Xem mã nguồn của Myanmar

{{Infobox country
| conventional_long_name                = Cộng hòa Liên bang Myanmar
| common_name                = Myanmar
| native_name                = {{native name|my|{{small|ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတေ}}}}<br/>{{transl|my|Pyidaunzu Thanmăda Myăma Nainngandaw}}
| image_flag                = Flag of Myanmar.svg
| image_coat                = State seal of Myanmar.svg
| symbol_type                = [[Quốc huy]]
| national_anthem                = [[Kaba Ma Kyei|ကမ္ဘာမကျေ]]<br />{{transliteration|my|Kaba Ma Kyei}}<br />({{Langx|vi|"Đến tận cùng Thế giới"}}){{centre|[[File:U.S. Navy Band - Kaba Ma Kyei.oga|242px]]}}
| image_map                = [[file:Myanmar (orthographic projection).svg|242px]]
| map_caption                = Vị trí của Myanmar (xanh) trên thế giới.
| image_map2                = [[file:Location Burma (Myanmar) ASEAN.svg|242px]]
| map_caption2                = {{map caption |location_color=xanh |region=[[ASEAN]] |region_color=xám đậm|legend=Location Burma (Myanmar) ASEAN.svg}}
| capital                = [[Naypyidaw]]{{Ref label|a|a}}
| coordinates                = {{Coord|20|29|N|96|6|E|type:city}}
| largest_city                = [[Yangon]]{{Ref label|b|b}}
| official_languages                = [[Tiếng Miến Điện]]
| regional_languages                = {{hlist| |[[Tiếng Jingpho|Kachin]] |[[Tiếng Karen Đỏ|Kayah]] |[[Ngữ chi Karen|Karen]] |[[Nhóm ngôn ngữ Kuki-Chin|Chin]] |[[Tiếng Môn|Môn]] |[[Tiếng Arakan|Rakhine]] |[[Tiếng Shan|Shan]]}}
| languages_type                = [[Văn tự chính thức]]
| languages                = [[Chữ Miến Điện]]
| ethnic_groups                = {{unbulleted list
| 68,78% [[Người Miến|Miến]]
| 6,69% [[Người Karen|Karen]]
| 4,61% [[Người Rakhine|Rakhine]]
| 4,51% [[Người Shan|Shan]]
| 2,19% [[Người Môn|Môn]]
| 2,09% [[Người Chin|Chin]]
| 1,50% [[Người Kachin|Kachin]]
| 0,39% [[Người Karen|Karen]]
}}
| ethnic_groups_year                = 2019<ref>{{chú thích web |title=Largest Ethnic Groups In Chó |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-ethnic-groups-in-myanmar-burma.html |website=Worldatlas}}</ref>
| religion                = {{unbulleted list
| 87,9% [[Phật giáo Myanmar|Phật giáo]]
| 6,2% [[Kitô giáo tại Myanmar|Kitô giáo]] 
| 4,3% [[Hồi giáo tại Myanmar|Hồi giáo]]
| 0,8% [[Tín ngưỡng dân gian tại Myanmar|Tín ngưỡng dân gian]]
| 0,5% [[Ấn Độ giáo tại Myanmar|Ấn Độ giáo]]
| 0,1% [[Không theo tôn giáo tại Myanmar|Không theo tôn giáo]]
| 0,2% [[Tôn giáo ở Myanmar|khác]]
}}
| religion_year                = 2014
| religion_ref                = <ref>{{chú thích web |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census- The Union Report: Religion |url=https://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNION_2-C_religion_EN_0.pdf |website=myanmar.unfpa.org |publisher=Cục Dân số – [[Bộ Lao động, Nhập cư và Dân số|Bộ Lao động, Nhập cư và Dân số Myanmar]] |access-date = ngày 3 tháng 2 năm 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180329011235/http://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNION_2-C_religion_EN_0.pdf |archive-date = ngày 29 tháng 3 năm 2018 |url-status=dead }}</ref>
| demonym                = {{vunblist|Người Miến Điện<ref>{{chú thích web|url=https://www.health.act.gov.au/sites/default/files/ACT%20Health%20Community%20Profile%20-%20Burma%20%282014%29.pdf|title=ACT Health Community Profile, pg. 1|publisher=Multicultural Health Policy Unit|access-date =ngày 5 tháng 8 năm 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411161154/http://www.health.act.gov.au/sites/default/files/ACT%20Health%20Community%20Profile%20-%20Burma%20%282014%29.pdf|archive-date=ngày 11 tháng 4 năm 2015|url-status=dead}}</ref> {{smaller|(hoặc Myanmar)}}|{{transl|my|''Bamar''}} {{lang|ps|{{nowrap|ဗမာ}}}}}}
| government_type                = [[Chính phủ lâm thời]] [[Hệ thống đại nghị|đại nghị]] [[Nhà nước đơn nhất|đơn nhất]] [[Hội đồng Hành chính Nhà nước]] dưới dưới [[chế độ độc tài]] [[chuyên chế]]
| leader_title1                = [[Tổng thống Myanmar|Tổng thống]], [[Thủ tướng Myanmar|Thủ tướng]]
| leader_name1                = [[Min Aung Hlaing]]
| leader_title2                = [[Phó Tổng thống Myanmar|Phó Tổng thống]]
| leader_name2                = [[Nan Ni Ni Aye]]
| leader_title3                = [[Phó Tổng thống Myanmar|Phó Tổng thống]]
| leader_name3                = [[Nyo Saw]]
| leader_title4                = [[Phó Tổng thống Myanmar|Phó Tổng thống thứ hai]]
| leader_name4                = <!-- ''Trống'' -->
| leader_title5                = [[Cố vấn nhà nước Myanmar|Cố vấn nhà nước]]
| leader_name5                = <!-- ''Trống'' -->
| legislature                = [[Quốc hội Liên bang Myanmar|Quốc hội Liên bang]]
| upper_house                = [[Thượng viện Myanmar|Viện Quốc gia]]
| lower_house                = [[Hạ viện Myanmar|Viện Dân biểu]]
| sovereignty_type                = [[Lịch sử Myanmar|Hình thành]]
| established_event1                = [[Các thị quốc Pyu]]
| established_date1                = {{circa|180 TCN}}
| established_event2                = [[Triều Pagan]]
| established_date2                = 23 tháng 12 năm 849
| established_event3                = [[Triều Taungoo]]
| established_date3                = 16 tháng 10 năm 1510
| established_event4                = [[Triều Konbaung]]
| established_date4                = 29 tháng 2 năm 1752
| established_event5                = [[Miến Điện thuộc Anh]]
| established_date5                = 1 tháng 1 năm 1886
| established_event6                = [[Miến Điện sau độc lập, 1948–1962|Độc lập]] từ [[Miến Điện thuộc Anh|Anh]]
| established_date6                = 4 tháng 1 năm 1948
| established_event7                = [[Đảo chính Myanmar 1962|Đảo chính]], bắt đầu [[chế độ quân quản]]
| established_date7                = 2 tháng 3 năm 1962
| established_event8                = Đổi tên từ "Miến Điện" sang "Myanmar"
| established_date8                = 18 tháng 6 năm 1989
| established_event9                = [[Trưng cầu dân ý về hiến pháp của Myanmar, 2008|Hiến pháp hiện hành]]
| established_date9                = 29 tháng 5 năm 2008
| established_event10                = [[Cải cách dân chủ Myanmar|Kết thúc chế độ quân quản]]
| established_date10                = 30 tháng 3 năm 2011
| established_event11                = [[Đảo chính Myanmar 2021|Đảo chính]], tái lập chế độ quân quản
| established_date11                = 1 tháng 2 năm 2021
| area_km2                = 676578
| area_rank                = 39 <!--should be same as listed on [[List of countries and dependencies by area]]-->
| area_sq_mi                = 261227 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| percent_water                = 3,06
| population_estimate                = 55.770.232<ref>{{Chú thích web|url=https://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/4F_Population%20Projections.pdf|title=The 2014 Myanmar Populations and Housing Census|access-date=29 May 2024|archive-date=24 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924221152/https://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/4F_Population%20Projections.pdf|url-status=live}}</ref>
| population_estimate_year                = 2022
| population_estimate_rank                = 26
| population_density_km2                = 76
| population_density_sq_mi                = 196.8
| population_density_rank                = 125
| GDP_PPP                = {{increase}} 326,89 tỷ đô la Mỹ<ref name=":0">{{Chú thích web |title=World Economic Outlook Database, April 2025 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april |language=en}}</ref>
| GDP_PPP_year                = 2025
| GDP_PPP_rank                = 64
| GDP_PPP_per_capita                = {{increase}} 5.920 đô la Mỹ<ref name=":0"/>
| GDP_PPP_per_capita_rank                = 146
| GDP_nominal                = {{increase}} 64,94 tỷ đô la Mỹ<ref name=":0"/>
| GDP_nominal_year                = 2025
| GDP_nominal_rank                = 87
| GDP_nominal_per_capita                = {{increase}} 1.180 đô la Mỹ<ref name=":0"/>
| GDP_nominal_per_capita_rank                = 164
| Gini                = 30,7
| Gini_year                = 2017
| Gini_change                = decrease<!--increase/decrease/steady-->
| Gini_ref                = <ref>{{Chú thích web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MM |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[Ngân hàng Thế giới]] |website=data.worldbank.org |access-date=13 July 2021 |archive-date=6 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306111516/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MM |url-status=live}}</ref>
| Gini_rank                = 
| HDI                = 0,609<!--number only-->
| HDI_year                = 2023<!--Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change                = increase<!--increase/decrease/steady-->
| HDI_ref                = <ref name="UNHDR">{{Chú thích web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[Chương trình Phát triển của Liên Hợp Quốc]] |language=en}}</ref>
| HDI_rank                = 150
| currency                = [[Kyat]] ({{code|K}}){{\}}{{lang|my|ကျပ်}}
| currency_code                = MMK
| date_format                = dd-mm-yyyy<br />(ngày-tháng-năm)
| time_zone                = [[Giờ chuẩn Myanmar|MMT]]
| time_zone_DST                = 
| utc_offset                = +06:30
| drives_on                = phải
| calling_code                = [[Số điện thoại ở Myanmar|+95]]
| country_code                = MM
| electricity                = 230 V–50 Hz<ref>{{chú thích web|url=http://www.iec.ch/worldplugs/list_bylocation.htm|title=IEC - World Plugs: List view by location|publisher=[[Ủy ban kỹ thuật điện quốc tế]]|access-date =ngày 5 tháng 6 năm 2018|language=en|archive-date = ngày 6 tháng 2 năm 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206033008/http://www.iec.ch/worldplugs/list_bylocation.htm|url-status=dead}}</ref>
| cctld                = [[.mm]]
| footnote_a                = {{Note|a}} Còn được phát âm là "Nay Pyi Taw".
| footnote_b                = {{Note|b}} Còn được phát âm là "Rangoon".
| image_map3                = [[file:Myanmar - Location Map (2013) - MMR - UNOCHA (vi).svg|242px]]
| map_caption3                = Bản đồ Myanmar năm 2013.
}}
'''Myanmar''' ({{langx|my|မြန်မာ}}), quốc hiệu là '''Cộng hòa Liên bang Myanmar''', là một [[quốc gia]] tại [[Đông Nam Á]]. Myanmar có biên giới với [[Bangladesh]], [[Ấn Độ]], [[Trung Quốc]], [[Lào]] và [[Thái Lan]]. Một phần ba tổng chu vi của Myanmar là đường bờ biển giáp với [[vịnh Bengal]] và [[biển Andaman]]. Theo số liệu điều tra nhân khẩu năm 2014, Myanmar có 51 triệu cư dân.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/MYA.pdf |tiêu đề=Asian Development Bank and Myanmar: Fact Sheet |nhà xuất bản=Asian Development Bank |ngày=ngày 30 tháng 4 năm 2012 |ngày truy cập=ngày 20 tháng 11 năm 2012 |url-status=dead |url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20111126023031/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/MYA.pdf |ngày lưu trữ=ngày 26 tháng 11 năm 2011 }}</ref> Myanmar có diện tích 676.577&nbsp;km² (261.288&nbsp;mi²). Thủ đô của quốc gia này là [[Naypyidaw]] còn thành phố lớn nhất là [[Yangon]].<ref name="CIA geos">{{Chú thích web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html |tiêu đề=The World Factbook&nbsp;– Burma |nhà xuất bản=cia.gov |ngày truy cập=ngày 4 tháng 5 năm 2016 |archive-date = ngày 6 tháng 10 năm 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006115241/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html |url-status=dead }}</ref>

Các nền văn minh ban đầu tại Myanmar gồm có [[các thị quốc Pyu]] nói [[Ngữ tộc Tạng-Miến|tiếng Tạng-Miến]] tại khu vực [[Thượng Miến]] và [[Các quốc gia Môn ở Myanmar|các vương quốc Mon]] tại khu vực [[Hạ Miến]].<ref>{{chú thích sách | title=Early civilizations of Southeast Asia | url=https://archive.org/details/earlycivilizatio0000orei | publisher=Altamira Press | author=O'Reilly, Dougald JW | year=2007 | location=United Kingdom | isbn=0-7591-0279-1}}</ref> Đến thế kỷ IX, [[người Miến]] tiến đến thung lũng Thượng [[Sông Ayeyarwaddy|Irrawaddy]], họ lập nên [[Vương quốc Pagan]] trong thập niên 1050, và sau đó ngôn ngữ-văn hóa Miến cùng [[Phật giáo]] Nam Tông dần dần chiếm ưu thế tại Myanmar. Vương quốc Pagan sụp đổ trước các cuộc xâm chiếm của quân Mông Cổ, và xuất hiện một số quốc gia thường xuyên giao chiến với nhau. Đến thế kỷ XVI, Myanmar tái thống nhất dưới [[Triều Taungoo]], sau đó từng trở thành quốc gia lớn nhất trong lịch sử [[Đông Nam Á]].<ref>[[#Lieberman|Lieberman]], p. 152</ref> Đến đầu thế kỷ XIX, lãnh thổ của [[triều Konbaung]] bao gồm Myanmar ngày nay và cũng từng kiểm soát [[Manipur]] và [[Assam]] trong thời gian ngắn. Người Anh chiếm được Myanmar sau ba cuộc chiến tranh trong thế kỷ XIX và quốc gia này trở thành một thuộc địa của [[Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland|Anh]]. Myanmar trở thành một quốc gia độc lập vào năm 1948, ban đầu là một quốc gia dân chủ, song nằm dưới chế độ độc tài quân sự sau cuộc đảo chính năm 1962.

