.ece
|tiêu đề=Fidel Castro bows to illness and age as he quits centre stage after 50 years - Times Online
|nhà xuất bản=www.timesonline.co.uk
|ngày truy cập=ngày 22 tháng 4 năm 2009
|họ 1=Catan
|tên 1=Thomas
|archive-date=2010-06-01
|archive-url=https://web.archive.org/web/20100601050708/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article3399819.ece
|url-status=dead
}}</ref><ref name="fade-out">{{Chú thích web|url=http://www.washingtontimes.com/news/2008/feb/24/fidels-fade-out/|tiêu đề=Fidel's fade-out}}</ref> và thời gian cầm quyền của ông là dài nhất trong lịch sử [[Mỹ Latinh]] hiện đại.<ref name="idiotsguide"/><ref name="dailymail"/><ref name="timesonline"/><ref name="fade-out"/>, tổ chức theo dõi nhân quyền Hoa Kỳ buộc tội ông tạo ra một "bộ máy đàn áp".<ref name=autogenerated1 /> [[Tổ chức Ân xá Quốc tế]] (Hoa Kỳ) thì mô tả ông là "''một nhà lãnh đạo tiến bộ nhưng có nhiều khiếm khuyết''", theo đó Fidel cần được "hoan nghênh" với những "cải tiến đáng kể" của chính quyền đối với [[y tế]] và [[giáo dục]], nhưng đồng thời tổ chức này cũng chỉ trích ông vì cho rằng ông đã đàn áp [[quyền tự do]] của [[con người]]<ref>{{chú thích báo |title=Fidel Castro: A progressive but deeply flawed leader |website=Amnesty International |date=ngày 26 tháng 11 năm 2016 |url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/fidel-castro-progressive-deeply-flawed-leader |access-date =ngày 5 tháng 12 năm 2016}}</ref>. Tuy nhiên, nhân dân [[Cuba]] xem ông là một vị anh hùng, người đã thực hiện cuộc cách mạng và đấu tranh vì nền độc lập của đất nước [[Cuba]]. Họ gọi ông là ''"Fidel vô cùng yêu mến"'' và tôn vinh ''"sự nhạy cảm đặc biệt của ông đối với những người khác"'' cùng với ''"tinh thần chiến đấu không mệt mỏi vì lý tưởng".''<ref>[http://dangcongsan.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30681&cn_id=238685#pOAWMXJaoCKE www.cpv.org.vn Fidel Castro]</ref>.

Nhà viết tiểu sử [[Leycester Coltman]] mô tả ông là ''"người nhiệt huyết, làm việc chăm chỉ, tận tâm, trung thành... rộng lượng và hào hùng"'' nhưng cần chú ý rằng ông sẽ không tha thứ cho kẻ thù. Ông khẳng định, Castro ''"luôn luôn có một cảm giác quan tâm và hài hước"'' nhưng có thể sẽ có ''"cơn thịnh nộ dữ dội nếu ông nghĩ rằng mình đã bị lăng nhục"''<ref>[[#Col03|Coltman 2003]]. p. 14.</ref> Nhà viết tiểu sử [[Peter Bourne]] ghi nhận Fidel có thái độ quan tâm đặc biệt với nhân dân, ông coi họ ''"như những thành viên trong đại gia đình khổng lồ của mình"''<ref name="Bourne 1986. p. 273">[[#Bou86|Bourne 1986]]. p. 273.</ref> Nhà sử học [[Alex Von Tunzelmann]] nhận xét ''"mặc dù độc đoán, Castro là một người yêu nước, một người đàn ông với ý thức sâu sắc về nhiệm vụ cứu vớt nhân dân Cuba"''.<ref>[[#Von11|Von Tunzelmann 2011]]. p. 94.</ref>

Sử gia và nhà báo [[Richard Gott]] coi Castro là ''"một trong những nhân vật [[chính trị]] khác thường nhất của [[thế kỷ 20]]"'', ghi nhận Castro đã trở thành một ''"anh hùng [[thế giới]] theo khuôn mẫu của [[Garibaldi]]"'' với mọi người trên khắp thế giới đang nỗ lực chống lại [[chủ nghĩa đế quốc]]<ref name="Quirk 1993. p. 424"/> Ông đã được trao tặng nhiều giải thưởng danh dự của Chính phủ các nước, và đã được xem là nguồn cảm hứng cho nhiều nhà lãnh đạo nước ngoài như [[Ahmed Ben Bella]] và [[Nelson Mandela]], người sau đó trao tặng ông giải thưởng dân sự cao nhất của Nam Phi cho người nước ngoài, [[Huân chương Hảo Vọng]]<ref name="news.bbc.co.uk"/>

Đối với những cáo buộc từ phương Tây rằng ông là nhà [[độc tài]], Fidel Castro tuyên bố rằng nhà nước đôi khi phải hạn chế [[quyền tự do]] của một số cá nhân để bảo vệ các quyền lợi của tập thể người dân như quyền được lao động, [[giáo dục]], [[chăm sóc sức khỏe]] và [[y tế]] miễn phí<ref>Coltman 2003. p. 247.</ref>. Bourne Castro ghi nhận rằng tầm ảnh hưởng mạnh mẽ của Castro ở [[Cuba]] hoàn toàn là từ những giá trị của bản thân con người ông. Bourne lưu ý rằng rất hiếm có một quốc gia và một dân tộc hoàn toàn ủng hộ bởi "nhân cách từ một con người" như đối với Fidel.<ref>Bourne 1986. p. 295.</ref>

== Đời sống riêng==

Những chi tiết về cuộc sống riêng tư của Castro, đặc biệt mà có dính líu tới những thành viên trong gia đình, ít được biết, bởi vì báo chí nhà nước bị cấm đề cập tới.<ref>{{Chú thích web|tác giả 1=Admservice |url=http://www.latinamericanstudies.org/fidel/castro-family.htm |tiêu đề=Fidel Castro’s Family |nhà xuất bản=Latinamericanstudies.org |ngày tháng=ngày 8 tháng 10 năm 2000 |ngày truy cập=ngày 13 tháng 1 năm 2010}}</ref> Với người vợ đầu tiên, bà Mirta Díaz-Balart (Con gái Bộ trưởng Nội vụ lúc đó), mà ông cưới vào ngày [[11 tháng 10]] năm [[1948]], Castro có một người con trai tên Fidel Ángel "Fidelito" Castro Díaz-Balart, sinh ngày [[1 tháng 9]] năm [[1949]]. Díaz-Balart và Castro [[ly dị]] trong năm [[1955]], sau đó bà cưới Emilio Núñez Blanco. Sau một thời gian cư trú ở [[Madrid]], Díaz-Balart đã trở về [[La Habana]] để sống với Fidelito và gia đình ông.<ref>Ann Louise Bardach: ''Cuba Confidential''. p. 67. "One knowledgeable source claims that Mirta returned to Cuba in early 2002 and is now living with Fidelito and his family."</ref> Fidelito lớn lên ở [[Cuba]]; có một thời, ông làm Chủ tịch Ủy ban Năng lực nguyên tử Cuba nhưng sau đó bị cách chức bởi chính cha mình.<ref name="anderson">Jon Lee Anderson, "Castro’s Last Battle: Can the revolution outlive its leader?" The New Yorker, ngày 31 tháng 7 năm 2006. 51.</ref>

Ngoài ra, Fidel có năm người con trai khác với người vợ thứ hai, Dalia Soto del Valle: Antonio, Alejandro, Alexis, Alexander "Alex" and Ángel Castro Soto del Valle.<ref name="anderson"/> Trong khi Fidel ở với Mirta, ông đã ngoại tình với Natalia "Naty" Revuelta Clews, sinh ở La Habana vào năm 1925 và đã làm đám cưới với Orlando Fernández, đẻ ra một người con gái tên [[Alina Fernández]].<ref name="anderson"/> Alina rời khỏi [[Cuba]] vào năm [[1993]], hóa trang làm một du khách [[người Tây Ban Nha]],<ref>{{Chú thích web |url=http://www.canada.com/topics/news/world/story.html?id=2ef037b4-5f82-4283-b1fb-2cc9e2442977 |tiêu đề=Cuba’s first family not immune to political rift |ngày truy cập=ngày 10 tháng 8 năm 2006 |họ 1=Boadle |tên 1=Anthony |ngày tháng=ngày 8 tháng 8 năm 2006 |nhà xuất bản=[[Reuters]] |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011191626/http://canada.com/topics/news/world/story.html?id=2ef037b4-5f82-4283-b1fb-2cc9e2442977 |url-status=dead }}</ref> và xin tị nạn ở [[Hoa Kỳ]]. Bà đã chỉ trích chính sách của cha mình.<ref>{{chú thích sách |last=Fernandez |first=Alina | authorlink = Alina Fernandez |title=Castro’s Daughter, An Exile’s Memoir of Cuba |publisher=[[St. Martin’s Press]] |year=1997 |isbn=031224293X}}</ref> Với một phụ nữ khác không được biết tên, ông có một người con trai khác, tên Jorge Ángel Castro. Fidel còn có một người con gái khác, Francisca Pupo (sanh năm 1953) kết quả của một cuộc [[tình một đêm]]. Pupo và chồng bà bây giờ sống ở [[Miami]].<ref name="canf.org">Roberto Duarte {{Chú thích web |url=http://www.canf.org/es/ENSAYOS/2003-dic-09-vida_secreta_del_tirano_castro.htm |ngày truy cập=2009-08-04 |tựa đề=VIDA SECRETA DEL TIRANO CASTRO |archive-date = ngày 10 tháng 12 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061210012059/http://www.canf.org/es/ENSAYOS/2003-dic-09-vida_secreta_del_tirano_castro.htm |url-status=dead }}. CANF.org. ngày 29 tháng 10 năm 2003</ref><ref>''Cuba confidential: Love and Vengeance in Miami and Havana'' By [[Ann Louise Bardach]]; Random House, Inc., 2002; ISBN 978-0-375-50489-1</ref> Người viết tiểu sử về Castro, ông [[Robert E. Quirk]] ghi nhận là trong suốt cuộc đời, Fidel thường có quan hệ tình một đêm với các người đàn bà khác vì ông "''không có khả năng để duy trì một quan hệ yêu đương lâu dài với bất cứ người phụ nữ nào.''"<ref>[[#Qui93|Quirk 1993]]. p. 15.</ref><ref>[[#Qui93|Quirk 1993]]. p. 231.</ref>

