Xem mã nguồn của Lý Kế Nguyên

{{Thông tin nhân vật phong kiến
| tên gốc = 李繼元
}}

'''Lý Kế Nguyên''' ([[chữ Nho]]: 李繼元) là một nhà ngoại giao, tướng lĩnh [[nhà Lý]] trong [[lịch sử Việt Nam]].

== Thân thế ==
Không rõ thân thế cũng như quê quán của Lý Kế Nguyên. Ông không được nhắc tới trong các sách sử Việt Nam như ''[[Đại Việt sử lược|Việt sử lược]]'', ''[[Đại Việt sử ký toàn thư|Toàn thư]]'' hay ''[[Khâm định Việt sử Thông giám cương mục|Cương mục]]'' mà chỉ xuất hiện trong các tư liệu phía Trung Quốc.

Nhà nghiên cứu [[Hoàng Xuân Hãn]] cho rằng Lý Kế Nguyên chính là '''Lý Kế Tiên''' (李繼先) được chép trong ''[[Tống sử]]'', và để ngỏ khả năng đây là một tên gọi khác của [[Đào Tông Nguyên]] trong trường hợp được ban [[quốc tính]].<ref>{{Harvnb|Hoàng Xuân Hãn|2014|p=204–205}}</ref> Sách ''Kế sách giữ nước thời Lý-Trần'' lại liệt kê ông vào danh sách các châu mục, tù trưởng của nhà Lý tham gia [[Chiến dịch đánh Tống 1075–1076|đánh Tống năm 1075]].<ref>{{Harvnb|Lê Đình Sỹ|Nguyễn Danh Phiệt|1994|p=63}}</ref>

== Hoạn lộ ==
Năm 1063, Lý Kế Tiên giữ chức {{ill|Đại lý bình sự|zh|大理評事}}, làm phó sứ trong sứ đoàn [[Mai Cảnh Tiên]] đến [[Biện Kinh]] kết hiếu với nhà Tống, cống chín con [[Thuần dưỡng voi rừng|voi thuần]].<ref>[[Thoát Thoát]], ''[[Tống sử]]'', Quyển 488, Liệt truyện 247, ''[[:wikisource:zh:宋史/卷488|Ngoại quốc liệt truyện (4)]]''.</ref><ref>{{Harvnb|Hoàng Xuân Hãn|2014|p=95}}</ref> Năm 1070, Lý Kế Nguyên dẫn đầu sứ đoàn sang Tống, nhưng bị ngăn không cho đến Biện Kinh với yêu cầu triều đình nhà Lý phải trả tù binh người Tống bị bắt trong các cuộc xung đột biên giới.<ref>{{Harvnb|Hoàng Xuân Hãn|2014|p=116}}</ref>

Năm 1075, trước nguy cơ quân Tống xâm lược, Phụ quốc [[Thái phó]] [[Lý Thường Kiệt]] mở cuộc tấn công vào lãnh thổ nhà Tống. Phía Tống nhắc tới Lý Kế Nguyên đồng thời cho rằng ông là đồng chủ mưu trong việc "làm phản".{{efn|Quan điểm của nhà Tống coi việc Đại Việt đánh qua châu Ung, Khâm, Liêm là "làm phản".<ref>{{chú thích web|url=https://thethaovanhoa.vn/su-viet-doc-cham-ky-2-nhung-dieu-it-biet-ve-thai-uy-ly-thuong-kiet-20200615081920177.htm|tiêu đề=Sử Việt đọc chậm (kỳ 2): Những điều ít biết về Thái úy Lý Thường Kiệt|tác giả=Tô Như|website=Báo điện tử Thể thao & Văn hóa|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20231113164323/https://thethaovanhoa.vn/su-viet-doc-cham-ky-2-nhung-dieu-it-biet-ve-thai-uy-ly-thuong-kiet-20200615081920177.htm|ngày lưu trữ=2023-11-13|url-status=live|ngày=2020-06-15|ngày truy cập=2023-11-13|ngôn ngữ=vi}}</ref>}}<ref name="Tục 279">[[Lý Đảo]], ''[[Tục Tư trị thông giám trường biên]]'', [[wikisource:zh:續資治通鑑長編 (四庫全書本)/卷279|Quyển 279]].</ref><ref>{{Harvnb|Hoàng Xuân Hãn|2014|p=197}}</ref> Qua đó cho thấy Lý Kế Nguyên là một quan viên thân tín của Lý Thường Kiệt.

