Xem mã nguồn của Lục thông

[[Tập tin:Museum für Indische Kunst Dahlem Berlin Mai 2006 013.jpg|thumb|right|Tượng [[Phật Thích Ca]] theo phong cách Phật giáo Hy Lạp. Thế kỷ thứ 3, [[Gandhara]] (nay thuộc vùng Đông [[Afghanistan]]).]]
{{Buddhism}}

'''Lục thông''' ({{lang-zh|六通}}), còn gọi là '''Thần thông''' ({{langx|sa|अभिज्ञा}}, ''Abhijñā'', ''Abhijna''; [[tiếng Pali]]: ''abhiññā''; {{langx|bo|མངོན་ཤེས}} ''mngon shes''; {{lang-zh|神通}}), '''Lục thần thông''' ({{langx|sa|अभिज्ञा}}, ''Ṣaḍabhijña'', ''Shadabhijna''; [[tiếng Pali]]: ''chalabhiññā''; {{lang-zh|六神通}}), '''Thắng trí''',<ref>Thuật ngữ biên dịch của Hòa thượng [[Thích Minh Châu]] sử dụng.</ref> là một [[thuật ngữ Phật giáo]] dùng để chỉ những năng lực đặc biệt mà các [[tỳ kheo|tu sĩ Phật giáo]] có thể đạt được thông qua trạng thái [[Tứ Thiền|Tứ Thiền định]].<ref name=":0">{{chú thích sách|last=Nyanaponika|url=http://promienie.net/images/dharma/books/sutras_great-disciples-of-the-buddha.pdf|title=Great Disciples of the Buddha: Their Lives, Their Works, Their Legacy|last2=Hecker|first2=Hellmuth|date=ngày 30 tháng 1 năm 2012|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-86171-864-1|pages=160|language=en|access-date=2021-07-09|archive-date=2017-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170924124422/http://promienie.net/images/dharma/books/sutras_great-disciples-of-the-buddha.pdf}}</ref> Thuật ngữ này thường xuất hiện trong các [[kinh văn Phật giáo]], cả trong [[Phật giáo Nam truyền]] ([[kinh văn Phật giáo sơ kỳ]]) lẫn [[Phật giáo Bắc truyền]] ([[Đại Tát-già Ni-kiền tử sở thuyết kinh]], [[Lăng-nghiêm kinh]]). Trong [[tiếng Anh]], các thuật ngữ "''direct knowledge''",<ref>Bodhi (2000), e.g., [[Samyutta Nikaya|SN]] 45.159 (pp. 1557-8).</ref> "''higher knowledge''"<ref name="ped_abhinna">Rhys Davids & Stede (1921-5), pp. 64-65.</ref><ref name="walshe_bps_sn" /> hoặc "''supernormal knowledge''"<ref name="ped_abhinna" /><ref name=EB>{{Chú thích bách khoa toàn thư |editor-first=Dale H. |editor-last=Hoiberg |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |title=Abhijñā |edition=15th |year=2010 |publisher=Encyclopædia Britannica Inc. |volume=I: A-ak Bayes |location=Chicago, Illinois |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/31 31] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/31 }}</ref> thường được sử dụng để mô tả khái niệm này.

==Sáu pháp thần thông==
Theo các [[kinh điển Phật giáo sơ kỳ]] thì Lục thông gồm:<ref>Thiện Phúc và Nguyên Tánh, ''Tự điển Phật học Tuệ Quang''. 2008.</ref><ref>[[Đoàn Trung Còn]], ''Phật học từ điển''. 1963</ref>