Em gái của ông, bà Juanita Castro, từng là một nhân viên tình báo Mỹ ([[CIA]]) hoạt động chống lại chính anh em trai mình trước khi chuyển sang sống ở [[Hoa Kỳ]] ngay từ đầu thập niên [[1960]]. Khi bà đi tỵ nạn, đã nói là "''Tôi không thể hờ hững với những gì đang xảy ra trên đất nước tôi. Hai anh em của tôi, Fidel và Raúl đã biến nước tôi thành một nhà tù khổng lồ được bao quanh bởi biển cả. Người dân đang bị trói buộc và hành hạ bởi [[chủ nghĩa cộng sản]] quốc tế''."<ref>{{chú thích báo| url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,871241-1,00.html| title=The Bitter Family (page 1 of 2)| work=[[TIME]]| date=ngày 10 tháng 7 năm 1964| access-date=ngày 19 tháng 2 năm 2008| archive-date=2013-08-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20130821224354/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,871241-1,00.html| url-status=dead}}</ref>

Báo [[RFI]] dẫn lời sĩ quan cận vệ Juan Reinaldo Sanchez, người đã chạy sang [[Mỹ]] lưu vong năm [[2008]], trong quyển sách "La Vie cachée de Fidel Castro" đã cáo buộc: "''Cả cuộc đời, Fidel Castro khẳng định ông không có tài sản, chỉ có một chiếc lều câu cá. Thực tế, căn lều của lãnh đạo Cuba là một hệ thống [[biệt thự]] sang trọng, huy động những phương tiện hậu cần khổng lồ, chiếm trọn đảo [[Cayo Piedra]] mà giới lãnh đạo [[xã hội chủ nghĩa]] thường sang thăm Cuba ít ai biết''."<ref>{{chú thích báo| http://www.viet.rfi.fr/quoc-te/20140524-bo-mat-that-cua-fidel-castro-nha-cach-mang-hay-hoang-de-cuba| title=Fidel Castro: Hoàng đế Cuba đội lốt cách mạng ? |work=RFI|date=24.05.2014}}</ref> Tuy nhiên, các nhà báo quốc tế từng tới phỏng vấn Fidel tại nhà ông đã bác bỏ thông tin này và cho biết: mặc dù được cung cấp [[thực phẩm]] và chăm sóc [[y tế]] tốt, Fidel không hề sống một cuộc sống xa hoa.<ref>{{Chú thích web | url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-2634816/King-Castro-How-Fidel-lived-life-luxury-Cuba-complete-luxury-island-turtle-farm.html | tiêu đề = Book claims that Fidel Castro lived the life of luxury in Cuba | tác giả 1 = | ngày = | ngày truy cập = 9 tháng 3 năm 2015 | nơi xuất bản = Mail Online | ngôn ngữ = }}</ref>

Năm [[2006]], tạp chí [[Forbes]] từng ghi nhận Fidel có tài sản 900 triệu [[USD]], tuy nhiên tạp chí này cũng thừa nhận ước tính này mang tính cảm quan hơn là khoa học. Sau đó, Fidel Castro đã giận dữ xuất hiện trên [[truyền hình]] để bác bỏ tuyên bố của tạp chí [[Forbes]], gọi đó là ''"sự vu khống lố bịch"''. Chủ tịch Fidel Castro còn tuyên bố sẽ từ chức nếu [[Forbes]] chứng minh được ông có tài sản gửi ở nước ngoài, dù đó chỉ là 1 [[USD]]. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Cuba Francisco Soberon cho rằng, [[Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ|Cơ quan Tình báo Mỹ]] đứng đằng sau thông tin trên tạp chí [[Forbes]] với mục đích bôi nhọ Fidel Castro. Tháng 5 năm 2006, nhà báo Mỹ [[George Galloway]] đã xuất hiện trên truyền hình Cuba để bảo vệ Castro. Ông nói: ''"Những người dân Cuba là những người duy nhất trên thế giới có một nhà lãnh đạo có thể nói rằng ông ta không có một đồng đôla riêng của mình."''<ref name=inde/>

Đại tá [[Hồ Văn A]] nhớ lại chuyến thăm [[Việt Nam]] năm [[1973]], Chủ tịch Fidel Castro khi tới [[Quảng Bình]], thấy một dân công nữ bị ngất đã cho dừng xe, lệnh cho Đại sứ quán Cuba tại Việt Nam lấy xe chở đi cấp cứu. Ngay sau đó, Fidel đã gọi điện về nước và yêu cầu sớm xúc tiến việc xây dựng một [[bệnh viện]] ngay tại khu vực này. Chỉ một thời gian ngắn, Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba đã ra đời ngay tại [[Đồng Hới (thành phố)|Đồng Hới]], [[Quảng Bình]]. Khi về nước, Fidel vẫn nhớ tới người nữ dân công và đã gửi thuốc cùng danh thiếp kỷ niệm sang cho chị. Nhiều nhân chứng ngày ấy vẫn nhớ hình ảnh Fidel vóc dáng to lớn, mặc bộ quân phục màu xanh nhưng cử chỉ lại gần gũi đến bất ngờ.<ref>[https://web.archive.org/web/20130920045204/http://petrotimes.vn/news/vn/chinh-tri/ky-uc-ve-fidel-castro.html Ký ức về Fidel Castro] Minh Long (tổng hợp). Petrotimes 19:39 | 17/09/2013. Lưu trữ 20/09/2013</ref><ref>[http://www.nguoiduatin.vn/ky-uc-co-gai-duoc-lanh-tu-fidel-castro-cuu-mang-a24161.html Ký ức cô gái được lãnh tụ Fidel Castro cứu mạng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161129023011/http://www.nguoiduatin.vn/ky-uc-co-gai-duoc-lanh-tu-fidel-castro-cuu-mang-a24161.html |date=2016-11-29 }} Lê Giáp - Phạm Phạm. Báo Người đưa tin 27.12.2012</ref>

Fidel Castro nổi tiếng với giờ làm việc bận rộn, ông thường chỉ [[ngủ]] 3 hay 4 giờ mỗi ngày<ref name="Coltman 1997 219">[[#Col03|Coltman 2003]]. p. 219</ref> Ông có một trí nhớ ''"phi thường"'', các bài phát biểu Castro thường trích dẫn các báo cáo và những cuốn sách ông đã đọc, ông có thể diễn thuyết về một chủ đề trong suốt nhiều giờ trước đám đông mà không cần tài liệu kèm theo<ref>{{harvnb|Quirk|1993|p=352}}.</ref> Ngay từ nhỏ, ông đã đam mê các loại vũ khí, nhất là súng<ref>[[#Qui93|Quirk 1993]]. pp. 10, 255.</ref> và ưa thích cuộc sống ở vùng nông thôn ngoại ô thành phố.<ref>[[#Qui93|Quirk 1993]]. p. 5.</ref>

Nói về động lực của đời mình, Fidel phát biểu: 
{{cquote|
''Tôi đã bắt đầu cuộc cách mạng khi chỉ có 82 người theo mình. Nếu tôi phải bắt đầu lại, tôi chỉ cần 15 người hoặc thậm chí chỉ 10 người. 10 người và một niềm tin tuyệt đối. Không quan trọng là ta có bao nhiêu người, quan trọng là phải có niềm tin và phải có một kế hoạch mạch lạc. Đất nước của chúng tôi - đó phải là một thiên đường theo đúng ý nghĩa tinh thần của từ này. Tôi đã nhiều lần nói, thà chết trong thiên đường chứ không cần sống sót trong địa ngục. Cách mạng - đó không phải là cái giường rải đầy cánh hoa hồng. Đó là cuộc đấu tranh một mất một còn giữa quá khứ và tương lai."''<ref>{{chú thích web | url = http://www.nguoiduatin.vn/nhung-cau-chuyen-doi-thuong-cua-lanh-tu-fidel-castro-a48993.html | tiêu đề = Nhá»¯ng cÃ¢u chuyá»n Äá»i thÆ°á»ng cá»§a lÃ£nh tá»¥ Fidel Castro | author = | ngày = | ngày truy cập = 9 tháng 3 năm 2015 | nơi xuất bản = Báo điện tử Người đưa tin | ngôn ngữ = | archive-date = 2014-03-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140329125358/http://www.nguoiduatin.vn/nhung-cau-chuyen-doi-thuong-cua-lanh-tu-fidel-castro-a48993.html | url-status = dead }}</ref>''|||Fidel Castro
}}

== Các vụ ám sát nhằm vào Fidel Castro==
[[Ủy ban Giáo hội]] tuyên bố đã tìm ra ít nhất tám nỗ lực của tình báo Mỹ ([[CIA]]) nhằm ám sát Fidel Castro trong giai đoạn 1960-1965. [[Fabian Escalante]], nguyên giám đốc đã nghỉ hưu của cơ quan phản gián Cuba, người được giao nhiệm vụ bảo vệ Fidel Castro, ước tính số lượng các chương trình ám sát hoặc nỗ lực ám sát của [[CIA|Cơ quan tình báo Trung ương Mỹ]] nhắm vào Fidel là 638 (tính tới 2006).<ref>Escalante Font, Fabián. Executive Action: 634 Ways to Kill Fidel Castro. Melbourne: Ocean Press, 2006.</ref> Các nỗ lực ám sát rất đa dạng, bao gồm [[xì gà]] tẩm độc tố hoặc tẩm thuốc nổ, bút bi chứa một ống tiêm tẩm chất độc chết người, thuê mafia ám sát, và cả tẩm độc vào sứa biển... Một số âm mưu đã được miêu tả trong một bộ phim tài liệu với tựa đề ''[[638 cách để giết Castro]]'' phát sóng vào năm 2006 bởi [[Channel 4]] - kênh truyền hình dịch vụ công cộng của Anh.