Trong hầu hết thời gian độc lập, Myanmar xảy ra xung đột dân tộc tràn lan, trở thành một trong các cuộc nội chiến kéo dài nhất vẫn đang diễn ra. Thời gian này,{{Khi nào}} [[Liên Hợp Quốc]] và một số tổ chức khác ghi nhận các tội ác vi phạm nhân quyền tại đây.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.hrw.org/burma |tiêu đề=Burma |nhà xuất bản=Human Rights Watch |ngày truy cập=ngày 6 tháng 7 năm 2013}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=http://www.amnestyusa.org/our-work/countries/asia-and-the-pacific/myanmar |tiêu đề=Myanmar Human Rights |nhà xuất bản=Amnesty International USA |ngày truy cập=ngày 6 tháng 7 năm 2013}}</ref><ref name="autogenerated2">{{Chú thích web|url=http://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-burma |tiêu đề=World Report 2012: Burma |nhà xuất bản=Human Rights Watch |ngày truy cập=ngày 6 tháng 7 năm 2013 |url-status=dead |url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20130630121229/http://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-burma |ngày lưu trữ=ngày 30 tháng 6 năm 2013 }}</ref> Năm 2011, [[Hội đồng Hòa bình và Phát triển Liên bang|chính quyền quân sự]] chính thức giải tán sau tổng tuyển cử năm 2010, và một chính phủ dân sự trên danh nghĩa nhậm chức. Điều này cùng với hành động phóng thích [[Aung San Suu Kyi]] và các tù nhân chính trị, đã cải thiện hồ sơ nhân quyền và quan hệ ngoại giao của Myanmar, kéo theo nới lỏng các chế tài mậu dịch và kinh tế khác.<ref>{{chú thích báo |author=Madhani, Aamer |title=Obama administration eases Burma sanctions before visit |url=http://www.usatoday.com/story/theoval/2012/11/16/obama-lifts-sanctions-burma-visit/1710253/ |newspaper=USA Today |date=ngày 16 tháng 11 năm 2012}}</ref><ref>{{chú thích báo |author1=Fuller, Thomas |author2=Geitner, Paul |title=European Union Suspends Most Myanmar Sanctions |url=http://www.nytimes.com/2012/04/24/world/asia/eu-suspends-sanctions-on-myanmar.html |newspaper=The New York Times |date=ngày 23 tháng 4 năm 2012}}</ref> Trong [[Bầu cử Quốc hội Myanmar, 2015|tổng tuyển cử năm 2015]], đảng của Aung San Suu Kyi giành đa số tại lưỡng viện quốc hội, song các lãnh đạo quân sự vẫn nắm giữ quyền lực rất lớn trong nước, và đến ngày 1 tháng 2 năm 2021 thì [[Đảo chính Myanmar 2021|phát động chính biến]] giành lại quyền lực.<ref name=":3">{{chú thích báo|date=ngày 1 tháng 2 năm 2021|title=Myanmar military takes control of country after detaining Aung San Suu Kyi|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489|access-date = ngày 1 tháng 2 năm 2021}}</ref>

Myanmar giàu tài nguyên [[ngọc thạch|ngọc]] và [[ngọc|đá quý]], [[dầu mỏ]], khí thiên nhiên và các loại khoáng sản khác. Năm 2016, GDP danh nghĩa ở mức 68.277 tỷ USD và GDP theo sức mua tương đương đạt 6,501 tỷ USD. Khoảng cách thu nhập tại Myanmar nằm vào hàng rộng nhất trên thế giới, do phần lớn kinh tế nằm dưới quyền kiểm soát của những người ủng hộ chính phủ quân sự cũ.<ref>{{chú thích báo | url=http://www.nationmultimedia.com/aec/Income-gap-worlds-widest-30214106.html | title=Income Gap 'world's widest' | work=The Nation | access-date =ngày 15 tháng 9 năm 2014 | author=Eleven Media | date=ngày 4 tháng 9 năm 2013 | archive-date = ngày 15 tháng 9 năm 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140915230853/http://www.nationmultimedia.com/aec/Income-gap-worlds-widest-30214106.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{chú thích báo | url=https://www.dvb.no/analysis/income-inequality-in-burma/33726 | title=Income inequality in Burma | publisher=Democratic Voice of Burma | access-date =ngày 15 tháng 9 năm 2014 | author=McCornac, Dennis | date=ngày 22 tháng 10 năm 2013 | access-date = ngày 21 tháng 11 năm 2016 | archive-date = ngày 15 tháng 9 năm 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140915230920/https://www.dvb.no/analysis/income-inequality-in-burma/33726 | url-status=dead }}</ref> {{As of|2014}}, Myanmar có chỉ số phát triển con người [[HDI]] ở mức thấp, xếp thứ 148 trong số 188 quốc gia được đánh giá.

Hiện nay Myanmar đang chìm trong tình trạng bạo lực và nội chiến kể từ sau [[Đảo chính Myanmar 2021|cuộc đảo chính 2021]].

== Tên gọi ==
{{main|Tên gọi Myanmar}}
"Miến Điện" hay "Diến Điện" ([[chữ Hán]]: 緬甸) là tên nước này được [[người Việt Nam]] đọc theo cách gọi của [[người Trung Quốc]]. "Miến" có nghĩa là xa tắp, xa vời, xa tít tắp. "Điện" là chỉ vùng đất nằm bên ngoài "giao". Theo cách gọi của người Trung Quốc thì tường trong của thành gọi là "thành", tường ngoài gọi là "quách". Vùng ngoại vi của quách gọi là "giao". Vùng đất bên ngoài giao gọi là "điện", cách thành khoảng từ một trăm dặm trở lên. "Miến Điện" ý là vùng ngoại thành xa xôi.

''Myanmar'' là tên gọi bắt nguồn từ tên địa phương ''Myanmar Naingngandaw''. Nó được sử dụng vào đầu [[thế kỷ XII]] nhưng nguồn gốc của nó vẫn còn chưa được sáng tỏ. Một gốc của tên gọi này là từ ''Brahmadesh'' trong [[tiếng Phạn]] có nghĩa là "mảnh đất của [[Brahma]]", vị thần [[Hindu giáo]] của mọi sinh vật.

Năm 1989, hội đồng quân sự đổi tên [[tiếng Anh]] từ ''Burma'' thành ''Myanmar'', cùng với nhiều thay đổi trong tên gọi tiếng Anh của nhiều vùng trong đất nước, chẳng hạn tên gọi trước kia của thủ đô đổi từ ''Rangoon'' thành ''Yangon''. Tuy vậy, tên chính thức của đất nước trong [[tiếng Miến Điện|tiếng Myanmar]] là ''Myanmar'' vẫn không đổi. Trong tiếng Myanmar, ''Myanmar'' là tên quốc gia, trong khi ''Bama'' (''Burma'' lấy nguồn gốc từ đây) là tên gọi thông dụng.

Sự thay đổi trong tên gọi là biểu hiện của một cuộc tranh cãi chính trị. Nhiều nhóm người Myanmar tiếp tục sử dụng tên "Burma" vì họ không chấp nhận tính hợp pháp của chính quyền quân sự cũng như sự đổi tên đất nước. Một vài chính phủ phương Tây, chẳng hạn Hoa Kỳ, Úc, Ireland và Anh tiếp tục sử dụng tên "Burma", trong khi [[Liên minh châu Âu]] sử dụng cả hai. [[Liên Hợp Quốc]] sử dụng tên "Myanmar".

Việc sử dụng tên "Burma" vẫn còn phổ biến ở Hoa Kỳ và Anh. Trong tiếng Anh, người ta vẫn dùng từ "Burmese" như một tính từ.

Sau khi giành được độc lập từ [[Đế quốc Anh]], Myanmar đã sử dụng các quốc hiệu sau:
* [[Liên bang Miến Điện]]: 1948-1974
* [[Con đường Miến Điện đến chủ nghĩa Xã hội|Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Liên bang Burma]]: 1974-1988
* [[Hội đồng Hòa bình và Phát triển Liên bang|Liên bang Myanmar]]: 1988-2011 (từ năm 1989 thì quốc hiệu tiếng Anh dùng Myanmar thay cho Burma)
* Cộng hòa Liên bang Myanmar: 2010-nay
Ngoài ra, người miền tây Nam Bộ ngày xưa còn gọi nước Burma là nước Cù Là [https://nld.com.vn/thoi-su/mai-thom-danh-tieng-cu-la-20180721203253213.htm](nguồn gốc tên [[dầu cù là]] - một loại dầu thoa ngoài da người Việt hay dùng).

== Lịch sử ==
{{chính|Lịch sử Myanmar}}
{{Lịch sử Myanmar}}
[[Tập tin:Old Bagan, Myanmar, Bagan plains at sunset.jpg|nhỏ|220px|phải|Các chùa và đền tại Bagan ngày nay, nơi từng là thủ đô của Vương quốc Pagan]]
[[Người Môn]] được cho là nhóm người đầu tiên di cư tới vùng hạ lưu châu thổ [[sông Ayeyarwaddy|sông Ayeyarwady]] (ở phía nam Myanmar) và tới khoảng giữa [[thập niên 900 trước Công nguyên]] họ đã giành quyền kiểm soát khu vực này.<ref>{{Chú thích web |url=http://www.albany.edu/~gb661/monhist1.html |ngày truy cập=2006-09-19 |tựa đề=George Aaron Broadwell; Dept. of Anthropology; University at Albany, Albany, NY; truy cập 11 tháng 7 năm 2006 |archive-date=2018-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116082720/https://www.albany.edu/~gb661/monhist1.html |url-status=dead }}</ref>

Sau đó, vào [[Thế kỷ I TCN|thế kỷ thứ I trước Công nguyên]], [[người Pyu]] di cư tới đây và tiến tới xây dựng các thành bang có quan hệ thương mại với [[Ấn Độ]] và [[Trung Quốc]]. Trong đó, mạnh nhất là vương quốc [[Pyay|Sri Ksetra]], nhưng nó bị từ bỏ năm 656. Sau đó, một quá trình tái lập quốc diễn ra, nhưng đến giữa [[thập niên 800]] thì bị người [[Nam Chiếu]] xâm lược.

Vào khoảng trước những năm 800, [[người Miến|người Bamar]] (người Miến Điện) bắt đầu di cư tới châu thổ Ayeyarwady từ [[Tây Tạng]] hiện nay. Tới năm 849, vương quốc họ đã thành lập xung quanh trung tâm [[Bagan|Pagan]] trở nên hùng mạnh. Trong giai đoạn [[Anawratha]] trị vì (1044-1077), người Miến Điện đã mở rộng ảnh hưởng ra khắp Myanmar hiện nay. Tới [[thập niên 1100]], nhiều vùng lớn thuộc lục địa [[Đông Nam Á]] đã thuộc quyền kiểm soát của vương quốc [[Pagan]], thường được gọi là [[Đế chế Miến Điện thứ nhất]] với kinh đô tại [[Mandalay]]. Tới cuối [[thập niên 1200]], [[Hốt Tất Liệt]] đã thống lĩnh quân [[Mông Cổ]] [[xâm lược]] Vương quốc Pagan, nhưng tới năm 1364 người Miến Điện đã tái lập vương quốc của họ tại [[Ava]], nơi văn hóa Miến Điện bắt đầu bước vào giai đoạn [[phát triển rực rỡ]]. Tuy nhiên, vào năm 1527 [[người Shan]] cướp phá Ava. Trong lúc ấy [[người Mon]] thiết lập địa điểm mới của họ tại [[Bago (thành phố Myanmar)|Pegu]], nơi này đã trở thành một trung tâm [[tôn giáo]] và văn hóa lớn.

Những người Miến Điện đã phải chạy trốn khỏi Ava thành lập Vương quốc Toungoo năm 1531 tại [[Taungoo|Toungoo]], dưới quyền [[Tabinshwehti]], người đã tái thống nhất Miến Điện và lập ra [[Đế chế Miến Điện thứ hai]]. Vì sự ảnh hưởng ngày càng tăng từ châu Âu ở [[Đông Nam Á]], Vương quốc Toungoo trở thành một trung tâm thương mại lớn. [[Bayinnaung]] đã mở rộng đế chế bằng cách chinh phục các lãnh thổ [[Manipur]], [[Thành phố Chiang Mai|Chiang Mai]], [[Vương quốc Ayutthaya|Ayutthaya]], [[Shan]], [[Nagaland]], [[Tripura]], [[Mizoram]], [[Assam]], [[Sikkim]], [[Bhutan]], [[Chittagong (phân khu)|Chittagong]], [[Dhaka (phân khu)|Dhaka]], [[Rajshahi (phân khu)|Rajshahi]], [[Rangpur (phân khu)|Rangpur]] và một số vùng đất thuộc tỉnh [[Vân Nam]] của [[Trung Quốc]] gồm [[Đức Hoành]], [[Nộ Giang]], [[Bảo Sơn]] và [[Phổ Nhĩ]]. Những cuộc nổi loạn bên trong cũng như sự thiếu hụt các nguồn tài nguyên cần thiết để kiểm soát các vùng mới giành được dẫn tới sự sụp đổ của Vương quốc Toungoo. [[Anaukpetlun]], người đã đẩy lùi cuộc xâm lăng của [[Bồ Đào Nha]], đã lập nên một vương triều mới tại Ava năm 1613. Cuộc nổi dậy trong nước của [[người Mon]], với sự trợ giúp của [[Pháp]], khiến vương quốc sụp đổ năm 1752.

