Xem mã nguồn của Lao da

{{Infobox medical condition (new)|name=Lao da|image=An introduction to dermatology (1905) Lupus vulgaris 2.jpg|caption=Lao da|pronounce=|field=[[Khoa truyền nhiễm]]|synonyms=Lupus vulgaris<br>Tuberculosis luposa|symptoms=Tổn thương cơ bản dạng nodule, thường thấy nhất ở mặt xung quanh mũi, mí mắt, môi, má, tai và cổ|complications=Tổn thương có sẹo lâu năm có thể tiến triển thàn ung thư biểu mô tế bào vảy|onset=|duration=|types=|causes=[[Lao]]|risks=|diagnosis=|differential=* Ung thư biểu mô tế bào đáy
* Bệnh sacoid 
* Lupus ban đỏ dạng đĩa 
* Phong 
* Nhiễm nấm|prevention=|treatment=|medication=|prognosis=|frequency=|deaths=}}
'''Lao da'''<ref name="Bolognia">{{Chú thích sách|title=Dermatology: 2-Volume Set|last=Rapini, Ronald P.|last2=Bolognia, Jean L.|last3=Jorizzo, Joseph L.|publisher=Mosby|year=2007|isbn=978-1-4160-2999-1|location=St. Louis|pages=Chapter 74}}</ref> (tiếng Anh: ''lupus vulgaris'' hay ''tuberculosis luposa'') là những tổn thương da do [[lao]] gây đau đớn, gây tổn thương cơ bản dạng [[nodule]], thường thấy nhất ở mặt xung quanh mũi, [[mí mắt]], môi, má, tai<ref name="Andrews">{{Chú thích sách|title=Andrews' Diseases of the Skin: clinical Dermatology|last=James, William D.|last2=Berger, Timothy G.|publisher=Saunders Elsevier|year=2006|isbn=978-0-7216-2921-6|pages=335|display-authors=etal}}</ref> và cổ. Đây là bệnh nhiễm trùng da do ''[[Mycobacterium tuberculosis]]'' phổ biến nhất.<ref name="dc">{{Chú thích sách|title=Dermatology: An Illustrated Colour Text, 3rd ed|url=https://archive.org/details/dermatologyillus0000gawk|publisher=Elsevier Health Sciences|year=2002|isbn=9780443071409|pages=[https://archive.org/details/dermatologyillus0000gawk/page/46 46]}}</ref> Các tổn thương này có thể phát triển thành [[Loét da|loét]] biến dạng nếu không được điều trị.

== Triệu chứng cơ năng và triệu chứng thực thể ==
Tổn thương bắt đầu là các nodule màu nâu đỏ không đau, dần dần to ra để tạo thành [[Bệnh da liễu|mảng]] màu đỏ có hình dạng bất thường.<ref name="dc" /><gallery>
Tập tin:Lupus vulgaris.jpg|Lao da, những thay đổi trên da ở dạng sừng hóa
Tập tin:Lupus vulgaris 2.jpg|Lao da ở một phụ nữ thế kỷ 19
</gallery>

== Nguyên nhân ==
Lao da thường phát triển do [[Lao|bệnh lao]] đã có từ trước không được điều trị đầy đủ.<ref name="dc" /> Bệnh cũng có thể phát triển tại vị trí [[Vắc-xin BCG|tiêm phòng BCG]].<ref name="ch">{{Chú thích sách|title=Dermatology - A colour handbook, 2nd ed|url=https://archive.org/details/colourhandbookof0000rycr_k3f5|publisher=Manson Publishing|year=2010|isbn=9781840765960|pages=[https://archive.org/details/colourhandbookof0000rycr_k3f5/page/216 216]}}</ref> Hiếm khi thấy bệnh xuất hiện liên quan đến vết xăm.<ref>{{Chú thích tập san học thuật |last=Ghorpade |first=A |date=27 August 2003 |title=Lupus vulgaris over a tattoo mark--inoculation tuberculosis. |journal=Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology |volume=17 |issue=5 |pages=569–71 |doi=10.1046/j.1468-3083.2003.00787.x |pmid=12941097}}</ref>

