Xem mã nguồn của Mịch Quang

{{Thông tin nhân vật
| honorific_prefix = Nhà [[nghiên cứu]], soạn giả [[sân khấu]]
| tên = Mịch Quang
| honorific_suffix = <div style="background-color:#ADD8E6;padding:4px;">
'''Thông tin cá nhân'''</div>
| hình = Mịch Quang.jpg
| tên khai sinh = Nguyễn Thế Khoán
| ngày sinh = {{ngày sinh|1917|5|1}}
| nơi sinh = [[Tuy Phước (huyện)|Tuy Phước]], [[Bình Định (tỉnh)|Bình Định]]
| ngày mất = {{ngày mất và tuổi|2018|2|14|1917|5|1|}}
| quốc tịch = {{VNM}}
| đảng phái = {{CSVN}}
| công việc = nhà nghiên cứu, soạn giả
| module = {{Infobox
  | child  = yes
  | title  = 
  | decat  = yes 
| label1 = Nơi cư trú
| data1 = [[Hà Nội]]
| label2 = Đào tạo
| data2 = 
| label4 = Lĩnh vực 
| data4 = [[sân khấu]]
| label5 = Khen thưởng
| data5 = {{HCVN|Lao động|1|1|Kháng chiến|1|1|}}
}}
| module2 = {{Infobox
  | child  = yes
  | title  = <div style="background-color:#ADD8E6;padding:4px;">
'''Sự nghiệp sân khấu'''</div>
  | decat  = yes
| label1 = Vai trò
| data1  = [[tác giả kịch bản]], [[nghiên cứu]]
| label2 = Thể loại
| data2  = [[tuồng]]
| label3 = Tác phẩm<br>nổi bật
| data3  = {{hlist|''Đặc trưng nghệ thuật Tuồng'' (sách)|''Khơi nguồn mỹ học dân tộc'' (sách)|''Kinh dịch với nghệ thuật truyền thống'' (sách)|''Thanh gươm hát bội'' (kịch)}}
| label4 = Giải thưởng
| data4  = [[#Giải thưởng sân khấu|Danh sách]]
}}
| module5 = <div style="background-color:#ADD8E6;padding:4px;">
'''Giải thưởng'''</div> '''[[Giải thưởng Hồ Chí Minh]] 2017'''<br> Văn học Nghệ thuật<hr style="border: none; height: 0.7px; background-color: #ccc;">
'''[[Giải thưởng Nhà nước]] 2001'''<br> Văn học Nghệ thuật
}}
'''Mịch Quang''' (tên thật là '''Nguyễn Thế Khoán'''; [[1 tháng 5]], [[1917]] - [[14 tháng 2]], [[2018]]) là nhà nghiên cứu, soạn giả sân khấu, được tặng [[Giải thưởng Hồ Chí Minh]] về Văn học Nghệ thuật năm 2017 và [[Giải thưởng Nhà nước (Việt Nam)|Giải thưởng Nhà nước]] về Văn học Nghệ thuật năm 2001.

== Tiểu sử ==
Mịch Quang tên thật là Nguyễn Thế Khoán, sinh ngày 1 tháng 5 năm 1917 trong một gia đình yêu nước dòng dõi khoa bảng ở Tuy Phước, Bình Định (nay là Gia Lai). Từ năm 5 tuổi, Nguyễn Thế Khoán đã làm quen với những nhân vật nổi tiếng của sân khấu tuồng cổ như [[Tiết Cương]], Trương Phi, Địch Thanh, Đổng Kim Lân...<ref name=":1">{{Chú thích web|url=https://dantri.com.vn/van-hoa/lao-tuong-tuong-mich-quang-qua-doi-20180217203608499.htm|tiêu đề="Lão tướng Tuồng" Mịch Quang qua đời|tác giả=Hà Tùng Long|ngày=18-2-17|website=dantri.com.vn|url-status=live|ngày truy cập=2024-10-06}}</ref> Khi lên 10 tuổi, Nguyễn Thế Khoán đã mê xem Hát bội nên cùng bạn học thường xuyên đi xem các gánh hát của quê hương (là tập hợp những học trò giỏi của Đào Tấn: Bát Phàn, Cai Tám, Cai Tư, Cửu Khi, Chánh Ca Đựng, Chánh Ca Đông...) diễn các vở tuồng nổi tiếng của cụ Đào như "Trầm hương các", "Cổ thành" "Hộ sanh đàn"...<ref name=":0">{{Chú thích web|url=https://nhahatntttbinhdinh.com.vn/vi/news/tin-tuc/mich-quang-soan-gia-nha-nghien-cuu-xuat-sac-ve-hau-to-tuong-dao-tan-210.html|tiêu đề=Mịch Quang - Soạn giả, nhà nghiên cứu xuất sắc về Hậu tổ tuồng Đào Tấn|tác giả=Nguyễn Thuý Hường|ngày=23-12-25|website=nhahatntttbinhdinh.com.vn|url-status=live|ngày truy cập=2024-10-06}}</ref> Bộ môn nghệ thuật này đã theo ông suốt thời niên thiếu, cả những thời gian ông học ở thành phố Quy Nhơn.

