Xem mã nguồn của Martin Luther King

{{1000 bài cơ bản}}
{{đừng nhầm lẫn|Martin Luther}}
{{Đổi hướng đến đây|Martin Luther King}}
{{Thông tin nhân vật
| name = Martin Luther King, Jr.
| image = Martin Luther King, Jr..jpg
| image_size = 
| caption = 
| office = 1st President of the [[Southern Christian Leadership Conference]]
| term_start = [[10 tháng 1]] năm [[1957]]
| term_end = [[4 tháng 4]] năm [[1968]]
| predecessor = Vị trí bị bãi bỏ
| successor = [[Ralph Abernathy]]
| birth_name = Micheal King, Jr.
| birth_date = {{birth date|1929|1|15|mf=y}}
| birth_place = [[Atlanta|Atlanta, Georgia]], [[Hoa Kỳ]]
| death_date = {{death date and age|1968|4|4|1929|1|15}}
| death_place = [[Memphis, Tennessee]], [[Hoa Kỳ]]
| death_cause = [[Vụ ám sát Martin Luther King Jr.|Bị ám sát]]
| resting_place = 
| resting_place_coordinates = 
| residence = 
| nationality = {{USA}}
| chịu ảnh hưởng = 
| known_for = 
| education = [[Tiến sĩ]] [[Thần học]]
| alma mater = [[Đại học Morehouse]], [[Chủng viện Thần học Crozer]], [[Đại học Boston]]
| employer = 
| occupation = [[Mục sư]], Lãnh tụ [[Phong trào Dân quyền Mỹ]]
| home_town = 
| title = 
| salary = 
| networth = 
| height = 
| weight = 
| term = 
| party = 
| boards = 
| religion = [[Báp-tít|Baptist]]
| vợ = [[Rosa Parks]]
| partner = 
| children = [[Yolanda King|Yolanda Denise-King]], [[Martin Luther King III|Martin Luther III]], [[Dexter King|Dexter Scott]], [[Bernice King|Bernice Albertine]]
| parents = 
| relatives = 
| signature = Martin Luther King Jr Signature2.svg
| website = 
| footnotes = 
}}

'''Martin Luther King, Jr.''' (viết tắt là '''MLK'''; 15 tháng 1 năm 1929 – 4 tháng 4 năm 1968) là một Mục sư [[Báp-tít|Baptist]], nhà hoạt động nhân quyền [[người Mỹ gốc Phi|người Hoa Kỳ gốc Phi]], và là người đoạt [[giải Nobel Hòa bình]] vào năm 1964. Ông là một trong những nhà lãnh đạo có ảnh hưởng lớn nhất trong [[lịch sử Hoa Kỳ]] cũng như lịch sử đương đại của phong trào bất bạo động. King được nhiều người trên khắp thế giới ngưỡng mộ như một vị anh hùng, nhà kiến tạo hoà bình và thánh tử đạo.

King dẫn dắt cuộc tẩy chay xe buýt diễn ra ở [[Montgomery]] (1955-1956), và giúp thành lập Hội nghị Lãnh đạo [[Cơ Đốc miền Nam]] (1957), trở thành chủ tịch đầu tiên của tổ chức này. Năm [[1963]], King tổ chức cuộc tuần hành tại Washington, và đọc bài diễn văn nổi tiếng "[[Tôi có một giấc mơ]]" ("I have a dream") trước hàng ngàn người tụ tập về đây. Ông nâng cao nhận thức của công chúng về phong trào dân quyền, và được nhìn nhận là một trong những nhà hùng biện vĩ đại nhất trong [[lịch sử Hoa Kỳ]]. Năm [[1964]], King là nhân vật trẻ tuổi nhất được chọn để nhận [[Giải Nobel Hòa bình]] vì những nỗ lực chấm dứt [[nạn kỳ thị chủng tộc]] qua biện pháp bất tuân dân sự, và các phương tiện bất bạo động khác.

Ngày [[4 tháng 4]] năm [[1968]], King [[Vụ ám sát Martin Luther King|bị ám sát]] tại [[Memphis, Tennessee]]. Năm [[1977]], [[Tổng thống Hoa Kỳ|Tổng thống]] [[Jimmy Carter]] truy tặng King [[Huân chương Tự do của Tổng thống]].

Đến năm [[1986]], ngày Martin Luther King được công nhận là quốc lễ. Năm [[2004]], ông được truy tặng [[Huân chương vàng Quốc hội]].

== Xuất thân ==
King được sinh ra tại [[Alanta, Georgia]]. Cha là mục sư [[Martin Luther King, Sr.]] và mẹ là [[Alberta Williams King]].<ref>{{Chú thích sách|title=All Deliberate Speed: Reflections on the First Half Century of Brown v. Board of Education|publisher=W.W. Norton & Company|pages=138|last=Ogletree|first=Charles J.|isbn=0393058972|date=2004}}</ref> Lúc đầu, tên của King và cha là "Michael King", sau khi gia đình đến thăm nước [[Đức]] trong chuyến du lịch [[châu Âu]] năm [[1934]], người cha quyết định đổi tên cả hai người thành Martin nhằm vinh danh nhà cải cách người Đức thế kỷ XVI [[Martin Luther]].<ref>{{Chú thích sách|title=Martin Luther King, Jr.|last=Ling|first=Peter J.|pages=11|publisher=Routledge|date=2002|isbn=0415216648}}</ref> King có một chị gái  là Willie Christine (sinh năm [[1927]]), và em trai là Alfred Daniel ([[1930]] – [[1969]]).<ref>{{Chú thích sách|last=King, Jr.|first=Martin Luther|others=Clayborne Carson; Peter Holloran; Ralph Luker; Penny A. Russell|title=The papers of Martin Luther King, Jr.|publisher=University of California Press|date=1992|isbn=0520079507|pages=76}}</ref>

Từ khi còn bé, King đã sớm bộc lộ năng khiếu trong thuật hùng biện. King từng đoạt giải Elks với một bài diễn thuyết về chủ đề [[Người Mỹ gốc Phi|"Người da đen"]] và [[Hiến pháp Hoa Kỳ|"Hiến pháp"]]. Khi đang học năm thứ hai tại Morehouse, King đạt hạng nhì trong "Cuộc thi Hùng biện Webb". Những bài diễn từ của King chịu ảnh hưởng từ những bài thuyết giáo mỗi chủ nhật của cha và nó đã thấm sâu vào ký ức ông.<ref>Miller, William Robert.''Martin Luther King, Jr. His Life, Martyrdom and Meaning for the World''. Avon Books, New York, New York 1968, p.22.</ref>

Mười lăm tuổi, King vào [[Đại học Morehouse]] (ngôi trường dành riêng cho người da đen) sau khi học nhảy lớp ở bậc trung học (từ lớp 9 lên lớp 12).<ref>{{Chú thích sách|title=The Assassination of Martin Luther King, Jr.|last=Ching|first=Jacqueline|pages=18|isbn=0823935434|publisher=Rosen Publishing Group|date=2002}}</ref> Năm [[1948]], King tốt nghiệp với văn bằng cử nhân chuyên ngành [[xã hội học]],<ref>{{Chú thích sách|title=To See the Promised Land: The Faith Pilgrimage of Martin Luther King, Jr|pages=150|last=Downing|first=Frederick L.|publisher=Mercer University Press|date=1986|isbn=0865542074}}</ref> và rồi ông chuyển đến [[Chester, Pennsylvania]] để theo học tại [[Chủng viện Thần học Crozer]] và tốt nghiệp với học vị [[Cử nhân Thần học]] (''Bachelor of Divinity'') năm [[1951]].<ref>{{Chú thích sách|title=Gandhi and King: The Power of Nonviolent Resistance|url=https://archive.org/details/gandhikingpowero0000noje|last=Nojeim|first=Michael J.|pages=[https://archive.org/details/gandhikingpowero0000noje/page/179 179]|isbn=0275965740|publisher=Greenwood Publishing Group|date=2004}}</ref> Tháng 9 năm [[1951]], King bắt đầu nghiên cứu môn thần học hệ thống tại [[Đại học Boston]], và nhận học vị Tiến sĩ ngày [[5 tháng 6]] năm [[1955]]. Năm [[1954]], ở tuổi 25, King được mời làm quản nhiệm Nhà thờ Baptist Đại lộ Dexter ở [[Montgomery, Alabama]].<ref>{{Chú thích sách|last=Fuller|first=Linda K.|pages=314|publisher=Greenwood Publishing Group|date=2004|isbn=0275972704|title=National Days/National Ways: Historical, Political, And Religious Celebrations around the World}}</ref>

== Tranh đấu chống nạn phân biệt chủng tộc ==
Khi Tu chính án thứ Mười ba của [[Hiến pháp Hoa Kỳ]] được thông qua năm [[1865]], tất cả nô lệ da đen được tự do. Trong thời kỳ Tái thiết, người Mỹ gốc Phi ở miền Nam giành được quyền bầu cử và nắm giữ các chức vụ công, cũng như hưởng được một số quyền dân sự mà trước đây họ bị khước từ. Thế nhưng, khi [[Thời kỳ Tái thiết]] chấm dứt vào năm [[1877]], giới chủ đất miền Nam áp đặt một thể chế mới nhằm tước bỏ quyền công dân của người da đen và theo đuổi chủ trương [[phân biệt chủng tộc]], từ đó bùng phát làn sóng khủng bố và áp bức, thể hiện qua các hình thức như xử tử bởi đám đông bạo hành mà không cần xét xử (''lynching'') và bạo hành trong đêm.