Castro từng nói đùa: ''"Nếu sống sót sau các vụ ám sát cũng được trao [[huy chương Olympic]], thì tôi nhất định sẽ giành được huy chương vàng."''<ref>{{Chú thích web | url=http://www.independent.co.uk/news/world/americas/the-castropedia-fidels-cuba-in-facts-and-figures-432478.html | tiêu đề=The Castropedia: Fidel's Cuba in facts and figures | nhà xuất bản=The Independent | ngày tháng=ngày 17 tháng 1 năm 2007 | ngày truy cập=ngày 1 tháng 9 năm 2013}}</ref>

== Qua đời và tưởng niệm==
{{Chính|Fidel Castro qua đời và quốc tang}}

{{cquote|
''Tổng tư lệnh cách mạng Cuba - Fidel Castro qua đời lúc 22h29 ngày 25 tháng 11 năm 2016 giờ Cuba", 
<br>
[[Chủ tịch Cuba]] [[Raul Castro]] thông báo trên truyền hình quốc gia Cuba.''
}}

Ngoài [[Cuba]], 11 quốc gia khác cũng tuyên bố [[quốc tang]] để tưởng niệm ông: [[Bolivia]] (7 ngày)<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=Bolivia decreta duelo nacional por la muerte de Fidel Castro|url=http://prensa-latina.cu/index.php?o=rn&id=45915&SEO=bolivia-decreta-duelo-nacional-por-la-muerte-de-fidel-castro|website=Prensa Latina|ngày truy cập=ngày 28 tháng 11 năm 2016|ngày tháng=ngày 28 tháng 11 năm 2016|ngôn ngữ=es}}</ref> [[Algérie]] (8 ngày)<ref name="Algeria" /> [[Nicaragua]] (9 ngày)<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=Nicaragua decreta nueve días de duelo nacional por muerte de Fidel Castro|url=http://www.elnuevodiario.com.ni/politica/411369-nicaragua-decreta-nueve-dias-duelo-nacional-muerte/|website=El Nuevo Diario|ngày truy cập=ngày 28 tháng 11 năm 2016|ngày tháng=ngày 26 tháng 11 năm 2016|ngôn ngữ=es|archive-date=2016-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20161128100200/http://www.elnuevodiario.com.ni/politica/411369-nicaragua-decreta-nueve-dias-duelo-nacional-muerte/|url-status=dead}}</ref> [[Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên]] (3 ngày)<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=North Korea declares 3-day mourning for 'close friend and comrade' Fidel Castro|url=https://www.rt.com/news/368389-north-korea-castro-mourning/|nhà xuất bản=RT|ngày truy cập=ngày 28 tháng 11 năm 2016|ngày tháng=ngày 28 tháng 11 năm 2016}}</ref> [[Guinea Xích Đạo]] (3 ngày)<ref name="eqguinea">{{Chú thích web|tiêu đề=Duelo nacional en Guinea Ecuatorial por fallecimiento de Fidel Castro|url=http://prensa-latina.cu/index.php?o=rn&id=46097&SEO=duelo-nacional-en-guinea-ecuatorial-por-fallecimiento-de-fidel-castro|website=Prensa Latina|ngày truy cập=ngày 29 tháng 11 năm 2016|ngày tháng=ngày 29 tháng 11 năm 2016|ngôn ngữ=es}}</ref> [[Venezuela]] (3 ngày),<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=Gobierno de Venezuela declara tres días de duelo por fallecimiento de Fidel Castro|url=http://globovision.com/article/venezuela-se-solidariza-con-cuba-por-la-muerte-de-fidel-castro|website=Globovisión|ngày truy cập=ngày 28 tháng 11 năm 2016|ngày tháng=ngày 26 tháng 11 năm 2016|ngôn ngữ=es}}</ref> [[Uruguay]] (1 ngày)<ref name="cu">{{Chú thích web|url=http://www.granma.cu/mundo/2016-11-26/el-mundo-junto-a-un-gigante-26-11-2016-12-11-15|tiêu đề=El mundo junto a un gigante|ngôn ngữ=es|nhà xuất bản=Granma}}</ref> và [[Việt Nam]] (1 ngày), [[Namibia]] để tang 3 ngày <ref name="newera.com.na"/>, [[Angola]] để tang 1 ngày<ref>{{Chú thích web |url=https://www.angop.ao/angola/en_us/noticias/politica/2016/11/48/Angolan-President-declares-one-day-national-mourning-Fidel-Castro-memory,099475d9-d025-4d03-87e1-0d8a6676ef13.html |ngày truy cập=2016-12-04 |tựa đề=Angolan President declares one-day national mourning in Fidel Castro's memory |archive-date=2018-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116075030/https://www.angop.ao/angola/en_us/noticias/politica/2016/11/48/Angolan-President-declares-one-day-national-mourning-Fidel-Castro-memory,099475d9-d025-4d03-87e1-0d8a6676ef13.html |url-status=dead }}</ref>, và [[Dominica]]<ref>{{Chú thích web |url=http://www.dominicavibes.dm/news-217908/ |title=Dominica declares national mourning for Fidel Castro |access-date=2016-12-04 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220044910/http://www.dominicavibes.dm/news-217908/ |url-status=dead }}</ref>. Tại tang lễ ở Cuba, 70 nước đã cử lãnh đạo chính phủ đến viếng ông.

*Cựu Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc [[Ban Ki-moon]] nói từ [[Ashgabat]], [[Turkmenistan]]: ''"Tại thời điểm này của quốc tang, tôi cam kết sự ủng hộ của Liên Hợp Quốc để làm việc cùng với người dân của hòn đảo Cuba. Với sự lãnh đạo của cựu Chủ tịch Castro, Cuba đã tiến bộ không ngừng trong các lĩnh vực giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Tôi hy vọng Cuba sẽ tiếp tục tiến trên con đường cải cách và thịnh vượng hơn. Fidel để lại một dấu ấn lớn trên đất nước của ông và về chính trị toàn cầu. Lý tưởng cách mạng của ông để lại vài tranh luận. Ông là một tiếng nói mạnh mẽ cho [[công bằng xã hội]] trong các cuộc thảo luận toàn cầu tại Đại hội đồng Liên hợp quốc và các diễn đàn quốc tế và khu vực."''
*Cựu Tổng thư ký Liên Hiệp quốc [[Kofi Annan]] nói: ''"Hôm nay tôi thương tiếc cho sự mất mát của một người bạn, cố lãnh đạo Cuba Fidel Castro. Đảm bảo các phúc lợi cho nhân dân Cuba và sự độc lập của đất nước là định hướng chính trong suy nghĩ của Fidel Castro và nhiều hành động của Ngài. Cho dù ai đó có đồng ý với quan điểm chính trị của ông hay không, Fidel Castro vẫn là một trong những lãnh đạo đáng chú ý của Mỹ Latinh. Trong cuộc đời lâu dài của mình, ông đã vượt qua vô số nghịch cảnh, dù ông có thể chọn vô số con đường khác dễ dàng và thoải mái. Tôi đã gặp Fidel Castro nhiều lần trong những năm qua và đánh giá cao trí tuệ phi thường, đầu óc sắc bén của ông, và khả năng của ông để tham gia vào các cuộc đối thoại mang tính xây dựng. Vĩnh biệt Fidel!"''<ref name="africanews">{{Chú thích web|tiêu đề=How Kofi Annan and over a dozen African leaders mourned Fidel Castro|url=http://www.africanews.com/2016/11/28/how-kofi-annan-and-over-a-dozen-african-leaders-mourned-fidel-castro/|website=Africa News|ngày truy cập=ngày 29 tháng 11 năm 2016|ngày tháng=ngày 29 tháng 11 năm 2016}}</ref>

Tổng thống Nga [[Vladimir Putin]] mô tả Castro là ''"một người bạn chân thành và đáng tin cậy của Nga"'' và là một "biểu tượng thời đại"<ref>{{Chú thích web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-3973238/Fidel-Castro-died-aged-90.html?ITO=1490|tiêu đề=Former president of Cuba Fidel Castro dies aged 90|work=Daily Mail}}</ref>. Thủ tướng Ấn Độ [[Narendra Modi]] gọi ông là ''"một trong những nhân vật mang tính biểu tượng nhất của thế kỷ 20"'' và là một "người bạn tuyệt vời", trong khi Tổng thống Nam Phi Jacob Zuma ca ngợi Castro vì đã giúp đỡ người Nam Phi da đen trong cuộc đấu tranh chống phân biệt chủng tộc <ref>{{chú thích báo|url=http://www.news24.com/SouthAfrica/News/castro-dedicated-his-life-to-freeing-the-oppressed-zuma-20161126|title=Castro dedicated his life to freeing the oppressed – Zuma|last=Evans|first=Jenni|date=ngày 26 tháng 11 năm 2016|publisher=News24|access-date =ngày 26 tháng 11 năm 2016|location=Cape Town, South Africa}}</ref>. Bộ trưởng ngoại giao [[Tây Ban Nha]] gửi lời chia buồn: ''"Một con người có tầm quan trọng lớn lao trong lịch sử đã không còn, một người đàn ông mang về một bước ngoặt trong tiến trình phát triển của đất nước và có ảnh hưởng lớn trong khu vực. Là con của cha mẹ người Tây Ban Nha, cựu Tổng thống Castro luôn duy trì mối liên kết chặt chẽ với Tây Ban Nha qua mối quan hệ máu mủ và văn hóa"'' <ref>{{Chú thích web|url=http://www.thinkspain.com/news-spain/28303/rajoy-spain-is-especially-united-in-grief-with-cuba-over-the-loss-of-a-great-historical-figure|tiêu đề=Rajoy: Spain is especially united in grief with Cuba over the loss of a great historical figure|nhà xuất bản=Think Spain|ngày truy cập=2018-03-13|archive-date=2016-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20161127085149/http://www.thinkspain.com/news-spain/28303/rajoy-spain-is-especially-united-in-grief-with-cuba-over-the-loss-of-a-great-historical-figure|url-status=dead}}</ref>.

