Xem mã nguồn của Lạc Thần

{{Đổi hướng đến đây|Lạc Thần}}[[Hình:Ren Xiong - The Goddess of the Luo River.jpg|thumb|''Lạc thần đồ trục'' của họa sĩ Nhâm Hùng.]]'''Lạc Thần''' ({{zh|t=洛神|p=Luo Shen}}), tên thật là '''Phục Phi''' ({{zh|t=宓妃|p=Fú Fēi}}), còn gọi là '''Lạc Tần''' ({{zh|洛嫔}}) là một [[nữ thần sông]] trong [[thần thoại Trung Hoa]].

Hình tượng nữ thần Lạc Thần trở nên phổ biến trong dân gian nhờ bài thơ ''Lạc thần phú'' (洛神賦), tức ''Cảm Chân phú'' (感鄄赋) của thi nhân [[Tào Thực]] thời [[Tam Quốc]].<ref name="CMVT 19">[[Tiêu Thống]] (sưu tầm), [[Lý Thiện]] (chú thích), ''[[Chiêu Minh văn tuyển]]'', [[:wikisource:zh:昭明文選/卷19|quyển 19]], ''[[:wikisource:zh:洛神賦|Lạc thần phú]]''.</ref> Do bài thơ trên mà dân gian đồn rằng [[Chân Lạc|Chân hoàng hậu]], chị dâu của Tào Thực, là Lạc Thần chuyển thế.

== Thần thoại ==
Hình tượng Lạc Thần xuất hiện lần đầu trong ''[[Sở từ]]'' của [[Khuất Nguyên]], là nữ thần sông [[Lạc Hà (sông)|Lạc Thủy]], vợ của [[Hà Bá]], bị quốc quân nước [[Hữu Cùng]] [[Hậu Nghệ|Di Nghệ]] chiếm hữu.<ref name="ST 1">[[Lưu Hướng]], ''[[Sở từ]]'', ''[[:wikisource:zh:離騷|Ly tao]]''.</ref> Khuất Nguyên mô tả Lạc Thần là vị nữ thần có tính cách thất thường, kiêu ngạo, xinh đẹp nhưng vô lễ, dâm loạn vô độ. Hình tượng này được kế thừa trong ''[[Thượng lâm phú]]'' của [[Tư Mã Tương Như]],<ref name="CMVT 8">[[Tiêu Thống]] (sưu tầm), [[Lý Thiện]] (chú thích), ''[[Chiêu Minh văn tuyển]]'', quyển 8, ''[[:wikisource:zh:上林賦|Thượng lâm phú]]''.</ref> ''[[Hoài Nam Tử]]'',<ref name="HNT 3">[[Lưu An]] (chủ biên), ''[[Hoài Nam Tử]]'', quyển 3, ''[[:wikisource:zh:淮南子/俶真訓|Thục chân huấn]]''.</ref> ''Tư huyền phú'' của [[Trương Hành]].<ref name="CMVT 15">[[Tiêu Thống]] (sưu tầm), [[Lý Thiện]] (chú thích), ''[[Chiêu Minh văn tuyển]]'', quyển 15, ''[[:wikisource:zh:思玄賦|Tư huyền phú]]''.</ref>

Thời Tam quốc, [[Như Thuần]] thời Tam Quốc khi chú thích truyện [[Tư Mã Tương Như]] trong ''[[Sử ký Tư Mã Thiên|Sử ký]]'' đã bổ sung thêm: ''Phục Phi, con gái của Phục Hi, chết đuối ở Lạc Thủy, trở thành thần của Lạc Thủy.''<ref name="SK 117">[[Tư Mã Thiên]], ''[[Sử ký Tư Mã Thiên|Sử ký]]'', quyển 117, Liệt truyện, ''[[:wikisource:zh:史記/卷117|Tư Mã Tương Như liệt truyện]]''.</ref> Đến thời Đường, {{ill|Lý Thiện|zh|李善 (唐朝)}} chú thích sách ''{{ill|Chiêu Minh văn tuyển|zh|文選}}'' đã dẫn lại ý trên: ''Phục Phi, con gái của Phục Hi thị, chết đuối ở Lạc Thủy, trở thành thần.''<ref name="CMVT 15"/> Quan điểm này được {{ill|Hồng Hưng Tổ|zh|洪兴祖}} thời Tống ủng hộ.