Trong thập niên cuối của [[thế kỷ 19]] ở Hoa Kỳ, các luật lệ kỳ thị và các cuộc bạo hành chủng tộc nhắm vào người Mỹ gốc Phi bắt đầu nở rộ. Giới cầm quyền được bầu cử, bổ nhiệm hoặc tuyển dụng bởi công dân da trắng khởi sự ban hành hoặc đỡ đầu các biện pháp kỳ thị, nhất là ở các tiểu bang [[Texas]], [[Louisiana]], [[Mississippi]], [[Alabama]], [[Georgia]], [[Florida]], [[Nam Carolina]], [[Bắc Carolina]], [[Virginia]], [[Arkansas]], [[Tennessee]], [[Oklahoma]] và [[Kansas]]. Có bốn đạo luật kỳ thị hoặc cho phép kỳ thị chống lại người Mỹ gốc Phi được tán thành bởi phán quyết của [[Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ]] trong vụ án ''Plessy v. Ferguson'' năm [[1896]] – cho phép chính quyền địa phương áp chế hoặc tước bỏ quyền bầu cử của người da đen tại các tiểu bang, khước từ các quyền của người da đen, công nhận việc phân biệt đối xử với người da đen tại các cơ sở giáo dục công lập, bệnh viện, giao thông và tuyển dụng việc làm, bao che các hành vi bạo lực cá nhân hay tập thể nhắm vào người da đen. Mặc dù sự kỳ thị hiện hữu trên toàn quốc, hệ thống phân biệt chủng tộc trong các lĩnh vực [[luật pháp]], kinh tế, xã hội và các chuỗi bạo động chống lại người Mỹ gốc Phi ở các tiểu bang miền nam được biết đến nhiều nhất dưới tên ''"Đạo luật Jim Crow"''. [[Luật Jim Crow]] công khai xác nhận sự [[phân biệt chủng tộc]] ở các trường công, cấm hoặc hạn chế người da đen vào nhiều khu vực công cộng như quán ăn, trường học, công viên và khách sạn; phủ nhận quyền của phần lớn người da đen được đi bầu cử bằng việc đánh các loại thuế thân và thực hiện các cuộc kiểm tra tình trạng biết đọc biết viết một cách tùy tiện. Cho tới đầu thập niên 1960, người da đen ở Mỹ vẫn tiếp tục phải chịu đựng các luật lệ này.

Năm [[1954]], King nhận chức mục sư (''pastor'') Nhà thờ Baptist đại lộ Dexter, tại [[Montgomery, Alabama]]. Giáo đoàn qui tụ giới giàu có, trí thức và những người có nhiều ảnh hưởng trong cộng đồng [[người Mỹ gốc Phi]], nên khi bùng nổ cao trào tẩy chay xe buýt - đột ngột khởi phát sau khi một phụ nữ da đen, [[Rosa Parks]], bị bắt giữ vì từ chối nhường chỗ ngồi trên xe buýt cho một người đàn ông da trắng theo quy định của "Luật Jim Crow"<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=ngày 1 tháng 12 năm 1955: Rosa Parks arrested|ngày tháng = ngày 11 tháng 3 năm 2003 |nhà xuất bản=CNN|ngày truy cập = ngày 8 tháng 6 năm 2008 |url=http://www.cnn.com/2003/US/03/10/sprj.80.1955.parks/index.html}}</ref> – King được xem là một trong số những người thủ lĩnh giữ vai trò lãnh đạo cuộc tẩy chay. Ngày [[30 tháng 1]] năm [[1956]], nhà riêng của King bị đánh bom,<ref>{{Chú thích sách|title=Patterns of Conflict, Paths to Peace|last=Fisk|first=Larry J.|pages=115|publisher=Broadview Press|isbn=1551111543|others=John Schellenberg|date=1999}}</ref> một đám đông giận dữ tụ tập trên con đường trước ngôi nhà, tự vũ trang với dao, súng, gậy gộc, đá và chai lọ. Song King nói với họ,
{{cquote|
Đừng hốt hoảng, đừng làm bất kỳ điều gì trong sự giận hoảng! Ai có vũ khí, xin hãy đem về, ai không có vũ khí, xin đừng sử dụng chúng. Chúng ta không thể giải quyết vấn nạn này bằng những vụ bạo động trả đũa... Chúng ta phải yêu thương những người anh em da trắng bất kể họ đã làm gì đối với chúng ta. Chúng ta phải hành động để họ biết rằng chúng ta yêu họ. Giáo huấn của [[Cuộc đời Chúa Giê-xu theo Tân Ước|Chúa Giê-xu]] vẫn còn vang vọng đến hôm nay: ''"Hãy yêu kẻ thù mình, chúc phước cho kẻ rủa mình, và cầu nguyện cho kẻ sỉ nhục mình."''<ref>Phúc âm Lu-ca 6:27,28</ref> Đó là điều chúng ta phải làm. Chúng ta phải lấy tình yêu mà đáp trả lòng thù hận.<ref>Miller, William Robert. ''Martin Luther King, Jr. His Life, Martyrdom and Meaning for the World'', Avon Books, New York, New York 1968, p.56,57.</ref>}}
[[Tập tin:Dexter Avenue Baptist.jpg|alt=|nhỏ|170px|trái|Nhà thờ Baptist Đại lộ Dexter, năm 1978 đổi tên thành Nhà thờ Baptist Đại lộ Dexter Tưởng niệm King]]
Cuộc tẩy chay kéo dài 385 ngày.<ref>{{Chú thích sách|title=Ethical Leadership Through Transforming Justice|url=https://archive.org/details/ethicalleadershi0000mcma|last=McMahon|first=Thomas F.|pages=[https://archive.org/details/ethicalleadershi0000mcma/page/25 25]|isbn=0761829083|publisher=University Press of America|date=2004}}</ref> Trong khi cuộc tẩy chay đang tiến triển, King bị bắt giam<ref>{{Chú thích sách|last=King, Jr.|first=Martin Luther|others=Clayborne Carson; Peter Holloran; Ralph Luker; Penny A. Russell|title=The papers of Martin Luther King, Jr.|publisher=University of California Press|date=1992|isbn=0520079507|pages=9}}</ref> cho đến khi phán quyết của Tòa án Liên bang cấp Quận ra lệnh chấm dứt các hành vi phân biệt chủng tộc trên mạng lưới xe buýt ở Montgomery.<ref>{{Chú thích sách|title=From Civil Rights to Human Rights: Martin Luther King, Jr., and the Struggle for Economic Justice|last=Jackson|first=Thomas F.|isbn=0812239695|publisher=University of Pennsylvania Press|date=2007|pages=53}}</ref>

Sau cuộc tẩy chay, King tích cực hoạt động cho kế hoạch thành lập [[Hội nghị Lãnh đạo Cơ Đốc miền Nam]] (SCLC) năm [[1957]], với mục đích thiết lập một bộ khung cho tiến trình kiến tạo một thẩm quyền tinh thần, cũng như tổ chức mạng lưới các nhà thờ của người da đen vào [[Phong trào Phản kháng Bất bạo động]] nhằm tranh đấu cho sự bình đẳng trong quyền dân sự.<ref>{{Chú thích sách|title=Let Nobody Turn Us Around: Voices of Resistance, Reform, and Renewal: an African American Anthology|url=https://archive.org/details/letnobodyturnusa00mann|last=Marable|first=Manning|others=Leith Mullings|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=084768346X|date=2000|pages=[https://archive.org/details/letnobodyturnusa00mann/page/390 391]-392}}</ref> King tiếp tục duy trì ảnh hưởng của mình trong tổ chức này cho đến khi ông mất. Nguyên tắc bất bạo động của Hiệp hội bị chỉ trích bởi những người trẻ tuổi cực đoan và bị thách thức bởi [[Ủy ban Hợp tác Bất bạo động Sinh viên]] (SNCC), lúc ấy dưới quyền lãnh đạo của [[James Foreman]].