[[Tập tin:Shwedagon pagoda.jpg|nhỏ|220px|Một bản in thạch năm 1825 của Anh về ngôi [[chùa Shwedagon]] cho thấy buổi đầu xâm nhập của người Anh tại Miến Điện trong giai đoạn [[Chiến tranh Anh-Miến lần thứ nhất]]]]
[[Alaungpaya]] thành lập nên [[Triều Konbaung|Triều đại Konbaung]] và [[Đế chế Miến Điện thứ ba]] vào khoảng [[thập niên 1700]].<ref>{{chú thích sách| url=http://dlxs.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=sea;cc=sea;view=toc;subview=short;idno=sea328| title=An Account of An Embassy to the Kingdom of Ava by Michael Symes,1795}}</ref> Năm 1767, Vua [[Hsinbyushin]] chinh phục [[Vương quốc Ayutthaya|Ayutthaya]] và [[Sri Lanka|Ceylon]] dẫn tới việc [[văn hóa Thái Lan]] và [[Văn hóa Sri Lanka|văn hóa Ceylon]] có ảnh hưởng lớn tới văn hóa Miến Điện. [[Nhà Thanh]] ([[Trung Quốc]]) lo ngại sự lớn mạnh của Miến Điện, đã bốn lần [[xâm lược]] nước này trong khoảng thời gian từ 1766 đến 1769 nhưng không lần nào thành công. Các triều đại sau này mất quyền kiểm soát Ayutthaya, nhưng chiếm thêm được Arakan và Tenasserim. Dưới thời cai trị của Vua [[Bagyidaw]], năm 1824, [[Mahabandoola]] chiếm [[Assam]], sát lãnh thổ Anh ở [[Ấn Độ]], gây nên một cuộc [[chiến tranh]]. Trong các cuộc [[chiến tranh Anh - Miến Điện|chiến tranh Anh-Miến]] (1823-26, 1852-53 và 1885-87), Miến Điện mất một số lãnh thổ vào tay [[đế quốc Anh|người Anh]] và trở thành một tỉnh của [[Ấn Độ thuộc Anh]]. Ngày [[1 tháng 4]] năm [[1937]], Miến Điện trở thành một thuộc địa hành chính riêng biệt, độc lập khỏi quyền hành chính Ấn Độ. Trong [[thập niên 1940]], [[Ba mươi chiến hữu]], do [[Aung San]] lãnh đạo đã lập nên [[Quân đội Miến Điện độc lập]].<ref name="aungsan">{{chú thích sách | first=Gustaaf | last=Houtman | year=1999 | title=Mental Culture in Burmese Crisis Politics: Aung San Suu Kyi and the National League for Democracy | id=ISBN 4-87297-748-3}}</ref> Ba mươi chiến hữu được huấn luyện quân sự tại [[Nhật Bản]].<ref name="aungsan"/>

Trong [[Chiến tranh thế giới thứ hai]] Miến Điện trở thành một mặt trận chính tại [[Mặt trận Đông Nam Á của Chiến tranh thế giới thứ hai|Mặt trận Đông Nam Á]]. Sau những thắng lợi ban đầu của Nhật Bản tại [[Mặt trận Miến Điện]], trong đó người Anh bị đẩy lùi khỏi đa phần Miến Điện, [[Khối Đồng Minh thời Chiến tranh thế giới thứ hai|Đồng Minh]] đã phản công. Tới tháng 7 năm 1945 họ đã chiếm lại toàn bộ nước này. Người Miến Điện chiến đấu cho cả hai phía trong cuộc chiến. Họ chiến đấu trong Đội quân Miến Điện Anh năm 1941-1942. Năm 1943, Chin Levies và Kachin Levies đã được thành lập ở các quận biên giới Miến Điện và vẫn thuộc quyền kiểm soát của người Anh. Đội quân Miến Điện chiến đấu trong thành phần [[Chindit]] dưới quyền Tướng [[Orde Wingate]] từ 1943-1945. Ở giai đoạn sau của cuộc chiến, người Mỹ đã lập ra [[Biệt đội OSS 101|Đội biệt kích Kachin-Hoa Kỳ]] cũng chiến đấu cho quân Đồng Minh. Nhiều người Miến Điện khác chiến đấu trong lực lượng [[Lực lượng đặc biệt|SOE]] của Anh. [[Quân đội Miến Điện độc lập]] dưới quyền chỉ huy của [[Aung San]] và Quân đội quốc gia Arakan đã chiến đấu với Nhật Bản từ 1942-1944, nhưng đã nổi lên chống lại người Nhật năm 1945.

=== Độc lập ===
Năm 1947, Aung San trở thành Phó chủ tịch Ủy ban hành pháp Miến Điện, một chính phủ chuyển tiếp. Tuy nhiên, trong [[tháng 7]] năm [[1947]], các đối thủ chính trị đã ám sát Aung San và nhiều thành viên chính phủ khác.<ref name="aungsan" /> Ngày [[4 tháng 1]] năm [[1948]], quốc gia này trở thành một nước [[cộng hòa]] độc lập, với cái tên Liên bang Myanmar, với [[Sao Shwe Thaik]] là [[tổng thống]] đầu tiên và [[U Nu]] là [[thủ tướng]]. Không giống như đa số các thuộc địa của Anh, nước này không trở thành một thành viên của [[Khối Thịnh vượng chung Anh|Khối Thịnh vượng chung]] bởi vì họ đã giành lại độc lập trước khi Khối thịnh vượng chung cho phép các nước cộng hòa trở thành một thành viên của nó. Một hệ thống chính trị [[lưỡng viện]] được thành lập gồm [[Viện đại biểu]] và [[Viện quốc gia]].<ref name="1947con">{{Chú thích web |url=http://english.dvb.no/e_docs/511947_con.htm |tiêu đề=The Constitution of the Union of Burma |ngày truy cập=ngày 7 tháng 7 năm 2006 |năm=1947 |nhà xuất bản=DVB |archive-date = ngày 15 tháng 6 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060615072018/http://english.dvb.no/e_docs/511947_con.htm |url-status=dead }}</ref> Vùng địa lý hiện nay của Myanmar có thể suy ngược từ Thỏa ước Panglong, là toàn bộ Miến Điện gồm [[Hạ Miến]] và [[Thượng Miến]] và [[Các vùng biên giới]], đã từng được quản lý hành chính độc lập bởi [[Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland|Anh]].<ref>{{chú thích sách|first=Martin| last=Smith|year=1991| title=Burma -Insurgency and the Politics of Ethnicity|url=https://archive.org/details/burmainsurgencyp0000smit|publisher=Zed Books|location=London and New Jersey|pages=[https://archive.org/details/burmainsurgencyp0000smit/page/42 42]-43}}</ref>

Năm 1961 [[U Thant]], khi ấy là Đại biểu thường trực của Miến Điện tại [[Liên Hợp Quốc]] và cựu Thư ký Thủ tướng, được bầu làm [[Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc|Tổng thư ký Liên Hợp Quốc]]; ông là người đầu tiên không xuất thân từ phương Tây lãnh đạo một tổ chức quốc tế nào cho tới lúc ấy và đã đảm nhiệm chức vụ này trong vòng mười năm.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=6123&z=104|tác giả=Aung Zaw|tiêu đề=Can Another Asian Fill U Thant's Shoes?|nhà xuất bản=The Irrawaddy tháng 9 năm 2006|ngày truy cập=ngày 12 tháng 9 năm 2006}}{{Liên kết hỏng|date = ngày 29 tháng 8 năm 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Trong số những người Miến Điện làm việc tại Liên Hợp Quốc khi ông đang giữ chức Tổng thư ký có cô gái trẻ [[Aung San Suu Kyi]].

=== Chính phủ quân quản (1962-2011) ===
Giai đoạn [[dân chủ]] kết thúc năm 1962 với một cuộc [[đảo chính]] quân sự do Tướng [[Ne Win]] lãnh đạo. Ông này cầm quyền trong 26 năm và theo đuổi chính sách [[Con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của Myanmar|xã hội chủ nghĩa]]. Năm 1974, Myanmar lấy quốc hiệu mới là Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Liên bang Miến Điện. Cùng năm này, đám tang của U Thant dẫn tới một cuộc biểu tình chống chính phủ đẫm máu.

Năm 1988, [[Cuộc nổi dậy 8888]] đẩy đất nước tới bờ vực cách mạng. Để đối phó, Tướng [[Saw Maung]] tiến hành một cuộc đảo chính. Ông thành lập [[Hội đồng Khôi phục Trật tự và Luật pháp Liên bang]] (SLORC). Myanmar quay trở lại quốc hiệu Liên bang Myanmar. Năm 1989, [[thiết quân luật]] được ban bố sau những cuộc biểu tình rộng lớn. Các kế hoạch bầu cử Quốc hội đã hoàn thành ngày 31 tháng 5 năm 1989.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.ibiblio.org/obl/docs/pyithu_hluttaw_election_law.htm |tiêu đề=PYITHU HLUTTAW ELECTION LAW |ngày truy cập = ngày 11 tháng 7 năm 2006 |ngày = ngày 31 tháng 5 năm 1989 |work=State Law and Order Restoration Council |nhà xuất bản=iBiblio.org}}</ref> Năm 1990, lần đầu tiên các cuộc bầu cử tự do được tổ chức trong vòng 30 năm. [[Liên minh Quốc gia vì Dân chủ]], đảng của bà [[Aung San Suu Kyi]], giành được 392 trong tổng số 485 ghế, nhưng kết quả bầu cử bị SLORC hủy bỏ và họ từ chối giao lại quyền lực.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.ibiblio.org/obl/docs/Elections-02.htm |tiêu đề=1990 MULTI-PARTY DEMOCRACY GENERAL ELECTIONS |tác giả=Khin Kyaw Han |ngày truy cập = ngày 11 tháng 7 năm 2006 |ngày = ngày 1 tháng 2 năm 2003 |work=National League for Democracy |nhà xuất bản=iBiblio.org}}</ref> SLORC đổi tên Miến Điện (''Burma'') thành Myanmar vào năm 1989. Dưới sự lãnh đạo của [[Than Shwe]], từ năm 1992 chính quyền quân sự tiến hành các thỏa thuận ngừng bắn với các nhóm du kích thiểu số. Năm 1992, SLORC tiết lộ kế hoạch ban hành [[hiến pháp]] mới thông qua Hội nghị Quốc gia, bắt đầu ngày 9 tháng 1 năm 1993.<ref name="natcon">{{chú thích báo| url =http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=3564&z=141 | title =The National Convention | publisher =[[The Irrawaddy]] | date = ngày 31 tháng 3 năm 2004 | access-date = ngày 14 tháng 7 năm 2006}}</ref> Năm 1997, Hội đồng Khôi phục Trật tự và Luật pháp Liên bang được đổi tên thành [[Hội đồng Hòa bình và Phát triển Liên bang]] (SPDC). Ngày 23 tháng 6 năm 1997, Myanmar gia nhập [[Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á]]. Hội nghị Quốc gia tiếp tục được triệu tập và hoãn lại. Nhiều đảng lớn, đặc biệt [[Liên minh Quốc gia vì Dân chủ]], đã bị trục xuất và có ít tiến bộ đã được hoàn thành.<ref name="natcon" /> Ngày 27 tháng 3 năm 2006, hội đồng quân sự dời thủ đô từ [[Yangon]] tới một địa điểm gần [[Pyinmana]], đặt tên chính thức cho nó là [[Naypyidaw]], có nghĩa "vùng đất của những ông vua".<ref>{{chú thích báo|url=http://www.vnn.vn/thegioi/2005/11/508623/ |title=Chính quyền Myanmar chuyển sang thủ đô mới|publisher=VietNamNet|date=7 tháng 11 năm 2005 |access-date =27 tháng 3 năm 2007}}</ref><ref>{{chú thích báo|url=http://vietnamnet.vn/thegioi/2007/03/677874/ |title=Myanmar lần đầu giới thiệu thủ đô mới với thế giới|publisher=VietNamNet|date=27 tháng 3 năm 2007|access-date =27 tháng 3 năm 2007}}</ref> Năm 2010, Myanmar đổi quốc hiệu thành Cộng hòa Liên bang Myanmar.

=== Tự do hóa (2011-2015) ===

=== Đảo chính và nội chiến (2021-hiện tại) ===
[[File:Myanmar_civil_war.svg|liên_kết=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Myanmar_civil_war.svg|nhỏ|Tình hình chiến sự tại Myanmar {{As of|2025|4|4|lc=yes}}. Khu vực do [[Tatmadaw]] kiểm soát là màu {{highlight|hồng|#EBC0B3}}.]]
Ngày 1 tháng 2 năm 2021, Quân đội Myanmar tiến hành đảo chính lật đổ chính phủ thường dân sau khi cáo buộc [[Liên minh Quốc gia vì Dân chủ]] gian lận bầu cử trong cuộc tổng tuyển cử năm 2021.<ref>{{chú thích web|title=Chính biến ở Myanmar xảy ra sau khi quân đội cáo buộc gian lận bầu cử|url=https://vov.vn/the-gioi/quan-sat/chinh-bien-o-myanmar-xay-ra-sau-khi-quan-doi-cao-buoc-gian-lan-bau-cu-834583.vov|website=Báo Điện Tử VOV|publisher=2021|access-date = ngày 27 tháng 5 năm 2022}}</ref> Suu Kyi và những thành viên khác của Liên minh Quốc gia vì Dân chủ bị bắt giữ và tổng tư lệnh quân đội [[Min Aung Hlaing|Min Aung Hliang]] lên nắm quyền.<ref>{{chú thích web|title=Nền quân trị trở lại Myanmar|url=https://tuoitre.vn/nen-quan-tri-tro-lai-myanmar-2021020221274147.htm|website=Báo Tuổi Trẻ|publisher=2021|access-date = ngày 27 tháng 5 năm 2022}}</ref> [[Nội chiến Myanmar (2021–nay)|Nội chiến]] bùng phát giữa chính phủ quân quản và phe đối lập vũ trang, bao gồm [[Chính phủ Đoàn kết dân tộc Myanmar|Chính phủ Đoàn kết dân tộc]], Quân phòng vệ nhân dân và các tổ chức vũ trang dân tộc.

== Địa lý ==
{{chính|Địa lý Myanmar}}

Myanmar có tổng diện tích 678.500 kilômét vuông (261.970 [[dặm vuông Anh|dặm vuông]]), là nước lớn nhất trong lục địa [[Đông Nam Á]], và là nước lớn thứ 40 trên thế giới (sau [[Zambia]]).

Myanmar nằm giữa [[Khu Chittagong]] của [[Bangladesh]] và [[Assam]], [[Nagaland]] và [[Manipur]] của [[Ấn Độ]] ở phía tây bắc. Nó có đường biên giới dài nhất với [[Tây Tạng]] và [[Vân Nam]] của [[Trung Quốc]] ở phía đông bắc với tổng [[chiều dài]] 2.185&nbsp;km (1.358 dặm).<ref name="CIA" /> Myanmar giáp biên giới với [[Lào]] và [[Thái Lan]] ở phía đông nam. Myanmar có đường bờ biển dài 1.930&nbsp;km (1.199 dặm) dọc theo [[Vịnh Bengal]] và [[Biển Andaman]] ở phía tây nam và phía nam, chiếm một phần ba tổng [[chiều dài]] biên giới.<ref name="CIA" />

Đồng bằng Ayeyarwady, diện tích gần 50.400&nbsp;km², phần lớn canh tác lúa gạo<ref name="myatthein">{{chú thích sách |last=Thein |first=Myat |title=Economic Development of Myanmar |year=2005 |id=ISBN 981-230-211-5}}</ref> Ở phía bắc, núi [[Hengduan Shan]] tạo nên biên giới với Trung Quốc. [[Hkakabo Razi]], nằm tại [[Kachin|Bang Kachin]], ở độ cao 5.881 m (19.295 feet), là điểm cao nhất Myanmar.<ref>{{chú thích sách |title=Geographica's World Reference |publisher=Random House Australia |year=2000 |editor=Dr. Patrick Hesp |pages=738, 741}}</ref> Các dãy núi Rakhine Yoma, Bago Yoma và Cao nguyên Shan nằm bên trong Myanmar, cả ba đều chạy theo hướng bắc-nam từ dãy [[Himalaya]].<ref name="myathan">{{chú thích sách |last=Than |first=Mya |title=Myanmar in ASEAN: Regional Co-operation Experience |year=2005 |id=ISBN 981-230-210-7}}</ref> Các dãy núi phân chia ba hệ thống sông của Myanmar, là [[Sông Ayeyarwaddy|Ayeyarwady]], [[Sông Thanlwin|Thanlwin]] và [[Sittang]].<ref name="myatthein" /> Sông Ayeyarwady, con sông dài nhất Myanmar, gần 2.170&nbsp;km (1.348 dặm), chảy vào [[Vịnh Martaban]]. Các đồng bằng màu mỡ nằm ở các thung lũng giữa các dãy núi.<ref name="myathan" /> Đa số dân cư Myanmar sống trong thung lũng Ayeyarwady, nằm giữa Rakhine Yoma và Cao nguyên Shan.

