Xem mã nguồn của Hõm chảo

[[Tập tin:Mount Mazama eruption timeline.PNG|thumb|phải|Mốc thời gian phun trào của [[núi Mazama]], một ví dụ về sự hình thành hõm chảo ([[tiếng Anh]]) ]]
'''Hõm chảo''' là vùng trũng giống hình một [[chảo rán|chiếc chảo]] lớn, tạo ra do sự phun trào của bể chứa [[Mắc ma|magma]]. Sự hình thành hõm chảo là một sự kiện hiếm gặp, chỉ xảy ra vài lần mỗi thế kỷ.<ref name="Gudmundsson_EtAl_2016" /> Chỉ có bảy vụ hình thành hõm chảo xảy ra từ 1911 đến 2016,<ref name="Gudmundsson_EtAl_2016">{{Chú thích tập san học thuật |last1=Gudmundsson |first1=Magnús T. |last2=Jónsdóttir |first2=Kristín |last3=Hooper |first3=Andrew |last4=Holohan |first4=Eoghan P. |last5=Halldórsson |first5=Sæmundur A. |last6=Ófeigsson |first6=Benedikt G. |last7=Cesca |first7=Simone |last8=Vogfjörd |first8=Kristín S. |last9=Sigmundsson |first9=Freysteinn |last10=Högnadóttir |first10=Thórdís |last11=Einarsson |first11=Páll |last12=Sigmarsson |first12=Olgeir |last13=Jarosch |first13=Alexander H. |last14=Jónasson |first14=Kristján |last15=Magnússon |first15=Eyjólfur |last16=Hreinsdóttir |first16=Sigrún |last17=Bagnardi |first17=Marco |last18=Parks |first18=Michelle M. |last19=Hjörleifsdóttir |first19=Vala |last20=Pálsson |first20=Finnur |last21=Walter |first21=Thomas R. |last22=Schöpfer |first22=Martin P. J. |last23=Heimann |first23=Sebastian |last24=Reynolds |first24=Hannah I. |last25=Dumont |first25=Stéphanie |last26=Bali |first26=Eniko |last27=Gudfinnsson |first27=Gudmundur H. |last28=Dahm |first28=Torsten |last29=Roberts |first29=Matthew J. |last30=Hensch |first30=Martin |last31=Belart |first31=Joaquín M. C. |last32=Spaans |first32=Karsten |last33=Jakobsson |first33=Sigurdur |last34=Gudmundsson |first34=Gunnar B. |last35=Fridriksdóttir |first35=Hildur M. |last36=Drouin |first36=Vincent |last37=Dürig |first37=Tobias |last38=Aðalgeirsdóttir |first38=Guðfinna |last39=Riishuus |first39=Morten S. |last40=Pedersen |first40=Gro B. M. |last41=van Boeckel |first41=Tayo |last42=Oddsson |first42=Björn |last43=Pfeffer |first43=Melissa A. |last44=Barsotti |first44=Sara |last45=Bergsson |first45=Baldur |last46=Donovan |first46=Amy |last47=Burton |first47=Mike R. |last48=Aiuppa |first48=Alessandro |title=Gradual caldera collapse at Bárdarbunga volcano, Iceland, regulated by lateral magma outflow |journal=Science |date=15 July 2016 |volume=353 |issue=6296 |pages=aaf8988 |doi=10.1126/science.aaf8988 |pmid=27418515 |hdl=10447/227125 |s2cid=206650214 |url=http://eprints.whiterose.ac.uk/103058/1/Gudmundsson_et_al_2016_Science.pdf }}</ref> gần đây nhất là ở núi lửa [[Kīlauea]] ở [[Hawaii]] vào năm 2018.<ref name="Shelley_Thelen_2019">{{Chú thích tập san học thuật | title=Anatomy of a Caldera Collapse: Kīlauea 2018 Summit Seismicity Sequence in High Resolution | last1=Shelly | first1=D.R. |last2=Thelen |first2=W.A. | journal=Geophysical Research Letters | year=2019 | volume=46 | issue=24 | pages=14395–14403 | doi=10.1029/2019GL085636| bibcode=2019GeoRL..4614395S | s2cid=214287960 }}</ref>

Một hõm chảo có thể trông giống như một [[miệng núi lửa]] ngoại trừ việc hõm chảo được tạo ra bằng cách nổ ra bên ngoài chứ không phải bằng cách [[sụt lún]] vào bên trong.<ref>{{chú thích web
|url=http://www.physicalgeography.net/physgeoglos/c.html
|title=Glossary of Terms: C
|publisher=physicalgeography.net
|access-date = ngày 31 tháng 5 năm 2021}}</ref>