Thành viên của SCLC phần lớn đến từ những cộng đồng da đen có liên hệ với các nhà thờ [[Báp-tít|Baptist]]. King theo đuổi triết lý bất phục tùng dân sự theo phương pháp bất bạo động được sử dụng thành công tại [[Ấn Độ]] bởi [[Mahatma Gandhi|Mohandas Gandhi]],<ref>{{Chú thích sách|title= Education for Peace: Testimonies from World Religions|pages=143|last=Gordon|first=Haim|others=Leonard Grob|publisher=Orbis Books|date=1987|isbn=0883443597}}</ref> ông ứng dụng triết lý này vào các cuộc phảng kháng được tổ chức bởi SCLC.

King nhận ra rằng các cuộc phản kháng bất bạo động có tổ chức nhằm chống lại hệ thống kỳ thị tại các tiểu bang miền Nam Hoa Kỳ, được biết với tên ''"Luật Jim Crow"'', sẽ thu hút sự chú ý rộng rãi của các phương tiện truyền thông. Họ sẽ tìm đến để tường thuật cuộc đấu tranh giành sự bình đẳng và quyền bầu cử cho người da đen. Thật vậy, những bài viết trên các mặt báo cùng những thước phim được chiếu trên truyền hình về cuộc sống thường nhật của người da đen miền Nam, đầy ắp sỉ nhục và luôn bị tước đoạt, cũng như tình trạng bạo động cùng những hành vi quấy nhiễu và ngược đãi do người kỳ thị gây ra cho người biểu tình, dấy lên một làn sóng đồng cảm lan tỏa rộng khắp, là nhân tố quyết định đem [[Phong trào Dân quyền Mỹ]] vào điểm tập chú của công luận để trở thành một trong những điểm nóng của nền [[chính trị Hoa Kỳ]] trong những năm đầu của [[thập niên 1960]].<ref>{{Chú thích sách|title=Race and Labor Matters in the New U.S. Economy|last=Wilson|first=Joseph|others=Manning Marable; Immanuel Ness|pages=47|isbn=0742546918|publisher=Rowman & Littlefield|date=2006}}</ref><ref>{{Chú thích sách|title=Architects of Political Change: Constitutional Quandaries and Social Choice Theory|last=Schofield|first=Norman|isbn=0521832020|publisher=Cambridge University Press|date=2006|pages=189}}</ref>

King tổ chức và dẫn đầu các cuộc biểu tình tranh đấu cho người da đen quyền bầu cử, quyền được đối xử bình đẳng và các quyền dân sự căn bản khác.<ref>{{Chú thích sách|title=From Civil Rights to Human Rights: Martin Luther King, Jr., and the Struggle for Economic Justice|last=Jackson|first=Thomas F.|isbn=0812239695|publisher=University of Pennsylvania Press|date=2007|pages=85}}</ref> Những quyền này đã được ghi trong luật pháp Hoa Kỳ khi [[Luật về Quyền Dân sự]] được thông qua năm [[1964]] và [[Luật về Quyền Bầu cử]] được thông qua năm [[1965]].<ref>{{Chú thích sách|title= International Encyclopedia of Public Policy and Administration|last=Shafritz|first=Jay M.|pages=1242|date=1998|isbn=0813399742|publisher=Westview Press}}</ref><ref>{{Chú thích sách|title=The Civil Rights Act of 1964: The Passage of the Law that Ended Racial Segregation|last=Loevy|first=Robert D.|others=Hubert H. Humphrey; John G. Stewart|isbn=0791433617|publisher=SUNY Press|date=1997|pages=337}}</ref>

Không chỉ với người da đen, King cũng vận động hỗ trợ cho người da đỏ bản địa. Tiến sĩ King đã thực hiện các chuyến đi đến Arizona để thăm người Mỹ bản địa, và tại các nhà thờ, ông khuyến khích họ tham gia vào Phong trào Dân quyền. Ông từng tuyên bố: 
:''"Quốc gia của chúng ta được sinh ra trong chế độ [[diệt chủng]] khi nó chấp nhận học thuyết rằng người Mỹ bản địa, tức [[người da đỏ]], là một chủng tộc thấp kém. Chúng ta có lẽ là quốc gia duy nhất đã có một chính sách quốc gia nhằm cố gắng quét sạch dân cư bản địa của mình. Hơn nữa, chúng ta đã nâng trải nghiệm bi thảm đó thành một cuộc thập tự chinh cao cả. Thật vậy, ngay cả ngày hôm nay, chúng ta cũng không cho phép mình từ chối hoặc cảm thấy hối hận về lịch sử đáng xấu hổ này. Văn học của chúng ta, phim của chúng ta, kịch của chúng tôi, văn hóa dân gian của chúng ta đều tôn vinh điều đó."''<ref name="kingnatspeech">{{chú thích web |last1=Rickert |first1=Levi |title=Dr. Martin Luther King Jr: Our Nation was Born in Genocide |url=https://nativenewsonline.net/currents/dr-martin-luther-king-jr-nation-born-genocide/ |website=Native News Online |publisher=Native News Online |access-date=ngày 25 tháng 11 năm 2018 |date=ngày 16 tháng 1 năm 2017 |archive-date=ngày 26 tháng 11 năm 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181126092832/https://nativenewsonline.net/currents/dr-martin-luther-king-jr-nation-born-genocide/ |url-status=dead }}</ref></blockquote>

Do có những quyết định chính xác khi chọn phương pháp và địa điểm để tổ chức các cuộc phản kháng cùng chiến lược phối hợp tốt, King và SCLC đã ứng dụng thành công các nguyên tắc bất bạo động. Tuy nhiên, đôi khi các cuộc đối đầu lại biến thành những vụ bạo động<ref>{{Chú thích sách|title=The Human Tradition in the Civil Rights Movement|last=Glisson|first=Susan M.|pages=190|isbn=0742544095|publisher=Rowman & Littlefield|date=2006}}</ref> như những diễn biến xảy ra cho phong trào phản kháng tại [[Albany]] từ năm [[1961]] đến [[1962]], khi sự chia rẽ bên trong cộng đồng người da đen cùng đối sách cứng rắn và khôn khéo của chính quyền địa phương đã vô hiệu hóa mọi nỗ lực từ phong trào.<ref>{{Chú thích sách|title=The Human Tradition in the Civil Rights Movement|last=Glisson|first=Susan M.|pages=190-193|isbn=0742544095|publisher=Rowman & Littlefield|date=2006}}</ref> Điều tương tự cũng xảy ra cho phong trào tại Birmingham vào mùa hè năm [[1963]],<ref>{{Chú thích sách|title=Unto a Good Land: A History of the American People, Volume 2|year=2005|url=https://archive.org/details/untogoodlandhist0000jrda_h3y4|pages=[https://archive.org/details/untogoodlandhist0000jrda_h3y4/page/1054 1055]|others=Edwin S. Gaustad; Randall M. Miller, John B. Boles; Randall Bennett Woods; Sally Foreman Griffith|last=Harrell|first=David Edwin|isbn=0802829457|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing}}</ref> và tại [[St. Augustine, Florida]] năm [[1964]].<ref>{{Chú thích sách|title=African Americans in Florida: An Illustrated History|url=https://archive.org/details/africanamericans0000jone|pages=[https://archive.org/details/africanamericans0000jone/page/113 113]-115|last=Jones|first=Maxine D.|others=Kevin M. McCarthy|isbn=156164031X|publisher=Pineapple Press Inc.|date=1993}}</ref>

== Tuần hành đến Washington ==
[[Tập tin:Martin Luther King - March on Washington.jpg|190px|nhỏ|Martin Luther King, Jr. đọc diễn văn [[Tôi Có một Giấc mơ]] tại Cuộc Tuần hành vì Quyền Công dân ở [[Washington, D.C.]]]]
King, đại diện cho SCLC, có mặt trong số các nhà lãnh đạo đến từ các tổ chức khác nhau giúp tổ chức cuộc Tuần hành đến Washington vì Việc làm và Tự do năm [[1963]].