Tổng thống Mỹ [[Barack Obama]] (người ủng hộ quá trình bình thường hóa quan hệ giữa 2 nước) cho rằng ''"lịch sử sẽ ghi nhớ tác động to lớn của con người đặc biệt này đến thế giới xung quanh mình"''<ref>[https://www.theguardian.com/world/2016/nov/26/fidel-castro-death-obama-trump-response Trump and Obama offer divergent responses to death of Fidel Castro | World news | The Guardian<!-- Bot generated title -->]</ref> Ngược lại, Tổng thống Mỹ [[Donald Trump]] (người đảo ngược chính sách thân thiện của Obama) thì kịch liệt lên án Fidel, ông đã có bài tuyên bố nhân cái chết của Castro "''Hôm nay, thế giới đánh dấu sự qua đời của một tên độc tài tàn nhẫn đã đàn áp chính người dân của mình trong gần 6 thập kỉ. Di sản của Fidel Castro là những cuộc hành quyết, bòn rút, khổ đau không tưởng, nghèo đói và sự đàn áp quyền con người. Trong khi Cuba vẫn còn là một hòn đảo phải sống dưới một chế độ độc tài toàn trị. Tôi hi vọng rằng ngày hôm nay đánh dấu một bước tiến xa khỏi sự kinh hoàng mà người Cuba đã phải chịu đựng trong một thời gian quá lâu, để hướng tới một tương lai mà nhân dân Cuba cuối cùng có thể được sống một cuộc sống tự do mà họ vô cùng xứng đáng.''"<ref>{{chú thích báo |title=Donald Trump calls Fidel Castro 'brutal dictator' |date=ngày 26 tháng 11 năm 2016 |website=BBC News |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-38118739 |access-date =ngày 5 tháng 11 năm 2016}}</ref><ref>http://insider.foxnews.com/2016/11/26/reaction-fidel-castro-death-cuban-dictator-age-90-trump-trudeau-carter-cruz</ref>. Nhiều người Cuba lưu vong ở [[Miami]] (Mỹ) cũng đã tổ chức ăn mừng trên đường phố ngay sau khi nhận được tin Castro qua đời <ref>{{Chú thích web|họ 1=Ovalle|tên 1=David|họ 2=Flechas|tên 2=Joey|họ 3=Bergengruen|tên 3=Vera|họ 4=Frías|tên 4=Carlos|họ 5=Mazzei|tên 5=Patricia|url=http://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/cuba/article117201053.html|tiêu đề=Cuban exiles pour onto Miami streets to celebrate Fidel Castro's death|work=The Miami Herald|ngày tháng=ngày 26 tháng 11 năm 2016|ngày truy cập=ngày 26 tháng 11 năm 2016}}</ref>.

