Xem mã nguồn của Mạch nhánh

{{Quote box|title=Định nghĩa [[International Union of Pure and Applied Chemistry|IUPAC]]|quote='''Nhánh'''<br/>'''Mạch nhánh'''<br/>'''Mạch bên'''<br/>Một chuỗi [[oligomer]] hoặc [[polymer]] phân nhánh từ chuỗi [[đại phân tử]].

''Ghi chú''

# Mạch nhánh oligomer còn được gọi là mạch nhánh ngắn (short-chain branch)
# Mạch nhánh polymer còn được gọi là mạch nhánh dài (long-chain branch).<ref>{{chú thích tạp chí|title=Glossary of basic terms in polymer science (IUPAC Recommendations 1996)|journal=[[Pure and Applied Chemistry]]|year=1996|volume=68|issue=12|pages=2287–2311|doi=10.1351/pac199668122287|url=http://pac.iupac.org/publications/pac/pdf/1996/pdf/6812x2287.pdf|last1=Jenkins|first1=A. D.|last2=Kratochvíl|first2=P.|last3=Stepto|first3=R. F. T.|last4=Suter|first4=U. W.|s2cid=98774337|access-date=2024-07-25|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041907/http://pac.iupac.org/publications/pac/pdf/1996/pdf/6812x2287.pdf}}</ref>}}

Trong [[hóa hữu cơ]] và [[hóa sinh]], '''mạch nhánh''' (tiếng Anhː side chain, pendant chain) là một [[nhóm thế]] được gắn vào phần cốt lõi của phân tử được gọi là "[[Mạch chính polymer|mạch chính]]" (main chain hay backbone). Do đó mạch nhánh là thành phần phân nhánh [[hydrocarbon]] của phân tử được gắn vào khung hydrocarbon lớn hơn. Đây là một yếu tố quyết định tính chất và khả năng phản ứng của phân tử.<ref>{{Chú thích sách|url=https://archive.org/details/organicchemistry00wade_1|title=Organic Chemistry, 7th Edition|last=Wade|first=L.G.|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2010|isbn=978-0-321-59231-6|location=Upper Saddle River, NJ|pages=70–78|url-access=registration}}</ref> Mạch nhánh còn được gọi là '''mạch bên''' (side chain), nhưng [[Mạch nhánh đại phân tử|nhóm bên]] lại có định nghĩa khác.

== Quy ước ký hiệu ==
Chữ cái in hoa '''R''' thường được sử dụng làm ký hiệu chung cho mạch nhánh nhóm [[alkyl]] (hydrocarbon no) trong [[công thức phân tử]] hay [[công thức cấu tạo]]. Để chỉ ra các nhóm phi carbon khác trong công thức hóa học, các chữ cái in hoa '''X''', '''Y''' hoặc '''Z''' thường được sử dụng.

Ký hiệu ''R'' được giới thiệu bởi nhà hóa học người Pháp thế kỷ 19 [[Charles Frédéric Gerhardt]] với lý do nó có thể được nhận biết rộng rãi và dễ hiểu do sự tương ứng của chữ R trong nhiều [[Ngôn ngữ học châu Âu|ngôn ngữ châu Âu]] với ý nghĩa là chữ cái đầu tiên của từ "gốc" hoặc "dư lượng": ''{{Lang|fr|racine}}'' (tiếng Pháp: "gốc") và ''{{Lang|fr|résidu}}'' (tiếng Pháp: "dư lượng"), các bản dịch tiếng Anh tương ứng của các thuật ngữ này có nghĩa là ''[[Gốc tự do|gốc]]'', bản thân nó có nguồn gốc từ ''{{Lang|la|radix}}'' (tiếng Latinh: "gốc") và ''{{Lang|la|residuum}}'' (tiếng Latinh: "dư lượng") và ''{{Lang|de|Rest}}'' (tiếng Đức: "tàn dư" và trong bối cảnh hóa học có nghĩa là cả "dư lượng" và "gốc").<ref>{{cite journal|author=[[William B. Jensen|Jensen W.B.]]|title=Why Is “R” Used To Symbolize Hydrocarbon Substituents?|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2010-04_87_4/page/n27|journal= Journal of Chemical Education|volume=87|issue=4|p= 360-361|year= 2010|doi=10.1021/ed800139p}}</ref>