Cuối năm 1076 đầu năm 1077, nhà Tống phát động cuộc xâm lược Đại Việt bằng hai đường thủy – bộ. Khi bộ binh và kỵ binh tập kết ở [[Quế Châu]] (lộ Quảng Nam Tây), chủ soái [[Quách Quỳ]] ra lệnh cho quân thủy do Chiến trạo Đô giám [[Dương Tùng Tiên]]{{efn|Dương Tùng Tiên (楊從先) ban đầu giữ chức Bộ dịch Đô giám.<ref>[[Lý Đảo]], ''[[Tục Tư trị thông giám trường biên]]'', [[:wikisource:zh:續資治通鑑長編 (四庫全書本)/卷241|Quyển 241]].</ref> Năm 1073, giữ chức Trú bạc đô giám lộ Quảng Nam Đông, huấn luyện hơn 1 vạn quân và 13 vạn bảo đinh để chuẩn bị cho cuộc xâm lược Đại Việt.<ref>[[Lý Đảo]], ''[[Tục Tư trị thông giám trường biên]]'', [[:wikisource:zh:續資治通鑑長編 (四庫全書本)/卷246|Quyển 246]].</ref> Sau đó, Tùng Tiên xin vua Tống cho thủy quân xuất phát từ hai châu Khâm – Liêm xuôi nam, xúi giục [[Chiêm Thành]] và [[Chân Lạp]] trợ giúp đánh vào hậu phương của Đại Việt.<ref>[[Lý Đảo]], ''[[Tục Tư trị thông giám trường biên]]'', [[:wikisource:zh:續資治通鑑長編 (四庫全書本)/卷273|Quyển 273]].</ref> Năm 1076, được phong làm Chiến trạo Đô úy để thực thi kế hoạch trên, nhưng chần chừ không dám đi, bị Tướng tác giám thừa Tô Tử Nguyên (蘇子元, con [[Tô Giam|Tô Giám]]) tố cáo.<ref>[[Lý Đảo]], ''[[Tục Tư trị thông giám trường biên]]'', [[:wikisource:zh:續資治通鑑長編 (四庫全書本)/卷276|Quyển 276]].</ref>}} và Kiềm hạt [[Hòa Bân]]{{efn|Hòa Bân (和斌) người Quyên Thành, từng có kinh nghiệm 5 năm tòng quân chống Liêu ở Đức Thuận quân, theo [[Địch Thanh]] đánh [[Nùng Trí Cao]] ở [[Lưỡng Quảng]], đánh dẹp tù trưởng Phù Thủy man nổi dậy hưởng ứng quân nhà Lý.<ref>[[Thoát Thoát]], ''[[Tống sử]]'', Quyển 350, Liệt truyện 109, ''[[:wikisource:zh:宋史/卷350|Miêu Thụ, Vương Quân Vạn, Trương Thủ Ước, Vương Văn Úc, Chu Vĩnh Thanh, Lưu Thiệu Năng, Vương Quang Tổ, Lý Hạo, Hòa Bân, Lưu Trọng Vũ, Khúc Trân, Lưu Khuých, Quách Thành, Giả Nham, Trương Chỉnh, Trương Uẩn, Vương Ân, Dương Ứng Tuân, Triệu Long liệt truyện]]''.</ref>}} chỉ huy men theo đường ven biển để tiến vào Đại Việt.<ref>[[Lý Đảo]], ''[[Tục Tư trị thông giám trường biên]]'', [[wikisource:zh:續資治通鑑長編 (四庫全書本)/卷277|Quyển 277]].</ref>