# '''Thần túc thông''' ({{langx|sa|ऋद्धि}}, ''Ṛddhi'', ''Iddhi''; [[tiếng Pali]]: ''iddhi-vidhā''; {{lang-zh|神足通}}), còn gọi là '''Như ý thông''' (如意通) hoặc '''Thần cảnh thông''' (神境通); là năng lực di chuyển, hiện thân theo ý muốn một cách tự do, không giới hạn không gian và thời gian, không gặp trở ngại bởi vật cản nào.
# '''Thiên nhĩ thông''' ({{langx|sa|दिव्यश्रोत्र}}, ''Divyaśrotra'', ''Divyashrotra''; [[tiếng Pali]]: ''dibba-sota''; {{lang-zh|天耳通}}), là năng lực nghe được mọi âm thanh của thế gian, cả người cả vật, không giới hạn bất gì ngôn ngữ nào.
# '''Tha tâm thông''' ({{langx|sa|परचित्तज्ञान}}, ''Paracittajñāna'', ''Paracittajnana''; [[tiếng Pali]]: ''ceto-pariya-ñāṇa''; {{lang-zh|他心通}}), là năng lực hiểu được tất cả những gì vạn vật chúng sinh đang suy nghĩ.
# '''Túc mệnh thông''' ({{langx|sa|पूर्वनिवासानुस्मृति}}, ''Pūrvanivāsānusmṛti'', ''Purvanivasanusmriti''; [[tiếng Pali]]: ''pubbe-nivās anussati''; {{lang-zh|宿命通}}), là năng lực biết được vận mệnh và những việc làm của chính mình và của chúng sinh trong cả quá khứ, hiện tại và vị lai.
# '''Thiên nhãn thông''' ({{langx|sa|दिव्यचक्षुस्}}, ''Divyacakṣus'', ''Divyacakshus''; [[tiếng Pali]]: ''dibba-cakkhu''; {{lang-zh|天眼通}}), là năng lực nhìn thấy rõ vạn vật gần xa, nhìn thấy mọi bản chất sự vật của chúng sinh cũng như mọi hình sắc trong thế gian, không gì ngăn ngại.
# '''Lậu tận thông''' ({{langx|sa|आस्रवक्षय}}, ''Āsravakṣaya'', ''Asravakshaya''; [[tiếng Pali]]: ''āsavakkhaya''; {{lang-zh|漏盡通}}), là năng lực dứt hết mọi nghi hoặc trong tâm tưởng, phá trừ phiền não, thoát ly luân hồi, tinh tấn tu hành chứng được quả vị [[A-la-hán]].<ref>Orientalia (2007); Rhys Davids & Stede (1921-5), pp. 64-65, 115-116, 121-122, 272, 288-289, 372, 432; Thanissaro (1997).</ref>

==Khái quát==
Theo các nhà nghiên cứu, khái niệm '''Thần thông''' trong Phật giáo có nguồn gốc từ [[Ấn giáo]]. Năm loại thần thông đầu tiên gần tương tự như khái niệm ''[[Siddhi]]'' trong [[Yoga]], được đề cập trong kinh điển [[Bhagavata Purana]] và những tác phẩm của [[Patañjali]].<ref name="britannica.com">[http://www.britannica.com/eb/article-9003346/abhijna Encyclopædia Britannica (2007).]</ref>