Tại đây, họ đưa ra những thỉnh cầu như chấm dứt tình trạng kỳ thị chủng tộc tại trường công, ban hành các đạo luật bảo vệ dân quyền, bao gồm luật cấm phân biệt màu da trong tuyển dụng, bảo vệ người đấu tranh cho dân quyền khỏi sự bạo hành của cảnh sát cũng như ấn định mức lương tối thiểu, và quyền tự trị cho [[Washington, D.C.|Đặc khu Columbia]], khi ấy đang ở dưới quyền cai trị của một uỷ ban của [[Quốc hội Hoa Kỳ|Quốc hội]].<ref>{{Chú thích sách|title=The Sixties in America|url=https://archive.org/details/sixtiesinamerica01sing|last=Singleton|first=Carl|others=Rowena Wildin|pages=454|isbn=0893569828|publisher=Salem Press|date=1999}}</ref><ref>{{Chú thích sách|last=Bennett|first=Scott H.|pages=225|date=2003|publisher=Syracuse University Press|isbn=0815630034|title=Radical Pacifism: The War Resisters League and Gandhian Nonviolence in America, 1915-1963}}</ref><ref>{{Chú thích web|tiêu đề=Celebrating the Birthday and Public Holiday for Martin Luther King, Jr.|họ=Davis|tên=Rep. Danny|nhà xuất bản=Library of Congress|url=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/D?r110:46:./temp/~r110JkVd5O::|ngày truy cập=ngày 9 tháng 6 năm 2008|ngày tháng=ngày 16 tháng 1 năm 2007|archive-date = ngày 5 tháng 11 năm 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105182657/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/D?r110%3A46%3A.%2Ftemp%2F~r110JkVd5O%3A%3A|url-status=dead}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Chú thích sách|pages=[https://archive.org/details/protestpowerchan00roge/page/312 313]|last=Powers|first=Roger S.|others=William B. Vogele; Christopher Kruegler; Ronald M. McCarthy|publisher=Taylor & Francis|date=1997|isbn=0815309139|title=Protest, power, and change: an encyclopedia of nonviolent action from ACT-UP to Women's Suffrage|url=https://archive.org/details/protestpowerchan00roge}}</ref>

Cuộc tuần hành là một thành công vang dội. Hơn 250.000 người thuộc các sắc tộc khác nhau đến tham dự, đám đông trải dài từ những bậc thềm của [[Đài Tưởng niệm Lincoln]] đến [[National Mall]] và bao kín bờ hồ sóng sánh nước. Cho đến khi ấy, đây là cuộc tụ tập lớn nhất trong suốt lịch sử của thành phố [[Washington, D.C.]]<ref name="ReferenceA"/>
Tại đây, King đã dẫn dắt đám đông lên đến các cung bậc cao của cảm xúc khi ông đọc bài diễn văn [[Tôi có một giấc mơ]] (''I Have a Dream''). Cùng với bài [[Diễn văn Gettysburg]] của Tổng thống [[Abraham Lincoln]], ''Tôi có một giấc mơ'' được xem là một trong những diễn từ được yêu thích nhất và được trích dẫn nhiều nhất trong [[lịch sử Hoa Kỳ]].<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=Dream Assignment|nhà xuất bản=Smithsonian Magazine|ngày tháng=ngày 1 tháng 8 năm 2003|ngày truy cập=ngày 9 tháng 6 năm 2008|họ=Moore|tên=Lucinda|url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/dream-speech.html|archive-date=2013-01-05|archive-url=https://archive.today/20130105000547/http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/dream-speech.html|url-status=dead}}</ref> Ông nói,
{{cquote|
Tôi có một giấc mơ, rồi có một ngày khi đất nước này trỗi dậy để sống theo ý nghĩa thật của niềm xác tín của chính mình:<br/> "Chúng ta tin rằng chân lý này là đầy trọn, ấy là mọi người sinh ra đều bình đẳng".<br/> Tôi có một giấc mơ, rồi có một ngày trên những ngọn đồi đất đỏ của Georgia, con của nô lệ và con của chủ nô sẽ ngồi lại cùng nhau bên bàn ăn của tình huynh đệ.<br/> Tôi có một giấc mơ, rồi có một ngày vùng đất hoang mạc Mississippi, bức bối vì hơi nóng của bất công và áp bức, sẽ chuyển mình để trở thành ốc đảo của tự do và công bằng.<br/> Tôi có một giấc mơ, rồi có một ngày bốn con nhỏ của tôi sẽ sống trong một đất nước mà chúng không còn bị đánh giá bằng màu da, mà bằng tính cách của chúng.<br/> Hôm nay, tôi có một giấc mơ...}}
[[Tập tin:March on Washington edit.jpg|nhỏ|upright|190px|Tuần hành đến Washington vì Việc làm và Tự do]]
Bài diễn văn đã đi vào lịch sử và làm tên tuổi của King được biết đến trên toàn thế giới.

Suốt những năm tháng đấu tranh, King thường xuyên viết và đi khắp nơi để diễn thuyết, dựa trên kinh nghiệm lâu dài của một [[nhà thuyết giáo]]. ''[[Thư viết từ Nhà tù Birmingham]]'' năm [[1963]] là bản tuyên ngôn cảm động về sứ mạng của ông đấu tranh cho sự công chính.<ref>{{Chú thích sách|last=Galchutt|first=Kathryn M.|pages=[https://archive.org/details/careerofandrewsc0000galc/page/n211 194]|isbn=086554946X|publisher=Mercer University Press|date=2005|title=The Career of Andrew Schulze, 1924-1968: Lutherans And Race in the Civil Rights Era|url=https://archive.org/details/careerofandrewsc0000galc}}</ref> Ngày [[14 tháng 10]] năm [[1964]], King trở thành nhân vật trẻ tuổi nhất được trao [[Giải Nobel Hòa bình|Giải Nobel Hoà bình]]. Ông được chọn vì những thành quả trong nỗ lực lãnh đạo phong trào phản kháng với mục tiêu đấu tranh nhằm chấm dứt các định kiến về chủng tộc tại Hoa Kỳ.<ref>{{Chú thích sách|title=Makers of Modern Culture: Makers of Culture|last=Wintle|first=Justin|pages=272|publisher=Routledge|date=2001|isbn=0415265835}}</ref>

King và SCLC, với sự hợp tác của SNCC, tổ chức một cuộc diễu hành từ [[Selma]] đến thủ phủ Montgomery vào ngày [[25 tháng 3]] năm [[1965]]. Một nỗ lực trước đó vào ngày [[7 tháng 3]] đã thất bại khi bùng nổ bạo động giữa đám đông và cảnh sát với những người biểu tình. Ngày ấy được gọi là ngày [[Chủ nhật đẫm máu]]. Chủ nhật đẫm máu là ngả rẽ quan trọng trong nỗ lực giành sự ủng hộ của công chúng cho Phong trào Dân quyền. Sau lần hội kiến với [[Tổng thống Hoa Kỳ|Tổng thống]] [[Lyndon B. Johnson]], King muốn dời cuộc diễu hành đến ngày [[8 tháng 3]], nhưng nó vẫn được tiến hành mà không có ông. Những đoạn phim ghi lại hình ảnh cảnh sát đánh đập tàn bạo người biểu tình đã được phát sóng toàn quốc, giúp dấy lên sự phẫn nộ của công chúng.<ref>{{Chú thích sách|title=From Civil Rights to Human Rights: Martin Luther King, Jr., and the Struggle for Economic Justice|last=Jackson|first=Thomas F.|isbn=0812239695|publisher=University of Pennsylvania Press|date=2007|pages=222-223}}</ref>

Cuối cùng, cuộc diễu hành được ấn định vào ngày [[25 tháng 3]] với sự đồng ý và ủng hộ của Tổng thống Johnson, từ cuộc diễu hành này mà [[Willie Ricks]] đã ghi dấu thuật ngữ "[[Sức mạnh Da đen]]" (''Black Power'') trong lòng công chúng.<ref>{{Chú thích sách|last=Isserman|first=Maurice|title=America Divided: The Civil War of the 1960s|url=https://archive.org/details/americadividedci0000isse|others=Michael Kazin|pages=[https://archive.org/details/americadividedci0000isse/page/175 175]|publisher=Oxford University Press US|date=2000|isbn=0195091906}}</ref><ref>{{Chú thích sách|title=The Riotmakers|last=Azbell|first=Joe|publisher=Oak Tree Books|date=1968|pages=176}}</ref>

== Những thách thức khác ==

Từ năm 1965, King bắt đầu bày tỏ sự nghi ngờ của mình về vai trò của Hoa Kỳ trong [[chiến tranh Việt Nam]]. Ngày [[4 tháng 4]] năm [[1967]]&nbsp;– một năm trước khi mất&nbsp;– King phê phán mạnh mẽ vai trò của nước Mỹ trong cuộc chiến. Ông cho rằng cuộc chiến đã làm suy yếu phong trào đấu tranh cho dân quyền và phá hoại các chương trình xã hội trong nước.<ref name=vwar29>{{Chú thích sách|title=The African American Voice in U.S. Foreign Policy Since World War II|last=Krenn|first=Michael L.|pages=29|isbn=0815334184|publisher=Taylor & Francis|date=1998}}</ref><ref>{{Chú thích sách|title=Against the Vietnam War: Writings by Activists|pages=107|last=Robbins|first=Mary Susannah|isbn=0742559149|publisher=Rowman & Littlefield|date=2007}}</ref><ref>{{Chú thích sách|title=Against the Vietnam War: Writings by Activists|pages=102|last=Robbins|first=Mary Susannah|isbn=0742559149|publisher=Rowman & Littlefield|date=2007}}</ref>

King cũng nói về sự cần thiết phải có thay đổi tận gốc rễ đời sống kinh tế và chính trị của Hoa Kỳ. Càng đến gần những ngày cuối của đời mình, ông càng bày tỏ nhiều hơn quan điểm chống chiến tranh và mong ước được nhìn thấy các nguồn tài nguyên được tái phân phối sao cho giảm thiểu sự bất công trong các lĩnh vực kinh tế và chủng tộc.