Lý Kế Nguyên được Lý Thường Kiệt giao cho nhiệm vụ chỉ huy một bộ phận thủy quân đóng ở cửa Đồn Sơn ([[Vân Đồn]]), án ngữ vùng biển mà phía Tống gọi là sông Đông Kênh.{{efn|Theo Hoàng Xuân Hãn, cửa sông Đông Kênh (東涇港) có thể là cửa [[Tiên Yên (huyện)|Tiên Yên]].<ref>{{Harvnb|Hoàng Xuân Hãn|2014|p=215}}</ref>}}<ref>{{Harvnb|Hoàng Xuân Hãn|2014|p=191}}</ref><ref>{{Harvnb|Hoàng Xuân Hãn|2014|p=210}}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://ckt.gov.vn/ckt/cong-tac-bao-dam-cho-hai-tran-danh-noi-tieng-thoi-ly-post890.html|tiêu đề=Công tác bảo đảm cho hai trận đánh nổi tiếng thời Lý|tác giả=Lê Thành Công|tác giả 2=Trần Đình Quang|website=Cục Kinh tế - Bộ Quốc phòng|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20231114105754/http://ckt.gov.vn/ckt/cong-tac-bao-dam-cho-hai-tran-danh-noi-tieng-thoi-ly-post890.html|ngày lưu trữ=2023-11-14|url-status=live|ngày=2022-07-11|ngày truy cập=2023-11-14|ngôn ngữ=vi}}</ref> Tại đây, thủy quân Đại Việt đóng ở Vĩnh An và thủy quân Tống đã giao tranh hơn mười trận.<ref name="HXH215216">{{Harvnb|Hoàng Xuân Hãn|2014|p=215–216}}</ref> Bất chấp các tướng [[Trương Thuật]] (張述), [[Bùi Cảnh]] (裴景), [[Bành Tôn]] (彭孫) bên Tống nỗ lực chiến đấu,<ref>[[Lý Đảo]], ''[[Tục Tư trị thông giám trường biên]]'', [[wikisource:zh:續資治通鑑長編 (四庫全書本)/卷299|Quyển 299]].</ref> thương vong bên Việt không lớn trong khi của bên Tống lại rất nặng. Thủy quân Tống có thể xem như hoàn toàn bại trận, buộc phải neo đậu ở Đông Kênh mà không thể tiến thêm bước nào.<ref name="HXH215216"/><ref>{{chú thích web|url=https://truongchinhtri.kontum.gov.vn/vi/news/nghien-cuu-trao-doi/net-doc-dao-ve-su-chi-dao-chien-thuat-chien-luoc-cua-ly-thuong-kiet-trong-cuoc-khang-chien-chong-tong-92.html|tiêu đề=Nét độc đáo về sự chỉ đạo chiến thuật, chiến lược của Lý Thường Kiệt trong cuộc kháng chiến chống Tống|tác giả=Nguyễn Thị Hiền|website=Trang thông tin điện tử Trường Chính trị tỉnh Kon Tum|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20210121112916/https://truongchinhtri.kontum.gov.vn/vi/news/nghien-cuu-trao-doi/net-doc-dao-ve-su-chi-dao-chien-thuat-chien-luoc-cua-ly-thuong-kiet-trong-cuoc-khang-chien-chong-tong-92.html|ngày lưu trữ=2021-01-21|url-status=live|ngày=2019-08-16|ngày truy cập=2023-11-14|ngôn ngữ=vi}}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://tapchiqptd.vn/vi/lich-su-quan-su-viet-nam/nghe-thuat-to-chuc-su-dung-luc-luong-trong-tran-nhu-nguyet-nam-1077/9723.html|tiêu đề=Nghệ thuật tổ chức, sử dụng lực lượng trong trận Như Nguyệt (năm 1077)|tác giả=Dương Hồng Anh|website=Tạp chí Quốc phòng toàn dân|ngày=2017-01-19|ngày truy cập=2023-11-14|ngôn ngữ=vi}}</ref> Kế hoạch cho thủy quân qua [[cửa Bạch Đằng]] tới [[sông Lục Đầu]] để chở đại quân Tống đang đóng trại ở bờ bắc [[Sông Cầu|sông Phú Lương]] qua sông hoàn toàn sụp đổ.<ref>{{chú thích web|url=https://sknc.qdnd.vn/ho-so-tu-lieu/thuy-quan-trong-cuoc-khang-chien-chong-tong-xam-luoc-500120|tiêu đề=Thủy quân trong cuộc kháng chiến chống Tống xâm lược|tác giả=Lê Văn Lan|lk tác giả=Lê Văn Lan|website=Nguyệt san Sự kiện và Nhân chứng|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20231114152017/https://sknc.qdnd.vn/ho-so-tu-lieu/thuy-quan-trong-cuoc-khang-chien-chong-tong-xam-luoc-500120|ngày lưu trữ=2023-11-14|url-status=live|ngày=2016-04-15|ngày truy cập=2023-11-14|ngôn ngữ=vi}}</ref> Thậm chí, quân Việt còn giả bộ làm quân của Dương Tùng Tiên, Hòa Bân để tập kích doanh trại quân Tống.<ref name="Tục 279"/>

