Xem mã nguồn của Kênh Cái Sắn

{{Geobox|Kênh
|name = Kênh Cái Sắn
|native_name = 
|other_name = Kênh Rạch Sỏi – Vàm Cống
|other_name1 = [[Sông Rạch Sỏi]]
|image = Kênh ở Vĩnh Thạnh.jpg
|image_caption = Kênh Cái Sắn đoạn chảy qua Thành phố [[Cần Thơ]]
|country = Việt Nam
|country_flag = {{VIE}}
|state_type= [[Tỉnh (Việt Nam)|Tỉnh]]
|state = Thành phố [[Cần Thơ]], [[An Giang]]
|state_flag = 
|city = 
|district = 
|length = 58
|watershed = 
|discharge_location = 
|discharge = 
|discharge_max = 
|discharge_min =
|discharge_note = 
|discharge1_location = 
|discharge1 = 
|discharge1_note =
|source_name = [[Sông Hậu]]
|source_location = 
|source_district = 
|source_region = 
|source_state = 
|source_country = 
|source_lat_d = 
|source_lat_m = 
|source_lat_s = 
|source_lat_NS = 
|source_long_d = 
|source_long_m = 
|source_long_s = 
|source_long_EW = 
|source_elevation = 
|source_length =
|source_note = 
|mouth_name = Vịnh Rạch Giá
|mouth_location = phường [[Rạch Giá (phường)|Rạch Giá]]
|mouth_district =
|mouth_region = [[An Giang]]
|mouth_state = 
|mouth_country = 
|mouth_lat_d = 
|mouth_lat_m = 
|mouth_lat_s = 
|mouth_lat_NS = N
|mouth_long_d = 
|mouth_long_m = 
|mouth_long_s = 
|mouth_long_EW = E
|mouth_elevation = 
|tributary_left = 
|tributary_left1 = 
|tributary_left2 = 
|tributary_left3 = 
|tributary_right = 
|free_name =
|free_value =
|map = 
|map_size = 
|map_caption = 
}}

'''Kênh Cái Sắn''' (tên gọi khác là '''Kênh Rạch Sỏi – Vàm Cống''' hay '''Sông Rạch Sỏi'''<ref name=":0" />) là một kênh đào chạy dài từ [[Sông Hậu]] đến vùng biển [[Vịnh Thái Lan]]. Kênh này dài khoảng 58&nbsp;km, chạy qua tỉnh [[An Giang]] và thành phố [[Cần Thơ]]. Trước đây, kênh này còn được gọi là [[Sông Rạch Sỏi|kênh Rạch Sỏi]].<ref>{{Chú thích web|url=http://viethocjournal.com/2020/05/bac-ky-di-cu-1954/|tựa đề=Bắc Kỳ Di Cư 1954|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|ngày truy cập=}}</ref> Có hai cách giải thích nguồn gốc của tên Cái Sắn. Cách giải thích thứ nhất dựa theo tiếng [[Phù Nam]] cổ.<ref name=":0">Tham khảo trang [http://www.hungsuviet.us/files/TinhMienNamtenCA_015.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121133122/http://hungsuviet.us/files/TinhMienNamtenCA_015.pdf |date=2016-01-21 }}.</ref> Từ "Cái" tạm hiểu là "sông nhỏ", bắt nguồn hay chảy ra một con sông lớn hơn ([[Sông Hậu|Hậu Giang]]). Khi kênh Cái Sắn được đào, trên Vàm Cái Sắn trước đó có cây [[sắn thuyền]]. Theo cách giải thích thứ hai, từ Cái Sắn là cách đọc trại của Cà Xăng, tên một loại cây trong tiếng Khmer.<ref name="Cần nguồn trích dẫn">Cần nguồn trích dẫn</ref>

== Vị trí địa lý ==
Kênh Cái Sắn nằm trong vùng Đồng bằng Sông Cửu Long. Kênh này bắt nguồn từ [[Sông Hậu]]. Thượng nguồn của kênh cách trung tâm thành phố [[Long Xuyên (thành phố)|Long Xuyên]] khoảng 10&nbsp;km về phía [[Biển Đông]]. Vùng này cũng được gọi là [[Vàm Cống]]. Kênh Cái Sắn xuôi theo hướng tây nam đổ ra [[Vịnh Rạch Giá]] ở [[Rạch Sỏi]]. Cửa biển này cách trung tâm thành phố [[Rạch Giá (thành phố)|Rạch Giá]] khoảng 10&nbsp;km về phía nam. Nó cũng được gọi là [[cửa biển Rạch Giá]]. Bờ nam của Kênh Cái Sắn là một phần của [[Quốc lộ 80]], nối liền thành phố [[Long Xuyên (thành phố)|Long Xuyên]] và thành phố [[Rạch Giá (thành phố)|Rạch Giá]]. Kênh Cái Sắn gần như song song với [[Kênh Thoại Hà]].

