Xem mã nguồn của Iron Man (bài hát)

{{Thông tin bài hát
|Name=Iron Man
|cover=BS IronMan.jpg
|alt=
|type=single
|artist=[[Black Sabbath]]
|Album=[[Paranoid (album)|Paranoid]]
|B-side=Electric Funeral
|released=Tháng 10 năm 1971
|recorded=Tháng 6 năm 1970|studio=|venue=
|genre=[[Heavy metal]]
|length={{unbulleted list|{{Duration|m=5|s=56}} (bản album)|{{Duration|m=3|s=33}} (bản đĩa đơn)}}
|label=[[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]
|writer=* [[Tony Iommi]]
* [[Ozzy Osbourne]]
* [[Geezer Butler]]
* [[Bill Ward (nhạc công)|Bill Ward]]
|producer=[[Rodger Bain]]
|prev_title=[[Children of the Grave]]
|prev_year=1971
|next_title=[[Vol 4 (album của Black Sabbath)|Tomorrow's Dream]]|next_year=1972|misc=}}
"'''Iron Man'''" là một bài hát của ban nhạc [[heavy metal]] người Anh [[Black Sabbath]], được phát hành trích từ album phòng thu thứ hai ''[[Paranoid (album)|Paranoid]]'' (1970) của nhóm và ra mắt dưới dạng đĩa đơn tại Hoa Kỳ vào tháng 10 năm 1971.

== Hoàn cảnh ra đời và sáng tác ==
[[Tập tin:Iron_Man_riff.svg|nhỏ|Câu riff của "Iron Man" {{Âm thanh|Iron Man riff.mid|Play}}]]
Sau khi nghe câu guitar riff chính của [[Tony Iommi]] ở buổi tập lần đầu tiên, giọng ca [[Ozzy Osbourne]] kể lại nó nghe "như một gã sắt khổng lồ đang dảo bước đến", và "Iron Bloke" nhanh chóng trở thành nhan đề tạm thời khi ban nhạc phát triển bài hát. Iommi sáng tác câu riff "ngay tức thì" đáp lại nhịp [[trống trầm]] khởi động của tay trống [[Bill Ward (nhạc công)|Bill Ward]], tạo ra cảm giác "có người bí mật tiến lại gần bạn".<ref name="Far Out">{{Chú thích web|url=https://faroutmagazine.co.uk/how-tony-iommi-created-black-sabbaths-iron-man-riff/|tựa đề=How Tony Iommi made the riff for Black Sabbath's 'Iron Man'|tác giả=McStarkey|tên=Mick|ngày=August 15, 2021|website=[[Far Out Magazine]]|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210815110623/https://faroutmagazine.co.uk/how-tony-iommi-created-black-sabbaths-iron-man-riff/|ngày lưu trữ=August 15, 2021|url-status=live|ngày truy cập=June 20, 2023}}</ref> Khi thu âm bài hát, nhà sản xuất [[Rodger Bain]] và kỹ sư phòng thu [[Tom Allom]] gặp vô vàn khó khăn để thu được "công suất và chiều sâu của âm thanh" ở tiếng trống trầm trong phòng thu do những hạn chế về microphone lúc bấy giờ.<ref name="Louder Sound">{{Chú thích web|url=https://www.loudersound.com/features/the-story-behind-the-song-black-sabbath-s-iron-man|tựa đề=The story behind the song: Iron Man by Black Sabbath|tác giả=Dome|tên=Malcolm|ngày=February 28, 2019|website=[[Classic Rock (magazine)|Classic Rock]]|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20211123074640/https://www.loudersound.com/features/the-story-behind-the-song-black-sabbath-s-iron-man|ngày lưu trữ=23 November 2021|url-status=dead|ngày truy cập=June 20, 2023}}</ref>

Phần ca từ (do tay bass kiêm nhạc sĩ soạn lời [[Geezer Butler]] thực hiện) kể câu chuyện [[Lời tiên tri tự hoàn thành|tiên tri tự ứng nghiệm]]: một người đàn ông [[Du hành thời gian|du hành đến tương lai]] và chứng kiến [[Tận thế (văn học)|tận thế]]. Trong quá trình trở lại thời hiện tại nhằm cảnh báo nhân loại, anh bị [[Bão từ|từ trường]] biến thành thép, rồi sau bị chế giễu và thờ ơ bởi những người mà anh định cứu. Do cảm thấy phẫn uất, Iron Man trả đũa bằng cách thật sự [[Nghịch lý thời gian|gây ra tận thế]] như trong góc nhìn của anh.