Trong kháng chiến chống Pháp, Mịch Quang là cán bộ tuyên văn trung đoàn 94 ở Liên khu 5. Từ năm 1954, ông tập kết ra Bắc, hoạt động trên nhiều lĩnh vực văn học nghệ thuật.<ref name=":2">{{Chú thích web|url=https://dangcongsan.vn/tu-tuong-van-hoa/-nha-nghien-cuu-soan-gia-mich-quang-mot-doi-dam-duoi-voi-nghe-thuat-dan-toc-473917.html|tiêu đề=Nhà nghiên cứu, soạn giả Mịch Quang: Một đời đắm đuối với nghệ thuật dân tộc|tác giả=Mỹ Bình|ngày=18-2-17|website=dangcongsan.vn|url-status=live|ngày truy cập=2024-10-06}}</ref>

Ông là hội viên Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, thành viên sáng lập Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc.<ref name=":6" />

Ông từ trần vào ngày 14 tháng 2 năm 2018 tại Hà Nội.<ref name=":1" />

== Sự nghiệp ==
Mịch Quang là một trong những đại thụ của nền sân khấu cách mạng và sân khấu tuồng nước nhà với nhiều tác phẩm giá trị cao về lý luận sân khấu và kịch hát dân tộc.<ref name=":6">{{Chú thích web|url=https://nhandan.vn/nho-nha-nghien-cuu-soan-gia-tuong-mich-quang-post317120.html|tiêu đề=Nhớ nhà nghiên cứu, soạn giả tuồng Mịch Quang|tác giả=GS Hoàng Chương|ngày=18-2-22|website=nhandan.vn|url-status=live|ngày truy cập=2024-10-06}}</ref>

Trên lĩnh vực sáng tác, ông là tác giả của nhiều tác phẩm sân khấu, với những vở tuồng, như: <nowiki>''</nowiki>Đường về Lam Sơn<nowiki>''</nowiki>, <nowiki>''</nowiki>Má Tám<nowiki>''</nowiki>, <nowiki>''</nowiki>Quang Trung<nowiki>''</nowiki>, <nowiki>''</nowiki>Trần Hưng Đạo<nowiki>''</nowiki>, <nowiki>''</nowiki>Vua Hùng kén rể<nowiki>''</nowiki>, <nowiki>''</nowiki>Hộp truyền đơn<nowiki>''</nowiki>, <nowiki>''</nowiki>Phất cờ nương tử<nowiki>''</nowiki>, <nowiki>''</nowiki>Thanh gươm hát bội<nowiki>''</nowiki>, <nowiki>''</nowiki>Giấc mộng hồ hoa<nowiki>''</nowiki>, <nowiki>''</nowiki>Bà mẹ làng Sen<nowiki>''</nowiki>, "Chị Ngộ", "Vua Hùng kén rể", "Quang Trung", "Phất cờ nương tử", "Thanh gươm hát bội", "Nỗi lòng người mẹ", "Tên sát nhân và nhà tu hành "... được giới sân khấu đánh giá cao.<ref name=":3">{{Chú thích web|url=https://thanhtravietnam.vn/van-hoa/mich-quang-cay-dai-thu-cua-nghe-thuat-tuong-viet-nam-178956.html|tiêu đề=Mịch Quang - cây đại thụ của nghệ thuật Tuồng Việt Nam|tác giả=Hoàng Minh|ngày=18-2-2|website=thanhtravietnam.vn|url-status=live|ngày truy cập=2024-10-06}}</ref> Trong số đó, ghi dấu ấn nhất là tác phẩm "Thanh gươm hát bội", một vở tuồng có cốt truyện về danh nhân Đào Tấn, hậu tổ của nghệ thuật Tuồng Việt Nam, đoạt Huy chương vàng tại Hội diễn sân khấu tuồng và dân ca kịch toàn quốc năm 1990;<ref name=":1" /> kịch bản kịch thơ <nowiki>''Vua Hùng kén rể''</nowiki> không chỉ được sân khấu tuồng dàn dựng mà nhiều đoàn cải lương, múa rối cũng biểu diễn thành công.<ref name=":4">{{Chú thích web|url=https://tuoitre.vn/100-nam-lao-tuong-tuong-mich-quang-20180128125844462.htm|tiêu đề=100 năm 'lão tướng tuồng' Mịch Quang|tác giả=Đức Triết|ngày=18-1-28|website=tuoitre.vn|url-status=live|ngày truy cập=2024-10-06}}</ref>