Trong những bài giảng của mình, Đức Phật [[Thích-ca Mâu-ni]] từng mô tả ''abhiññā'' như một hệ quả của việc theo đuổi [[Bát chính đạo]].<ref name="walshe_bps_sn">Walshe (1985, 2007), [http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/walshe/wheel318.html#passage-56 passage 56], [[Samyutta Nikaya|SN]] 45.159.</ref>
{{cquote|
:"...Ví như, này các [[Tỷ-kheo]], có một nhà khách, ở đấy có người từ phương Đông tới ở, có người từ phương Tây tới ở, có người từ phương Bắc tới ở, có người từ phương Nam tới ở, có người [[Sát-đế-lị]] tới ở, có người [[Bà-la-môn]] tới ở, có người [[Phệ-xá]] tới ở, có người [[Thủ-đà-la|Thủ-đà]] tới ở. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập [[Bát chính đạo|Thánh đạo Tám ngành]], làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành, với các pháp cần phải liễu tri nhờ ''thắng trí'', họ nhờ ''thắng trí'' liễu tri các pháp ấy; với các pháp cần phải đoạn tận nhờ ''thắng trí'', họ đoạn tận các pháp ấy nhờ ''thắng trí''; với các pháp cần phải chứng ngộ nhờ ''thắng trí'', họ chứng ngộ các pháp ấy nhờ ''thắng trí''; với những pháp cần phải tu tập nhờ ''thắng trí'', họ tu tập những pháp ấy nhờ ''thắng trí''.
:Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần phải liễu tri nhờ ''thắng trí''? Cần phải được trả lời là [[năm thủ uẩn]]. Thế nào là năm? Tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn. Những pháp này, này các Tỷ-kheo, là những pháp cần phải liễu tri nhờ ''thắng trí''.
:Và này các Tỷ-kheo, thế nào là những pháp cần phải đoạn tận nhờ ''thắng trí''? Vô minh, hữu và ái (bhavatanhà), những pháp này cần phải đoạn tận nhờ ''thắng trí''.
:Và này các Tỷ-kheo, những pháp nào cần phải chứng ngộ nhờ ''thắng trí''? Minh và giải thoát, này các Tỷ-kheo, những pháp này cần phải chứng ngộ nhờ ''thắng trí''.
:Và này các Tỷ-kheo, những pháp nào cần phải tu tập nhờ ''thắng trí''? Chỉ và quán, này các Tỷ-kheo, những pháp này cần phải tu tập nhờ ''thắng trí''.
:Và thế nào, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành; đối với các pháp cần phải liễu tri, họ liễu tri được các pháp ấy nhờ ''thắng trí''; đối với các pháp cần phải đoạn tận nhờ ''thắng trí'', họ đoạn tận các pháp ấy nhờ ''thắng trí''; đối với những pháp cần phải chứng ngộ nhờ ''thắng trí'', họ chứng ngộ những pháp ấy nhờ ''thắng trí''; đối với những pháp cần phải tu tập nhờ ''thắng trí'', họ tu tập những pháp ấy nhờ ''thắng trí''?
:Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập chánh tri kiến... tu tập chánh định liên hệ đến viễn ly, liên hệ đến ly tham, liên hệ đến đoạn diệt, hướng đến từ bỏ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo tu tập Thánh đạo Tám ngành, làm cho sung mãn Thánh đạo Tám ngành; đối với các pháp cần phải liễu tri nhờ ''thắng trí'', vị ấy liễu tri những pháp ấy nhờ ''thắng trí''; đối với những pháp cần phải đoạn tận nhờ ''thắng trí'', vị ấy đoạn tận những pháp ấy nhờ ''thắng trí''; đối với những pháp cần phải chứng ngộ nhờ ''thắng trí'', vị ấy chứng ngộ những pháp ấy nhờ ''thắng trí''; đối với những pháp cần phải tu tập nhờ ''thắng trí'', vị ấy tu tập những pháp ấy nhờ ''thắng trí''."
|||''[[Kinh Tương ưng Bộ]]'' (Samyutta Nikaya), Tập V: Đại Phẩm. 159.XI. "Các Khách". [[Thích Minh Châu]] dịch, Đại tạng kinh Việt Nam.}}

Cũng theo Ngài, những ''thần thông '' như vậy bị che lấp bởi ham muốn và đam mê (''chanda-rāga'):<ref>[[Kinh Tương ưng Bộ|SN]] 27.1 (Thanissaro, 1994).</ref>
{{cquote|
:"...Này các Tỷ-kheo, dục tham đối với mắt là tùy phiền não của tâm. Dục tham đối với tai là tùy phiền não của tâm. Dục tham đối với mũi là tùy phiền não của tâm. Dục tham đối với lưỡi là tùy phiền não của tâm. Dục tham đối với thân là tùy phiền não của tâm. Dục tham đối với ý là tùy phiền não của tâm.
:Này các Tỷ-kheo, khi nào vị Tỷ-kheo đối với sáu xứ này, đoạn tận được tùy phiền não, thời tâm vị ấy hướng về ly dục. Do biến mãn với ly dục, tâm vị ấy được xem là kham nhẫn, chứng tri đối với các pháp cần phải giác ngộ."
|||''[[Kinh Tương ưng Bộ]]'' (Samyutta Nikaya), Tập III: Uẩn. 6.I. "Con Mắt". [[Thích Minh Châu]] dịch, Đại tạng kinh Việt Nam.}}