== Từ nguyên ==
Thuật ngữ [[tiếng Anh]] ''caldera'' ({{IPAc-en|k|ɔː|l|ˈ|d|ɛr|ə|,_|k|æ|l|-}} {{respell|kawl|DERR|ə|,_|kal|-}}) xuất phát từ [[tiếng Tây Ban Nha]] ''caldera'' và [[tiếng Latinh]] ''caldaria'', có nghĩa là "nồi nấu ăn".<ref name="cole-etal-2005">{{chú thích tạp chí |last1=Cole |first1=J |last2=Milner |first2=D |last3=Spinks |first3=K |title=Calderas and caldera structures: a review |url=https://archive.org/details/sim_earth-science-reviews_2005-02_69_1-2/page/n5 |journal=Earth-Science Reviews |date=February 2005 |volume=69 |issue=1-2 |pages=1–26 |doi=10.1016/j.earscirev.2004.06.004}}</ref> Trong một số văn bản tiếng Anh, thuật ngữ ''cauldron'' cũng được sử dụng,<ref>Smith, Robert L.; Bailey, Roy A. (1968). "Resurgent Cauldrons". ''Geological Society of America Memoirs''. '''116''': 613–662. [[DOI|doi]]:[[doi:10.1130/MEM116-p613|10.1130/MEM116-p613]].</ref> mặc dù trong các nghiên cứu gần đây, thuật ngữ ''cauldron'' dùng để chỉ một hõm chảo đã bị [[xói mòn]] sâu để lộ các luống dưới sàn hõm chảo.<ref name="cole-etal-2005" /> Thuật ngữ ''caldera'' đã được [[nhà địa chất học]] người Đức [[Christian Leopold von Buch|Leopold von Buch]] đưa vào từ vựng địa chất khi ông xuất bản hồi ký về chuyến thăm năm 1815 của mình đến [[quần đảo Canaria]],{{efn|Cuốn sách của Leopold von Buch ''Physical Description of the Canary Isles'' xuất bản vào năm 1825.}} nơi lần đầu tiên ông nhìn thấy hõm chảo Las Cañadas trên [[Tenerife]], với [[núi Teide]] thống trị cảnh quan, và sau đó là [[Vườn quốc gia Caldera de Taburiente|Caldera de Taburiente]] trên [[La Palma]].<ref name="cole-etal-2005" /><ref>{{chú thích sách |last1=von Buch |first1=L. |year=1820 |title=Ueber die Zusammensetzung der basaltischen Inseln und ueber Erhebungs-Cratere |location=[[Berlin]] |publisher=Đại học Lausanne
 |url=https://books.google.com/books?id=-_sTAAAAQAAJ&ots=WbFaacz8ha&dq=von%20Buch%2C%20L.%201820.%20Uber%20die%20Zusammensetzung%20der%20Basaltischen%20Inseln%20und%20%C3%BCber%20Erhebungs%20Kratere.%20A%20lecture%20delivered%20before%20the%20Prussian%20Academy%20on%20Sciences%20in%20May%201818%2C%20Berlin.&lr&pg=PA1#v=onepage&q&f=false |access-date=ngày 11 tháng 6 năm 2021}}</ref>

==Sự hình thành của hõm chảo==
[[Tập tin:Origin of volcanic caldera via analogue model.gif|thumb|trái|Hình ảnh động của một thí nghiệm mô phỏng nguồn gốc của hõm chảo trong hộp chứa đầy bột mì]]
[[Tập tin:Caldera formation.gif|thumb|trái|Hõm chảo hình thành dưới nước]]

== Sự khoáng hoá của hõm chảo ==
Một số hòm chảo được biết đến là nơi chứa các mỏ [[quặng]] phong phú. Các [[chất lỏng]] giàu [[kim loại]] có thể lưu thông qua hõm chảo, tạo thành các mỏ quặng [[thủy nhiệt]] của các kim loại như [[chì]], [[bạc]], [[vàng]], [[thủy ngân]], [[lithi]] và [[urani]]um.<ref>{{chú thích tạp chí|last1=John|first1=David A.|date=ngày 1 tháng 2 năm 2008|title=Supervolcanoes and Metallic Ore Deposits|url=https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=7b1980e74f0051da6ec9e46bbb4a20b5565696ba|url-status=live|journal=[[Elements (tạp chí)|Elements]]|volume=4|issue=1|pages=22|bibcode=2008Eleme...4...22J|citeseerx=|doi=10.2113/GSELEMENTS.4.1.22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250206153724/https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=7b1980e74f0051da6ec9e46bbb4a20b5565696ba|archive-date=ngày 6 tháng 2 năm 2025}}</ref> Một trong những hõm chảo [[khoáng hóa]] được bảo tồn tốt nhất trên thế giới là [[Hõm chảo Hồ Sturgeon]] ở [[Tây Bắc Ontario]], [[Canada]], được hình thành từ thời [[Đại Tân Thái Cổ]] khoảng 2,7 tỷ năm trước.<ref>Ron Morton. [https://www.d.umn.edu/~rmorton/ronshome/Volcanoes/calderas.html "Caldera Volcanoes"]. Đại học Minnesota, Duluth. [https://web.archive.org/web/20151208034443/http://www.d.umn.edu/~rmorton/ronshome/Volcanoes/calderas.html Lưu trữ] ngày 8 tháng 12 năm 2015 tại [[Wayback Machine]]. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2021.</ref> Trong [[trường núi lửa San Juan]] ở Tây Nam [[Colorado]], [[Hoa Kỳ]], các [[Mạch (địa chất)|mạch quặng]] được lấp vô bởi các vết đứt gãy liên quan đến một số hõm chảo, với sự khoáng hóa lớn nhất diễn ra gần các vết xâm nhập nhiều [[silic]] nhất và trẻ nhất gắn liền với mỗi hõm chảo.<ref>Steven, Thomas A.; Luedke, Robert G.; Lipman, Peter W. (1974). "Relation of mineralization to calderas in the San Juan volcanic field, southwestern Colorado". ''J. Res. US Geol. Surv. '''2''': 405–409.''</ref>

==Ghi chú==
{{notelist}}

==Chú thích==
{{tham khảo}}

{{sơ khai địa chất}}

[[Thể loại:Vùng trũng]]
[[Thể loại:Đá mácma]]
[[Thể loại:Hõm chảo núi lửa]]
[[Thể loại:Núi lửa học]]
[[Thể loại:Địa mạo núi lửa]]
[[Thể loại:Hõm chảo]]
[[Thể loại:Sụt lún]]
[[Thể loại:Miệng núi lửa]]
[[Thể loại:Hoạt động núi lửa]]