Trên lĩnh vực nghiên cứu, bài viết "''Cấu trúc động - mở, đặc thù quán triệt nền âm nhạc truyền thống''" đề cập vấn đề lý thuyết để chỉ ra vấn đề cơ bản của âm nhạc dân tộc cổ truyền. Bài viết sau khi công bố nhận được sự đón nhận của giới nghiên cứu âm nhạc trong và ngoài nước.<ref name=":1" /> Ông là là người đầu tiên giới thiệu cuộc đời và sự nghiệp của danh nhân văn hóa Đào Tấn,<ref name=":1" /> là tác giả của nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về tuồng.<ref name=":4" /> Có thể kể đến các công trình: ''Bước đầu tìm hiểu nghệ thuật tuồng'' (1963)'', Đặc trưng nghệ thuật tuồng, Âm nhạc và sân khấu kịch hát dân tộc, Thân thế và sự nghiệp Đào Tấn, Đào Tấn nhà soạn tuồng kiệt xuất, Kinh dịch và nghệ thuật truyền thống, Khơi nguồn mỹ học dân tộc'' (2003), ''Học, hiểu và khám phá nghệ thuật dân tộc''.<ref name=":2" /><ref name=":4" />

Mịch Quang còn là nhà nghiên cứu có tri thức bách khoa – liên ngành. Ông hiểu biết về triết học, văn hóa học, dân tộc học, lịch sử học, văn học, mỹ học, nghệ thuật học, âm nhạc học, sân khấu học, kiến trúc học, vật lý học, sinh học... Mặt khác, ông còn am hiểu chữ Hán, am hiểu tác phẩm văn thơ cổ điển dân tộc, thành thạo tiếng Pháp, đọc nhiều tác phẩm văn học và khoa học phương Tây...<ref name=":3" /> 
{{pull quote|'' Ông sáng tác không nhiều nhưng những sáng tác của ông là minh chứng cho những vấn đề mà ông dành thời gian nghiên cứu về đặc trưng, về cấu trúc, về mỹ học,... của nghệ thuật sân khấu truyền thống. Vì vậy, những kịch bản của ông sáng tác từ ngôn ngữ đến cấu trúc, hình tượng nhân vật được ông đầu tư rất công phu, đặc biệt là nhân vật phụ nữ.''|tác giả=Nghệ sĩ nhân dân '''[[Lê Tiến Thọ]]''' - Chủ tịch [[Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam]] <ref name=":3" />|width=95%
}}