== Huân chương và danh hiệu==
Tính tới 2010, Fidel đã được trao tặng 50 huân chương và danh hiệu các loại từ hơn 40 quốc gia trên thế giới:
* [[Anh hùng Liên Xô]]<ref>[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=1794 Кастро Рус Фидель Алехандро, Герой Советского Союза]</ref>
* [[Huân chương Lenin]], 3 lần<ref>{{Chú thích web |url=http://www.oem.com.mx/laprensa/notas/n2042630.htm |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=Concediendo a Fidel Castro Ruz el título de Héroe de la Unión Soviética, ''La Prensa''. |archive-date=2013-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130824052553/http://www.oem.com.mx/laprensa/notas/n2042630.htm |url-status=dead }}</ref> 1972;<ref>[http://www.laguia2000.com/cuba/fidel-castro Fidel Castro]</ref> 1986 "vì những đóng góp cho tình hữu nghị giữa Liên Xô và Cuba".<ref>{{Chú thích web |url=http://www.semana.com/noticias-cultura/dia-como-hoy/147054.aspx |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=Un día como hoy: 11 de noviembre |archive-date=2010-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101116040456/http://www.semana.com/noticias-cultura/dia-como-hoy/147054.aspx |url-status=dead }}</ref>
* [[Giải thưởng hòa bình Lenin]] (Liên Xô, 1961)
* [[Huân chương kỷ niệm 30 năm chiến thắng Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại 1941-1945]] (Liên Xô, 1975)<ref>[http://lanic.utexas.edu/project/castro/db/1975/19750509-1.html CASTRO, PCC OFFICIALS RECEIVE SOVIET DECORATION]</ref>
* [[Huân chương Cách mạng Tháng Mười]] (Liên Xô, 1976)<ref>[http://www.tass-ural.ru/lentanews/35192.html Биография Фиделя Кастро]</ref>
* [[Ngôi sao Cộng hòa Indonesia]], Cấp 4
* [[Ngôi sao du kích]] (Indonesia, 1960)
* [[Huân chương ngôi sao Romania]], Cấp 1 (1972)<ref>[http://lanic.utexas.edu/project/castro/db/1972/19720526-7.html Castro Speech Data Base]</ref>
* [[Huân chương Sư tử trắng]], Cấp 1 (Czechoslovakia, 1972)<ref>[http://www.radio.cz/en/section/news/news-2006-08-13 Castro to keep his state and university distinctions]</ref>
* [[Huân chương Georgi Dimitrov]] (Bulgaria, 1972)<ref>[http://lanic.utexas.edu/project/castro/db/1972/19720517-1.html Dimitrov Order Presentation to Fidel Castro]</ref>
* Chữ Thập lớn của [[Huân chương Polonia Restituta]] (1973)<ref>[http://lanic.utexas.edu/project/castro/db/1973/19730425-1.html Visita de la delegación del gobierno polaco a Cuba el 25 de abril de 1973.]</ref>
* [[Huân chương Dũng cảm (Libya)]] (1977)
* [[Huân chương Somali]], Cấp 1 (1977)<ref>[http://books.google.com.ar/books?id=3NSTvJvIZR4C&pg=PA288&lpg=PA288&dq=Gold+Star+Order+fidel+castro&source=bl&ots=unZaEE59YL&sig=itpatN4_aM92bmRLWfbgF2XCuJQ&hl=es&ei=ts3-TP_4CoT58Ab7s62gBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CCgQ6AEwAg#v=onepage&q=Gold%20Star%20Order%20fidel%20castro&f=false ''The International Who's Who'', 2004, Europa Publications]</ref>
* [[Huân chương Jamaica]] (1977)<ref>[http://www.cuba.cu/gobierno/discursos/1977/esp/f161077e.html Discurso pronunciado por Fidel Castro Ruz en el acto en que le fue impuesta la "Orden de Jamaica", la más alta distinción nacional que se confiere a gobernantes de otros países, en Kingston, Jamaica, ngày 16 tháng 10 năm 1977.]</ref>
* [[Huân chương công đức Jamaica]]<ref>{{Chú thích web |url=http://www.opm.gov.jm/opm_programmes/the_chancery_/_protocol/national_honours_and_awards/order_of_merit_om |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=Order of Merit (OM) |archive-date = ngày 6 tháng 12 năm 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091206051814/http://www.opm.gov.jm/opm_programmes/the_chancery_/_protocol/national_honours_and_awards/order_of_merit_om |url-status=dead }}</ref>
* Cấp cao nhất Huân chương danh dự Ethiopia (1978)<ref>[http://etiocubanos.com/mediapool/52/522260/data/Granma16.jpg «Fidel's visit to Ethiopia», September 24 edition, 1978, p. 2,]{{Liên kết hỏng|date=2026-07-14 |bot=InternetArchiveBot }} ''[[Granma (newspaper)|Granma]]''.</ref>
* [[Giải thưởng hòa bình Jorge Dimitrov]] (Bulgaria, 1980)<ref>{{Chú thích web |url=http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/publicaciones/publi_quepaso/fidel-castro.htm |title=Breve biografía de Fidel Castro |access-date=2014-02-07 |archive-date=2011-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110817044144/http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/publicaciones/publi_quepaso/fidel-castro.htm |url-status=dead }}</ref>
* [[Huân chương Sao Vàng (Việt Nam)|Huân chương Sao Vàng]] (Việt Nam, 1982)
* [[Anh hùng Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên]]<ref name=nk>[http://www.juventudrebelde.cu/cuba/2006-12-12/confiere-la-republica-popular-democratica-de-corea-a-fidel-orden-heroe-del-trabajo-/ Confiere la República Popular Democrática de Corea a Fidel, Orden Héroe del Trabajo]</ref>
* [[Huân chương Quốc kỳ]], cấp 1 (Triều Tiên, 1986)<ref name=nk />
* [[Huân chương Karl Marx]] (Đông Đức)<ref>{{Chú thích web |url=http://www.profil.at/articles/0631/560/147454/kuba-das-ende-aera-castro-fidels-finale-jetzt-castro-macht |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=Kuba: Das Ende der Ära Castro. Fidels Finale: Jetzt gibt Castro, schwer krank, die Macht ab |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203130936/http://www.profil.at/articles/0631/560/147454/kuba-das-ende-aera-castro-fidels-finale-jetzt-castro-macht |url-status=dead }}</ref>
* [[Huân chương Đại bàng Aztec]] (Mexico, 1987)
* Huân chương vàng của Thượng viện Tây Ban Nha (1988)
* [[Huân chương Klement Gottwald]] (Czechoslovakia, 1989).<ref>[http://lanic.utexas.edu/cgi-bin/search/lanic?language=en&verbose=1&listenv=DL&application=&convert=&converthl=&refinequery=&formintern=&formextern=&multiple=0&descriptor=local%2fcuba%2fcastro-1980s|105|2241|1989%20%20%20SPEECH%20%20%20%20%20CZECHOSLOVAK-JAKES%20PRESENTS%20AWARD%20TO%20CASTRO|TEXT|localhost:0|%2fexport%2fshare%2fwais%2fdata%2fcuba%2fcastro-1980s|0%202241%20%2fexport%2fshare%2fgopher%2fdata%2fla%2fCuba%2fCastro%2f1989%2f19890105 1989 Speech Czechoslovak - Jakes Presents Award To Castro]{{Liên kết hỏng|date=2023-09-05 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>
* [[Huân chương Agostinho Neto]] (Angola, 1992)<ref>[http://www.cuba.cu/gobierno/discursos/1992/esp/f090792e.html Discurso pronunciado por el Comandante en Jefe Fidel Castro Ruz en el acto de imposición de la Orden "Agostinho Neto", efectuado en el Palacio de la Revolución, el 9 de julio de 1992.]</ref>
* [[Huân chương công đức Duarte, Sanchez và Mella]], chữ thập vàng (Cộng hòa Dominican, 1998)<ref>[http://www.cuba.cu/gobierno/discursos/1998/esp/f220898e.html Discurso pronunciado por Fidel Castro Ruz al recibir la Orden del Mérito de Duarte, Sánchez y Mella en el grado Gran Cruz Placa de Oro e imponer al Presidente de la República Dominicana, Dr. Leonel Fernández, la Orden José Martí. Santo Domingo, ngày 22 tháng 8 năm 1998.]</ref>
* [[Huân chương Hảo Vọng]], hạng nhất (Nam Phi, 1998)<ref>[http://www.cuba.cu/gobierno/discursos/1998/esp/c040998e.html Discurso pronunciado por el Comandante en Jefe Fidel Castro Ruz, Primer Secretario del Comité Central del Partido Comunista de Cuba y Presidente de los Consejos de Estado y de Ministros, en el acto de imposición de la Orden de Buena Esperanza, efectuado en Ciudad del Cabo, Sudáfrica, el día 4 de septiembre de 1998.]</ref>
* Chữ thập [[Huân chương quốc gia Mali]] (1998)<ref>{{Chú thích web |url=http://www.cubanet.org/CNews/y98/jul98/13o6.htm |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=Breves de Cuba |archive-date = ngày 21 tháng 8 năm 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821150530/http://www.cubanet.org/CNews/y98/jul98/13o6.htm }}</ref>
* [[Huân chương Hoàng tử Yaroslav xứ Wise]] (Ukraine, 2000), for medical assistance to victims of the [[Chernobyl disaster]]<ref>{{Chú thích web |url=http://www.insumisos.com/diplo/NODE/1984.HTM |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=Asistencia a los niños en Cuba |archive-date=2020-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021184226/https://www.insumisos.com/diplo/NODE/1984.HTM |url-status=dead }}</ref>
* [[Huân chương Độc lập của Qatar]] (15/9/2000)<ref>[http://www.diwan.gov.qa/english/the_amir/the_amir_visits_11.htm The Amir visit Cuba]</ref>
* [[Huân chương Cộng hòa Yemen]] (2000)<ref>{{Chú thích web |url=http://ctp.iccas.miami.edu/FOCUS_Web/Issue30.htm |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=CUBA IN THE MIDDLE EAST: 2000-2002 |archive-date = ngày 1 tháng 11 năm 2011 |archive-url=https://archive.today/20111101220617/http://ctp.iccas.miami.edu/FOCUS_Web/Issue30.htm |url-status=dead }}</ref>
* [[Huân chương giải phóng]] hạng nhất (Venezuela, October 2000)<ref>{{Chú thích web |url=http://www.analitica.com/va/politica/opinion/9708103.asp |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=La Guerra Sucia Sobra |archive-date = ngày 21 tháng 8 năm 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821034631/http://www.analitica.com/va/politica/opinion/9708103.asp }}</ref>
* [[Huân chương Agostura Congress]] (Venezuela, 2001)<ref>[http://www.cuba.cu/gobierno/discursos/2001/esp/f110801e.html Discurso pronunciado al recibir la Orden Congreso de Angostura, en la Plaza Bolívar, Ciudad Bolívar, Venezuela, el 11 de agosto del 2001.]</ref>
* Huân chương danh dự Quân Giải phóng Algeri (6/5/2001)<ref>{{Chú thích web |url=http://www.ain.cubaweb.cu/fidelviajes/fidelgira/may6condecoraciones.htm |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=Reciben condecoraciones Presidentes de Cuba y Argelia |archive-date = ngày 29 tháng 5 năm 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040529213334/http://www.ain.cubaweb.cu/fidelviajes/fidelgira/may6condecoraciones.htm |url-status=dead }}</ref>
* [[Huân chương Vương miện]] (Malaysia, 11/05/2001)<ref>{{Chú thích web |url=http://www.ain.cubaweb.cu/fidelviajes/fidelgira/may11condecora.htm |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=Rey malasio condecoró a Fidel |archive-date = ngày 29 tháng 5 năm 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040529221301/http://www.ain.cubaweb.cu/fidelviajes/fidelgira/may11condecora.htm }}</ref>
* Huân chương [[Thành phố Buenos Aires]] (2003)<ref>[http://www.larepublica.com.uy/mundo/115287-fidel-castro-percibe-clima-de-optimismo-en-argentina Fidel Castro percibe clima de "optimismo" en Argentina]</ref>
* Huân chương lao động (Triều Tiên, 2006)<ref name=nk2>[http://www.terra.com.pr/noticias/articulo/html/act677626.htm Fidel Castro recibe condecoraciones de Corea del Norte]{{Liên kết hỏng|date=2026-07-14 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>
* [[Huân chương Quốc kỳ]] cấp 1 (Triều Tiên, 2006) to "promote the reunification of the Korean peninsula and build socialism"<ref name=nk2 />
* [[Huân chương Amilcar Cabral]] (Guinea xích đạo, 2007)<ref>{{Chú thích web |url=http://www.eluniversal.com.mx/notas/403518.html |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=Otorgan medalla "Amílcar Cabral" a Fidel Castro |archive-date=2014-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202105516/http://www.eluniversal.com.mx/notas/403518.html |url-status=dead }}</ref>
* Kỷ niệm chương thể thao (Bộ thể thao Ecuador, 2007)<ref>[http://www.terra.com.pr/noticias/articulo/html/act785891.htm Ecuador otorga a Fidel Castro la Medalla al Mérito Deportivo]</ref>
* Huân chương Welwitschia Mirabilis cổ đại (Namibia, 2008) ''"vì những đóng góp cho sự nghiệp giải phóng nhân dân châu Phi"''<ref>[http://www.elhabanero.cubaweb.cu/2008/marzo/nro2185_mar08/hist_08mar805.html Conceden en Namibia condecoración a Fidel Castro]</ref>
* [[Giải thưởng Ubuntu]] (Hội đồng di sản quốc gia Nam Phi, 2008) vì đã ''"dành trọn cuộc đời cho đoàn kết và đạo đức, nêu bật tầm quan trọng của các giá trị nhân bản và sự cống hiến cho nhân loại"''<ref>[http://www.trabajadores.cu/news/2009/4/16/otorga-sudafrica-premio-ubuntu-al-lider-de-la-revolucion-cubana/ Otorgado a líder cubano Fidel Castro Premio Ubuntu, de Sudáfrica]</ref>
* [[Huân chương danh dự Dominica]] (2008) vì những ''"đóng góp cho nền độc lập của Dominica"''<ref>{{Chú thích web |url=http://www.islandjournal.net/reportc.htm?section=caribbeannewsnow&story=Fidel-Castro-to-receive--Dominica%27s-highest-award&id=11894&catid=31 |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=Fidel Castro to receive Dominica's highest award |archive-date = ngày 21 tháng 2 năm 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221183100/http://www.islandjournal.net/reportc.htm?section=caribbeannewsnow&story=Fidel-Castro-to-receive--Dominica%27s-highest-award&id=11894&catid=31 }}</ref>
* [[Huân chương Omar Torrijos Herrera]] hạng nhất (Panama, 2009)<ref>{{Chú thích web |url=http://www2.centrotampa.com/ap-espanol/2009/jan/05/torrijos-condecora-a-fidel-castro-y-recibe-medalla/ |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=Torrijos condecora a Fidel Castro y recibe medalla cubana |archive-date = ngày 28 tháng 7 năm 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728094026/http://www2.centrotampa.com/ap-espanol/2009/jan/05/torrijos-condecora-a-fidel-castro-y-recibe-medalla/ }}</ref>
* [[Huân chương Quetzal]] hạng nhất (2009) ''"nhằm tôn vinh hơn 17 triệu lượt khám và hơn 40.000 ca phẫu thuật được thực hiện bởi các bác sĩ Cuba vì lợi ích của người dân Guatemala"''<ref>[http://www.radiorebelde.cu/noticias/nacionales/nacionales2-170209.html Conceden a Fidel Castro la Orden del Quetzal de Guatemala]</ref>
* [[Huân chương O. R. Tambo]] hạng Vàng của [[Nam Phi]] ''"vì những đóng góp vào công cuộc xóa bỏ chủ nghĩa thực dân, phân biệt chủng tộc và bất bình đẳng trong xã hội loài người"''<ref>[http://www.elconfidencial.com/cache/2009/03/25/82_sudafrica_impondra_fidel_castro_condecoracion_mayor.html Sudáfrica impondrá a Fidel Castro su condecoración de mayor grado]</ref>
* [[Huân chương Danh dự và Vinh quang]] (Giáo hội Chính thống giáo Nga, ngày 19 tháng 10 năm 2008) - vì những đóng góp cho việc tăng cường hợp tác giữa các tôn giáo.
* [[Huân chương Đại bàng Zambia]], Cấp 1 (Zambia, 2009) ''"vì đã truyền cảm hứng cho những người đấu tranh vì phẩm giá và bình đẳng"''<ref>{{Chú thích web |url=http://www.radiosurco.cu/Portada.php?id=3187 |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=Distinguen a Fidel Castro con Orden Águila de Zambia |archive-date = ngày 28 tháng 7 năm 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728095106/http://www.radiosurco.cu/Portada.php?id=3187 }}</ref>
* [[Huân chương Merit (Ukraine)]] hạng nhất (Ukraine, 2010) ''"vì những đóng góp quan trọng để khôi phục sức khỏe cho trẻ em vùng Chernobyl, sau tai nạn vào năm 1986"''<ref>[http://www.cubadebate.cu/noticias/2010/03/27/yanukovich-condecora-a-fidel-y-raul-castro-por-ayuda-consecuencias-chernobil/ Yanukóvich condecora a Fidel y Raúl Castro por ayuda consecuencias Chernóbil]</ref>
* [[Giải thưởng tướng Eloy Alfaro]] (Ecuador, May 2010) ''"cho những giá trị và phẩm chất đặc biệt"''<ref>[http://www.ain.cu/2010/mayo/mayo26igg-fidel-ecuador.htm Legislativo ecuatoriano reconoce méritos e impronta de Fidel]</ref>
* [[Huân chương Đông Timor]] hạng nhất (2010) ''"vì những đóng góp của Cuba về y tế và giáo dục"''<ref>{{Chú thích web |url=http://www.estrellaconce.cl/noticias/site/artic/20101204/pags/20101204134332.php |ngày truy cập=2014-02-07 |tựa đề=Fidel Castro recibe la mayor distinción de Timor Oriental |archive-date = ngày 21 tháng 7 năm 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130721055042/http://www.estrellaconce.cl/noticias/site/artic/20101204/pags/20101204134332.php }}</ref>