Dương Tùng Tiên hoàn toàn bị cô lập, bèn phái [[Phàn Thực]] (樊實), [[Hoàng Tông Khánh]] (黃宗慶) đến [[Chiêm Thành]] cầu viện, vua Chiêm chỉ cho quân đóng giữ ở vùng biên mà không tiến vào lãnh thổ Đại Việt.<ref>[[Lý Đảo]], ''[[Tục Tư trị thông giám trường biên]]'', [[wikisource:zh:續資治通鑑長編 (四庫全書本)/卷288|Quyển 288]].</ref> Cho đến tận khi quân Tống ở trên đất liền đã rút hết về nước thì thủy quân Tống vẫn không hay biết gì, khiến vua Tống lo lắng, định cho quân đi cứu.<ref name="HXH215216"/> Sức chiến đấu của quân đội Đại Việt trong đó bao gồm thủy quân do Lý Kế Nguyên chỉ huy, khiến phía Tống lo ngại phải tăng cường binh lực ở vùng biên duyên.<ref>[[Lý Đảo]], ''[[Tục Tư trị thông giám trường biên]]'', [[wikisource:zh:續資治通鑑長編 (四庫全書本)/卷281|Quyển 281]].</ref> Chiến thắng của Lý Kế Nguyên tạo nên thời cơ cho [[Lý Thường Kiệt]] đánh bại chủ lực quân Tống ở phía bắc [[Trận Như Nguyệt|sông Như Nguyệt]], là thắng lợi có ý nghĩa chiến lược trong toàn bộ kế hoạch kháng chiến.<ref>{{Harvnb|Trương Hữu Quýnh|Phan Đại Doãn|Nguyễn Cảnh Minh|2008|p=257}}</ref>

Tháng 10 năm 1077, sau thắng lợi của cuộc chiến chống Tống, Lý Kế Nguyên được cử làm sứ giả sang Tống để đòi lại lãnh thổ bị quân Tống chiếm đóng, song sứ đoàn bị [[Triệu Tiết]] ở [[Nam Ninh|Ung Châu]] bị đuổi về với lý do tờ biểu có chữ [[Húy kỵ|phạm húy]].<ref name="Lê Đình Sỹ 233, 234">{{Harvnb|Lê Đình Sỹ|Nguyễn Danh Phiệt|1994|p=233–234}}</ref><ref>{{Harvnb|Hoàng Xuân Hãn|2014|p=263}}</ref> Sau khi sửa lại tờ biểu, họ quay lại, quan chức Tống cho qua nhưng chuyến đi sứ lần này không đạt được mục tiêu đề ra là đòi lại các lãnh thổ bị chiếm.<ref name="Lê Đình Sỹ 233, 234"/><ref>{{Harvnb|Hoàng Xuân Hãn|2014|p=233}}</ref><ref>[[Lý Đảo]], ''[[Tục Tư trị thông giám trường biên]]'', [[wikisource:zh:續資治通鑑長編 (四庫全書本)/卷285|Quyển 285]].</ref>