Năm [[1968]], King và SCLC tổ chức "Chiến dịch cho Dân nghèo" với mục tiêu trình bày các vấn đề về công bằng trong kinh tế. Chiến dịch được đẩy lên cao điểm trong một cuộc diễu hành tại Washington, D.C., đòi hỏi trợ giúp về kinh tế cho các cộng đồng nghèo nhất tại Hoa Kỳ.<ref>{{Chú thích sách|first=Ernesto B.|last=Vigil|title=The Crusade for Justice: Chicano Militancy and the Government's War on Dissent|url=https://archive.org/details/crusadeforjustic0000vigi|pages=[https://archive.org/details/crusadeforjustic0000vigi/page/54 54]|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=0299162249|date=1999}}</ref>

Ngày [[3 tháng 4]] năm [[1968]] khi nói chuyện với một đám đông đang phấn chấn, lời của King như một lời tiên tri:
{{cquote|
Tôi không quan tâm điều gì đang xảy ra... người ta đang bàn tán về những lời đe dọa - những người anh em da trắng sẽ làm gì tôi... Giống mọi người, tôi muốn được sống lâu. Trường thọ là điều quý báu, nhưng hiện nay tôi không quan tâm đến nó. Tôi chỉ muốn tuân phục ý Chúa. Ngài cho phép tôi leo lên đỉnh núi, nhìn về phía xa, và tôi đã thấy Đất Hứa. Có thể tôi sẽ không đến đó cùng với anh em. Nhưng đêm nay tôi muốn anh em biết rằng, chúng ta, như là một dân tộc, sẽ tiến vào Đất Hứa. Đêm nay tôi thấy mình hạnh phúc. Tôi không lo lắng gì nữa. Tôi không sợ hãi ai nữa. Mắt tôi đã ngắm xem sự vinh hiển của Chúa.<ref>{{Chú thích sách|last=Montefiore|first=Simon Sebag|pages=155|publisher=Quercus|date=2006|isbn=1905204167|title=Speeches that Changed the World: The Stories and Transcripts of the Moments that Made History}}</ref>}}
[[Tập tin:Martin Luther King, Jr. and Lyndon Johnson 2.jpg|220px|nhỏ|phải|Martin Luther King hội kiến Tổng thống [[Lyndon B. Johnson]]]]
Nhiều người tin rằng, đêm hôm đó, King đã đọc điếu văn cho chính mình.

== Ám sát ==
{{Main|Vụ ám sát Martin Luther King}}
King [[Vụ ám sát Martin Luther King|bị ám sát]] vào chiều tối hôm sau, ngày [[4 tháng 4]] năm [[1968]], vào lúc 6 giờ 01 phút, khi ông đang đứng trên ban công của [[khách sạn Lorraine]] tại [[Memphis, Tennessee]], sắp sửa rời khách sạn để dẫn đầu một cuộc tuần hành ủng hộ liên đoàn công nhân vệ sinh của người da đen tại Memphis. Vài người bạn đang ở bên trong, nghe tiếng súng vội chạy ra ban công để thấy King đã bị bắn vào hàm.<ref name="CHI">{{Chú thích sách|last=Garner|first=Joe|pages=[https://archive.org/details/weinterruptthisb00garn_0/page/62 62]|others=Walter Cronkite; Bill Kurtis|publisher=Sourcebooks, Inc.|date=2002|isbn=1570719748|title=We Interrupt this Broadcast: The Events that Stopped Our Lives...from the Hindenburg Explosion to the Attacks of September 11|url=https://archive.org/details/weinterruptthisb00garn_0}}</ref><ref>{{Chú thích sách|title=An Act of State: The Execution of Martin Luther King |last=Pepper|first=William|pages=159|date=2003|publisher=Verso|isbn=1859846955}}</ref> [[Jesse Jackson]], có mặt vào lúc ấy, thuật lại rằng, King nói lời sau cùng với Ben Branch, một nhạc sĩ được sắp xếp trình diễn trong đêm ấy: "Này Ben, hãy hứa với tôi là đêm nay anh sẽ chơi bài [[Take My Hand, Precious Lord]], và phải chơi thật hay đấy nhé."<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=40 years after King's death, Jackson hails first steps into promised land|họ=Pilkington|tên=Ed|ngày tháng = ngày 3 tháng 4 năm 2008 |ngày truy cập = ngày 11 tháng 6 năm 2008 |nhà xuất bản=The Guardian|url=http://www.guardian.co.uk/world/2008/apr/03/usa.race}}</ref>

Sau cuộc giải phẫu, Bệnh viện St. Joseph tuyên bố King từ trần lúc 7 giờ 5 phút tối cùng ngày. Ngay sau khi King bị ám sát đã bùng nổ những cuộc bạo động lan rộng trên hơn 100 thành phố trên khắp nước Mỹ.<ref name=BBC>{{Chú thích báo|title=1968: Martin Luther King shot dead|work=On this Day|publisher=[[BBC]]|date=2006|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/4/newsid_2453000/2453987.stm|access-date = ngày 17 tháng 9 năm 2006}}</ref>
[[Tập tin:Martin Luther King was shot here Small Web view.jpg|nhỏ|trái|230px|Khách sạn Lorraine, địa điểm King bị ám sát, hiện là Viện bảo tàng Dân quyền Quốc gia]]
Ngày [[7 tháng 4]], Tổng thống Johnson công bố một ngày quốc tang để bày tỏ sự tiếc thương cho cái chết của nhà lãnh đạo phong trào dân quyền.<ref>{{Chú thích sách|title=Martin Luther King Jr: Dreaming of Equality|last=Manheimer|first=Ann S.|pages=97|isbn=1575056275|date=2004|publisher=Twenty-First Century Books}}</ref> Ba trăm ngàn người đã tìm đến để tham dự tang lễ của ông.<ref>Pap Ndiaye, ''La voix noire de l'Amérique'', L'Histoire, N°329, p 36</ref>

Theo yêu cầu của bà King, bài thuyết giáo cuối cùng của King tại Nhà thờ Baptist Ebenezer vào ngày [[4 tháng 1]] năm 1968 được phát lại trong lễ tang.<ref>{{Chú thích sách|title=The American Book of Days|url=https://archive.org/details/americanbookofa00hatc|last=Hatch|first=Jane M.|others=George William Douglas|publisher=Wilson|date=1978|pages=[https://archive.org/details/americanbookofa00hatc/page/321 321]}}</ref> Trong đó, King yêu cầu đừng nhắc đến các giải thưởng mà ông được trao, nhưng hãy nói với mọi người rằng ông đã nỗ lực "cho người đói ăn", "mặc áo cho người trần truồng",<ref>''"Vì ta đói, các ngươi cho ta ăn; ta khát, các ngươi cho ta uống; ta là khách lạ, các ngươi tiếp rước ta; ta trần truồng, các ngươi mặc cho ta; ta đau, các ngươi thăm ta; ta bị tù, các ngươi viếng ta."'' – Phúc âm Matthew 25: 35,36</ref> "hành xử đúng đắn trong vấn đề [[chiến tranh Việt Nam]]", cũng như "yêu thương và phục vụ nhân loại".<ref>{{Chú thích sách|title=Dream: The Words and Inspiration of Martin Luther King, Jr.|last=King, Jr.|first=Martin Luther|pages=26|publisher=Blue Mountain Arts, Inc.|date=2007|isbn=1598422405}}</ref> Bạn thân của King, [[Mahalia Jackson]] thể hiện ca khúc ông yêu thích "[[Take My Hand, Precious Lord]]".<ref>{{Chú thích sách|title=A Change is Gonna Come: Music, Race & the Soul of America|last=Werner|first=Craig|pages=9|isbn=0472031473|publisher=University of Michigan Press|date=2006}}</ref>
 