=== Khí hậu ===
[[File:Koppen-Geiger_Map_MMR_present.svg|liên_kết=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koppen-Geiger_Map_MMR_present.svg|nhỏ|[[Phân loại khí hậu Köppen]] của Myanmar]]
Đa phần Myanmar nằm giữa [[chí tuyến Bắc]] và [[Xích đạo]]. Myanmar nằm trong vùng [[gió mùa]] châu Á, các vùng bờ biển của nó nhận lượng mưa trung bình 5.000&nbsp;mm (197&nbsp;in) hàng năm. [[Giáng thủy#Lượng mưa|Lượng mưa]] hàng năm tại vùng [[đồng bằng]] gần 2.500&nbsp;mm (98&nbsp;in), trong khi lượng mưa trung bình hàng năm tại Vùng Khô, nằm ở trung tâm Myanmar, chưa tới 1.000&nbsp;mm (39&nbsp;in). Các vùng phía bắc đất nước có khí hậu lạnh nhất, nhiệt độ trung bình 21&nbsp;°C (70&nbsp;°F). Các vùng duyên hải và đồng bằng có nhiệt độ trung bình 32&nbsp;°C (90&nbsp;°F).<ref name="myatthein" />

Tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm của Myanmar góp phần giữ gìn môi trường và các [[hệ sinh thái]]. [[Rừng]], gồm rừng nhiệt đới với loại gỗ [[tếch]] có giá trị kinh tế cao ở vùng hạ Myanmar, bao phủ 49% diện tích đất nước.<ref name="BRMLIB">[http://www.burmalibrary.org/reg.burma/archives/199909/msg00690.html ''Myanmar's Forest Law and Rules'' BurmaLibrary.org Truy cập 15 tháng 7 năm 2006]</ref> Các loại cây khác mọc ở vùng này gồm [[cao su]], cây keo, [[tre]], [[lim xanh|lim]], [[đước]], [[dừa]], [[cọ]]. Trên những cao nguyên phía bắc, sồi, thông, và nhiều giống [[đỗ quyên]] khác bao phủ đa phần diện tích.<ref name="BRMLIB" /> Những vùng đất dọc bờ biển có nhiều [[cây ăn trái nhiệt đới]]. Tại Vùng Khô, thực vật thưa thớt và còi cọc hơn.

Các loại động vật [[rừng rậm]] tiêu biểu, đặc biệt [[hổ]] và [[báo]] có nhiều tại Myanmar. Ở vùng Thượng Myanmar, có [[tê giác]], [[trâu rừng]], [[lợn rừng|lợn lòi]], [[họ Hươu nai|hươu]], [[linh dương]] và [[voi]] nhà, sử dụng nhiều nhất trong công nghiệp [[khai thác gỗ]]. Các [[loài có vú]] nhỏ hơn cũng rất nhiều từ [[vượn]], [[khỉ]] tới [[chi Dơi quạ|cáo bay]] và [[họ Lợn vòi|heo vòi]]. Đáng chú ý là sự đa dạng các loài chim với hơn 800 loài gồm [[bộ Vẹt|vẹt]], peafowl, [[gà lôi]], [[quạ]], [[diệc]] và [[gõ kiến]] (''paddybird''). Trong số các loài [[động vật bò sát|bò sát]] có [[cá sấu]], [[tắc kè]], [[rắn]] mang bành, [[trăn]] và [[bộ Rùa|rùa]]. Hàng trăm loài [[cá]] [[nước ngọt]], rất phong phú và là nguồn thực phẩm quan trọng.<ref name="MNET">{{Chú thích web |tựa đề="Flora and Fauna" at Myanmars.net |url=http://www.myanmars.net/myanmar-culture/myanmar-flora-fauna.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20060923162044/http://www.myanmars.net/myanmar-culture/myanmar-flora-fauna.htm |archive-date=ngày 23 tháng 9 năm 2006 |ngày truy cập=2012-11-07}}</ref>

== Chính trị ==
{{chính|Chính trị Myanmar}}{{multiple image
| perrow = 2
| total_width = 350
| image1 = Min Aung Hlaing at the Kremlin on March 4, 2025 (cropped)(b).jpg
| image2 = Soe Win.jpg
| image3 = 
| footer = Lãnh đạo chính phủ quân quản
* [[Min Aung Hlaing]] (trái), quyền [[Tổng thống Myanmar|tổng thống]], [[chủ tịch Hội đồng Hành chính Nhà nước]] kiêm [[Thủ tướng Myanmar|thủ tướng]]
* [[Soe Win]] (phải), [[phó chủ tịch Hội đồng Hành chính Nhà nước]] kiêm [[Phó Thủ tướng Myanmar|phó thủ tướng]]
}}
Myanmar là một nước [[cộng hòa]] đơn nhất ''de jure'' theo [[2008 Constitution of Myanmar|Hiến pháp năm 2008]]. Tháng 2 năm 2021, chính phủ thường dân của [[Aung San Suu Kyi]] bị [[Tatmadaw]] lật đổ trong một cuộc đảo chính. [[Tatmadaw|Quân đội Myanmar]] tuyên bố [[tình trạng khẩn cấp]] một năm và Phó Tổng thống thứ nhất [[Myint Swe]] trở thành [[President of Myanmar|quyền tổng thống]]. Swe giao lại quyền lực cho [[Commander-in-Chief of Defence Services|Tổng tư lệnh Các lực lượng phòng vệ]] [[Min Aung Hlaing]]. Hlaing trở thành [[Chairman of the State Administration Council|chủ tịch Hội đồng Hành chính Nhà nước]], sau đó là [[Thủ tướng Myanmar|thủ tướng]]. [[Tổng thống Myanmar|Tổng thống]] là [[nguyên thủ quốc gia]] ''[[de jure]]'', trong khi [[chủ tịch Hội đồng Hành chính Nhà nước]] là [[người đứng đầu chính phủ]] trên thực tế.<ref>{{Chú thích web |last=Phillips |first=Kimberley |date=20 February 2021 |title=The last thing the Myanmar people need is false hope |url=https://www.canberratimes.com.au/story/7133580/the-last-thing-the-myanmar-people-need-is-false-hope/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221102954/https://www.canberratimes.com.au/story/7133580/the-last-thing-the-myanmar-people-need-is-false-hope/ |archive-date=21 February 2021 |access-date=23 February 2021 |website=The Canberra Times}}</ref>

=== Quan hệ đối ngoại ===
{{chính|Quan hệ ngoại giao của Myanmar}}
[[Quan hệ ngoại giao]] của Myanmar, đặc biệt với các nước phương Tây, đã rơi vào tình trạng căng thẳng. [[Hoa Kỳ]] đã áp đặt các biện pháp trừng phạt rộng lớn với Myanmar vì sự đàn áp quân sự năm 1988 và vì sự từ chối thừa nhận các kết quả cuộc bầu cử Quốc hội Nhân dân năm 1990 của chế độ quân sự. Tương tự, [[Liên minh châu Âu]] đã áp đặt lệnh [[cấm vận]] lên Myanmar, gồm cả cấm vận [[vũ khí]], ngừng ưu tiên thương mại và hoãn toàn bộ viện trợ ngoại trừ [[viện trợ nhân đạo]].<ref name="EU">{{Chú thích web |url=http://ec.europa.eu/comm/external_relations/myanmar/intro/index.htm |tiêu đề=The EU's relations with Burma / Myanmar |ngày truy cập=ngày 13 tháng 7 năm 2006 |nhà xuất bản=[[Liên minh châu Âu|European Union]] |archive-date = ngày 25 tháng 7 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060725000750/http://ec.europa.eu/comm/external_relations/myanmar/intro/index.htm |url-status=dead }}</ref> Những biện pháp cấm vận của Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu chống lại chính phủ quân sự, cộng với sự tẩy chay và những sức ép trực tiếp khác từ người dân ở các nước phương Tây ủng hộ phong trào dân chủ Myanmar, khiến đa số các công ty Hoa Kỳ và châu Âu phải rời khỏi nước này. Tuy nhiên, nhiều công ty khác vẫn còn ở lại nhờ các kẽ hở của biện pháp cấm vận. Nói chung các tập đoàn ở châu Á vẫn muốn đầu tư vào Myanmar và tiến hành thực hiện các dự án đầu tư mới, đặc biệt trong lĩnh vực khai thác [[tài nguyên thiên nhiên]]. Công ty dầu mỏ Pháp [[Total S.A.]] hiện đang điều hành đường ống dẫn khí Yadana từ Myanmar tới [[Thái Lan]] dù có lệnh cấm vận của Liên minh châu Âu. Total hiện là bị đơn của nhiều vụ khiếu kiện tại [[Pháp]] liên quan tới cái gọi là mối quan hệ với những vụ vi phạm [[nhân quyền]] liên quan tới đường ống dẫn khí họ đang đồng sở hữu với các công ty Hoa Kỳ [[Chevron]] và [[Tatmadaw]]. Trước khi bị Chevron thâu tóm, [[Unocal]] đã giải quyết một vụ kiện tụng liên quan tới nhân quyền với phí tổn được thông báo lên tới nhiều triệu dollar.<ref>{{chú thích báo|last=Horsley|first=William|date=ngày 20 tháng 10 năm 2004|title=Dilemma of dealing with Burma|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3761022.stm|access-date =2 tháng 11 năm 2004}}</ref> Vẫn còn những cuộc tranh cãi sôi nổi về việc liệu các biện pháp trừng phạt của Hoa Kỳ có mang lại kết quả trái ngược trên cuộc sống của người dân chứ không phải với những nhà cầm quyền quân sự.<ref>{{chú thích báo|last=Hiatt|first=Fred|date=ngày 23 tháng 6 năm 2003|title=How Best to Rid the World of Monsters|publisher=Washington Post|url=http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn?pagename=article&contentId=A21505-2003Jun22|access-date =24 tháng 5 năm 2006}}</ref><ref>{{chú thích báo|url=http://www.ibiblio.org/obl/reg.burma/archives/199905/msg00184.html |title=Reuters Belgian group seeks Total boycott over Myanmar |work=Ibiblio |publisher=Reuters |date = ngày 10 tháng 5 năm 1999 |access-date = ngày 24 tháng 6 năm 2006}}</ref>

Chính sách đối ngoại của Myanmar là quan hệ hữu nghị với tất cả các nước trên thế giới đặc biệt với các nước láng giềng, khu vực trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau, không xâm lược nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng cùng có lợi. Myanmar là thành viên của Tổ chức [[Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á|ASEAN]], [[Phong trào không liên kết]] và [[Liên Hợp Quốc]].

Từ khi Myanmar được kết nạp vào ASEAN (tháng 7 năm [[1997]]), quan hệ Myanmar với các nước ASEAN ngày càng được tăng cường và cải thiện. Myanmar tích cực tham gia các hoạt động của ASEAN, kiên trì bảo vệ nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ và đồng thuận của ASEAN để bảo vệ lợi ích của mình.

Hiện nay, Mỹ và [[Liên minh châu Âu|EU]] điều chỉnh chính sách với Myanmar theo hướng mềm mỏng hơn, triển khai cả hai biện pháp là trừng phạt và tiếp cận nhằm đạt được cùng mục tiêu; Mỹ sẽ từng bước dỡ bỏ cấm vận và cải thiện quan hệ nếu Myanmar đáp ứng yêu cầu của [[Hoa Kỳ|Mỹ]], có những tiến bộ thực chất.

Tuy bị sức ép mạnh của chính quyền Mỹ và các nước [[Thế giới phương Tây|Phương Tây]], nhưng quan hệ của Myanmar với các tổ chức phi chính phủ hoặc có tính nhân dân của các nước [[Thế giới phương Tây|Phương Tây]], kể cả Mỹ, [[Anh]] vẫn được duy trì. Các nước này vẫn tiếp tục giúp đỡ Myanmar các dự án xây dựng trường học, giúp đào tạo y tế, dân sinh...

=== Quân sự ===
{{chính|Tatmadaw}}
Các lực lượng vũ trang Myanmar được gọi là [[Tatmadaw]], với số lượng 488.000 người.<ref name="CIA">{{Chú thích web |url=https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/bm.html |ngày truy cập=2006-09-20 |tựa đề=CIA Factbook |archive-date = ngày 2 tháng 3 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060302005653/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/bm.html |url-status=dead }}</ref> Tatmadaw gồm các lực lượng vũ trang, hải quân và không quân. Myanmar được xếp hạng [[Danh sách các nước theo số lượng quân tại ngũ|thứ 10]] trên thế giới theo số lượng binh lính của mình.<ref name="CIA"/> Quân đội có nhiều ảnh hưởng trong nước, các vị trí chủ chốt trong chính phủ và trong quân đội đều do các [[sĩ quan quân sự]] nắm giữ. Dù những con số chính thức về chi tiêu quân sự của Myanmar không được công bố, [[Viện nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm]], trong bảng xếp hạng hàng năm của mình đã đặt Myanmar trong số 15 nước chi tiêu quân sự nhiều nhất thế giới.<ref>{{Chú thích web |url=http://www.commondreams.org/headlines05/0607-03.htm |tiêu đề=World Military Spending Topped $1 Trillion in 2004 |ngày truy cập=ngày 19 tháng 7 năm 2006 |họ=Starck |tên=Peter |ngày=ngày 7 tháng 6 năm 2005 |work=Reuters |nhà xuất bản=Common Dreams NewsCenter |archive-date = ngày 20 tháng 6 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060620161837/http://www.commondreams.org/headlines05/0607-03.htm |url-status=dead }}</ref>

Đầu tháng 2/2011,Quốc hội Myanmar đã bầu Thủ tướng mãn nhiệm trước đây là tướng lãnh, ông Thein Sein làm tổng thống dân sự đầu tiên sau gần 50 năm cầm quyền của quân đội.