==Biểu tượng công cộng==
Theo nguyện vọng của cố lãnh đạo Fidel Castro Ruz, sau khi ông chết, không có trường học, bệnh viện, công trình công cộng nào được đặt tên ông. Tương tự như vậy, Cuba cũng không dựng tượng đài ông. Không có địa danh nào ở Cuba mang tên Fidel.<ref>[https://www.cibercuba.com/videos/noticias/2016-12-04-u146802-nada-cuba-llevara-nombre-fidel-castro Nada en Cuba llevará el nombre de Fidel Castro]</ref>
[[Tập tin:Công viên Fidel ở Đông Hà (trung tâm bức tượng) năm 2018 (5).jpg|300px|nhỏ|phải|Công viên Fidel ở Đông Hà, khánh thành năm 2018]]
Tuy nhiên ở nhiều nước khác, nhiều đường phố, trường học, quảng trường... mang tên ông.

* ''Fidel Castro Street'' ([[Pretoria]], [[Nam Phi]]);<ref>{{Chú thích web|url=http://www.education.gov.za/LinkClick.aspx?fileticket=V%2BQWQWP%2FGak%3D&tabid=93&mid=1952 |tiêu đề=National Senior Certificate: Grade 12 |website=Education.gov.za |ngày truy cập = ngày 26 tháng 11 năm 2016}}</ref>
* ''Fidel Castro Street'' ([[Cape Town]], South Africa);<ref>{{Chú thích web|url=http://www.callupcontact.com/Fidel-Castro-Street-Western-Cape-c389382.html |tiêu đề=Places close by Fidel Castro Street Khayelitsha Western Cape South Africa |website=Callupcontact.com |ngày tháng= |ngày truy cập = ngày 26 tháng 11 năm 2016}}</ref>
* ''Fidel Castro Street'' ([[Ladysmith, KwaZulu-Natal|Ladysmith]], South Africa);<ref>{{Chú thích web|url=http://www.greengazette.co.za/pages/legal-notice-30682-of-25-jan-2008-vol-511-part-1-of-2_20080125-LN0-30682-073 |tiêu đề=Legal Notice No. 30682, 25 Jan 2008, Vol 511 (Part 1, 2), Page 73 |website=Greengazette.co.za |ngày tháng= |ngày truy cập = ngày 26 tháng 11 năm 2016}}</ref>
* ''Fidel Castro Street'' ([[Klerksdorp]], South Africa);<ref>{{Chú thích web |url=http://www.property24.com/property-values/2694-fidel-castro-street/tigane/klerksdorp/north-west/bjrpsszmvauk34erjza6bvcok566vaoufa4ickyr7ahzo4ykjwkq |tiêu đề=2694 Fidel Castro Street, Tigane Property valuations: Property price, trends, statistics, valuation and sales history |website=Property24.com |ngày tháng= |ngày truy cập=ngày 26 tháng 11 năm 2016 |archive-date=2016-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161127023718/https://www.property24.com/property-values/2694-fidel-castro-street/tigane/klerksdorp/north-west/bjrpsszmvauk34erjza6bvcok566vaoufa4ickyr7ahzo4ykjwkq |url-status=dead }}</ref>
* ''Fidel Castro Ruz House'' (of Departament of Health of [[Limpopo]], South Africa);<ref>{{chú thích báo|title=Department of health buildings renamed|url=http://limpopoonline.co.za/index.php/news/3345-department-of-health-buildings-renamed|access-date=ngày 25 tháng 5 năm 2016|work=Limpopo Online|date=ngày 23 tháng 5 năm 2016|archive-date = ngày 19 tháng 9 năm 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919082533/http://limpopoonline.co.za/index.php/news/3345-department-of-health-buildings-renamed}}</ref>
* ''Fidel Castro Street'' ([[Conakry]], [[Guinea]]);<ref>{{Chú thích web |url=http://www.codesria.org/IMG/pdf/Capital_Cities_in_Africa_-_Chapter_2__Conakry.pdf |định dạng=PDF |tiêu đề=Conakry |website=Codesria.org |ngày truy cập=ngày 26 tháng 11 năm 2016 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923205319/http://www.codesria.org/IMG/pdf/Capital_Cities_in_Africa_-_Chapter_2__Conakry.pdf |url-status=dead }}</ref>
* ''Fidel Castro Street'' ([[Windhoek]], [[Namibia]]);<ref>{{Chú thích web |url=http://www.map-of-namibia.com/windhoek-streetrenames.html |tiêu đề=Map of Windhoek Streets Renamed |website=Map-of-namibia.com |ngày tháng=ngày 25 tháng 3 năm 2013 |ngày truy cập=ngày 26 tháng 11 năm 2016 |archive-date=2019-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818065151/http://www.map-of-namibia.com/windhoek-streetrenames.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Chú thích web|tác giả 1= |url=http://www.tripwolf.com/en/guide/show/687895/Namibia/Windhoek-and-Central-Namibia/Windhoek/Fidel-Castro-Street |tiêu đề=Fidel Castro Street sight in Windhoek, Namibia travel guide |website=Tripwolf.com |ngày tháng= |ngày truy cập = ngày 26 tháng 11 năm 2016}}</ref>
* ''Fidel Castro School'' (Windhoek, Namibia);<ref>{{Chú thích web|tác giả 1=MINREX|tiêu đề=Recibe escuela "Fidel Castro" donativo de la República Bolivariana de Venezuela|url=http://www.minrex.gob.cu/es/recibe-escuela-fidel-castro-donativo-de-la-republica-bolivariana-de-venezuela|ngày truy cập=ngày 4 tháng 12 năm 2016|ngôn ngữ=castilian|ngày tháng=ngày 19 tháng 11 năm 2013|archive-date = ngày 20 tháng 12 năm 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220035259/http://www.minrex.gob.cu/es/recibe-escuela-fidel-castro-donativo-de-la-republica-bolivariana-de-venezuela}}</ref>
* ''[[Fidel Castro Secondary School]]'' ([[Wawi]], [[Tanzania]]);<ref>{{Chú thích web|tác giả 1=MINREX|tiêu đề=Visita Embajador de Cuba la isla de Pemba|url=http://www.minrex.gob.cu/es/visita-embajador-de-cuba-la-isla-de-pemba|ngày truy cập=ngày 4 tháng 12 năm 2016|ngôn ngữ=castilian|ngày tháng=ngày 14 tháng 3 năm 2013|archive-date = ngày 20 tháng 12 năm 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220044304/http://www.minrex.gob.cu/es/visita-embajador-de-cuba-la-isla-de-pemba}}</ref>
* ''Escola Fidel Castro'' ([[Tombwa]], [[Angola]]);<ref>{{Chú thích web|tác giả 1=MINREX|tiêu đề=Estudiantes de la escuela "Fidel Castro" en Tombwa, Angola, dan la bienvenida a delegación cubana|url=http://www.minrex.gob.cu/es/estudiantes-de-la-escuela-fidel-castro-en-tombwa-angola-dan-la-bienvenida-delegacion-cubana|ngày truy cập=ngày 4 tháng 12 năm 2016|ngôn ngữ=castilian|ngày tháng=ngày 26 tháng 3 năm 2013|archive-date = ngày 20 tháng 12 năm 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220043646/http://www.minrex.gob.cu/es/estudiantes-de-la-escuela-fidel-castro-en-tombwa-angola-dan-la-bienvenida-delegacion-cubana}}</ref>
* ''Escola Primária Nº 5001 Fidel Castro'' ([[Viana, Luanda|Viana]], Angola);<ref>{{chú thích báo|title=Niños angoleños participan en concurso por cumpleaños de Fidel Castro|url=http://www.prensa-latina.cu/index.php?o=rn&id=39941&SEO=ninos-angolenos-participan-en-concurso-por-cumpleanos-de-fidel-castro|access-date =ngày 11 tháng 11 năm 2016|work=Prensa Latina|date=ngày 5 tháng 11 năm 2016|language=castillian}}</ref>
* ''Escola Primária Fidel Castro'' ([[Xai-Xai]], [[Mozambique]]);<ref>{{Chú thích web |url=http://www.unicef.org/mozambique/education_2897.html |tiêu đề=UNICEF Moçambique |website=Unicef.org |ngày tháng= |ngày truy cập=ngày 26 tháng 11 năm 2016 |archive-date=2009-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090314121117/http://www.unicef.org/mozambique/education_2897.html |url-status=dead }}</ref>
* ''Campus Fidel Castro'' ([[Montpelier, Jamaica]]);<ref>{{chú thích báo|last1=Hines|first1=Horace|title=Portia hails Fidel Castro campus|url=http://www.jamaicaobserver.com/news/Portia-hails-Fidel-Castro-campus_19228601|access-date=ngày 20 tháng 9 năm 2015|work=Jamaica Observer|date=ngày 13 tháng 9 năm 2015|archive-date=2016-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811081517/http://www.jamaicaobserver.com/news/Portia-hails-Fidel-Castro-campus_19228601|url-status=dead}}</ref>
* ''Avenida Comandante Fidel Castro'' ([[Luanda]], Angola);<ref>{{chú thích báo|title=Via expressa Cabolombo passa a denominar-se Avenida Comandante Fidel Castro|url=http://tpa.sapo.ao/noticias/sociedade/via-expressa-cabolombo-passa-a-denominar-se-avenida-comandante-fidel-castro|access-date=ngày 4 tháng 12 năm 2016|work=TPA|date=ngày 3 tháng 12 năm 2016|language=pt|archive-date=2017-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170127132124/http://tpa.sapo.ao/noticias/sociedade/via-expressa-cabolombo-passa-a-denominar-se-avenida-comandante-fidel-castro|url-status=dead}}</ref>
* ''Parque Fidel Castro'' ([[Oleiros, Galicia]])<ref>{{chú thích báo|title=El Parque das Galeras de Oleiros pasará a llamarse Parque Fidel Castro|url=http://elprogreso.galiciae.com/noticia/632101/el-parque-das-galeras-de-oleiros-pasara-llamarse-parque-fidel-castro|access-date =ngày 4 tháng 12 năm 2016|work=El Progreso|date=ngày 3 tháng 12 năm 2016|language=castilian}}</ref> with statue of him.<ref>{{chú thích báo|title=Oleiros inaugura a estatua de Fidel Castro|url=https://temposgalegos.com/2016/11/29/oleiros-inaugura-a-estatua-de-fidel/|access-date =ngày 4 tháng 12 năm 2016|work=Tempos Galegos|date=ngày 29 tháng 11 năm 2016|language=galician}}</ref>
*Fidel Castro School in Katutura, Namibia
* ''Công viên Fidel ([[Quảng Trị]], [[Việt Nam]])<ref>[https://dantri.com.vn/xa-hoi/chinh-thuc-khanh-thanh-cong-vien-fidel-castro-tai-quang-tri-20180915124815402.html Chính thức khánh thành công viên Fidel Castro tại Quảng Trị]</ref>