Theo người viết tiểu sử King, Taylor Branch, cuộc giải phẫu tử thi cho thấy dù chỉ mới ba mươi chín tuổi, quả tim của King đã già cỗi như của người sáu mươi, một chứng cứ về mười ba năm căng thẳng trong cuộc đời của người đã cung hiến mình cho cuộc đấu tranh giành quyền bình đẳng cho các sắc dân thiểu số ở nước Mỹ.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/mlk/filmmore/pt.html|tiêu đề=Citizen King Transcript|nhà xuất bản=PBS|ngày truy cập=ngày 12 tháng 6 năm 2008|archive-date=2013-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130125144003/http://www.pbs.org/wgbh/amex/mlk/filmmore/pt.html|url-status=dead}}</ref>

Hai tháng sau, James Earl Ray bị bắt tại [[Sân bay quốc tế Heathrow|Phi trường Heathrow]] [[Luân Đôn]] khi đang tìm cách ra khỏi nước [[Anh]] với hộ chiếu giả.<ref>{{Chú thích sách|title=Martin Luther King, Jr.|last=Ling|first=Peter J.|pages=296|publisher=Routledge|date=2002|isbn=0415216648}}</ref> Ray bị giải giao về Tennessee, và bị kết án ám sát King. Ngày [[10 tháng 3]] năm 1969, Ray nhận tội, nhưng ba ngày sau lại phản cung.<ref name=extradite>{{Chú thích sách|last=Flowers|first=R. Barri|others=H. Loraine Flowers|pages=[https://archive.org/details/murdersinuniteds0000flow_q0w2/page/38 38]|title=Murders in the United States: Crimes, Killers And Victims Of The Twentieth Century|url=https://archive.org/details/murdersinuniteds0000flow_q0w2|publisher=McFarland|date=2004|isbn=0786420758}}</ref> 
Theo lời khuyên của luật sư, Ray nhận tội nhằm tránh án tử hình, và lãnh án 99 năm tù.<ref name=extradite/><ref name=cbs>{{Chú thích web|tiêu đề=James Earl Ray Dead At 70|ngày tháng = ngày 23 tháng 4 năm 1998 |nhà xuất bản=CBS|url=http://www.cbsnews.com/stories/1998/04/23/national/main7900.shtml|ngày truy cập = ngày 12 tháng 6 năm 2008}}</ref> Ngày [[10 tháng 6]] năm [[1977]], một thời gian ngắn sau khi làm chứng trước Ủy ban Hạ viện về các vụ ám sát, Ray cho biết mình không bắn King, Ray và 6 tù nhân khác trốn khỏi Nhà tù Tiểu bang Núi Brushy, Tennessee. Song, ngày [[13 tháng 6]], họ bị bắt và bị đem trở lại nhà tù.<ref name=FBI>{{Chú thích web|tiêu đề=History of the Knoxville Office|nhà xuất bản=[[Cục Điều tra Liên bang|FBI]]|url=http://knoxville.fbi.gov/hist.htm|ngày truy cập=ngày 17 tháng 9 năm 2006|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20020602134700/http://knoxville.fbi.gov/hist.htm|ngày lưu trữ=2002-06-02|url-status=dead}}</ref>

== Di sản ==
[[Tập tin:Westminster Abbey C20th martyrs.jpg|nhỏ|phải|240px|Các vị thánh thế kỷ XX tại [[Tu viện Westminster]], (từ trái) [[Mẹ Elizabeth]] của [[Nga]], Mục sư Martin Luther King, Jr., Tổng Giám mục [[Oscar Romero]], và Mục sư [[Dietrich Bonhoeffer]].]]
Sau khi chết, danh tiếng của King càng tăng cao, trở nên một trong những tên tuổi được kính trọng nhất trong lịch sử nước Mỹ, và nhiều người bắt đầu ví sánh ông với [[Abraham Lincoln]]; theo nhận xét của họ, cả hai đều là những nhà lãnh đạo có công thúc đẩy sự tiến bộ về nhân quyền nhằm chống lại tình trạng nghèo khổ tại một quốc gia đang bị phân hoá vì chính vấn nạn này&nbsp;– và vì vậy, cả hai đều bị ám sát.

Trong cuộc phỏng vấn dành cho Gerald Priestland của đài [[BBC]] vào tháng 11 năm 1968, King nói, "Tất cả những gì tôi làm cho phong trào dân quyền tôi xem đó là một phần của mục vụ, bởi vì tôi nghĩ rằng Phúc âm luôn quan tâm đến con người cách toàn diện, không chỉ linh hồn, nhưng cả thể xác và điều kiện sinh sống..." Elizabeth Hardwick nhận xét, "Hiếm có trường hợp nào khi lòng mộ đạo và chính trị kết hợp với nhau cách tự nhiên và đầy cảm động như trường hợp của King. Hoạt động chính trị của ông thật ra là một sứ mệnh truyền giáo."<ref>{{chú thích sách|last1=Miller|first1=William Robert|title=Martin Luther King, Jr.|url=https://archive.org/details/bwb_S0-ELG-302|date=1968|publisher=Avon Books, New York|page=[https://archive.org/details/bwb_S0-ELG-302/page/308 309]}}</ref>

Sau cái chết của King, [[Coretta Scott King]] tiếp bước chồng để trở thành nhà hoạt động đấu tranh cho dân quyền và công bằng xã hội. Trong năm Martin Luther King bị ám sát, Bà King thiết lập [[Trung tâm King]] nhằm mục đích bảo tồn các di sản của ông và cổ xuý tinh thần bất bạo động trong đấu tranh cũng như lòng khoan dung trên toàn thế giới.

Năm [[1980]], ngôi nhà thời thơ ấu của King ở [[Atlanta]] cùng các tòa nhà lân cận được công bố là [[Di tích Lịch sử Quốc gia Martin Luther King, Jr.]] Ngày [[2 tháng 11]] năm [[1983]], tại Vườn Hồng [[Nhà Trắng]], tổng thống [[Ronald Reagan]] ký sắc lệnh thiết lập ngày lễ liên bang tôn vinh King. Ngày lễ Martin Luther King được cử hành lần đầu tiên ngày [[20 tháng 1]] năm [[1986]], vào ngày thứ Hai thứ ba của tháng 1 mỗi năm; như vậy ngày lễ sẽ là những ngày kế cận với ngày sinh của King ([[15 tháng 2]]). Ngày [[17 tháng 1]] năm [[2000]], lần đầu tiên Ngày lễ Martin Luther King được tổ chức trên toàn thể 50 tiểu bang của nước Mỹ.

Năm [[1998]], Hội Ái hữu Alpha Phi Alpha được sự ủy thác của [[Quốc hội Hoa Kỳ]] thành lập tổ chức gây quỹ thiết kế [[Đài Tưởng niệm Quốc gia Martin Luther King]]. King là thành viên danh tiếng của Hội Ái hữu Alpha Phi Alpha (ΑΦΑ), đây là hội ái hữu liên đại học đầu tiên của người Mỹ gốc Phi được đặt tên theo bảng chữ cái [[Tiếng Hy Lạp|Hi văn]]. King sẽ là người Mỹ gốc Phi đầu tiên được lập đài tưởng niệm trong khu vực thuộc công viên quốc gia National Mall, và là nhân vật thứ hai không phải là [[tổng thống Hoa Kỳ]] được vinh danh theo cách này. 
[[Tập tin:Martin Luther King Jr Coretta Scott King Tomb.jpg|nhỏ|200px|trái|Phần mộ của Martin Luther King và vợ, [[Coretta Scott King]] tại [[Trung tâm King]]]]
King là một trong mười thánh tử đạo [[thế kỷ XX]] được tạc tượng trên ''Great West Door'' của [[Tu viện Westminster]] tại [[Luân Đôn]].