== Lịch sử ==
[[Tập tin:NamKy (BasseCochichine)1878.jpg|trái|nhỏ|341x341px|Bản đồ hành chính Nam Kỳ thuộc Pháp (Cochinchine Francaise) năm 1878. Tác phẩm của Bigrel, Théophile (1828-1890).]]

Dưới thời kì [[thực dân Pháp]] (1862-1949),<ref>{{Chú thích web|url=http://une-autre-histoire.org/la-colonisation-francaise/|tựa đề=La colonisation française|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|ngày truy cập=}}</ref> nhiều chương trình cải tổ và phát triển nông nghiệp<ref>{{Chú thích web|url=https://fr.wikipedia.org/wiki/Indochine_fran%C3%A7aise#%C3%89conomie_et_infrastructures|tựa đề=Indochine française|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|ngày truy cập=}}</ref> được thực hiện, đặc biệt là vùng hạ nguồn sông [[Mê Kông|Mékông]] từ những năm 1860 đến những năm 1930. Đến đầu thế kỉ XX, chỉ có hai hệ thống kênh đào lớn là [[Kênh Vĩnh Tế]] (1819-1824) và [[Sông Rạch Giá – Long Xuyên|Kênh Rạch Giá-Long Xuyên]] hay trước đây còn được gọi là [[Sông Rạch Giá – Long Xuyên|Kênh Thoại Sơn]] hay [[Kênh Thoại Hà]] (1818-1822) được đào dưới triều Nguyễn, phục vụ cho giao thông vận tải, phát triển nông nghiệp và quốc phòng. Kênh Cái Sắn được khởi công tháng 2 năm 1922 và hoàn thành tháng 9 năm 1923<ref>Xem ''Lịch sử An Giang'', tr. 63 và 114.</ref> cũng để tránh ngập úng, phục vụ cho việc khai thác nông nghiệp của chính quyền thực dân. Kênh đào bằng sáng múc, rộng 30m, bắt nguồn từ [[Vàm Cái Sắn]] với nhánh rạch tự nhiên [[Rạch Cái Sắn]] và kết thúc ở rạch tự nhiên mang tên [[Rạch Sỏi]], theo sáng kiến của điền chủ Nguyễn Ngọc Chơn<ref>Nguyễn Văn Hầu, ''Thoại Ngọc Hầu và những cuộc khai phá miền Hậu Giang'', Hương Sen, 1972.</ref> ở Long Xuyên.[[Tập tin:LongXuyen.jpg|nhỏ|Nhánh sông Hậu thời Pháp thuộc. (Bản đồ tỉnh Long Xuyên của Nam Kỳ thuộc Pháp năm 1901)|trái|339x339px]]
Sau [[Hiệp định Genève, 1954|hiệp định Genève]], năm 1954, những người di cư vào Nam quen với nông nghiệp được chính phủ [[Ngô Đình Diệm]] đưa về vùng [[Dinh Điền Cái Sắn]],<ref>{{Chú thích web|url=http://chimviet.free.fr/baivo/lapchuc/lapchuc_DinhDien.htm|tựa đề=Quốc sách dinh điền|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|ngày truy cập=}}</ref><ref>Chính sách dinh điền được nâng lên hàng quốc sách được điều hành bởi Phủ Tổng Ủy Dinh Điền, tiếp nối chính sách cư dân tỵ nạn sau hiệp định Genève.</ref> trước đó dưới quyền cai trị của các địa chủ thực dân.<ref name="giesuchanhlongthuong.net">{{Chú thích web|url=http://giesuchanhlongthuong.net/van-hoa-xa-hoi/cai-san-que-toi/|tựa đề=Cái Sắn quê tôi|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210906184939/http://giesuchanhlongthuong.net/van-hoa-xa-hoi/cai-san-que-toi/|ngày lưu trữ=2021-09-06|ngày truy cập=|url-status=dead}}</ref> Chương trình tái định cư này cũng nằm trong chương trình [[cải cách địa điền]] lần thứ nhất (1955-1963) ở miền nam Việt Nam dưới thời [[Việt Nam Cộng hòa|Việt Nam Cộng Hoà]]<ref>Gs Lâm Thanh Liêm, ''Chính sách cải cách ruộng đất Việt Nam (1954-1995)'', chương thứ nhì.</ref> bằng việc thu mua ruộng đất của các điền chủ dựa theo quy định giới hạn quyền sử dụng đất ở mức 100ha và phân phát ruộng đất cho những người di cư trong chương trình tái định cư. Vùng đất này được trải dài từ [[Láng Sen]] huyện [[Vĩnh Thạnh (huyện Cần Thơ)|Vĩnh Thạnh]] ([[Cần Thơ]]) tới [[Thạnh Lộc, An Giang|Mông Thọ A]] huyện [[Tân Hiệp (huyện)|Tân Hiệp]] ([[Kiên Giang]]).<ref>{{Chú thích web|url=http://conggiao.info/hoi-dong-huong-cai-san-mung-bon-mang-d-6235|tựa đề=Hội đồng hương Cái Sắn: Mừng bổn mạng|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20220812053907/http://conggiao.info/hoi-dong-huong-cai-san-mung-bon-mang-d-6235|ngày lưu trữ=2022-08-12|ngày truy cập=|url-status=dead}}</ref> Cho đến nay người dân di cư sống ở vùng này hay được gọi với tên dân Cái Sắn hay dân "54”.<ref name="giesuchanhlongthuong.net"/>