== Những câu nói nổi tiếng ==
[[Tập tin:Công viên Fidel Đông Hà (tượng Fidel) 2018 (1).jpg|300px|nhỏ|phải|Bức tượng Fidel khắc dòng chữ: Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình]]
{{cquote|Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình! |||Trong cuộc mít tinh ngày 2 tháng 1 năm 1966 chào mừng lần thứ 7 Cách mạng Cuba thành công.<ref>[http://www.sggp.org.vn/chinhtri/nam2005/thang1/30719/ Tình nghĩa sắt son Việt Nam - Cuba mãi mãi tỏa sáng]</ref><ref>{{Chú thích web |url=http://www.vnn.vn/tinnoibat/2005/04/416029/ |title=Cuba coi thắng lợi của VN là thắng lợi của mình |access-date=2008-02-19 |archive-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080407154101/http://www.vnn.vn/tinnoibat/2005/04/416029/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Chú thích web |url=http://www.mofa.gov.vn/vi/nr040807104143/nr040807105039/ns051201090710/newsitem_print_preview |title=Tiếp tục phát triển quan hệ hữu nghị Việt Nam-Cuba |access-date=2008-02-19 |archive-date=2008-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080519191125/http://www.mofa.gov.vn/vi/nr040807104143/nr040807105039/ns051201090710/newsitem_print_preview |url-status=dead }}</ref>
<ref>{{Chú thích web |url=http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/phong-su-ky-su/20161129/fidel-castro-trong-ky-uc-mot-dai-su/1227112.html/ |title=Fidel Castro trong ký ức một đại sứ |access-date=2016-12-01 |archive-date=2016-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201212742/http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/phong-su-ky-su/20161129/fidel-castro-trong-ky-uc-mot-dai-su/1227112.html |url-status=dead }}</ref>}}

{{cquote|Nhân dân Cuba sẵn sàng đổ đến giọt máu cuối cùng để kề vai chiến đấu cạnh người anh em Việt Nam|||nói về cuộc [[Chiến tranh biên giới Việt–Trung 1979]]}}

{{cquote|Họ nói về sự thất bại của chủ nghĩa xã hội, nhưng sự thành công của chủ nghĩa tư bản ở Châu Phi, Châu Á và Nam Mỹ đang ở đâu? Thành công ở đâu khi nó (chủ nghĩa tư bản) đang tạo ra đói nghèo, bùng nổ dân số, chiến tranh và phá hủy sinh thái (tại các khu vực đó)?|||Nhận xét về trào lưu phê phán chủ nghĩa xã hội sau sự sụp đổ của Liên Xô<ref>http://lanic.utexas.edu/project/castro/db/1991/19910604-1.html</ref>}}

{{cquote|Theo lẽ tự nhiên, tôi thù địch với bất cứ cái gì mang vẻ của sự sùng bái cá nhân, và như bạn thấy, như tôi đã nói với bạn ở Cuba không có bất cứ trường học, nhà máy, bệnh viện hay tòa nhà nào mang tên tôi...Tôi cũng không thích đặt cho tôi chức danh và vị thế, như "Chủ tịch Hội đồng Nhà nước và Bộ trưởng" hay "Bí thư thứ nhất của Đảng". Tôi có nhiều xung đột với người của tôi bởi vì tất cả những gì tôi không thích. Nhưng với tôi, may mắn thay, mọi người gọi tôi là Fidel. Và tôi là người đầu tiên khuyến khích tư duy phê phán..., và tôi đã chiến đấu không nhượng bộ mỗi biểu hiện của sự tôn sùng cá nhân hay thần thánh hóa. Các phương tiện truyền thông đại chúng, trong tay nhà nước, thường phục vụ để tuyên truyền. Chúng tôi muốn sử dụng các phương tiện để nâng cao trình độ văn hóa nói chung.<ref>[http://www.rebelion.org/noticia.php?id=32838 Fidel Castro e Ignacio Ramonet dialogan sobre la prensa en Cuba]</ref>}}