Ngoài Giải Nobel Hòa bình năm [[1964]] và [[Giải Pacem in Terris]] năm 1965, King được Ủy ban Do Thái Hoa Kỳ trao tặng Huân chương Tự do Mỹ vì những đóng góp đặc biệt "cho sự thăng tiến các nguyên tắc tự do của con người".<ref>{{Chú thích web|url=http://www.ajc.org/site/apps/nl/content3.asp?c=ijITI2PHKoG&b=843719&ct=1052921|nhà xuất bản=American Jewish Committee|tiêu đề=Commemorating Martin Luther King, Jr.: Presentation of American Liberties Medallion|họ=Engel|tên=Irving M.|ngày truy cập=ngày 13 tháng 6 năm 2008|archive-date = ngày 4 tháng 6 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060604175417/http://www.ajc.org/site/apps/nl/content3.asp?c=ijITI2PHKoG&b=843719&ct=1052921|url-status=dead}}</ref>

Đến năm [[2006]], có hơn 730 thành phố trên khắp nước Mỹ đặt tên ông cho những đường phố của họ.<ref>{{Chú thích web|url=http://personal.ecu.edu/aldermand/pubs/alderman_chapter.pdf|họ=Alderman|tên=Derek H.|tiêu đề=Naming Streets for Martin Luther King, Jr.: No Easy Road|work=Landscape and Race in the United States|nhà xuất bản=Routledge Press|ngày truy cập=2008-06-18|archive-date = ngày 24 tháng 6 năm 2008 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080624221014/http://personal.ecu.edu/aldermand/pubs/alderman_chapter.pdf}}</ref> Năm [[1986]], Quận King, tiểu bang Washington được đặt tên để vinh danh ông.<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=King County Was Rededicated For Mlk|nhà xuất bản=The Seattle Times|ngày truy cập=ngày 13 tháng 6 năm 2008|ngày tháng=ngày 18 tháng 1 năm 1998|url=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19980118&slug=2729257|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114114250/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19980118&slug=2729257|url-status=dead}}</ref> Trung tâm hành chính thủ phủ Harrisburg của tiểu bang [[Pennsylvania]] là tòa thị chính duy nhất của [[Hoa Kỳ]] mang tên ông.<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=Rev. Dr. Martin Luther King Jr. Essay Competition Winners Announced|nhà xuất bản=City of Harrisburg|url=http://www.harrisburgpa.gov/pressReleases/prArchives/2003/01/20030119_mlkEssay.html|ngày tháng=ngày 19 tháng 1 năm 2003|ngày truy cập=ngày 13 tháng 6 năm 2008|archive-date = ngày 7 tháng 12 năm 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071207045944/http://www.harrisburgpa.gov/pressReleases/prArchives/2003/01/20030119_mlkEssay.html}}</ref>

Để tưởng nhớ King, một con đường ở [[Quận 7]], [[Thành phố Hồ Chí Minh]] được đặt theo tên ông.<ref>[https://tuoitre.vn/nguoi-ban-lon-cua-vn-130908.htm Người bạn lớn của VN] [[Tuổi Trẻ (báo)|Báo Tuổi trẻ]], ngày 4 tháng 4 năm 2006</ref>

Năm [[1977]], Tổng thống [[Jimmy Carter]] truy tặng King [[Huân chương Tự do Tổng thống|Huân chương Tự do của Tổng thống]].<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=Presidential Medal of Freedom Recipient Rev. Martin Luther King Jr.|nhà xuất bản=The Official Site of the Presidential Medal of Freedom|ngày truy cập = ngày 13 tháng 6 năm 2008 |url=http://www.medaloffreedom.com/MartinLutherKingJr.htm}}</ref>

Năm 1978, ông được trao [[Giải Nhân quyền của Liên Hợp Quốc]].

Theo một cuộc thăm dò của [[Gallup]], King đứng thứ hai trong danh sách những nhân vật được ngưỡng mộ nhất trong [[thế kỷ XX]].<ref>{{Chú thích sách|title=The Gallup Poll: Public Opinion 1999|url=https://archive.org/details/1999galluppollpu0000geor|last=Gallup|first=George|others=Alec Gallup, Jr.|pages=[https://archive.org/details/1999galluppollpu0000geor/page/249 249]|isbn=0842026991|publisher=Rowman & Littlefield|date=2000}}</ref>

Một cuộc thăm dò thực hiện bởi tạp chí [[Time (tạp chí)|TIME]] cho thấy King được xếp ở vị trí thứ sáu trong danh sách Nhân vật Thế kỷ.<ref name=Time-WEB1>{{Chú thích báo|title=The Person of the Century Poll Results|publisher=[[Time magazine|Time]]|date=ngày 19 tháng 1 năm 2000|url=http://www.time.com/time/time100/poc/century.html|access-date=ngày 23 tháng 12 năm 2006|archive-date = ngày 4 tháng 8 năm 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110804170513/http://www.time.com/time/time100/poc/century.html|url-status=dead}}</ref>

King được chọn vào số Những người Mỹ vĩ đại nhất của mọi thời đại (đứng thứ ba), thực hiện bởi Kênh truyền hình Discovery và AOL.<ref>{{Chú thích web|tiêu đề=Reagan voted 'greatest American'|ngày tháng = ngày 28 tháng 6 năm 2005 |ngày truy cập = ngày 13 tháng 6 năm 2008 |nhà xuất bản=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4631421.stm}}</ref>

== Hôn nhân và Gia đình ==
[[Tập tin:Coretta scott king ebenezer.jpg|260px|nhỏ|phải|Coretta King (giữa) với [[Rosalynn Carter]], [[Andrew Young]], và Tổng thống Hoa Kỳ [[Jimmy Carter]] và phu nhân [[Rosalynn Carter]] trong Nhà thờ Baptist Ebenezer, [[Atlanta]], 1979.]]
King gặp Coretta Scott tại [[Boston]], mối quan hệ của hai người bắt đầu khi King nói với Coretta trên điện thoại, "Trước vẻ đẹp quyến rũ của cô, tôi chẳng khác gì [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] trong [[trận Waterloo]]."<ref>Miller, William Robert. Martin Luther King, Jr. His Life, Martyrdom and Meaning for the World, Avon Books, New York, New York 1968, p.37.</ref> Ngày [[18 tháng 6]] năm [[1952]], King kết hôn với [[Coretta Scott]]. Hôn lễ được cha ông cử hành tại nhà của cha mẹ cô dâu.

Hai người có bốn con:
* [[Yolanda King|Yolanda Denise King]] ([[1955]] – [[2007]]): Diễn viên, và là nhà hoạt động dân quyền, cô qua đời năm 2007 có lẽ do bệnh tim.
* [[Martin Luther King III]] ([[1957]] -): Người ủng hộ nhân quyền và là nhà hoạt động cộng đồng.
* [[Dexter King|Dexter Scott]] ([[1961]] -): Diễn viên và là nhà sản xuất phim tài liệu.
* [[Bernice King|Bernice Albertine]]: ([[1963]] -): [[Mục sư]] [[Báp-tít|Baptist]], cùng Martin King III cô hoạt động tích cực nhằm cải tổ Hội nghị Lãnh đạo miền Nam.

== Xem thêm ==
* [[Tôi Có một Giấc mơ]]
* [[Phong trào Dân quyền Mỹ]]
* [[Coretta Scott King]]
* [[Người Mỹ gốc Phi]]

== Tác phẩm ==
* ''Stride toward freedom; the Montgomery story'' (1958)
* ''The Measure of a Man'' (1959)
* ''Strength to Love'' (1963)
* ''Why We Can't Wait'' (1964)
* ''Where do we go from here: Chaos or community?'' (1967)
* ''The Trumpet of Conscience'' (1968)
* ''A Testament of Hope: The Essential Writings and Speeches of Martin Luther King, Jr.'' (1986)
* ''The Autobiography of Martin Luther King, Jr.'' by Martin Luther King Jr. and Clayborne Carson (1998)
== Chú thích ==
{{Tham khảo|30em}}

== Tham khảo ==
* [[Ralph Abernathy|Abernathy, Ralph]]. ''And the Walls Came Tumbling Down: An Autobiography.'' New York: Harper & Row, 1989. ISBN 0-06-016192-2
* Beito, David and Beito, Linda Royster. ''T.R.M. Howard: Pragmatism over Strict Integrationist Ideology in the Mississippi Delta, 1942–1954'' in Glenn Feldman, ed., ''Before Brown: Civil Rights and White Backlash in the Modern South.'' Tuscaloosa: University of Alabama Press, 2004, 68–95. ISBN 0-8173-5134-5.
* Branch, Taylor. ''At Canaan's Edge: America In the King Years, 1965–1968.'' New York: Simon & Schuster, 2006. ISBN 0-684-85712-X
* Carl Edwin Lindgren (Spring, 1992). ''Tour Resurrects Shantytown Art''. Southern Exposure, Vol. XX, No. 1, 7. Information relating to Resurrection City and Dr. King.
* ''Parting the Waters: America in the King Years, 1954–1963.'' New York: Simon & Schuster, 1988. ISBN 0-671-46097-8
* ''Pillar of Fire: America in the King Years, 1963–1965.'': Simon & Schuster, 1998. ISBN 0-684-80819-6
* Chernus, Ira. ''American Nonviolence: The History of an Idea'', chapter 11. ISBN 1-57075-547-7
* Garrow, David J. ''The FBI and Martin Luther King, Jr.'' New York: Penguin Books, 1981. ISBN 0-14-006486-9
* Jackson, Thomas F., ''From Civil Rights to Human Rights: Martin Luther King, Jr., and the Struggle for Economic Justice.'' Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2006. ISBN 978-0-8122-3969-0.
* Kirk, John A., ''Martin Luther King, Jr.'' Luân Đôn: Pearson Longman, 2005. ISBN 0-582-41431-8
* Ayton, Mel, ''A Racial Crime: James Earl Ray And The Murder Of Martin Luther King Jr.'' Archebooks Publishing, 2005. ISBN 1-59507-075-3