Thời Thanh, [[Khuất Phục]] khi chú thích ''Sở từ'' đã đưa ra quan điểm: ''Phục Phi là phi tần của Phục Hi, không phải con gái.''<ref>Khuất Phục, ''Sở từ tân chú''.</ref> Quan điểm này được học giả cận đại {{ill|Du Quốc Ân|zh|游国恩}} ủng hộ.<ref>Du Quốc Ân, ''Sở từ khái luận'', Trung Hoa thư cục, 1980.</ref>

== Trong văn hóa ==
=== Thơ từ ===
Các bài thơ có hình tượng Lạc thần:
{|
| valign="top"|
* ''[[Ly tao]]'' ([[Khuất Nguyên]])
* ''[[Viễn du]]'' ([[Khuất Nguyên]])<ref name="STCC 5">[[Lưu Hướng]] (sưu tầm), ''[[Sở từ chương cú]]'', quyển 5, ''[[:wikisource:zh:楚辞章句/卷05|Viễn du]]''.</ref>
* ''[[Thượng lâm phú]]'' ([[Tư Mã Tương Như]])
* ''[[Cửu thán|Ưu khổ, Cửu thán]]'' ([[Lưu Hướng]])<ref>[[Lưu Hướng]], ''[[:wikisource:zh:九歎|Cửu thán]]''.</ref>
| valign="top"|
* ''[[Tư huyền phú]]'' ([[Trương Hành]])
* ''[[Cam tuyền phú]]'' ([[Dương Hùng (Tây Hán)|Dương Hùng]])<ref name="CMVT 7">[[Tiêu Thống]] (sưu tầm), [[Lý Thiện]] (chú thích), ''[[Chiêu Minh văn tuyển]]'', quyển 7, ''[[:wikisource:zh:甘泉賦|Cam tuyền phú]]''.</ref>
* ''[[Lạc thần phú]]'' ([[Tào Thực]])<ref name="CMVT 19"/>
| valign="top"|
* ''[[Thiếp bạc mệnh hành]]'' ([[Tào Thực]])<ref name="NĐTV 9">[[Từ Lăng]] (sưu tầm), ''[[Ngọc Đài tân vịnh]]'', quyển 9, ''[[:wikisource:zh:妾薄命行|Thiếp bạc mệnh hành]]''.</ref>
* ''[[Tiền hoãn thanh ca]]'' ([[Lục Cơ]])<ref name="NĐTV 3">[[Từ Lăng]] (sưu tầm), ''[[Ngọc Đài tân vịnh]]'', quyển 3, ''[[:wikisource:zh:前緩聲歌|Tiền hoãn thanh ca]]''.</ref>
* ''[[Du tiên thi]]'' ([[Quách Phác]])<ref name="CMVT 21">[[Tiêu Thống]] (sưu tầm), [[Lý Thiện]] (chú thích), ''[[Chiêu Minh văn tuyển]]'', quyển 21, ''[[:wikisource:zh:遊仙詩 (郭璞)|Du tiên thi thất thủ]]''.</ref>
|}

=== Văn học ===
Lý Thiện thời [[Vũ Tắc Thiên]] khi chú thích ''Chiêu Minh văn tuyển'' có dẫn sách ''Ký'' rằng: Đông A vương nước Ngụy (tức Tào Thực) xin cưới con gái của {{ill|Chân Dật|zh|甄逸}} (tức Chân hậu) không được, về sau làm ''Cảm Chân phú''. Nàng Chân vốn có tình ý với Tào Thực, nhưng trời không chiều lòng người. Nàng có một chiếc gối ngọc là của hồi môn, giờ về tay Thực. Thực thường đem gối bên người, cùng ăn cùng ngủ, cảm xúc ngổn ngang.<ref name="CMVT 19"/>

