Xem mã nguồn của Lá vảy

[[Tập tin:Athrotaxis_laxifolia_cone.jpg|nhỏ|200px|Thân cây ''[[Athrotaxis]]'' được bao phủ bởi những chiếc lá nhọn nhỏ, phẳng gọi là "lá vảy"]]

Trong [[hình thái học thực vật]], lá vảy (tiếng Anhː '''cataphyll,'''<ref>{{chú thích sách|title=Từ điển Sinh học Anh - Việt và Việt - Anh|author=Lê Mạnh Chiến, Lê Thị Hà, Nguyễn Thu Hiền, Trần Anh Kỳ, Nguyễn Hữu Ngọc, Nguyễn Văn Thân, Nguyễn Đức Thịnh, Nguyễn Quang Toàn, Đặng Văn Sử|publisher= Nxb Khoa học và Kỹ thuật|place=Hà Nội|year=1997|url=https://drive.google.com/file/d/1_vFknYfL_4RSPdp1Q9OY4EPAf7Uyzo9Y/view?usp=sharing|dịch tiêu đề=English - Vietnamese and Vietnamese - English Biology Dictionary|p=130}}</ref> '''cataphyllum'''<ref>{{Chú thích|last=Stearn, W.T.|title=Botanical Latin: History, grammar, syntax, terminology and vocabulary|year=1992|edition=4th|publisher=David and Charles|isbn=0-7153-0052-0}}</ref> hoặc '''cataphyll leaf'''<ref name="BotGloss">{{cite book|author=Jackson, Benjamin, Daydon|title= A Glossary of Botanic Terms with their Derivation and Accent|publisher= Gerald Duckworth & Co.|place= London|edition= 4|year=1928}}</ref>) là một loại [[lá]] nhỏ, tiêu giảm.<ref name="Beentje">{{Chú thích|last=Beentje, H.|title=The Kew Plant Glossary: an Illustrated Dictionary of Plant Terms|year=2010|place=Royal Botanic Gardens, Kew|publisher=Kew Publishing|last2=Williamson, J.}}</ref> Nhiều loại cây có cả "lá thật" (euphylls), thực hiện hầu hết quá trình [[quang hợp]] và lá vảy được biến đổi để thực hiện các chức năng khác.<ref>{{Chú thích|last=Bell, A.D.|title=Plant form: an illustrated guide to flowering plant morphology|year=1997|place=Oxford, U.K.|publisher=Oxford University Press}}</ref>

Lá vảy bao gồm [[lá bắc]], lá bắc con và [[Chồi|vảy chồi]], cũng như bất kỳ lá nhỏ nào giống [[vảy]].<ref name=":0">{{Chú thích web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/cataphyll|tiêu đề=Definition of cataphyll|website=www.merriam-webster.com|ngày truy cập=2021-10-22}}</ref> Chức năng của lá vảy có thể tồn tại trong thời gian ngắn và chúng thường bị rụng sau khi hoàn thành vai trò.<ref name="Hickey">{{Chú thích|last=Hickey, M.|title=The Cambridge Illustrated Glossary of Botanical Terms|year=2001|publisher=Cambridge University Press|last2=King, C.}}</ref>

== Từ nguyên ==
Từ cataphyll xuất phát từ tiếng {{Langx|grc|[[wikt:κατά|κατά]]}} ("kata"), có nghĩa là "xuống", và {{Langx|grc|[[wikt:φύλλον|φύλλον]]}} ("phyllon"), có nghĩa là "lá".<ref>{{cite EB1911|wstitle=Cataphyll}}</ref>

== Mô tả ==
Trong một số trường hợp, lá vảy chỉ thực hiện chức năng [[wiktionary:transient|tạm thời]] sau đó chúng chết và thường rụng. Những cây rụng lá sớm như vậy được gọi là caducous (trong tiếng Anh). Các [[lá đài]] của loài ''[[Papaver]]'' rụng ngay khi [[cánh hoa]] nở và là ví dụ điển hình về lá vảy sớm rụng.

Lá vảy có thể có nhiều hình dạng khác nhau, chẳng hạn như [[Gai (thực vật học)|gai]], [[giả thân hành]] và vảy chồi có thể tồn tại nhưng có thể không thực hiện chức năng chính của chúng cho đến khi chết, bất kể chúng có bị rụng hay không. Ví dụ về các loại lá vảy có dạng sống khác nhau bao gồm [[thân hành]], [[thân rễ]], [[lá mầm]] và [[lá bắc]].<ref name="BotGloss"/> Một số trong số này xuất hiện dưới nhiều hình thức và bối cảnh khác nhau. Ví dụ, vảy chồi xuất hiện trên cả chồi lá và chồi hoa như ở loài [[Mai vàng]] (''Ochna integerrima'').