== Cách sử dụng ==
[[Tập tin:AAs_table.png|nhỏ|350px| Bảng các loại amino acid]]
=== Hóa học hữu cơ ===
Trong [[khoa học polymer]], mạch nhánh [[oligomer]] hoặc [[polymer]] phân nhánh từ [[mạch chính polymer]]. Mạch nhánh có ảnh hưởng đáng chú ý đến tính chất của polymer, chủ yếu là [[độ kết tinh]] và [[khối lượng riêng]] của nó. Mạch oligomer được gọi là mạch nhánh ngắn và mạch polymer được gọi là mạch nhánh dài. [[Mạch nhánh đại phân tử|Nhóm bên]] khác với mạch nhánh, chúng không phải là oligomer hay polymer.<ref>{{Chú thích sách|url=http://goldbook.iupac.org/B00720.html|title=IUPAC Compendium of Chemical Terminology|last=Chemistry|first=International Union of Pure and Applied|work=iupac.org|publisher=IUPAC|doi=10.1351/goldbook.B00720}}</ref>

=== Hóa sinh ===
Trong [[protein]], bao gồm các [[amino acid]], mạch nhánh được gắn vào các nguyên tử [[alpha-carbon]] của khung [[amide]]. Mạch nhánh kết nối với alpha-carbon đặc trưng cho từng amino acid và chịu trách nhiệm xác định [[Ion|điện tích]] và [[độ phân cực]] của amino acid. Các mạch nhánh của amino acid cũng chịu trách nhiệm cho nhiều tương tác dẫn đến việc [[cuộn gập protein]] và từ đó ảnh ưởng chức năng của protein.<ref name="Textbook">{{Chú thích sách|url=https://archive.org/details/fundamentalsofbi00voet_0|title=Fundamentals of Biochemistry: Life at the Molecular Level|last=Voet|first=Donald|last2=Voet|first2=Judith|last3=Pratt|first3=Charlotte|date=2013|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|isbn=9781118129180|edition=Fourth|location=Hoboken, NJ|url-access=registration}}</ref> Các amino acid phân cực tương tự nhau thường hút lẫn nhau, trong khi mạch nhánh không phân cực và mạch nhánh phân cực thường đẩy nhau. Các tương tác không phân cực/phân cực đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định cấu trúc thứ cấp của protein do số lượng tương đối lớn của chúng.<ref>{{Chú thích tập san học thuật |last=Andrew |first=C. D. |last2=Penel |first2=S. |last3=Jones |first3=G. R. |last4=Doig |first4=A. J. |date=2001-12-01 |title=Stabilizing nonpolar/polar side-chain interactions in the alpha-helix |journal=Proteins |volume=45 |issue=4 |pages=449–455 |doi=10.1002/prot.1161 |issn=0887-3585 |pmid=11746692}}</ref> Vị trí không gian của các nguyên tử trong mạch nhánh có thể được dự đoán dựa trên hình học khung protein (protein backbone geometry) bằng cách sử dụng các công cụ tính toán để tái cấu trúc mạch nhánh.<ref>{{Chú thích tập san học thuật |last=Badaczewska-Dawid |first=Aleksandra E. |last2=Kolinski |first2=Andrzej |last3=Kmiecik |first3=Sebastian |date=2019-12-26 |title=Computational reconstruction of atomistic protein structures from coarse-grained models |journal=Computational and Structural Biotechnology Journal |volume=18 |pages=162–176 |doi=10.1016/j.csbj.2019.12.007 |issn=2001-0370 |pmc=6961067 |pmid=31969975}}</ref>

== Xem thêm ==
* [[Alkyl]]
* [[Mạch chính polymer|Mạch chính]]
* [[Mạch nhánh polymer]]
* [[Nhóm chức]] 
* [[Mạch nhánh đại phân tử]]
* [[Nhóm thế]]

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Hóa hữu cơ]]