Nhà thơ [[Lý Thương Ẩn]] thời Đường cũng vì thế mà làm bài thơ ''Đông A vương'',<ref name="TĐT 540">Nhiều tác giả (sưu tầm), ''[[Toàn Đường thi]]'', [[:wikisource:zh:全唐詩/卷540|quyển 540]].</ref> có ý chê trách Tào Thực mềm yếu, để ý chị dâu, không màng cho việc tranh giành quyền lực, dẫn tới thất bại:
{|
|- valign="top"
|
:'''東阿王'''
:國事分明屬灌均，
:西陵魂斷夜來人。
:君王不得為天子，
:半為當時賦洛神。

|
:'''''Đông A vương'''''
:''Quốc sự phân minh thuộc {{ill|Quán Quân|zh|灌均}}'',
:''Tây Lăng hồn đoạn dạ lai nhân''.
:''Quân vương bất đắc vi Thiên tử'',
:''Bán vi đương thời phú Lạc thần''.

|}

Sách ''Truyện ký'' của {{ill|Bùi Hình|zh|裴鉶}} (người thời [[Đường Ý Tông]]) có chép một truyện về cuộc gặp gỡ của người phàm với Lạc Thần: Ẩn sĩ [[Tiêu Khoáng]] thời Thái Hòa<ref>Trong lịch sử Trung Quốc có 5 vị vua từng sử dụng niên hiệu Thái Hòa, tuy nhiên chỉ có 3 trường hợp được công nhận chính thức: Niên hiệu Thái Hòa (227-233) thời [[Tào Duệ|Ngụy Minh Đế]] (Tam Quốc); Niên hiệu Thái Hòa (366-371) thời [[Tấn Phế Đế]] (Đông Tấn); Niên hiệu Thái Hòa (477-499) thời [[Bắc Ngụy Hiếu Văn Đế|Ngụy Hiếu Văn Đế]] (Bắc Ngụy).</ref> đi từ đất Lạc Đông, nghỉ lại ở đình Song Mỹ, thấy trăng sáng, bèn ngồi đánh đàn. Lạc Thần cảm động trước tiếng đàn của Khoáng, liền hiện thân thăm hỏi, chủ động nhắc đến việc từng hội ngộ và có cảm tình với Trần Tư vương (Tào Thực). Nàng khen Tiêu Khoáng "cầm vận thanh nhã", có phong thái của [[Thái Ung|Thái trung lang]].<ref name="TBQK 311">[[Lý Phưởng]], ''[[Thái Bình quảng ký]]'', quyển 311, ''Thần (21)'', ''[[:wikisource:zh:太平廣記/卷第311|Tiêu Khoáng, Sử Toại, Điền Bố, tiến sĩ Thôi sinh, Trương Yển, Bùi thị tử, Vi Sô]]''.</ref>

=== Hội họa ===
[[Hình:Goddess of luo shui (part)1.jpg|thumb|400px|Một phần [[Lạc thần phú đồ]] của họa gia [[Cố Khải Chi]].]]
Vào thời [[Đông Tấn]], đại thần {{ill|Cố Khải Chi|zh|顾恺之}} bất lực trước thời cuộc, bèn gửi tâm hồn vào thi, họa, thư pháp. Họ Cố thường thả mình vào truyện thần tiên, dựa vào ''Lạc thần phú'' mà vẽ nên bộ tranh ''Lạc thần phú đồ''.

Bản gốc của ''Lạc thần phú đồ'' đã bị thất lạc, nay chỉ còn 4 phiên bản được sao chép lại thời Tống. Phiên bản có niên đại muộn nhất hiện đang được trưng bày tại [[Bảo tàng Cố cung Quốc gia]] ([[Đài Bắc]]).

== Tham khảo ==
* [[Tiêu Thống]] (sưu tầm), [[Lý Thiện]] (chú thích), ''[[Chiêu Minh văn tuyển]]''.
* {{ill|Từ Lăng|zh|徐陵}} (sưu tầm), ''[[Ngọc Đài tân vịnh]]''.
* [[Vương Lỵ]], ''Bàn về nguồn gốc và sự đổi mới của hình tượng Phục Phi thời Trung đại'', Nhà xuất bản Khoa học xã hội Quý Châu, Quý Châu, 2003.

== Chú thích ==
{{tham khảo}}

[[Thể loại:Thần sông]]
[[Thể loại:Nữ thần Trung Hoa]]
[[Thể loại:Nhân vật thần thoại Trung Hoa]]
[[Thể loại:Thần tiên Trung Hoa]]
[[Thể loại:Nam thần sông và biển cả]]