== Chú thích ==
{{Tham khảo|30em}}

===Sách tiểu sử===
{{Refbegin|25em|}}
* {{chú thích báo |title=The Castro-Chávez Alliance |last=Azicri |first=Max |year=2009 |journal=Latin American Perspectives |volume=36 |number=1 |pages=99&ndash;110 |url=http://lap.sagepub.com/content/36/1/99.abstract }}
* {{chú thích sách |title=Cuba Confidential: Love and Vengeance in Miami and Havana |last=Bardach |first=Ann Louise |authorlink=Ann Louise Bardach |year=2007 |publisher=Random House |location=New York |isbn=978-0-307-42542-3 }}
* {{chú thích sách |title=Fidel: A Biography of Fidel Castro |url=https://archive.org/details/fidelbiographyof0000bour |last=Bourne |first=Peter G. |authorlink=Peter Bourne |year=1986 |publisher=Dodd, Mead & Company |location=New York City |isbn=978-0396085188 }}
* {{chú thích sách |title=My Life: A Spoken Autobiography |url=https://archive.org/details/fidelcastromylif0000cast |last=Castro |first=Fidel |others=Ramonet, Ignacio (interviewer) |year=2009 |publisher=Scribner |location=New York |isbn=978-1416562337 |ref={{harvid|Castro|Ramonet|2009}} }}
* {{chú thích sách |title=The Real Fidel Castro |url=https://archive.org/details/realfidelcastro00colt_0 |last=Coltman |first=Leycester |authorlink=Arthur Leycester Scott Coltman |year=2003 |publisher=Yale University Press |location=New Haven and London |isbn=978-0300107609 }}
* {{chú thích sách |title=Castroism: Theory and Practice |url=https://archive.org/details/castroismtheoryp0000drap |last=Draper |first=Theodore |location=New York |publisher=Praeger |year=1965 }}
* {{chú thích báo |title=A Deeper Shade of Green: The Evolution of Cuban Environmental Law and Policy |last=Evenson |first=Fredric |year=2010 |journal=Golden Gate University Law Review |volume=28 |number=3 |url=http://digitalcommons.law.ggu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1733&context=ggulrev |pages=489&ndash;525 |archive-date=2015-02-27 |access-date=2015-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227014219/http://digitalcommons.law.ggu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1733&context=ggulrev |url-status=dead }}
* {{chú thích sách |title=Family Portrait with Fidel |url=https://archive.org/details/familyportraitwi0000fran |last=Franqui |first=Carlos |year=1984 |publisher=Random House First Vintage Books |location=New York |isbn=0-394-72620-0 }}
* {{chú thích sách |title=Guerrilla Prince: The Untold Story of Fidel Castro |url=https://archive.org/details/guerrillaprinceu00geye |last=Geyer |first=Georgie Anne |year=1991 |publisher=Little, Brown and Company |location=New York City |isbn=978-0316308939 }}
* {{chú thích sách |title=Cuba: A New History |url=https://archive.org/details/cubanewhistory0000gott |last=Gott |first=Richard |authorlink=Richard Gott |year=2004 |publisher=Yale University Press |location=New Haven and London |isbn=978-0300104110 }}
* {{chú thích sách |title=Visions of Power in Cuba: Revolution, Redemption, and Resistance, 1959–1971 |url=https://archive.org/details/isbn_9781469618869 |last=Guerra |first=Lillian |year=2012 |publisher=University of North Carolina Press |location=Chapel Hill |isbn=978-1469618869 }}
* {{chú thích sách |title=Revolution!: South America and the Rise of the New Left |url=https://books.google.com/books?id=3cU5ELUxXAEC&dq=Revolution!:+South+America+and+the+Rise+of+the+New+Left&hl=en&ei=T13RTdrxDImu8QO8rrToDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA |last=Kozloff |first=Nicholas |year=2008 |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York |isbn=978-0-230-61754-4 |no-pp= }}
* {{chú thích báo |title=Jose Marti and Fidel Castro |last=Lecuona |first=Rafael A. |journal=International Journal on World Peace |volume=8 |number=1 |year=1991 |pages=45&ndash;61 |jstor=20751650 }}
* {{chú thích sách |title=Covering Castro: Rise and Decline of Cuba's Communist Dictator |last=Mallin |first=Jay |year=1994 |publisher=Transaction Publishers |location=Piscataway |isbn=978-1560001560 }}
* {{chú thích sách |title=Hugo Chávez: The Definitive Biography of Venezuela's Controversial President |url=https://archive.org/details/hugochvezthedefi0000marc |last1=Marcano |first1=Christina |last2=Barrera Tyszka |first2=Alberto |year=2007 |publisher=Random House |location=New York |isbn=978-0679456667 }}
* {{chú thích sách |title=Fidel Castro |url=https://archive.org/details/fidelcastro00robe |last=Quirk |first=Robert E. |authorlink=Robert E. Quirk |year=1993 |publisher=W.W. Norton & Company |location=New York and London |isbn=978-0393034851 }}
* {{chú thích sách |title=El Clandestinaje y la Lucha Armada Contra Castro |last=Ros |first=Enrique |year=2006 |publisher=Ediciones Universal |location=Miami |isbn=1-59388-079-0 }}
* {{chú thích sách|last=Sampson |first=Anthony |authorlink=Anthony Sampson |title=[[Mandela: The Authorised Biography]] |publisher=HarperCollins |location= |year=1999 |isbn= 978-0006388456 }}
* {{chú thích sách |title=Fidel Castro: A Biography |url=https://archive.org/details/fidelcastrobiogr0000volk |last=Skierka |first=Volka |year=2006 |publisher=Polity |location=Cambridge |isbn=978-0745640815 }}
* {{chú thích sách |title=Evo Morales: The Extraordinary Rise of the First Indigenous President of Bolivia |url=https://books.google.com/books?id=t5ZFs6vTlKwC&dq=Evo+Morales:+The+Extraordinary+Rise+of+the+First+Indigenous+President+of+Bolivia&hl=en&ei=ex8aToqkE8rA8QOMzKAO&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA |last=Sivak |first=Martín |authorlink=Martín Sivak |year=2010 |publisher=Palgrave MacMillan |location=New York |isbn=978-0-230-62305-7 |no-pp= }}
* {{chú thích tạp chí |doi=10.1017/S0022216X00015868 |title=Totalitarian and Authoritarian Dictators: A Comparison of Fidel Castro and Alfredo Stroessner |first=Paul C. |last=Sondrol |journal=Journal of Latin American Studies |volume=23 |issue=3 |pages=599–620 |year=1991 |jstor=157386}}
* {{chú thích sách |title=Red Heat: Conspiracy, Murder, and the Cold War in the Caribbean |url=https://archive.org/details/redheatconspirac0000vont_u2w7 |last=Von Tunzelmann |first=Alex |year=2011 |publisher=Henry Holt and Company |location=New York City |isbn=978-0805090673 }}
* {{chú thích báo |title=Protecting Cuba's Environment: Efforts to Design and Implement Effective Environmental Laws and Policies in Cuba |last1=Whittle |first1=Daniel |last2=Rey Santos |first2=Orlando |journal=Cuban Studies |volume=37 |year=2006 |url=http://www.upress.pitt.edu/htmlSourceFiles/pdfs/9780822942917exr.pdf |pages=73&ndash;103 |access-date=ngày 30 tháng 9 năm 2015 |archive-date=ngày 19 tháng 8 năm 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160819105945/http://www.upress.pitt.edu/htmlSourceFiles/pdfs/9780822942917exr.pdf |url-status=dead }}
* {{chú thích sách |title=Exploring Revolution: Essays on Latin American Insurgency and Revolutionary Theory |url=https://archive.org/details/exploringrevolut0000wick |last=Wickham-Crowley |first=Timothy P. |year=1990 |publisher=M.E. Sharpe |location=Armonk and London |isbn=978-0873327053 }}
* {{chú thích sách |title=Changing Venezuela by Taking Power: The History and Policies of the Chávez Government |url=https://archive.org/details/changingvenezuel00wilp |last=Wilpert |first=Gregory |year=2007 |publisher=Verso |location=London and New York |isbn=978-1844675524 }}
{{refend}}

== Liên kết ngoài ==
{{commonscat}}
{{External links|date=April 2015}}
{{Sister project links|author=yes|commons=Fidel Castro|wikt=no|b=no|v=no|d=Q11256}}
* {{TĐBKVN|28995|CAXTƠRÔ F.}}
* {{Britannica|98822|Fidel Castro (political leader of Cuba)}}
*{{DMOZ|Regional/Caribbean/Cuba/Society_and_Culture/Politics/People/Castro%2C_Fidel/}}

'''Trực tiếp liên quan đến Fidel Castro'''
*[http://www.cuba.cu/gobierno/discursos/ Lưu trũ về Fidel Castro bằng 6 thứ tiếng]
*[http://www.marxists.org/history/cuba/archive/castro/ Fidel Castro] trên ''[[Marxists Internet Archive]]''.
*[http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/castro.html Các phát biểu của Castro]
*[http://www.counterpunch.org/castro09042007.html "We Don't Hope for Favors from the Worst of Empires"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091209090814/http://www.counterpunch.org/castro09042007.html |date=2009-12-09 }}
*[http://www.counterpunch.org/castro04072007.html "Where Have All the Bees Gone?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218135525/http://www.counterpunch.org/castro04072007.html |date=2010-02-18 }}
*[http://www.counterpunch.org/castro07312007.html "In Spite of Everything: Reflections on the Pan-American Games"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201221400/http://www.counterpunch.org/castro07312007.html |date=2009-12-01 }}
*http://www.counterpunch.org/castro08062007.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201232238/http://www.counterpunch.org/castro08062007.html |date=2009-12-01 }}
*[http://www.counterpunch.org/2014/08/11/the-palestinian-holocaust-in-gaza/ "The Palestinian Holocaust in Gaza"]
*[http://www.framingbusiness.net/archives/1107 Fidel Castro in His Own Words] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927083519/http://www.framingbusiness.net/archives/1107 |date = ngày 27 tháng 9 năm 2011}}

'''Hình ảnh'''
*{{IMDb name|4242}}
*{{imdb character|28277|Fidel Castro (Nhân vật)}}
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/4392634.stm Fidel Castro: A Life in Pictures] – trình chiếu ảnh của ''[[BBC News]]''
*[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/gallery/2006/08/01/GA2006080101121.html Fidel Castro's Five Decades in Power] – ''[[The Washington Post]]''
*[http://www.nytimes.com/slideshow/2008/02/19/world/0219-CASTRO_index.html Fidel Castro Resigns as President] – slideshow by ''[[New York Times]]''

'''Về Fidel Castro'''
*[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5598311 Fidel Castro: From Rebel to El Presidente] – niên biểu của ''[[NPR]]''
*[[Arthur Miller]]: [http://www.thenation.com/doc/20040112/miller A Visit With Castro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091223035511/http://www.thenation.com/doc/20040112/miller |date=2009-12-23 }}, ''[[The Nation (tạp chí Hoa Kỳ)|The Nation]]'', 24/12/2003
*BBC Video: [http://news.bbc.co.uk/player/nol/newsid_5200000/newsid_5207200/5207264.stm?bw=nb&mp=rm&news=1&nol_storyid=5207264&bbcws=1 Fidel Castro Visits Boyhood Home of Che Guevara]
*''New York Times'' – Interactive Feature: [http://www.nytimes.com/interactive/2008/02/24/weekinreview/20080224_CASTRO_FEATURE.html#section1 Three Days With Fidel]
*[http://www.pbs.org/wgbh/amex/castro/ PBS American Experience] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161204081746/http://www.pbs.org/wgbh/amex/castro/ |date=2016-12-04 }} Trang tương tác về Fidel Castro
* NPR Audio: [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6083227 Cuba's Castro an Inspiration, Not a Role Model], Tom Gjelten, 15/9/2006
*''The Guardian:'' [http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2006/aug/12/comment.cuba "The Fidel I Think I Know"] của [[Gabriel García Márquez]], 12/8/2006
*''Washington Post:'' [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/02/21/AR2008022102788.html Fidel Castro Will Always Lead Cuba, Locals Say] 22/2/2008

{{Fidel Castro}}
{{Chủ nghĩa xã hội}}

{{Thời gian sống|1926|2016|Castro, Fidel}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}

[[Thể loại:Chủ tịch Cuba]]
[[Thể loại:Fidel Castro| ]]
[[Thể loại:Quan hệ Cuba-Hoa Kỳ]]
[[Thể loại:Người bị Giáo hội Công giáo Rôma phạt vạ tuyệt thông]]
[[Thể loại:Huân chương Hồ Chí Minh]]
[[Thể loại:Chống chủ nghĩa đế quốc]]
[[Thể loại:Người chống xét lại]]
[[Thể loại:Lãnh tụ Cộng sản]]
[[Thể loại:Nhà cách mạng Cuba]]
[[Thể loại:Cựu tín hữu Công giáo Rôma]]
[[Thể loại:Người được trao tặng Huân chương Polonia Restituta]]