=== Phân cấp hành chính ===
{{Chính|Hành chính Myanmar}}
Myanmar được chia thành 7 bang và 7 vùng hành chính.<ref>{{Chú thích web |url=https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/fields/2051.html |tiêu đề=Administrative divisions |ngày truy cập=ngày 9 tháng 7 năm 2006 |ngày=ngày 29 tháng 6 năm 2006 |work=[[The World Factbook]] |nhà xuất bản=[[Cơ quan Tình báo Trung ương (Hoa Kỳ)|Central Intelligence Agency]] |archive-date = ngày 11 tháng 10 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061011030233/https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/fields/2051.html |url-status=dead }}</ref> Vùng lớn nhất là [[Bamar]] (တိုင်းဒေသကြီး). Các bang (ပြည်နယ်), thực chất, là các vùng sinh sống của một số sắc tộc đặc biệt. Các vùng hành chính được chia nhỏ tiếp thành các [[thành phố]], [[Khu vực (thực thể dưới cấp nhà nước)|khu vực]] và các [[làng]]. Các thành phố lớn được chia thành các quận.
{{Bản đồ phân chia hành chính Myanmar}}

{| class="wikitable"
|-
!Tên!!Thủ phủ
|-
|colspan=2 |Vùng hành chính
|-
|[[Vùng Ayeyarwady]] ||[[Pathein]]
|-
|[[Vùng Bago]] ||[[Bago]]
|-
|[[Vùng Magway]] ||[[Magway, Myanmar|Magway]]
|-
|[[Vùng Mandalay]] ||[[Mandalay]]
|-
|[[Vùng Sagaing]] ||[[Sagaing]]
|-
|[[Vùng Tanintharyi]] ||[[Dawei]]
|-
|[[Vùng Yangon]] ||[[Yangon]]
|-
|colspan=2 |Bang
|-
|[[Chin|Bang Chin]] ||[[Hakha]]
|-
|[[Kachin|Bang Kachin]] ||[[Myitkyina]]
|-
|[[Kayin|Bang Kayin]] ||[[Pa-an]]
|-
|[[Kayah (bang)|Bang Kayah]] ||[[Loikaw]]
|-
|[[Mon (bang)|Bang Mon]] ||[[Mawlamyaing]]
|-
|[[Rakhine|Bang Rakhine]] ||[[Sittwe]]
|-
|[[Shan|Bang Shan]] ||[[Taunggyi]]
|}

Các vùng và bang của Myanmar lại được chia thành các huyện (''kayaing''). Bang Shan là bang có nhiều (11) huyện nhất. Các [[chin|bang Chin]], [[mon (bang)|bang Mon]] và [[kayah (bang)|bang Kayah]] chỉ có hai huyện mỗi bang.

=== Quyền con người ===
Có sự đồng thuận rằng chế độ độc tài quân sự cũ ở Myanmar (1962–2010) là một trong những chế độ đàn áp và khắc nghiệt nhất trên thế giới.<ref>{{chú thích web |year=2003 |title=The World's Most Repressive Regimes 2013 |url=http://www.middle-east-info.org/gateway/mostrepressiveregimes.pdf |publisher=Freedom House |pages=vii–7 |quote=Burma continues to be ruled by one of the world's most repressive regimes. |location=Geneva}}</ref><ref>{{chú thích tạp chí |last=Howse |first=Robert |author2=Jared M. Genser |title=Are EU Trade Sanctions on Burma Compatible With WTO Law? |url=http://students.law.umich.edu/mjil/article-pdfs/v29n2-howse-genser.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100607153959/http://students.law.umich.edu/mjil/article-pdfs/v29n2-howse-genser.pdf |archive-date=ngày 7 tháng 6 năm 2010 |access-date=ngày 7 tháng 11 năm 2010 |journal=Are EU Trade Sanctions on Burma Compatible with WTO Law? |pages=166 ff |quote=repressive and abusive military regime}}</ref> Vào tháng 11 năm 2012, [[Samantha Power]], trợ lý đặc biệt về nhân quyền của Tổng thống Mỹ [[Barack Obama]], đã viết trên blog của [[Nhà Trắng]] trước chuyến thăm của Tổng thống Obama tới Myanmar rằng: "Lạm dụng nhân quyền nghiêm trọng chống lại thường dân ở một số khu vực tiếp tục diễn ra, bao gồm cả phụ nữ và trẻ em." <ref name="ShanVsGovt">{{chú thích web |author=Power, Samantha |date=ngày 9 tháng 11 năm 2012 |title=Supporting Human Rights in Burma |url=http://www.whitehouse.gov/blog/2012/11/09/supporting-human-rights-burma |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016011526/http://www.whitehouse.gov/blog/2012/11/09/supporting-human-rights-burma |ngày lưu trữ=2015-10-16 |access-date=ngày 27 tháng 3 năm 2013 |work=The White House Blog |publisher=The White House}}<br />{{chú thích báo |date=ngày 2 tháng 10 năm 2012 |title=Myanmar Shan refugees struggle at Thai border |url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/10/201210285232434409.html |publisher=Al Jazeera}}</ref> Các thành viên của [[Liên Hợp Quốc]] và các tổ chức nhân quyền quốc tế lớn đã đưa ra các báo cáo lặp đi lặp lại và nhất quán về tình trạng vi phạm nhân quyền lan rộng và có hệ thống ở Myanmar. [[Đại hội đồng Liên Hợp Quốc]] đã nhiều lần kêu gọi chính quyền quân sự Myanmar tôn trọng nhân quyền vào tháng 11/2009 Đại hội đồng đã thông qua nghị quyết "lên án mạnh mẽ các hành vi vi phạm liên tục về quyền con người và quyền tự do cơ bản" và kêu gọi chính quyền quân sự Myanmar "thực hiện các biện pháp khẩn cấp để chấm dứt vi phạm luật phap quốc tế về nhân quyền và nhân đạo." <ref>{{Chú thích thông cáo báo chí |title=UN General Assembly Resolution: Time for Concrete Action |date=ngày 20 tháng 11 năm 2009 |publisher=International Federation for Human Rights |url=http://www.fidh.org/UN-General-Assembly-Resolution-time-for-concrete |access-date=ngày 4 tháng 1 năm 2010}}</ref>

Các tổ chức nhân quyền quốc tế bao gồm [[Tổ chức Theo dõi Nhân quyền]], [[Tổ chức Ân xá Quốc tế]] và [[Hiệp hội Tiến bộ Khoa học Hoa Kỳ]] đã nhiều lần ghi nhận và lên án các vụ vi phạm nhân quyền trên diện rộng ở Myanmar. Vào tháng 7 năm 2013, Hiệp hội hỗ trợ các tù nhân chính trị chỉ ra rằng có khoảng 100 tù nhân chính trị bị giam giữ trong các nhà tù Myanmar <ref>{{chú thích báo |date=ngày 27 tháng 9 năm 2012 |title=Myanmar: Final push on political prisoners needed |url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/50659a382.html |access-date=ngày 19 tháng 3 năm 2013}}</ref><ref>{{chú thích báo |date=ngày 22 tháng 4 năm 2013 |title=Burma Frees 56 Political Prisoners |url=http://www.voanews.com/content/burma-frees-fifty-six-political-prisoners-day-after-sanctions-dropped/1647578.html |access-date=ngày 26 tháng 4 năm 2013 |publisher=Voice of America}}</ref>

==== Những cáo buộc về tội ác và diệt chủng đối với người Rohingya ====
[[Người Rohingya]] đã liên tục phải đối mặt với các hành vi phạm nhân quyền bởi chính quyền Myanmar, họ thậm chí còn không được chính quyền Myanmar công nhận là công dân của nước này. Người Rohingya đã bị từ chối quyền công dân Myanmar kể từ khi ban hành Luật công dân 1982.<ref name="rohingya">{{chú thích báo |author=Head, Jonathan |date=ngày 5 tháng 2 năm 2009 |title=What drive the Rohingya to sea? |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7872635.stm |access-date=ngày 29 tháng 7 năm 2012 |publisher=BBC}}</ref><ref name="rohingya" /> Luật đã tạo ra ba loại quyền công dân: công dân, công dân liên kết và công dân nhập tịch. Quyền công dân được trao cho các dân tộc như Kachin, Kayah (Karenni), Karen, Chin, Burman, Mon, Rakhine, Shan, Kaman, hoặc Zerbadee. Công dân liên kết được trao cho những người không thể chứng minh được rằng tổ tiên của họ đã định cư tại Myanmar trước năm 1823, nhưng có thể chứng minh họ có một ông bà, hoặc tổ tiên trước năm 1823, là công dân của một quốc gia khác, cũng như những người nộp đơn xin nhập tịch vào năm 1948 và đủ điều kiện theo luật hồi đó. Công dân nhập tịch chỉ dành cho những người có ít nhất một trong hai người cha hoặc mẹ thuộc một trong hai loại công dân Miến Điện trên hoặc có thể cung cấp "bằng chứng kết luận" rằng cha mẹ họ đã nhập cư và cư trú tại Miến Điện từ trước khi nước này dành độc lập vào năm 1948. Chính phủ Myanmar đã cố gắng trục xuất người Rohingya ra khỏi đất nước và đưa những người không phải là người Rohingyas thay thế họ <ref name="South East Asia pg. 342">{{chú thích sách |author1=Islam, Syed |title=A Handbook of Terrorism and Insurgency in South East Asia |author2=Islam, Serajul |publisher=[[Edward Elgar Publishing]] |year=2007 |isbn=978-1-84542-543-2 |editor=Tan, Andrew T. H. |page=342 |chapter=Chapter 16, State Terrorism in Arakan}}</ref> - chính sách này đã dẫn đến việc trục xuất khoảng một nửa (400.000) người Rohingya ra khỏi Myanmar. Người Rohingya được mô tả "một trong những dân tộc thiểu số bị đàn áp nhiều nhất thế giới".<ref name="South East Asia pg. 342" /><ref>{{chú thích báo |date=ngày 25 tháng 6 năm 2012 |title=Myanmar, Bangladesh leaders 'to discuss Rohingya' |url=http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/refdaily?pass=463ef21123&id=4fe952205 |access-date=ngày 15 tháng 9 năm 2014 |agency=[[Agence France-Presse]]}}</ref><ref>{{chú thích báo |author1=Bento, Lucas |author2=Yusuf, Guled |name-list-style=amp |date=ngày 9 tháng 10 năm 2012 |title=The Rohingya: Unwanted at Home, Unwelcome Abroad |url=http://thediplomat.com/asean-beat/2012/10/09/the-rohingyas-place-in-a-democratic-burma/ |work=[[The Diplomat]]}}</ref>

Người Rohingya cũng không được phép di chuyển mà không có sự cho phép, bị cấm sở hữu đất đai và phải ký cam kết không có nhiều hơn hai con. Đến tháng 7 năm 2012, người Rohingya vẫn không nằm trong danh sách hơn 130 dân tộc tại Myanmar của chính phủ, kể từ năm 1982 họ được chính phủ Myanmar phân loại là người [[Hồi giáo]] Bengali không quốc tịch có nguồn gốc từ [[Bangladesh]] - do đó, chính phủ Myanmar tuyên bố rằng những người Rohingya không được cấp quốc tịch Myanmar.<ref>{{chú thích báo |date=ngày 30 tháng 7 năm 2012 |title=Rohingyas are not citizens: Myanmar minister |url=http://www.thehindu.com/news/international/article3703383.ece |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref>

Kể từ khi quá trình chuyển đổi sang nền dân chủ bắt đầu vào năm 2011, bạo lực vẫn tiếp tục xảy ra khi 280 [[người Rohingya]] thiệt mạng và 140.000 người buộc phải chạy trốn khỏi nhà của họ ở bang [[Rakhine]].<ref>{{chú thích báo |date=ngày 18 tháng 11 năm 2014 |title=Exodus grows as Muslim Rohingya flee persecution in Myanmar homeland, |url=http://www.japantimes.co.jp/news/2014/11/18/asia-pacific/crime-legal-asia-pacific/exodus-grows-muslim-rohigya-flee-persecution-myanmar-homeland/ |access-date=ngày 14 tháng 12 năm 2014 |newspaper=Japan Times}}</ref> Một phái viên của Liên Hợp Quốc đưa tin vào tháng 3 năm 2013 rằng tình trạng bất ổn đã tái xuất hiện giữa cộng đồng [[Phật giáo]] và [[Hồi giáo]] của Myanmar, với bạo lực lan rộng đến các thị trấn nằm gần Yangon hơn.<ref>{{chú thích báo |date=ngày 27 tháng 3 năm 2013 |title='Brutal efficiency' in Myanmar attacks: UN |url=http://www.theaustralian.com.au/news/breaking-news/brutal-efficiency-in-myanmar-attacks-un/story-fn3dxix6-1226607261777 |access-date=ngày 27 tháng 3 năm 2013 |newspaper=The Australian |agency=Australian Associated Press}}</ref>

