Xem mã nguồn của Ký sinh tùy ý

'''Ký sinh tùy ý''' ([[tiếng Anh]]: ''facultative parasite'') là một sinh vật có thể thực hiện [[ký sinh trùng|hoạt động ký sinh]], nhưng không cần hoàn toàn dựa vào bất kỳ [[vật chủ]] nào để hoàn thành chu trình sống của nó. ''Ký sinh tùy ý'' có mặt ở toàn bộ sinh giới, từ vi sinh đến thực động vật.

Hầu hết các ký sinh tùy ý là ''ngoại ký sinh trùng'' (ectoparasite).

[[Tập tin:Agelanthus natalitius subsp zeyheri, a, Seringveld.jpg|thumb|Nụ cây tầm gửi ''[[Agelanthus natalitius]] subsp. zeyheri'', mọc trên cây ''[[Acacia caffra]]'', tại Seringveld gần Pretoria, Nam Phi]]
== Thực vật ký sinh ==
Ví dụ về ''ký sinh tùy ý'' là các loài [[nấm]], chẳng hạn như các thành viên trong chi ''Armillaria''. Các loài ''Armillaria'' ký sinh trên cây sống. Nhưng nếu cây chết, dù là do hậu quả của [[nấm]] hay không, thì [[nấm]] tiếp tục ăn gỗ mà không cần thêm hoạt tính ký sinh. Một số loài thậm chí có thể ăn gỗ chết mà không có hoạt động ký sinh nào cả. Như vậy, mặc dù chúng cũng là những tác nhân sinh thái quan trọng trong [[chu trình dinh dưỡng]] do sự phân hủy của vi sinh vật, [[nấm]] trở thành có vai trò của chúng như là các tác nhân phân hủy các gỗ mục.<ref name= Pathology>Agrios, George N. Plant Pathology. Publisher: Academic Press 2005. {{ISBN|978-0120445653}}</ref><ref name= "fungal_decay">Vane, C. H., et al. (2001). "The effect of fungal decay (''Agaricus bisporus'') on wheat straw lignin using pyrolysis–GC–MS in the presence of tetramethylammonium hydroxide (TMAH)." Journal of Analytical and Applied Pyrolysis 60(1): 69-78.</ref>

Tương tự, các loại cây xanh như các loài thuộc chi ''[[Rhinanthus]]'' và ''[[Osyris compressa]]'' (Colpoon) <ref name="Jvisser">{{chú thích sách | last = Visser | first = Johann | title = South African Parasitic Flowering Plants | publisher = Juta | location = Cape Town | year = 1981 | isbn = 0-7021-1228-3 }}</ref> có thể phát triển độc lập với bất kỳ [[vật chủ]] nào, nhưng khi có cơ hội chúng sẽ ký sinh, bám vào những gốc rễ của cây xanh lân cận.

Phần lớn cây trong [[họ Tầm gửi]] (''Loranthaceae'') là loại ký sinh tùy ý hay bán ký sinh. Họ này có khoảng 75 chi với 1.000 loài cây thân gỗ. Chúng có diệp lục để quang hợp và tự dưỡng, bám vào thân cây khác.<ref name= Angiosperm >Angiosperm Phylogeny Group (2009). "[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x/pdf An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III]". Botanical Journal of the Linnean Society 161 (2): 105–121.</ref>

== Động vật ký sinh ==

[[Chấy]],<ref>Buxton, Patrick A. (1947). The biology of Pediculus humanus. The Louse; an account of the lice which infest man, their medical importance and control (2nd ed.). London: Edward Arnold. p. 24–72.</ref> rận, [[Ve (ký sinh)|ve]], bọ chét... là các [[côn trùng]] sống trên da, lông, tóc,... của [[vật chủ]].

[[Tập tin:Candiru.png|thumb|Cá [[Candiru]]]]
Cá [[Candiru]],<ref>Breault, J.L. (1991). [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0953985991712990 Candiru: Amazonian parasitic catfish]. Journal of Wilderness Medicine 2 (4): 304–312.</ref> tên khoa học ''[[Vandellia cirrhosa]]'', còn được gọi là ''cañero'', là một loài cá da trơn nước ngọt sống ''ký sinh tùy ý'' thuộc họ ''[[Trichomycteridae]]'' nguồn gốc ở lưu vực [[sông Amazon]], nơi nó được tìm thấy tại các nước [[Bolivia]], [[Brasil]], [[Colombia]], [[Ecuador]] và [[Peru]]. Chúng tìm và hút máu động vật khác, kể cả người. Có một trường hợp được lập hồ sơ về một con [[candiru]] chui vào hệ thống tiết niệu của con người, diễn ra tại [[Itacoatiara]], [[Brasil]] vào năm 1997.

Trong các loài động vật, các loài ''[[ký sinh ăn cướp]]'' thường có thể sống sót bằng cách tự săn bắt, thu nhặt [[Động vật ăn xác thối|xác thối]], hoặc cướp mồi của các động vật khác. Đối tượng bị cướp có thể là khác loài hoặc cùng loài.<ref name= "SlaterRosenblatt2005">{{chú thích sách |author1=Peter J.B. Slater |author2=Jay S. Rosenblatt |author3=Charles T. Snowdon |author4=Timothy J. Roper |author5=H. Jane Brockmann |author6=Marc Naguib |title=Advances in the Study of Behavior |url=https://books.google.com/books?id=WQl2s_xwfagC&pg=PA365 |date=ngày 30 tháng 1 năm 2005 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-049015-1 |page=365}}</ref> Những hành vi như vậy thường xảy ra ở những loài như sư tử, linh cẩu, và cả những loài côn trùng như "''ruồi Jackal''" trong họ ''[[Milichiidae]]'' ([[ruồi]]).

Một số nhóm hoặc cá nhân của [[loài người]] cũng thực hiện hành vi cướp bóc, và có thể được xếp một ghế trong hội [[ký sinh ăn cướp]].

== Vi khuẩn ký sinh ==
Các vi khuẩn thông thường có thể sống một cách tự nhiên dưới dạng các ký sinh trùng thực thể trong các sinh vật khác, nhưng cũng có thể sống tự do.

Một ví dụ về [[vi khuẩn]] ký sinh là trùng ''[[Naegleria fowleri]]'' ở người.<ref name= Reynolds >Reynolds Bruce D. "Colpoda steini, a Facultative Parasite of the Land Slug, Agriolimax agrestis" The Journal of Parasitology Vol. 22, No. 1 (Feb., 1936), pp. 48-53. Stable URL: https://www.jstor.org/stable/3271896</ref> Theo nguyên tắc, loài [[amoeboid]] này là một loài ăn thịt tự do sống trên các [[vi khuẩn]], nhưng thỉnh thoảng nó thành công lây nhiễm vào người như một nội ký sinh trùng và thường được gọi là "''amip ăn não''".<ref name= cdc>[https://www.cdc.gov/parasites/naegleria/general.html Parasites — Naegleria fowleri — Primary Amebic Meningoencephalitis (PAM) — Amebic Encephalitis]. Centers for Disease Control and Prevention, USA, 2017. Truy cập 10/10/2017.</ref>

== Tham khảo ==
{{tham khảo| colwidth= 25em}}

== Xem thêm ==
* [[Ký sinh trùng]]
* [[Ký sinh bắt buộc]]

{{Commonscat|Parasitism}}
== Liên kết ngoài ==

[[Thể loại:Ký sinh]]
[[Thể loại:Vật ký sinh]]
[[Thể loại:Ký sinh trùng]]
[[Thể loại:Sinh học]]
[[Thể loại:Sinh thái học]]