Xem mã nguồn của Hoàng Xuân Hành

'''Hoàng Xuân Hành''' (1866? – 1941/1942), biệt hiệu là '''Giám Hành''', là một chí sĩ trong [[phong trào Đông Du]] và [[khởi nghĩa Yên Thế]] trong [[lịch sử Việt Nam]].

== Thân thế ==
Hoàng Xuân Hành quê ở làng Hoàng Trù, tổng Lâm Thịnh, huyện Nam Thanh, tỉnh Nghệ An, nay thuộc xã [[Kim Liên (xã)|Kim Liên]], huyện [[Nam Đàn (huyện)|Nam Đàn]], tỉnh [[Nghệ An]], là em trai của [[Hoàng Xuân Đường]], tức chú ruột của bà [[Gia đình Hồ Chí Minh#Hoàng Thị Loan|Hoàng Thị Loan]], mẹ của [[Hồ Chí Minh]], [[Chủ tịch nước Việt Nam]] độc lập sau này.<ref name="baophapluat">{{chú thích web|url=https://baophapluat.vn/dan-sinh/di-tich-gan-voi-cuoc-doi-su-nghiep-chu-tich-ho-chi-minh-516787.html|tiêu đề=Di tích gắn với cuộc đời, sự nghiệp Chủ tịch Hồ Chí Minh|tác giả=Hải Hưng|tác giả 2=Nguyễn Thị Tuyến|website=Báo Pháp luật Việt Nam|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210302202827/https://baophapluat.vn/dan-sinh/di-tich-gan-voi-cuoc-doi-su-nghiep-chu-tich-ho-chi-minh-516787.html|ngày lưu trữ=2021-03-02|url-status=live|ngày=2020-05-15|ngày truy cập=2024-10-25|ngôn ngữ=vi}}</ref>

== Cuộc đời ==
Hoàng Xuân Hành làm nghề thầy đồ ở các làng gần quê. Khoảng 1904–1906, trước sự vận động của [[Phan Bội Châu]], ông cùng [[Vương Thúc Quý]], [[Trần Văn Lương]], [[Vương Thúc Nghiêm]] thành lập phân Hội Duy Tân ở huyện Nam Thanh, hưởng ứng phong trào Đông Du.<ref name="baophapluat"/>

Năm 1906, ông cùng [[Phạm Văn Ngôn]], Vương Thúc Nghiêm, [[Bùi Xuân Phong]]<ref>Bùi Xuân Phong tức Tú Bùi, em trai của Bùi Xuân Tài (ông nội của nhà văn [[Sơn Tùng (nhà văn)|Sơn Tùng]]), tử trận ở Yên Thế.</ref> đến nhờ cậy thủ lĩnh [[khởi nghĩa Yên Thế|nghĩa quân Yên Thế]] [[Hoàng Hoa Thám]], xây dựng đồn Tú Nghệ.<ref name="baophapluat"/><ref>{{chú thích web|url=https://cand.com.vn/Xa-hoi/Chuyen-nha-van-Son-Tung-gap-nguoi-chi-ruot-Bac-Ho-o-Lang-Sen-i161574/|tiêu đề=Chuyện nhà văn Sơn Tùng gặp người chị ruột Bác Hồ ở Làng Sen|tác giả=H.T.|website=Báo Công an nhân dân|ngày=2010-05-16|ngày truy cập=2024-10-25|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://laodong.vn/archived/bi-an-chua-duoc-biet-toi-ve-cai-chet-va-phan-mo-cua-hoang-hoa-tham-668233.ldo|tiêu đề=Bí ẩn chưa được biết tới về cái chết và phần mộ của Hoàng Hoa Thám|tác giả=Nguyễn Huệ|website=Báo Lao động|ngày=2014-11-19|ngày truy cập=2024-10-25|ngôn ngữ=vi}}</ref>

Năm 1915, ông bị [[thực dân Pháp]] bắt, kết án 10 năm tù.<ref name="baophapluat"/> Năm 1925, ông ra tù, đúng lúc Phan Bội Châu bị dẫn độ về Việt Nam và bị quản thúc tại [[Huế]]. Ông vào Huế thăm cụ Phan. Năm 1942, không lâu sau khi Phan Bội Châu mất, ông qua đời.<ref name="baophapluat"/>

== Vinh danh ==
Tên của ông được đặt cho một con đường ở [[Thành phố Hồ Chí Minh]]. Tuy nhiên, tên đường lại đặt sai thành '''Hoàng Xuân Hoành'''.<ref>{{chú thích web|url=https://vnexpress.net/38-ten-duong-o-tp-hcm-bi-dat-sai-4166299.html|tiêu đề=38 tên đường ở TP HCM bị đặt sai|tác giả=Hữu Công|website=VnExpress|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20200923173048/https://vnexpress.net/38-ten-duong-o-tp-hcm-bi-dat-sai-4166299.html|ngày lưu trữ=2020-09-23|url-status=live|ngày=2020-09-23|ngày truy cập=2024-10-25|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://nld.com.vn/ban-doc/ngon-ngang-ten-duong-20170416220836798.htm|tiêu đề=Ngổn ngang tên đường|tác giả=Lê Phạm Sơn Hải|website=Báo Người Lao Động|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20200930121707/https://nld.com.vn/ban-doc/ngon-ngang-ten-duong-20170416220836798.htm|ngày lưu trữ=2020-09-30|url-status=live|ngày=2017-04-16|ngày truy cập=2024-10-25|ngôn ngữ=vi}}</ref>

== Tham khảo ==
* Vũ Thanh Sơn, ''Anh hùng hào kiệt Việt Nam'', Nhà xuất bản Công an Nhân dân, Hà Nội, 2018.

== Chú thích ==
{{tham khảo|30em}}

{{ngày tháng sống|sinh=1866|mất=1942}}

[[Thể loại:Người Nghệ An]]
[[Thể loại:Nhà cách mạng Việt Nam]]
[[Thể loại:Phong trào Đông Du]]
[[Thể loại:Gia đình Hồ Chí Minh]]