====Bạo loạn bang Rakhine năm 2012====

Bạo động tại bang Rakhine năm 2012 là một loạt các cuộc xung đột đang diễn ra chủ yếu giữa những người Phật tử [[người Rakhine|Rakhine]] và những người Hồi giáo [[người Rohingya|Rohingya]] ở [[Rakhine|bang Rakhine]] phía bắc của Myanmar, dù đến tháng 10 năm 2012 thì [[người Hồi giáo]] thuộc tất cả các dân tộc khác ở quốc gia này đã bắt đầu trở thành mục tiêu bị tấn công.<ref name="G2710">{{Chú thích web |tác giả=Peter Beaumont |ngày tháng=ngày 27 tháng 10 năm 2012 |tiêu đề=Burma's leader admits deadly attacks on Muslims |url=http://www.guardian.co.uk/world/2012/oct/27/burma-wave-anti-muslim-violence# |url-status=live |url lưu trữ=https://www.webcitation.org/6BjNR0bEQ?url=http://www.guardian.co.uk/world/2012/oct/27/burma-wave-anti-muslim-violence |ngày lưu trữ=2012-10-27 |ngày truy cập=ngày 27 tháng 10 năm 2012 |work=The Guardian}}</ref><ref name="autogenerated1">{{chú thích báo |author=Peter Beaumont |date=ngày 27 tháng 10 năm 2012 |title=Burma's leader admits deadly attacks on Muslims |url=http://www.guardian.co.uk/world/2012/oct/27/burma-wave-anti-muslim-violence |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324152133/http://www.guardian.co.uk/world/2012/oct/27/burma-wave-anti-muslim-violence |archive-date=2013-03-24 |access-date=ngày 27 tháng 10 năm 2012 |work=The Guardia |location=London}}</ref> Các cuộc bạo loạn diễn ra sau nhiều tuần tranh chấp bè phái và đã bị lên án bởi hầu hết mọi người ở cả hai phía của cuộc xung đột.<ref>{{chú thích báo |date=ngày 8 tháng 6 năm 2012 |title=Four killed as Rohingya Muslims riot in Myanmar: government |url=http://www.reuters.com/article/2012/06/08/us-myanmar-violence-idUSBRE85714E20120608 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019125758/http://www.reuters.com/article/2012/06/08/us-myanmar-violence-idUSBRE85714E20120608 |archive-date=ngày 19 tháng 10 năm 2015 |access-date=ngày 9 tháng 6 năm 2012 |agency=Reuters}}</ref> Nguyên nhân trực tiếp của các cuộc bạo loạn là không rõ ràng, với nhiều nhà bình luận đưa ra việc người Rakhine Phật giáo giết chết mười người Miến Điện Hồi giáo sau vụ hãm hiếp và giết chết một phụ nữ dân tộc Rakhine là nguyên nhân chính. Chính phủ Myanmar phản ứng bằng cách áp đặt lệnh giới nghiêm và bằng cách triển khai quân đội ở khu vực. Ngày 10 tháng 6, [[tình trạng khẩn cấp]] đã được loan báo trong Rakhine, cho phép quân đội tham gia vào việc quản lý khu vực<ref>{{Chú thích web |tác giả=Linn Htet |ngày tháng=ngày 11 tháng 6 năm 2012 |tiêu đề=အေရးေပၚအေျခအေန ေၾကညာခ်က္ ႏုိင္ငံေရးသမားမ်ား ေထာက္ခံ |url=http://burma.irrawaddy.org/archives/11901 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120613191556/http://burma.irrawaddy.org/archives/11901 |archive-date=ngày 13 tháng 6 năm 2012 |ngày truy cập=ngày 11 tháng 6 năm 2012 |nhà xuất bản=The Irrawaddy}}</ref><ref>{{chú thích báo |last=Keane |first=Fergal |author-link=Fergal Keane |date=ngày 11 tháng 6 năm 2012 |title=Old tensions bubble in Burma |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18402678 |access-date=ngày 11 tháng 6 năm 2012 |publisher=[[BBC News Online]]}}</ref> Đến thời điểm 22 tháng 8 năm 2012, chính thức đã có 88 trường hợp bị giết chết&nbsp;– 57 người Hồi giáo và 31 người theo Phật giáo. Ước tính có khoảng 90.000 người đã bị dời chỗ ở do bạo động.<ref>{{chú thích báo |date=ngày 19 tháng 6 năm 2012 |title=Burma's ethnic clashes leave 90,000 in need of food, says UN |url=http://www.thestar.com/news/world/article/1213585--burma-s-ethnic-clashes-leave-90-000-in-need-of-food-says-un |access-date=ngày 16 tháng 7 năm 2012 |newspaper=[[Toronto Star]]}}</ref><ref name="displaced">{{chú thích báo |date=ngày 14 tháng 6 năm 2012 |title=Burma unrest: Rakhine violence 'displaces 30,000' |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18449264 |access-date=ngày 14 tháng 6 năm 2012 |work=BBC News}}</ref> Khoảng 2.528 ngôi nhà bị đốt cháy, và của những người, 1.336 ngôi nhà thuộc người Rohingya và 1192 ngôi nhà thuộc về người Rakhine.<ref>{{chú thích báo |date=15 Jun 2012 |title=Both ethnic groups suffered in Myanmar clashes |url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5iNgy-B1h5qAfy0mlidJESbqDF6aA?docId=88ce24b723ee4aeb87f960a9a1eb4129 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511203951/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5iNgy-B1h5qAfy0mlidJESbqDF6aA?docId=88ce24b723ee4aeb87f960a9a1eb4129 |archive-date=ngày 11 tháng 5 năm 2020 |access-date=ngày 3 tháng 12 năm 2018 |agency=Associated Press}}</ref> Quân đội Miến Điện và cảnh sát bị cáo buộc đóng vai trò hàng đầu trong việc nhắm mục tiêu vào người Rohingya thông qua việc bắt giữ hàng loạt và bạo lực độc đoán.<ref name="dvb_hindstorm">{{chú thích báo |last=Hindstorm |first=Hanna |date=ngày 28 tháng 6 năm 2012 |title=Burmese authorities targeting Rohingyas, UK parliament told |url=http://www.dvb.no/news/burmese-authorities-targeting-rohingyas-uk-parliament-told/22676 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925033559/http://www.dvb.no/news/burmese-authorities-targeting-rohingyas-uk-parliament-told/22676 |archive-date=ngày 25 tháng 9 năm 2018 |access-date=ngày 3 tháng 12 năm 2018 |agency=[[Democratic Voice of Burma]]}}</ref> Một số tổ chức của các nhà sư Phật giáo đóng một vai trò quan trọng trong cuộc đấu tranh dân chủ của Myanmar đã thực hiện các biện pháp ngăn chặn bất kỳ sự hỗ trợ nhân đạo nào cho cộng đồng người Rohingya.

====Khủng hoảng di cư Rohingya năm 2015====

Cuộc khủng hoảng người tị nạn Rohingya 2015 là sự cố gắn liền với sự di dân bất hợp pháp của hàng nghìn [[người Rohingya]] từ Myanmar, được phương tiện truyền thông quốc tế gọi chung là "thuyền nhân", tới [[Đông Nam Á]] bao gồm các nước [[Indonesia]], [[Malaysia]], [[Thái Lan]] bằng tàu thuyền vượt qua [[eo biển Malacca]] và [[biển Andaman]].

[[Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn]] ước tính có khoảng 25.000 người từ tháng 1-3/2015 lên thuyền vượt biên.<ref>{{chú thích báo |title=Malaysia tells thousands of Rohingya refugees to 'go back to your country' |url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/13/malaysia-tells-thousands-of-rohingya-refugees-to-go-back-to-your-country |access-date=ngày 23 tháng 5 năm 2015 |work=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{chú thích báo |date=ngày 8 tháng 5 năm 2015 |title=Bay of Bengal people-smuggling doubles in 2015: UNHCR |url=https://www.reuters.com/article/2015/05/08/us-thailand-rohingya-unhcr-idUSKBN0NT11D20150508 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002005031/http://www.reuters.com/article/2015/05/08/us-thailand-rohingya-unhcr-idUSKBN0NT11D20150508 |archive-date=ngày 2 tháng 10 năm 2015 |newspaper=[[Reuters]]}}</ref> Có những tuyên bố rằng khoảng 100 người đã thiệt mạng tại Indonesia,<ref>{{chú thích báo |title=Rohingya migrants 'died in fight for food' on boat |url=http://www.pakistantoday.com.pk/2015/05/17/foreign/rohingya-migrants-died-in-fight-for-food-on-boat/ |access-date=ngày 22 tháng 5 năm 2015 |work=[[The Pakistan Today]]}}</ref> 200 tại Malaysia<ref>{{chú thích web |last=Langsa |first=Kate Lamb in |title='They hit us, with hammers, by knife': Rohingya migrants tell of horror at sea |url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/17/they-hit-us-with-hammers-by-knife-rohingya-migrants-tell-of-horror-at-sea |access-date=ngày 22 tháng 5 năm 2015 |website=the Guardian}}</ref> và 10 tại Thái Lan,<ref>{{chú thích web |title=SE Asia migrants 'killed in fight for food' on boat - BBC News |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-32772333 |access-date=ngày 22 tháng 5 năm 2015}}</ref> khi bị những kẻ buôn người bỏ lại trên biển.<ref>{{chú thích báo |last=Ng |first=Eileen |date=ngày 25 tháng 5 năm 2015 |title=Rohingya seek better life in Malaysia, but reality is stark |url=http://www.huffingtonpost.com/huff-wires/20150525/as--rohingya-choosing-malaysia/?ir=world |access-date=ngày 25 tháng 5 năm 2015 |newspaper=Huffington Post |agency=AP}}</ref><ref>{{chú thích báo |last=Rachman |first=Anita |last2=Mahtani |first2=Shibani |date=ngày 25 tháng 5 năm 2015 |title=Indonesia Joins Search for Bangladeshi and Rohingya Muslim Migrants at Sea |url=https://www.wsj.com/articles/indonesia-searches-for-bangladeshi-and-muslim-rohingya-migrants-at-sea-1432456894 |access-date=ngày 25 tháng 5 năm 2015 |newspaper=[[Wall Street Journal]] |issn=0099-9660}}</ref>

Theo ước tính có khoảng 140.000 người trong số từ 800.000-1,1 triệu người Rohingya đã buộc phải tìm nơi ẩn náu tại các trại di dời sau [[Bạo động tại bang Rakhine năm 2012|cuộc bạo loạn bang Rakhine năm 2012]]. Để thoát khỏi sự trấn áp và chính sách khủng bố hơn 100,000 đã chạy trốn khỏi Myanmar bằng đường biển kể từ năm 2012. Một ước tính có khoảng 3000 thuyền nhân Myanmar và Bangladesh đã được giải cứu hoặc bơi vào bờ, vài nghìn người vẫn bị mắc kẹt trên thuyền ngoài biển với rất ít thức ăn và nước. Cuộc khủng hoảng do những kẻ [[buôn người]] gây ra.<ref>{{chú thích web |tiêu đề=Đông Nam Á nóng bỏng nạn di cư |url=http://nld.com.vn/thoi-su-quoc-te/dong-nam-a-nong-bong-nan-di-cu-20150524220822181.htm |ngày truy cập=25 tháng 5 năm 2015 |nơi xuất bản=[[Người lao động (báo)|Người Lao động]]}}</ref>

====Cuộc đàn áp người Rohingya tại Myanmar 2016-17====

Theo báo cáo của chính quyền Myanmar vào ngày 09 Tháng Mười 2016, một số cá nhân có vũ trang đã tấn công nhiều trạm cảnh sát biên phòng ở [[bang Rakhine]] khiến chín nhân viên cảnh sát tử vong.<ref>{{chú thích báo |date=ngày 10 tháng 10 năm 2016 |title=Myanmar says nine police killed by insurgents on Bangladesh border |url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/10/myanmar-nine-police-killed-insurgents-bangladesh-border |newspaper=The Guardian}}</ref> Vũ khí và đạn dược cũng bị cướp mất. Các cuộc tấn công lớn đã diễn ra tại thị trấn Maungdaw của nhà nước. Danh tính của những kẻ tấn công vẫn chưa được biết, mặc dù nó đã được cho là một nhóm tách khỏi [[Tổ chức Đoàn Kết Rohingya]].<ref>{{chú thích web |date=ngày 10 tháng 10 năm 2016 |title=Rakhine border raids kill nine police officers |url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/22992-rakhine-border-raids-kill-nine-police-officers.html |access-date=ngày 10 tháng 1 năm 2017 |publisher=Myanmar Times}}</ref>

Sau sự kiện trạm cảnh sát, quân đội Miến Điện đã bắt đầu một chiến dịch đàn áp lớn trong các làng mạc phía bắc của bang Rakhine. Trong cuộc hành quân khởi đầu, hàng chục người đã thiệt mạng và nhiều người đã bị bắt giữ.<ref name="Lady-CNN">{{chú thích web |author=James Griffiths |date=ngày 25 tháng 11 năm 2016 |title=Is The Lady listening? Aung San Suu Kyi accused of ignoring Myanmar's Muslims |url=http://edition.cnn.com/2016/11/17/asia/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi/ |publisher=CNN}}</ref> Số thương vong đã gia tăng theo diễn tiến của cuộc đàn áp. Những vụ bắt giữ tùy tiện, hạ thủ, hiếp dâm tàn bạo nhắm vào dân thường, và cướp bóc đã được thực hiện.<ref name="Amnesty-Vicious">{{chú thích web |date=ngày 19 tháng 12 năm 2016 |title=Myanmar: Security Forces Target Rohingya During Vicious Rakhine Scorched-Earth Campaign |url=https://www.amnesty.org/en/press-releases/2016/12/myanmar-security-forces-target-rohingya-viscious-scorched-earth-campaign/ |publisher=[[Amnesty International]]}}</ref><ref name="Shoot-first">{{chú thích web |author=Joshua Berlinger |date=ngày 16 tháng 11 năm 2016 |title='Shoot first, ask questions later': Violence intensifies in Rakhine State |url=http://edition.cnn.com/2016/11/15/asia/myanmar-rakhine-state-unrest/ |publisher=CNN}}</ref> Theo báo cáo của giới truyền thông, hàng trăm người Rohingya đã bị giết tính đến tháng 12 năm 2016, và nhiều người đã chạy trốn khỏi Myanmar với tư cách tị nạn để tìm nơi trú ẩn trong các khu vực lân cận của [[Bangladesh]].<ref name="Lady-CNN" /><ref name="IBT-1250">{{chú thích báo |date=ngày 21 tháng 11 năm 2016 |title=New wave of destruction sees 1,250 houses destroyed in Myanmar's Rohingya villages |url=http://www.ibtimes.co.uk/new-wave-destruction-sees-1250-houses-destroyed-myanmars-rohingya-villages-1592582 |newspaper=[[International Business Times]]}}</ref><ref name="21000-rohingya">{{chú thích báo |date=ngày 6 tháng 12 năm 2016 |title=21,000 Rohingya Muslims flee to Bangladesh to escape persecution in Myanmar |url=http://www.ibtimes.co.uk/21000-rohingya-muslims-flee-bangladesh-escape-persecution-myanmar-1595115 |newspaper=International Business Times}}</ref>
Cuối tháng Mười một, [[Tổ chức Theo dõi Nhân quyền]] HRW công bố [[hình ảnh vệ tinh]] cho thấy rằng có khoảng 1250 ngôi nhà của người Rohingya trong năm ngôi làng đã bị thiêu rụi bởi các lực lượng an ninh.<ref name="Shoot-first" /><ref name="IBT-1250" /> Các phương tiện truyền thông và các tổ chức nhân quyền thường xuyên báo cáo các hành vi xâm phạm nhân quyền nghiêm trọng của quân đội Myanmar.<ref name="Amnesty-Vicious" /> Trong một biến cố vào tháng Mười Một, quân đội Myanmar đã sử dụng máy bay trực thăng để bắn giết dân làng. Tính đến tháng 11 năm 2016, Myanmar vẫn chưa cho phép các giới truyền thông và các tổ chức nhân quyền vào những khu vực bị đàn áp. Do đó, các con số chính xác về thương vong dân sự vẫn chưa được rõ. Bang Rakhine đã được gọi là một "hố đen về thông tin".