== Đánh giá ==
* ''Chiến công của Lý Kế Nguyên có ý nghĩa to lớn đối với thắng lợi chung của cuộc kháng chiến chống giặc Tống. Việc chặn đứng và vô hiệu hóa lực lượng thủy binh giặc ở Vĩnh An đã khiến mưu đồ chung của Quách Quỳ và Triệu Tiết bị sụp đổ. Từ đây, đại binh của nhà Tống lâm vào thế bế tắc và khủng hoảng ngày càng nghiêm trọng.'' (Nguyễn Khắc Thuần)<ref>{{chú thích web|url=https://baobinhphuoc.com.vn/news/376/116504/vinh-ton-voi-non-song|tiêu đề=Vĩnh tồn với non sông|tác giả=N.D|website=Bình Phước Online|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20231113170448/https://baobinhphuoc.com.vn/news/376/116504/vinh-ton-voi-non-song|ngày lưu trữ=2023-11-13|url-status=live|ngày=2016-06-17|ngày truy cập=2023-11-14|ngôn ngữ=vi}}</ref>

== Tham khảo ==
* {{chú thích sách|tác giả=Châu Hải Đường|tựa đề=An Nam truyện|url=|nơi=Hà Nội|nhà xuất bản=Nhà xuất bản Hội Nhà Văn|năm=2021|ngôn ngữ=vi|isbn=9786049606816}}
* {{chú thích sách|tác giả=Hoàng Xuân Hãn|lk tác giả=Hoàng Xuân Hãn|tựa đề=Lý Thường Kiệt, lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý|url=|nơi=Hà Nội|nhà xuất bản=Nhà xuất bản Khoa học xã hội|năm=2014|ngôn ngữ=vi|isbn=}}
* {{chú thích sách|tác giả=Lê Đình Sỹ|tác giả 2=Nguyễn Danh Phiệt|tựa đề=Kế sách giữ nước thời Lý-Trần|url=https://books.google.com.vn/books?id=m35uAAAAMAAJ|nơi=Hà Nội|nhà xuất bản=Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật|năm=1994|ngôn ngữ=vi|isbn=}}
* {{ill|Lý Đảo|zh|李焘 (宋朝)}}, ''{{ill|Tục Tư trị thông giám trường biên|zh|續資治通鑑長編}}''.
* [[Thoát Thoát]], ''[[Tống sử]]''.
* {{chú thích sách|tác giả=Trương Hữu Quýnh|tác giả 2=Phan Đại Doãn|tác giả 3=Nguyễn Cảnh Minh|tựa đề=Đại cương lịch sử Việt Nam, Tập 1|url=|nơi=Hà Nội|nhà xuất bản=Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam|năm=2008|ngôn ngữ=vi|isbn=}}

== Ghi chú ==
{{Tham khảo|nhóm=lower-alpha|30em}}

== Chú thích ==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
* {{chú thích web|url=http://vietnamdefence.com/Home/quansuvietnam/danhnhanquansuVN/Hoang-Chan-Chieu-Van-va-Ly-Ke-Nguyen/200910/48774.vnd|tiêu đề=Hoằng Chân, Chiêu Văn và Lý Kế Nguyên|tác giả=Nguyễn Khắc Thuần|website=Vietnamdefence|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20160416062030/http://vietnamdefence.com/Home/quansuvietnam/danhnhanquansuVN/Hoang-Chan-Chieu-Van-va-Ly-Ke-Nguyen/200910/48774.vnd|ngày lưu trữ=2016-04-16|url-status=dead|ngày=2009-10-01|ngôn ngữ=vi}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}
{{Thời gian sống|thế kỷ 11|?}}

[[Thể loại:Năm mất không rõ]]
[[Thể loại:Quan lại nhà Lý]]
[[Thể loại:Võ tướng nhà Lý]]
[[Thể loại:Nhà ngoại giao Việt Nam thời Lý]]