Butler nói rõ rằng chẳng có liên hệ nào giữa bài hát và [[Người Sắt|nhân vật siêu anh hùng cùng tên]] của [[Marvel Comics]], giải thích rằng anh chưa hề đọc truyện tranh của Mỹ lúc còn nhỏ. Thay vào đó, anh lấy cảm hứng soạn lời bài hát từ nhận xét "iron bloke" của Osbourne và quyết định soạn lời thành câu chuyện [[khoa học viễn tưởng]].<ref name="Louder Sound"/> Lớn lên trong gia đình [[Giáo hội Công giáo|Công giáo]] sùng đạo, Butler cũng định chọn chủ đề bài hát là phép phúng dụ về [[Giê-su|Jesus Christ]], song thay vì tha thứ cho những kẻ hoài nghi và quấy rầy mình, Iron Man lại tìm kiếm sự báo thù.<ref>{{Chú thích web|url=https://loudwire.com/black-sabbath-iron-maiden-lyrics-meaning/|tựa đề=Geezer Butler Reveals What Black Sabbath's 'Iron Man' Is Actually About|tác giả=DiVita|tên=Joe|ngày=June 13, 2023|website=[[Loudwire]]|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20230613151650/https://loudwire.com/black-sabbath-iron-maiden-lyrics-meaning/|ngày lưu trữ=June 13, 2023|url-status=live|ngày truy cập=June 20, 2023}}</ref> Butler kể lại: "Tôi thích [[Hammer Film Productions|các bộ phim kinh dị của Hammer]] ở thập niên 1960 và các tạp chí như ''[[Man, Myth and Magic]]'', nhưng tôi có chút trải nghiệm siêu nhiên lúc còn nhỏ và những giấc mơ đã thành hiện thực; chuyện đó tạo dựng mối quan tâm đến [[thần bí học]] hơn bất cứ thứ gì khác", ngoài ra anh nhắc đến các tiểu thuyết của [[H. G. Wells|H.G. Wells]] làm cảm hứng.<ref name="Carson">{{Chú thích web|url=https://www.wweek.com/music/2016/09/06/five-things-geezer-butler-wants-to-do-after-retiring-from-black-sabbath/|tựa đề=Five Things Geezer Butler Wants to Do After Retiring From Black Sabbath|tác giả=Carson|tên=Nathan|ngày=September 6, 2016|website=[[Willamette Week]]|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20160908162034/https://www.wweek.com/music/2016/09/06/five-things-geezer-butler-wants-to-do-after-retiring-from-black-sabbath/|ngày lưu trữ=September 8, 2016|url-status=live|ngày truy cập=September 6, 2016}}</ref>

Hiệu ứng dùng để tạo giọng hát bị méo tiếng của Osbourne ở phần mở đầu bài hát đã dẫn đến một số đồn đoán. Trong nhiều năm, có người đoán rằng giọng của Osbourne đã được xử lý bằng [[điều chế vòng điện]] (ring modulator) - công nghệ nổi tiếng vì được dùng để tạo giọng của [[Dalek]] trong chương trình truyền hình ''[[Doctor Who]]''. Iommi dùng hiệu ứng này trên khúc guitar solo ở bài hát "[[Paranoid (bài hát của Black Sabbath)|Paranoid]]" từ album cùng tên.<ref name="Far Out" /> Theo lời Butler, phương thức công nghệ thấp mới được sử dụng: Osbourne hát thông qua một cái quạt kim loại đang dao động.

== Đón nhận và di sản ==
Bài hát vươn đến vị trí số 52 (hạng cao nhất) trên [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] vào năm 1972, trở thành đĩa đơn có thứ bậc xếp hạng cao nhất của nhóm.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.billboard.com/artist/black-sabbath/|tựa đề=Black Sabbath {{!}} Biography, Music & News|website=Billboard|ngôn ngữ=en-US|ngày truy cập=2024-04-24}}</ref> Bài cũng giành vị trí số 68 trên bảng ''[[RPM (tạp chí)|RPM Magazine]]'' Top 100 của Canada.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/obj/028020/f2/nlc008388.7505.pdf|tựa đề=RPM 100 listing|website=collectionscanada.gc.ca|nhà xuất bản=Chính phủ Canada|ngôn ngữ=en|url-status=live|ngày truy cập=2024-04-24}}</ref> Bản tái trình bày trực tiếp ca khúc từ album ''[[Reunion (album của Black Sabbath)|Reunion]]'' (2001) đã giúp nhóm đoạt [[Giải Grammy lần thứ 42|giải Grammy]] (2000) cho [[Giải Grammy cho Trình diễn metal xuất sắc nhất|Trình diễn metal xuất sắc nhất]].<ref>{{Chú thích web|url=https://grammy.com/news/and-the-grammy-went-to-black-sabbath|tựa đề=GRAMMY Facts: Black Sabbath's GRAMMY-winning "God Is Dead"|họ=Larsen|tên=Crystal|ngày=2017-05-15|website=grammy.com|nhà xuất bản=[[Viện hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Thu âm Quốc gia]]|ngôn ngữ=en|url-status=live|ngày truy cập=2024-04-24}}</ref>