Trong chương trình tái định cư, Kênh Cái Sắn được nạo vét, và các kênh mới hai bên bờ được đào theo hình xương cá, kênh cách kênh 1 đến 2&nbsp;km. Phía tây bắc nối đến [[Kênh Thoại Hà]], phía đông nam kéo dài đến vùng [[Cờ Đỏ (huyện)|Cờ Đỏ]], [[Giồng Riềng (huyện)|Giồng Riềng]]. Các kênh này phục vụ cho việc tái định cư của người di cư sau năm 1954.
[[Tập tin:LongXuyen1920.jpg|nhỏ|402x402px|Kênh Cái Sắn trên bản đồ tỉnh Long Xuyên của xứ Nam Kỳ thuộc Pháp vào năm 1920.|giữa]]

== Lợi ích của kênh đào Cái Sắn ==
Vùng đất chạy dài theo trục của Kênh Cái Sắn hiện nay, trước đây là vùng đầm lầy, đất bị nhiễm phèn, chưa có kênh rạch đủ cho việc thoát nước. Vào cuối thế kỉ XIX, vùng này chủ yếu là rừng tràm chưa được khai phá và canh tác.<ref name="Cần nguồn trích dẫn"/> Kênh đào Cái Sắn giúp cấp thoát nước cho một vùng rộng 6–7&nbsp;km tính từ mạn sông giúp cho việc canh tác lúa. Khi vùng này được đưa vào chương trình cải cách ruộng đất, và tái định cư nhiều kênh ngòi chằng chịt được đào mới giúp mở rộng diện tích canh tác, cải tạo đất nhiễm phèn và đất nhiễm mặn. Hiện nay, khu vực quanh Kênh Cái Sắn là một trong những vựa lúa quan trọng của khu vực [[Đồng bằng sông Cửu Long]].

Kênh Cái Sắn không chỉ phục vụ cho việc canh tác nông nghiệp, đây còn là trục giao thông đường thủy quan trọng để vận chuyển hàng hoá, nông sản, phục vụ cho việc phát triển kinh tế.

== Hiện nay ==
[[Tập tin:Kênh ở Vĩnh Thạnh.jpg|nhỏ|Kênh Cái Sắn đoạn chảy qua Vĩnh Thạnh]]
Kênh Cái Sắn được sử dụng như ranh giới của [[Tứ giác Long Xuyên|Tứ Giác Long Xuyên]]. Vùng đất xung quanh kênh này hiện nay phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, chủ yếu là trồng lúa, bên cạnh đó cũng được sử dụng trồng rau màu và nuôi trồng thủy sản.

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Sông tại Cần Thơ]]
[[Thể loại:Sông tại An Giang]]
[[Thể loại:Sông tại Kiên Giang]]
[[Thể loại:Kênh đào Việt Nam|Cái Sắn]]