== Liên kết ngoài ==
=== Tiếng Việt ===
* [http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=5246&rb=0402 Tôi có một giấc mơ], Mai Lung Sơn dịch

=== Tiếng Anh ===
{{Commonscat|Martin Luther King}}
* {{Britannica|318311|Martin Luther King, Jr. (American religious leader and civil-rights activist)}}
* [http://www.americanrhetoric.com/speeches/Ihaveadream.htm I Have a Dream] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404072640/http://www.americanrhetoric.com/speeches/Ihaveadream.htm |date = ngày 4 tháng 4 năm 2007}}, text and audio, [http://www.americanrhetoric.com/speeches/PDFFiles/mking_ihaveadream.pdf pdf format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028022326/http://www.americanrhetoric.com/speeches/PDFFiles/mking_ihaveadream.pdf |date = ngày 28 tháng 10 năm 2005}}
* [http://www.africanaonline.com/civil_rights.htm This black history resource offers a biography of MLK and links to other related articles.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217153843/http://www.africanaonline.com/civil_rights.htm |date = ngày 17 tháng 2 năm 2009}}
* [http://www.stanford.edu/group/King/ The Martin Luther King, Jr. Papers Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101030010732/http://www.stanford.edu/group/King/ |date=2010-10-30 }}
* [http://www.thekingcenter.org/ The King Center]
* [http://www.civilrightsmuseum.org/ National Civil Rights Museum]
* [http://www.mlkonline.net MLK Online] Martin Luther King Jr. Speeches, Pictures, Quotes, Biography, Videos, Information on MLK Day and more!
* [http://www.cceia.org/resources/articles_papers_reports/4960.html Martin Luther King Jr.'s, ''A New Sense of Direction (1968)'' article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100425144822/http://www.cceia.org/resources/articles_papers_reports/4960.html |date = ngày 25 tháng 4 năm 2010}} published in [[WorldView]] magazine.
* [https://web.archive.org/web/20040810035002/http://foia.fbi.gov/foiaindex/king.htm Martin Luther King Jr.'s FBI file]
* [http://www.usdoj.gov/crt/crim/mlk/part1.htm Department of Justice investigation on King assassination]
* [http://manhattan.about.com/od/famousnewyorkers/a/mlknewyork.htm/ Martin Luther King in New York] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424010649/http://manhattan.about.com/od/famousnewyorkers/a/mlknewyork.htm/ |date = ngày 24 tháng 4 năm 2008}}
* [http://www.groupm35.com/fernandez/cdte/ Martin Luther King Jr. Photographs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070402154245/http://www.groupm35.com/fernandez/cdte/ |date = ngày 2 tháng 4 năm 2007}} Photos by Benedict J. Fernandez
* [http://seattletimes.nwsource.com/mlk/ The Seattle Times: Martin Luther King Jr.]
* [http://nobelprize.org/peace/laureates/1964/index.html Winner of the 1964 Nobel Prize in Peace]
* [http://usliberals.about.com/od/patriotactcivilrights/a/MLKWords.htm About.com's Lesser Known Wise and Prophetic Words of Rev. Martin Luther King, Jr.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210100044/http://usliberals.about.com/od/patriotactcivilrights/a/MLKWords.htm |date=2007-12-10 }}
* [http://www.writespirit.net/inspirational_talks/political/martin_luther_king_talks/ Speeches of Martin Luther King]
* [http://www.sp-usa.org/literature/mlking-flyer.pdf Pamphlet on King and Socialism from the Socialist Party USA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071031020719/http://www.sp-usa.org/literature/mlking-flyer.pdf |date=2007-10-31 }} (PDF)
* [http://www.fair.org/index.php?page=2269 "The MLK you don't see on TV" from FAIR]
* [http://www.martin-luther-king-zentrum.de The Martin Luther King Center (German)]
* {{gutenberg author| id=Martin+Luther+Jr.+King | name=Martin Luther King, Jr.}}
* {{nndb name|id=085/000028998|name=Martin Luther King}}
* [http://www.ep.tc/mlk/ 1956 Comic Book: "Martin Luther King and the Montgomery Story"]
* Kirk, John A. [http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-1009&sug=y New Georgia Encyclopedia Short Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091224184100/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-1009&sug=y |date=2009-12-24 }}
* [http://www.oilempire.us/cointelpro.html Declassified document], FBI's letter urging him to commit suicide.
* Dyson, Michael Eric. [http://www.lipmagazine.org/articles/featdyson_mlk.shtml No Small Dreams: The Radical Evolution of MLK's Last Years]. [[LiP Magazine|LiP Magazine, January 2003]]
* Wise, Tim. [http://www.lipmagazine.org/articles/featwise_mlk.shtml Misreading the Dream: The Truth About Martin Luther King Jr. and Affirmative Action]. [[LiP Magazine]], January 2003
* [http://www.famousplagiarists.com/theologyandreligion.htm#mlk Summary of plagiarism controversy]
* [http://register.shelby.tn.us/mlk/ Shelby County Register of Deeds documents on the Assassination Investigation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090104203757/http://register.shelby.tn.us/mlk/ |date = ngày 4 tháng 1 năm 2009}}
* [http://www.kingian.net Martin Luther King Philosophy on Nonviolent Resistance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070214085240/http://www.kingian.net/ |date=2007-02-14 }}

==== Video và audio ====
* [http://www.mlkonline.net/video.html Martin Luther King Videos] full streaming video speeches on www.MLKOnline.net of "I Have a Dream" and "I've been to the mountaintop"
* [http://www.mlkonline.net/sounds.html Martin Luther King Audio] audio recordings of Martin Luther King speeches on www.MLKOnline.net including full "I Have a Dream" speech
* [http://www.mlkonline.net/music.html "I Have a Dream" by Common] popular new hiphop song sampling Dr. King
* [[Internet Archive]]: [http://www.archive.org/movies/movies-details-db.php?collection=open_mind&amp;collectionid=openmind_ep727 The New Negro], King interviewed by [[J. Waites Waring]].
* [http://www.historychannel.com/speeches/ra/970828.ram RealAudio recording of the "I Have a Dream" speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050115082000/http://www.historychannel.com/speeches/ra/970828.ram |date = ngày 15 tháng 1 năm 2005}} at the History Channel's site
{{Kiểm soát tính nhất quán}}
{{Martin Luther King}}
{{Mahatma Gandhi}}
{{Phong trào quyền công dân ở Hoa Kỳ}}
{{Đài tưởng niệm Quyền Công dân}}
{{Coretta Scott King}}
{{Người đoạt giải Nobel Hòa bình 1951-1975}}
{{Time Nhân vật của năm 1951–1975}}
{{Nhân vật của Năm của tạp chí Time}}

{{Thời gian sống|sinh=1929|mất=1968}}

{{DEFAULTSORT:King, Martin Luther Jr.}}
[[Thể loại:Bài cơ bản dài]]
[[Thể loại:Martin Luther King, Jr.| ]]
[[Thể loại:Người đoạt giải Nobel Hòa bình]]
[[Thể loại:Nhà lãnh đạo Cơ Đốc giáo Hoa Kỳ]]
[[Thể loại:Tín hữu Baptist]]
[[Thể loại:Người Mỹ gốc Phi]]
[[Thể loại:Nhà hoạt động nhân quyền Hoa Kỳ]]
[[Thể loại:Người bị ám sát]]
[[Thể loại:Bất bạo động]]
[[Thể loại:Người Hoa Kỳ đoạt giải Nobel]]
[[Thể loại:Người đoạt giải Grammy]]
[[Thể loại:Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống]]
[[Thể loại:Nhà nhân đạo Mỹ]]
[[Thể loại:Người Mỹ gốc Ireland]]
[[Thể loại:Nam nhà văn Mỹ thế kỷ 20]]
[[Thể loại:Nhà văn Mỹ gốc Phi]]
[[Thể loại:Người ủng hộ bất bạo động]]
[[Thể loại:Nhà văn phi hư cấu Mỹ gốc Phi]]
[[Thể loại:Nhà hoạt động người Mỹ phản đối chiến tranh Việt Nam]]
[[Thể loại:Chôn cất ở Georgia]]
[[Thể loại:Thành viên Học viện Mỹ thuật và Khoa học Mỹ]]
[[Thể loại:Nhà hoạt động nhân quyền]]
[[Thể loại:Nhà văn Georgia]]
[[Thể loại:Nhà lãnh đạo tôn giáo bị ám sát]]