Công trình "''Đặc trưng nghệ thuật tuồng''" xuất bản năm 1995 đạt giải A của Liên hiệp các Hội văn học, nghệ thuật Việt Nam năm 1996. Cuốn "''Khơi nguồn mỹ học dân tộc''" cũng đoạt giải A của Liên hiệp các Hội văn học, nghệ thuật Việt Nam năm 2004.<ref>{{Chú thích web|url=https://antg.cand.com.vn/Kinh-te-Van-hoa-The-Thao/Nha-nghien-cuu-soan-gia-Mich-Quang-Lao-tuong-khong-quan-cua-nghe-thuat-kich-hat-dan-toc-i427361/|tiêu đề="Lão tướng không quân" của nghệ thuật kịch hát dân tộc|tác giả=Minh Hải|ngày=17-3-29|website=antg.cand.com.vn|url-status=live|ngày truy cập=2024-10-06}}</ref>

Ông đã được Nhà nước tặng Huân chương Lao động hạng Nhất (năm 1999), Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng nhất.<ref name=":6" />

Ông được nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2001 và Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật năm 2017 với các cuốn sách nghiên cứu ''Đặc trưng nghệ thuật Tuồng'', ''Khơi nguồn mỹ học dân tộc'', ''Kinh dịch với nghệ thuật truyền thống'' và vở kịch ''Thanh gươm hát bội''.<ref name=":3" />

== Tác phẩm chính ==

=== Tuồng ===

* ''"Đường về Lam Sơn"'' (1951)
* ''"Má Tám",''
* ''"Hộp truyền đơn",''
* ''"Vua Hùng kén rể",''
* ''"Quang Trung",''
* ''"Phất cờ nương tử",''
* ''"Giấc mộng hồ hoa",''
* ''"Thanh gươm hát bội",''
* ''"Nỗi lòng người mẹ"''
* ''"Bà mẹ làng Sen"...''

=== Sách ===

* ''Bước đầu tìm hiểu nghệ thuật tuồng'' (1963).
* ''Đào Tấn nhà soạn tuồng kiệt xuất''
* ''Đặc trưng nghệ thuật tuồng''
* ''Âm nhạc và sân khấu kịch hát dân tộc,'' 
* ''Thân thế và sự nghiệp Đào Tấn,'' 
* ''Kinh dịch và nghệ thuật truyền thống,'' 
* ''Khơi nguồn mỹ học dân tộc'' (2003), 
* ''Học, hiểu và khám phá nghệ thuật dân tộc''

== Vinh danh ==

*Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật năm 2017
*Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2001
*Sáng 27 tháng 1 năm 2018, tại Hà Nội, Trung tâm nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam phối hợp với Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam tổ chức Hội thảo "100 năm nhà nghiên cứu, soạn giả Mịch Quang".<ref name=":5">{{Chú thích web|url=https://tuyengiao.vn/100-nam-nha-nghien-cuu-soan-gia-mich-quang-106955|tiêu đề=100 năm nhà nghiên cứu, soạn giả Mịch Quang|tác giả=Khánh Huyền|ngày=18-1-27|website=tuyengiao.vn|url-status=dead|ngày truy cập=2024-10-06|archive-date=2024-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101704/https://tuyengiao.vn/100-nam-nha-nghien-cuu-soan-gia-mich-quang-106955}}</ref>

=== Giải thưởng sân khấu ===
* Huy chương vàng tại Hội diễn sân khấu tuồng và dân ca kịch toàn quốc năm 1990
* Giải A của Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Việt Nam năm 1996
* Giải A của Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Việt Nam năm 2004

==Tham khảo==
{{tham khảo|30em}}

==Xem thêm==
* [[Giải thưởng Nhà nước (Việt Nam)|Giải thưởng Nhà nước]]
* [[Giải thưởng Hồ Chí Minh]]
* [[Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt V]]
{{Người được trao giải thưởng Hồ Chí Minh về Sân khấu}}
{{Người được trao Giải thưởng Nhà nước về Sân khấu}}

[[Thể loại:Sinh năm 1917]]
[[Thể loại:Mất năm 2018]]
[[Thể loại:Người Bình Định]]
[[Thể loại:Sống tại Hà Nội]]
[[Thể loại:Người nhận Giải thưởng Nhà nước (Việt Nam)]]
[[Thể loại:Giải thưởng Hồ Chí Minh]]
[[Thể loại:Nhà viết kịch Việt Nam]]