== Mô bệnh học ==
[[Tập tin:An_introduction_to_dermatology_(1905)_Lupus_vulgaris_simplex.jpg|phải|nhỏ| Lớp [[trung bì]] có u hạt chứa các trung tâm hoại tử]]
[[Mô học]] cho thấy sự xuất hiện của [[u hạt]] tế bào biểu mô với [[tế bào khổng lồ Langhans]]. Có thể kèm [[hoại tử bã đậu]] trung tâm ở [[trung bì]] .<ref>{{Chú thích tập san học thuật |last=Varadraj |first=Vasant Pai |year=2014 |title=A clinico-histopathological study of lupus vulgaris: A 3 year experience at a tertiary care centre |journal=Indian Dermatol Online J |volume=5 |issue=4 |pages=461–465 |doi=10.4103/2229-5178.142497 |pmc=4228641 |pmid=25396129 |doi-access=free}}</ref>

== Chẩn đoán ==
Kiểm tra rìa tổn thương da bằng phương pháp soi hoặc ấn bằng lam kính, cho thấy màu "thạch táo" điển hình của viêm u hạt. Sinh thiết cho thấy hình ảnh [[u hạt]] lao với ít vi khuẩn lao trong đó. [[Xét nghiệm Mantoux]] dương tính.

=== Chẩn đoán phân biệt ===
Cần chẩn đoán phân biệt với:

* [[Ung thư tế bào đáy|Ung thư biểu mô tế bào đáy]]<ref name="dc" />
* [[Bệnh sacoid]]<ref name="dc" />
* [[Lupus ban đỏ dạng đĩa]]<ref name="dc" />
* [[Phong cùi|Phong]]<ref name="ch" />
* [[Nhiễm nấm]]<ref name="ch" />

== Điều trị ==
Bác sĩ da liễu hoặc bác sĩ đa khoa thường điều trị kết hợp các loại thuốc dùng cho bệnh lao, chẳng hạn như [[Rifampicin]], [[Isoniazid]] và [[Pyrazinamide]] (có thể với cả [[streptomycin]] hoặc [[ethambutol]]) theo phác đồ.<ref name="dc" />

== Tiên lượng ==
Những tổn thương có sẹo lâu năm có thể tiến triển thành [[ung thư biểu mô tế bào vảy]].<ref name="dc" />

=== Từ nguyên học ===
Thuật ngữ tiếng anh của lao da là ''lupus vulgaris''. "Lupus" (có nghĩa là "sói" trong tiếng Latinh) để mô tả một bệnh da có tổn thương loét có từ cuối thế kỷ 13, mặc dù mãi đến giữa thế kỷ 19, hai bệnh da cụ thể mới được phân loại là [[lupus ban đỏ]] (''lupus erythematosus'') và lao da (''lupus vulgaris''). Thuật ngữ này có thể bắt nguồn từ mức độ tàn ác và độc lực của bệnh. Y văn năm 1590 đã mô tả lao da là "một vết loét ác tính nhanh chóng gặm nhấm các bộ phận bên trong; ... "rất đói" như một con sói".<ref>"Lupus", Oxford English Dictionary, online second edition. Accessed 2006</ref>

== Xem thêm ==

* [[Lao kê]]

== Tham khảo ==
{{Tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==

* [https://web.archive.org/web/20070807071651/http://tray.dermatology.uiowa.edu/~Clara/LupVulg001.htm Image] at [[Đại học Iowa|University of Iowa]] (graphic)
* [http://digital.library.mcgill.ca/sun/fullrecord.php?ID=6837 Image of lupus vulgaris, 1914] from [http://digital.library.mcgill.ca/sun/ Our Friend, the Sun: Images of Light Therapeutics from the Osler Library Collection, c. 1901-1944]. Digital exhibition by the Osler Library of the History of Medicine, [[Đại học McGill|McGill University]].
{{Medical resources}}
[[Thể loại:Bệnh lao]]