Các khối lá chết bảo vệ bao quanh thân của một số loài [[Họ Cau|cau dừa]] hoặc [[Chi Lô hội|lô hội]] nhưng chúng thường không được coi là lá vảy vì chức năng chính của chúng khi còn sống là quang hợp.

<center>
{{Gallery
|Eastern Prickly Pear Cactus (Opuntia humifusa) - Flickr - wackybadger.jpg|Cây Lê gai phương Đông ''[[Opuntia compressa]]''
|Eastern Prickly Pear Cactus Spines.jpg|Cận cảnh gai của cây Lê gai phương Đông, mỗi [[quầng]] lá chứa một bó gai nhỏ vàng ở giữa một vòng lông móc (glochidia) lớn xung quanh. Các gai nhỏ này là ví dụ của lá vảy biến đổi
|Leaf bud of American Sweet gum (Liquidambar styraciflua) showing imbricate cataphylls 5405.jpg|Vảy chồi của cây ''[[Liquidambar styraciflua]]'', các lá vảy bao phủ chồi lá có một ít diệp lục nhưng chúng rụng khi chồi mọc ra chứ không phát triển thành lá quang hợp
|Cocos nucifera 37zz.jpg|Gốc lá khô của cây [[dừa]] ''Cocos nucifera'' bao quanh thân như một lớp bảo vệ nhưng không được coi là lá vảy }}
</center>

=== Lá vảy là lá mầm ===
{{Stack|[[File:Acer pseudoplatanus kz01.jpg|thumb|200px|Cây mầm ở loài ''[[Acer pseudoplatanus]]'' với lá mầm dạng thuôn dài phụ trách quang hợp đầu đời cho cây. Chúng sẽ sớm rụng sau khi lá non phát triển đủ lớn để thực hiện chức năng]]}}

Lá mầm được chấp nhận rộng rãi là một loại lá vảy,<ref>{{Chú thích web|url=https://www.thespruce.com/what-are-cotyledons-monocots-and-dicots-1403098|tiêu đề=What Are Cotyledons, Monocots, and Dicots?|website=The Spruce|ngôn ngữ=en|ngày truy cập=2021-10-22|archive-date=2021-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022094937/https://www.thespruce.com/what-are-cotyledons-monocots-and-dicots-1403098|url-status=dead}}</ref> mặc dù nhiều loại lá mầm hoạt động như mô sống và vẫn sống cho đến khi ít nhất là kết thúc chức năng của chúng, khi đó chúng sẽ héo và thường rụng. Chúng bắt đầu từ mô dự trữ của hạt. Nhiều loại cây tích lũy chất dinh dưỡng để dự trữ cho hạt, sau đó bắt đầu giải phóng các chất này khi cây nảy mầm. Một số loại như lá mầm của nhiều [[cây họ đậu]], [[Ngành Thông|cây lá kim]] và [[Họ Bầu bí|bầu bí]] có nhiều diệp lục và thực hiện [[quang hợp]] đầu tiên cho cây non.

=== Lá vảy ở giả thân hành ===
[[Giả thân hành]] là phần [[thân biến dạng]] được bao phủ bởi các lá vảy khô. Một số loài thực vật có giả thân hành như chi ''[[Lapeirousia]]'', chi ''[[Crocosmia]]'' tạo ra các lá vảy chỉ đóng vai trò vỏ bảo vệ cho thân củ.<ref>{{Chú thích sách|title=The Iris Family|url=https://archive.org/details/irisfamilynatura00unse|last=Goldblatt, Peter|last2=Manning, John|publisher=Timber Press|year=2008|isbn=978-0-88192-897-6|location=Portland}}</ref> Tuy nhiên, không giống như vảy củ, lớp vỏ củ không có chức năng dự trữ đáng kể; nhiệm vụ đó được giao cho nhu mô vỏ củ.{{cần chú thích}}

{{Gallery
|File:CrocosmiaCormTunic5601s.jpg|Giả thân hành ở chi ''[[Crocosmia]]'' với lớp vỏ củ bị lột một phần để cho thấy cấu tạo của các phần gốc của lá mọc ra từ các đốt trên giả thân hành. Những chiếc lá như vậy, đặc biệt là những chiếc lá đầu tiên màu nâu không bao giờ thực hiện quang hợp, chính là lá vảy
|File:CormAnatomy5686.jpg|Giả thân hành ở chi ''[[Crocosmia]]'' tách ra để lộ lớp vỏ củ và lá, có một giả thân hành mới mọc ra từ một chồi trên vỏ của giả thân hành cũ
|align=center
}}

== Xem thêm ==
* [[Hình dạng lá]]
* [[Kích thước lá]]

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}
{{thực vật}}

[[Thể loại:Hình thái học thực vật]]