Những người đã chạy trốn khỏi Myanmar để thoát cuộc đàn áp đã báo cáo rằng phụ nữ bị hiếp dâm, nam giới bị giết chết, nhà nhà bị đốt phá, và trẻ em bị ném vào các ngôi nhà đang bốc cháy.<ref name="raped-one">{{chú thích báo |date=ngày 25 tháng 11 năm 2016 |title='They raped us one by one', says Rohingya woman who fled Myanmar |url=https://www.thenews.com.pk/latest/167613-They-raped-us-one-by-one-says-Rohingya-woman-who-fled-Myanmar |access-date=ngày 9 tháng 12 năm 2016 |newspaper=The News International}}</ref><ref name="UN-to-Suu-Kyi">{{chú thích báo |date=ngày 9 tháng 12 năm 2016 |title=UN calls on Suu Kyi to visit crisis-hit Rakhine |url=http://www.thedailystar.net/world/south-asia/un-calls-suu-kyi-visit-crisis-hit-rakhine-1327606 |access-date=ngày 10 tháng 12 năm 2016 |newspaper=The Daily Star}}</ref> Thuyền bè chở người tị nạn Rohingya trên [[sông Naf]] thường bị bắn hạ bởi quân đội Myanmar.

Ngày 03 tháng 2 năm 2017, [[Văn phòng Cao ủy Liên Hợp Quốc về Nhân quyền]] công bố một báo cáo dựa trên các cuộc phỏng vấn với hơn 200 người tị nạn Rohingya, trong đó nói rằng các ngược đãi bao gồm hiếp dâm tập thể, giết người hàng loạt, và thảm sát trẻ em.<ref name="BBC 2017">{{chú thích báo |date=ngày 3 tháng 2 năm 2017 |title=UN condemns 'devastating' Rohingya abuse in Myanmar |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-38858655 |access-date=ngày 4 tháng 2 năm 2017 |publisher=BBC News}}</ref><ref name="Al Jazeera 2017">{{chú thích báo |date=ngày 3 tháng 2 năm 2017 |title='Hundreds of Rohingyas' killed in Myanmar crackdown |url=http://www.aljazeera.com/news/2017/02/rohingyas-killed-myanmar-crackdown-170203101817841.html |access-date=ngày 4 tháng 2 năm 2017 |work=Al Jazeera}}</ref><ref name="Hindu 2017">{{chú thích báo |date=ngày 4 tháng 2 năm 2017 |title=Myanmar Army committed crimes against humanity: UN |url=http://www.thehindu.com/news/international/Myanmar-Army-committed-crimes-against-humanity-UN/article17191102.ece |access-date=ngày 4 tháng 2 năm 2017 |work=The Hindu}}</ref> Gần một nửa số người được phỏng vấn nói rằng các thành viên gia đình của họ đã bị giết hại.<ref name="BBC 2017" /> Một nửa số phụ nữ được phỏng vấn nói rằng họ đã bị cưỡng hiếp hoặc tấn công tình dục: báo cáo mô tả bạo hành tình dục là "quy mô và có hệ thống".<ref name="Al Jazeera 2017" /> Quân đội và cảnh sát tuyên bố đã đốt cháy "nhà cửa, trường học, chợ búa, cửa hàng và đền thờ Hồi giáo" thuộc sở hữu hoặc được sử dụng bởi những người Rohingya.<ref name="BBC 2017" />

== Kinh tế ==
{{chính|Kinh tế Myanmar}}
Myanmar là một trong những nước nghèo nhất thế giới với hàng thập kỷ ở trong tình trạng trì trệ, quản lý kém và bị cô lập. Sau khi một chính phủ nghị viện được thành lập năm [[1948]], Thủ tướng [[U Nu]] đã nỗ lực biến Miến Điện trở thành một [[quốc gia thịnh vượng]]. Chính quyền của ông đã thông qua Kế hoạch kinh tế hai năm nhưng tiếc thay đây là một kế hoạch sai lầm.<ref>{{Chú thích web |url=http://www2.sjsu.edu/faculty/watkins/burma.htm |tiêu đề=Political and Economic History of Myanmar (Burma) Economics |ngày truy cập=ngày 8 tháng 7 năm 2006 |họ=Watkins |tên=Thayer |nhà xuất bản=San José State University |archive-date = ngày 26 tháng 5 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060526144053/http://www2.sjsu.edu/faculty/watkins/burma.htm |url-status=dead }}</ref> Vụ đảo chính năm 1962 tiếp sau là một kế hoạch phát triển kinh tế được gọi là [[Con đường Miến Điện tiến tới Chủ nghĩa xã hội]], một kế hoạch nhằm quốc hữu hóa mọi ngành công nghiệp, ngoại trừ nông nghiệp. Năm 1989, chính phủ Myanmar bắt đầu bãi bỏ kiểm soát tập trung hóa nền kinh tế và tự do hóa một số lĩnh vực kinh tế.<ref>{{chú thích sách | author=Stephen Codrington | year=2005 | title=Planet geography | url=https://archive.org/details/planetgeography0000codr | publisher =Solid Star Press | pages =[https://archive.org/details/planetgeography0000codr/page/559 559] | ID=ISBN 0-9579819-3-7}}</ref> Các ngành công nghiệp mang lại lợi nhuận như ngọc, dầu khí và lâm nghiệp vẫn bị kiểm soát chặt chẽ. Gần đây những ngành này đã được một số [[tập đoàn]] nước ngoài liên doanh cùng chính phủ tham gia khai thác.

Myanmar bị liệt vào hạng [[các quốc gia kém phát triển nhất|nước kém phát triển nhất]] năm 1987.<ref>{{Chú thích web|ngày=2005 |url=http://www.un.org/special-rep/ohrlls/ldc/list.htm |tiêu đề=List of Least Developed Countries |nhà xuất bản=UN-OHRLLS }}</ref> Từ năm 1992, khi Than Shwe lên lãnh đạo quốc gia, chính phủ đã khuyến khích du lịch. Tuy nhiên, chưa tới 750.000 du khách tới nước này hàng năm.<ref>{{Chú thích web |url=http://www.channelviewpublications.net/cit/006/0097/cit0060097.pdf |tiêu đề=The Politics of Tourism in Myanmar |ngày truy cập=ngày 8 tháng 7 năm 2006 |họ=Henderson |tên=Joan C. |nhà xuất bản=[[Nanyang Technological University]] |archive-date = ngày 9 tháng 9 năm 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909232019/http://www.channelviewpublications.net/cit/006/0097/cit0060097.pdf |url-status=dead }}</ref> Các doanh nghiệp tư nhân thường là đồng sở hữu hay thuộc sở hữu trực tiếp của [[Tatmadaw]]. Trong những năm gần đây, cả [[Trung Quốc]] và [[Ấn Độ]] đều nỗ lực phát triển quan hệ với chính phủ nước này vì mục tiêu lợi ích kinh tế. Nhiều quốc gia khác, trong đó gồm cả [[Hoa Kỳ]], [[Canada]] và [[Liên minh châu Âu]], đã áp đặt các lệnh cấm vận thương mại và đầu tư đối với Myanmar. Đầu tư nước ngoài chủ yếu từ Trung Quốc, [[Singapore]], [[Hàn Quốc]], [[Ấn Độ]] và [[Thái Lan]].<ref>{{chú thích báo | first =David | last =Fullbrook | url =http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/FK04Ae03.html | title =So long US, hello China, India | publisher =Asia Times | date =ngày 4 tháng 11 năm 2004 | access-date =ngày 14 tháng 7 năm 2006 | archive-date = ngày 6 tháng 7 năm 2008 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080706173031/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/FK04Ae03.html }}</ref>

Ở thời thuộc địa Anh, Miến Điện là một trong những nước giàu có nhất vùng [[Đông Nam Á]]. Đây là nước xuất khẩu [[gạo]] lớn nhất thế giới và là nước cung cấp dầu khí thông qua [[Công ty Dầu khí Miến Điện]]. Miến Điện cũng có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú và nhân lực dồi dào. Họ sản xuất 75% lượng gỗ [[tếch]] của thế giới, và dân cư có tỷ lệ biết đọc biết viết cao. Nước này từng được tin tưởng sẽ có tương lai phát triển nhanh chóng.

Ngày nay, Myanmar thiếu cơ sở hạ tầng cần thiết. Trao đổi hàng hóa chủ yếu qua biên giới với Thái Lan, và đó cũng là đầu mối xuất khẩu [[ma túy]] lớn nhất, và dọc theo [[Sông Ayeyarwaddy|Sông Ayeyarwady]]. Đường sắt cũ kỹ và mới ở mức kỹ thuật sơ khai, hiếm khi được sửa chữa từ khi được xây dựng trong [[thập niên 1800]].<ref name="idea">{{Chú thích web |url=http://www.idea.int/asia_pacific/burma/upload/chap3.pdf |tiêu đề=Challenges to Democratization in Burma |ngày truy cập=ngày 12 tháng 7 năm 2006 |năm=2001 |tháng=November |định dạng=PDF |nhà xuất bản=International IDEA |archive-date = ngày 23 tháng 7 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723083624/http://www.idea.int/asia_pacific/burma/upload/chap3.pdf |url-status=dead }}</ref> Đường giao thông thường không được trải nhựa, trừ tại các thành phố lớn.<ref name="idea"/> Thiếu hụt năng lượng là điều thường thấy trong nước, kể cả tại Yangon. Myanmar cũng là nước sản xuất [[thuốc phiện]] lớn thứ hai thế giới, chiếm 8% tổng lượng sản xuất toàn cầu và là nguồn cung cấp các tiền chất ma túy lớn gồm cả [[amphetamines]].<ref>{{Chú thích web|url=http://www.unodc.org/pdf/myanmar/myanmar_country_profile_2005.pdf |tiêu đề=Myanmar Country Profile |ngày truy cập = ngày 9 tháng 7 năm 2006 |năm=2005 |tháng=December |định dạng=PDF |work=Office on Drugs and Crime | các trang=5-6 | nhà xuất bản=United Nations}}</ref> Các ngành công nghiệp khác gồm sản phẩm nông nghiệp, dệt may, sản phẩm gỗ, vật liệu xây dựng, kim cương, kim loại, dầu mỏ và khí ga. Việc thiếu hụt nguồn nhân công trình độ cao cũng là một vấn đề ngày càng tăng đối với kinh tế Myanmar.<ref>{{chú thích sách | first=Ian | last=Brown | year=2005 | title=A Colonial Economy In Crisis | url=https://archive.org/details/colonialeconomyi0000brow | publisher =Routledge | id=ISBN 0-415-30580-2}}</ref>

Tính đến năm 2016, GDP của Myanmar đạt 68.277 tỷ USD, đứng thứ 73 thế giới, đứng thứ 25 châu Á và đứng thứ 7 [[Đông Nam Á]].

== Nhân khẩu ==
{{chính|Nhân khẩu Myanmar}}
[[Tập tin:Downtownflatsyangon.jpg|nhỏ|220px|trái|Một tòa nhà chung cư tại khu kinh doanh Yangon, đối diện [[Chợ Bogyoke]]. Đa số dân đô thị Yangon sống trong những khu chung cư đông đúc]]
Myanmar có dân số là 51,419,420 theo điều tra nhân khẩu năm 2014.<ref>Spoorenberg, Thomas (2015). "Provisional results of the 2014 census of Myanmar: The surprise that wasn't". Asian Population Studies. 11 (1): 4–6. doi:10.1080/17441730.2014.972084.</ref> Có hơn 600.000 [[công nhân nhập cư]] Myanmar có đăng ký tại Thái Lan, và hàng triệu người lao động bất hợp pháp khác. Những công nhân nhập cư Myanmar chiếm 80% số lao động nhập cư tại Thái Lan.<ref>{{Chú thích web |url=http://web.amnesty.org/library/index/ENGASA390012005 |tiêu đề=Thailand: The Plight of Burmese Migrant Workers |ngày truy cập=ngày 13 tháng 7 năm 2006 |ngày=ngày 8 tháng 6 năm 2006 |nhà xuất bản=Amnesty International |url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20060323221003/http://web.amnesty.org/library/index/ENGASA390012005 |ngày lưu trữ=2006-03-23 |url-status=dead }}</ref> Mật độ dân số bình quân của Myanmar là 75 người trên km², một trong những mức thấp nhất vùng [[Đông Nam Á]]. Các trại tị nạn tồn tại dọc theo biên giới Ấn Độ-Myanmar, Bangladesh-Myanmar và Myanmar-Thái Lan và hàng ngàn người khác sống tại [[Malaysia]]. Những ước tính thận trọng cho rằng hơn 295.800 người tị nạn từ Myanmar, đa số là [[người Rohingya]], [[người Karen|Kayin]] và [[Kayah (bang)|Karenni]].<ref>{{Chú thích web|url=http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/publ/opendoc.pdf?tbl=PUBL&id=449676844 | tiêu đề=Myanmar Refugees in South East Asia |ngày truy cập = ngày 13 tháng 7 năm 2006 |năm=2006 | tháng=April | work=PDF |nhà xuất bản=UNHCR}}</ref>

[[Tập tin:Karen Padaung Girl Portrait.jpg|nhỏ|220px|Một em bé thuộc cộng đồng thiểu số [[Kayan|Padaung]], một trong nhiều dân tộc thiểu số tạo nên dân số Myanmar]]

=== Dân tộc ===
Myanmar rất đa dạng về chủng tộc dân cư. Dù chính phủ công nhận [[Danh sách các nhóm dân tộc tại Myanmar|135 dân tộc khác nhau]], con số thực thấp hơn nhiều.<ref>{{chú thích báo | author =Gamanii | url =http://www.khitpyaing.org/modules.php?name=Sections&op=printpage&artid=286 | title =135: Counting Races in Burma | publisher =The New Era Journal | access-date =ngày 22 tháng 7 năm 2006 | archive-date = ngày 5 tháng 3 năm 2016 | archive-url =https://web.archive.org/web/20160305024926/http://www.khitpyaing.org/modules.php?name=Sections&op=printpage&artid=286 }}</ref> [[người Miến|Người Bamar]] chiếm khoảng 68% dân số, 10% là [[người Shan]]. [[Người Karen|Người Kayin]] chiếm 7% dân số, [[người Rakhine]] chiếm 4%. [[Người Miến gốc Hoa|Người Hoa]] chiếm gần 3% dân số.<ref>{{chú thích sách | author=Mya Than | editor=Leo Suryadinata | year=1997 | title=Ethnic Chinese As Southeast Asians | id=ISBN 0-312-17576-0}}</ref> [[Người Môn]], chiếm 2% dân số, là nhóm người có quan hệ dân tộc và ngôn ngữ với [[người Khmer]]. [[Người Miến gốc Ấn|Người Ấn]] chiếm 2%. Số còn lại là [[người Jingpo|người Kachin]], [[người Chin|Chin]] và các nhóm thiểu số khác.