Việc đạt được thần thông được đề cập đến trong một số bài giảng của Đức Phật, như các bài kinh "[[Kiên Cố kinh|Kiên Cố]]" (''Kevatta Sutta''),<ref>[[Trường Bộ kinh]] 11, [[Trường A-hàm kinh]] 24.</ref> "[[Lộ-già kinh|Lộ-già]]" (''Lohicca Sutta''),<ref>[[Trường Bộ kinh]] 12, [[Trường A-hàm kinh]] 29.</ref> "[[Tiễn Mao Kinh|Tiễn Mao]] (''Mahasakuludayi Sutta''),<ref>[[Trung Bộ kinh]] 77, [[Trung A-hàm kinh]] 207.</ref> nổi tiếng nhất là "[[Sa-môn quả kinh|Sa-môn quả]]" (''Samaññaphala Sutta'').<ref>[[Trường Bộ kinh]] 2, [[Trường A-hàm kinh]] 27.</ref> Đạt được [[Thiền định|Tứ Thiền]] được coi là điều kiện tiên quyết để đạt được các thần thông.<ref name=":0" /> Trong đó, pháp thần thông thứ sáu cũng được xem là mục đích cuối cùng của Phật giáo, là cứu cánh cho mọi khổ đau và tiêu diệt mọi vô minh.<ref name="britannica.com"/> Mặc dù đạt được thần thông được xem là biểu hiện của sự tiến bộ tâm linh, nhưng theo Đức Phật, nên tránh đắm chìm trong các pháp thần thông, vì chúng có thể làm xao nhãng mục tiêu cuối cùng là [[Giác ngộ]].<ref name=EB/><ref name="britannica.com"/>

==Xem thêm==
* [[Thần thông của Phật Cồ-đàm]]
* [[Tam minh]]

==Chú thích==
{{tham khảo}}

== Tham khảo==
* "Abhijna" (2007). In ''Encyclopædia Britannica''. Truy cập 2007-05-18 from Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/eb/article-9003346.
* "Abhinna" (2007). In ''Orientalia: Eastern Philosophy, Religion and Culture''. Truy cập 2007-05-18 from Orientalia: https://web.archive.org/web/20050506001255/http://orientalia.org/dictionary-Buddhist_Dictionary-definition22811-abhinna.html.
* Tỳ kheo Bồ Đề (''Bhikkhu Bodhi'', ''Jeffrey Block'') (trans., 2000). ''The Connected Discourses of the Buddha: A Translation of the Samyutta Nikaya''. Boston: Wisdom Publications. {{ISBN|0-86171-331-1}}.
* [[T. W. Rhys Davids|Rhys Davids]], T.W. & William Stede (eds.) (1921-5). "{{IAST|Abhiññā}}" in ''The Pali Text Society's Pali–English Dictionary''. Chipstead: [[Pali Text Society]]. Truy cập 2007-05-18 from Digital Dictionaries of South Asia: http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:1696.pali {{Webarchive|url=https://archive.today/20130902040321/http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:1696.pali |date=2013-09-02 }}.
* Tỳ kheo Thanissaro (''Ṭhānissaro Bhikkhu'', '' Ajahn Geoff'') (trans., 1994). ''Upakkilesa Samyutta: Defilements'' ([[Samyutta Nikaya|SN]] 27.1-10). Truy cập 2008-07-17 from "Access to Insight" at http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/sn/sn27/sn27.001-010.than.html.
* Tỳ kheo Thanissaro (trans.) (1997). ''Samaññaphala Sutta: The Fruits of the Contemplative Life'' ([[Digha Nikaya|DN]] 2). Truy cập 2007-05-18 from: http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.02.0.than.html.
* Tỳ kheo Thanissaro (trans.) (1998). ''Maha-Saccaka Sutta: The Longer Discourse to Saccaka (excerpt)'' ([[Majjhima Nikaya|MN]] 36). Truy cập 2007-05-19 from: https://web.archive.org/web/20080801091439/http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/mn/mn.036x.than.html.
* Walshe, Maurice O'C. (1985). ''Samyutta Nikaya: An Anthology (Part III)'' (Wheel Nos. 318-21). Kandy: [[Buddhist Publication Society]]. Truy cập 2008-07-17 from "Access to Insight" (transcribed 2007) at http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/walshe/wheel318.html.
* ''[[Kinh Trường Bộ]]'' (Digha Nikaya). [[Thích Minh Châu]] dịch, Đại tạng kinh Việt Nam.
* ''[[Kinh Trung Bộ]]'' (Majjhima Nikaya). [[Thích Minh Châu]] dịch, Đại tạng kinh Việt Nam.
* ''[[Kinh Tương ưng Bộ]]'' (Samyutta Nikaya). [[Thích Minh Châu]] dịch, Đại tạng kinh Việt Nam.

{{Cuộc đời Phật Thích Ca Mâu Ni}}

[[Thể loại:Phật học]]
[[Thể loại:Triết lý Phật giáo]]
[[Thể loại:Khái niệm triết học Phật giáo]]