"Iron Man" được sử dụng ở phần ghi công cuối phim ''[[Người Sắt (phim 2008)|Người Sắt]]'' (2008), cũng như [[Iron Man (trò chơi video)|trò chơi video chuyển thể]] và trailer phần phim tiếp theo ''[[Người Sắt 2]]'' (2010). Nhân vật [[Tony Stark (Vũ trụ Điện ảnh Marvel)|Tony Stark]], [[bản ngã khác]] của Người Sắt, cũng mặc áo phông in hình Black Sabbath trong bộ phim ''[[Biệt đội siêu anh hùng]]'' (2012). Bài hát giành vị trí số 317 trong danh sách [[500 bài hát vĩ đại nhất (danh sách của Rolling Stone)|500 bài hát vĩ đại nhất lịch sử]] của ''[[Rolling Stone]]'' tính đến năm 2004, và vị trí số 7 trong danh sách "100 bài hát heavy metal hay nhất mọi thời đại" vào tháng 3 năm 2023.<ref>{{Chú thích tạp chí|date=2023-03-13|title=The 100 Greatest Heavy Metal Songs of All Time|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/100-greatest-heavy-metal-songs-1234688425/|journal=[[Rolling Stone]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313191405/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/100-greatest-heavy-metal-songs-1234688425/|archive-date=2023-03-13|access-date=2023-03-13}}</ref><ref>{{Chú thích tạp chí|date=9 December 2004|title=The RS 500 Greatest Songs of All Time|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/black-sabbath-iron-man-20110526|journal=[[Rolling Stone]]|publisher=[[Jann Wenner|Wenner Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309054634/https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/black-sabbath-iron-man-20110526|archive-date=9 March 2018|access-date=31 August 2009}}</ref> "Iron Man" được liệt là bài hát hay thứ sáu của Black Sabbath bởi Rock – Das Gesamtwerk der größten Rock-Acts im Check.<ref>{{Chú thích sách|title=Rock – Das Gesamtwerk der größten Rock-Acts im Check: alle Alben, alle Songs. Ein eclipsed-Buch|last=Rehe|first=Christoph|date=2013|publisher=Sysyphus Sysyphus Verlags GmbH|isbn=978-3868526462|language=de}}</ref> [[VH1]] xếp ca khúc là bài hát heavy metal hay nhất mọi thời đại.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.vh1.com/shows/dyn/the_greatest/103446/episode_this_list.jhtml|tựa đề=Check out the list as we slowly reveal the 40 Greatest Metal Songs ever!|website=[[VH1]]|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20071118121525/http://www.vh1.com/shows/dyn/the_greatest/103446/episode_this_list.jhtml|ngày lưu trữ=18 November 2007|url-status=dead|ngày truy cập=June 20, 2023}}</ref>

== Chứng nhận ==
{{Certification Table Top}}
{{Certification Table Entry|region=United Kingdom|type=single|artist=Black Sabbath|title=Iron Man|award=Bạc|relyear=1971|certyear=2020|id=16323-1046-1|access-date=10 April 2020}}
{{Certification Table Bottom|nosales=true|noshipments=true|streaming=true}}

== Xem thêm ==

* [[Lời tiên tri tự hoàn thành|Lời tiên tri tự ứng nghiệm]]
* [[Nghịch lý thời gian]]

== Chú thích ==
{{tham khảo|30em}}{{Black Sabbath}}{{Kiểm soát tính nhất quán}}

[[Thể loại:Đĩa đơn của Warner Bros. Records]]
[[Thể loại:Bài hát của Black Sabbath]]
[[Thể loại:Đĩa đơn năm 1971]]
[[Thể loại:Bài hát năm 1970]]
[[Thể loại:Giải Grammy cho Trình diễn metal xuất sắc nhất]]
[[Thể loại:Bài hát do Ozzy Osbourne sáng tác]]
[[Thể loại:Bài hát do Tony Iommi sáng tác]]
[[Thể loại:Bài hát do Geezer Butler sáng tác]]
[[Thể loại:Bài hát về du hành thời gian]]