=== Tôn giáo ===
{{Chính|Tôn giáo ở Myanmar}}
{{Pie chart|thumb=right|color5=Silver|label6=Khác|label5=[[Tín ngưỡng Dân tộc thiểu số tại Myanmar]]|label4=[[Hindu giáo]]|label3=[[Hồi giáo]]|label2=[[Kitô giáo]]|label1=[[Phật giáo]]|caption=Tôn giáo tại Myanmar (2014)|color7=white|color6=black|color4=red|value1=88|color3=Green|color2=Blue|color1=orange|value7=0.1|value6=0.2|value5=0.8|value4=0.5|value3=4.2|value2=6.2|label7=[[Không tôn giáo]]}}
[[Tập tin:Monk reading book - Schwedagon pagoda (35680807510).jpg|230px|nhỏ|phải|Một tu sĩ Phật giáo tại chùa Schwedagon]]
[[Thượng tọa bộ|Phật giáo Thượng tọa bộ]] là [[quốc giáo]] và tôn giáo phổ biến nhất ở Myanmar.<ref name="Buddhanet">{{Chú thích web |title=Buddhanet.net |url=http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhistworld/burma-txt.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331000030/http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhistworld/burma-txt.htm |archive-date=31 March 2017 |access-date=17 February 2011}}</ref> Ước tính từ 80%<ref name="pew">[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/burma-myanmar/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Burma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010114310/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/burma-myanmar/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010|date=10 October 2017}}. [[Pew Research Center]]. 2010.</ref> đến 89% dân số Myanmar theo Phật giáo.<ref name="Buddhanet" /><ref name="COTM">{{Chú thích web |date=2 March 2023 |title=Children of the Mekong |url=https://www.childrenofthemekong.org/in-myanmar-the-worst-is-yet-to-come-an-exclusive-interview/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314154216/https://www.childrenofthemekong.org/in-myanmar-the-worst-is-yet-to-come-an-exclusive-interview/ |archive-date=14 March 2023 |access-date=14 March 2023}}</ref> Theo kết quả [[điều tra dân số Myanmar 2014]], 87,9% dân số theo Phật giáo, 6,2% theo Kitô giáo; 4,3% theo Hồi giáo, 0,8% theo các tôn giáo bộ lạc, 0,5% theo Ấn Độ giáo, 0,2% theo tôn giáo khác và 0,1% không tôn giáo.<ref name="TUR">{{Chú thích sách |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census Report Volume 2-C |date=July 2016 |publisher=Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population |pages=12–15}}</ref>

Có khoảng 500.000 tăng sĩ Phật giáo và 75.000 nữ tu tại Myanmar.<ref>{{Chú thích báo |last1=Pyone |first1=Taung |date=14 November 2019 |title=Monks in Myanmar have a new target |url=https://www.economist.com/asia/2019/11/14/monks-in-myanmar-have-a-new-target |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191117122716/https://www.economist.com/asia/2019/11/14/monks-in-myanmar-have-a-new-target |archive-date=17 November 2019 |access-date=17 November 2019 |newspaper=The Economist}}</ref> Người Myanmar hầu hết được thực hành tự do tôn giáo, ngoại trừ một số nhóm thiểu số như [[người Rohingya]]<ref name="rohingya2">{{Chú thích báo |author=Head, Jonathan |date=5 February 2009 |title=What drive the Rohingya to sea? |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7872635.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001062936/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7872635.stm |archive-date=1 October 2019 |access-date=29 July 2012 |publisher=BBC}}</ref> và Kitô hữu ở Chin.<ref name="2007-religious-freedom-report">{{Chú thích web |date=14 September 2007 |title=International Religious Freedom Report 2007&nbsp;– Burma |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90131.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508105248/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90131.htm |archive-date=8 May 2020 |access-date=17 April 2010 |publisher=U.S. Department of State}}</ref> Nhân Chứng Giê-hô-va du nhập vào Myanmar từ năm 1914<ref>{{Chú thích sách |title=2013 Yearbook of Jehovah's Witnesses |publisher=Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. |year=2013 |page=85}}</ref> và hiện tại có khoảng 80 cộng đoàn trên cả nước và một văn phòng tại Yangon.<ref>{{Chú thích web |title=Office and Tour Information |url=http://www.jw.org/en/jehovahs-witnesses/offices/myanmar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151009050318/http://www.jw.org/en/jehovahs-witnesses/offices/myanmar/ |archive-date=9 October 2015 |access-date=6 November 2015 |publisher=jw.org}}</ref> Một cộng đồng người Do Thái nhỏ tồn tại ở Yangon với một giáo đường nhưng không có rabbi thường trực.<ref>{{Chú thích web |date=17 November 2010 |title=Burma—International Religious Freedom Report 2010 |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148859.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101121191852/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148859.htm |archive-date=21 November 2010 |access-date=22 February 2011 |publisher=U.S. Department of State}}</ref>

=== Ngôn ngữ ===
{{chính|Tiếng Myanmar}}

[[Tiếng Miến Điện]] là tiếng mẹ đẻ của [[người Miến|người Bamar]] và là ngôn ngữ chính thức của Myanmar. Tiếng Miến Điện về mặt [[ngôn ngữ học]] có liên quan tới [[tiếng Tạng chuẩn|tiếng Tây Tạng]] và [[tiếng Trung Quốc]].<ref name="ethno">{{Chú thích web |họ=Gordon |tên=Raymond G., Jr. |năm=2005 |tiêu đề=Language Family Trees: Sino-Tibetan |url=http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=90150 |ngày truy cập=ngày 9 tháng 7 năm 2006 |work=Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition |nhà xuất bản=SIL International}}</ref> Nó được viết bằng [[bảng chữ cái Miến Điện|ký tự]] gồm các chữ hình tròn và nửa hình tròn, có nguồn gốc từ [[tiếng Môn|ký tự Môn]]. Bảng chữ cái này được phỏng theo ký tự Môn, ký tự Môn được phát triển từ ký tự nam Ấn Độ trong [[thập niên 700]]. Những văn bản sớm nhất sử dụng ký tự được biết tới từ [[thập niên 1000]]. Ký tự này cũng được sử dụng để viết chữ Pali, ngôn ngữ thiêng liêng của Phật giáo Nguyên Thủy. Ký tự Miến Điện cũng được dùng để viết nhiều ngôn ngữ thiểu số khác, gồm Shan, nhiều thổ ngữ Karen và Kayah (Karenni); ngoài ra mỗi ngôn ngữ còn có thêm nhiều ký tự và [[dấu phụ]] đặc biệt khác.<ref>{{Chú thích web |ngày=ngày 2 tháng 4 năm 2006 |tiêu đề=Proposal for encoding characters for Myanmar minority languages in the UCS |url=http://lwinmoe.friendsofburma.org/doc/myanmar_extension.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723083627/http://lwinmoe.friendsofburma.org/doc/myanmar_extension.pdf |archive-date=ngày 23 tháng 7 năm 2006 |ngày truy cập=ngày 9 tháng 7 năm 2006 |nhà xuất bản=International Organization for Standardization |định dạng=PDF}}</ref> Tiếng Mayanmar sử dụng nhiều từ thể hiện sự kính trọng và phân biệt tuổi tác.<ref name="Myam-ma" /> Xã hội Myanmar truyền thống rất nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục. Bên trong các ngôi làng, giáo dục do các giáo sĩ truyền dạy thường diễn ra trong các ngôi [[chùa]]. Giáo dục trung học và giáo dục cao đẳng/đại học thuộc các trường của chính phủ.

Myanmar có bốn ngữ hệ chính: [[ngữ hệ Hán-Tạng|Hán-Tạng]], [[ngữ hệ Nam Á|Nam Á]], [[ngữ hệ Tai-Kadai|Tai-Kadai]] và [[ngữ hệ Ấn-Âu|Ấn-Âu]].<ref>{{Chú thích web |họ=Gordon |tên=Raymond G., Jr. |năm=2005 |tiêu đề=Languages of Myanmar |url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=MM |ngày truy cập=ngày 14 tháng 7 năm 2006 |nhà xuất bản=SIL International}}</ref> Các ngôn ngữ thuộc hệ Hán-Tạng được sử dụng nhiều nhất. Chúng gồm [[tiếng Miến Điện|tiếng Myanmar]], [[tiếng Karen]], [[tiếng Jingpo|Kachin]], [[tiếng Chin]] và [[tiếng Trung Quốc|tiếng Hoa]]. Ngôn ngữ Tai-Kadai chính là [[tiếng Shan]]. [[Tiếng Môn]] là [[ngữ hệ Nam Á|ngôn ngữ Nam Á]] chính được sử dụng ở Myanmar. Hai ngôn ngữ Ấn-Âu chính là [[tiếng Pali]], ngôn ngữ dùng trong nghi thức của [[Phật giáo Nam truyền]] và [[tiếng Anh]].<ref name="ethno" />

=== Giáo dục ===
Năm 2000, [[tỷ lệ biết đọc biết viết]] chính thức của Myanmar là 89,9%.<ref>{{Chú thích web |năm=2006 |tiêu đề=Adult (15+) Literacy Rates and Illiterate Population by Region and Gender for 2000-2004 |url=http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/html/Exceltables/education/Literacy_Regional_April2006.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20070625071529/http://www.uis.unesco.org/TEMPLATE/html/Exceltables/education/Literacy_Regional_April2006.xls |archive-date=ngày 25 tháng 6 năm 2007 |ngày truy cập=ngày 13 tháng 7 năm 2006 |nhà xuất bản=UNESCO Institute of Statistics |định dạng=XLS |tháng=April}}</ref> Về mặt lịch sử, Myanmar có tỷ lệ biết chữ cao. Nhằm đạt mức đánh giá tình trạng [[quốc gia kém phát triển]] của Liên Hợp Quốc để được cho vay vốn, Myanmar đã hạ thấp mức biết chữ của nước mình từ 78,6% xuống còn 18,7% năm 1987.<ref>{{chú thích sách |url=https://archive.org/details/mexicoremakingof0000lust_r4k4 |title=Burma: Prospects for a Democratic Future |year=1998 |editor=Robert I Rotberg}}</ref>

== Văn hóa ==
{{chính|Văn hóa Myanmar}}
[[Tập tin:Young monk.jpg|nhỏ|phải|230px|Những người đi [[tu]] được kính trọng trên khắp Myanmar, đây là một trong những quốc gia có đa số [[Tiểu thừa|Phật giáo Nguyên Thủy]] trên thế giới]]
[[Tập tin:Buddhism Myanmar 7.jpg|230px|nhỏ|phải|Bát khất thực ở Miến Điện]]
Dù có nhiều nền văn hóa bản xứ tồn tại ở Myanmar, nền văn hóa chiếm vị trí trọng yếu là Phật giáo và [[Bamar]]. Văn hóa Bamar từng bị ảnh hưởng từ các nền văn hóa các nước xung quanh. Nó được biểu hiện qua ngôn ngữ, ẩm thực, âm nhạc, nhảy múa và sân khấu. Nghệ thuật, đặc biệt là văn học, trong lịch sử từng bị ảnh hưởng bởi văn hóa Phật giáo Nam truyền Miến Điện. Nếu coi thiên sử thi quốc gia của Myanmar, ''[[Yama Zatdaw]]'', là một sự phóng tác theo ''[[Ramayana]]'', thì nó đã mang nhiều nét ảnh hưởng lớn từ các văn bản Thái, Mon và Ấn Độ của vở kịch này.<ref>{{Chú thích web |url=http://www.goldenlandpages.com/hotspots/rama/rama.htm |tiêu đề=Ramayana in Myanmar's heart |ngày truy cập=ngày 13 tháng 7 năm 2006 |ngày=ngày 13 tháng 9 năm 2003 |nhà xuất bản=Goldenland Pages |archive-date = ngày 29 tháng 10 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061029183721/http://www.goldenlandpages.com/hotspots/rama/rama.htm |url-status=dead }}</ref> [[Phật giáo]] đi sâu vào văn hóa và là cốt lõi của văn hóa Myanmar.

Trong các làng Myanmar truyền thống, chùa chiền là trung tâm của đời sống văn hóa. Các nhà sư được sùng kính và người dân luôn quỳ trước mặt để tỏ lòng tôn trọng họ. Lễ nhập tu được gọi là [[shinbyu]] là lễ đánh dấu sự trưởng thành quan trọng nhất của một chú bé khi vào chùa tu trong một khoảng thời gian ngắn.<ref name="kmc">{{chú thích sách | author=Khin Myo Chit | author-link=Khin Myo Chit | year=1980 | title=Flowers and Festivals Round the Burmese Year }}</ref> Các cô bé cũng có lễ xuyên lỗ tai (နားသွင်း) khi đến tuổi trưởng thành.<ref name="kmc" /> Văn hóa Myanmar được thể hiện rõ rệt nhất tại những ngôi làng nơi các lễ hội địa phương được tổ chức trong suốt năm, lễ hội quan trọng nhất là lễ chùa.<ref name="Myam-ma">{{chú thích sách | author=Tsaya | year=1886 | title=Myam-ma, the home of the Burman | publisher =Thacker, Spink and Co. | location =Calcutta | pages = 36-37 }}</ref><ref name="sy">{{chú thích sách|author=Shway Yoe|year=1882|title=The Burman - His Life and Notions|publisher=Norton Library 1963|location=New York|pages=211-216,317-319}}</ref> Nhiều làng xã ở Myanmar có quy ước, các phong tục và những điều cấm kị riêng.

Thời kỳ cai trị thuộc địa của Anh cũng đã để lại một số ảnh hưởng phương Tây trong văn hóa Myanmar. Hệ thống giáo dục Myanmar theo khuôn mẫu hệ thống giáo dục [[Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland|Anh Quốc]]. Những ảnh hưởng kiến trúc thuộc địa là điều dễ nhận thấy nhất tại các thành phố lớn như [[Yangon]].<ref>{{chú thích báo | first =Steven | last =Martin | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3578993.stm | title =Burma maintains bygone buildings | publisher =BBC News | date = ngày 30 tháng 3 năm 2004 | access-date = ngày 9 tháng 7 năm 2006}}</ref> Nhiều dân tộc thiểu số, đặc biệt là [[người Karen]] ở phía đông nam và [[người Kachin]], [[người Chin]] sống ở phía bắc và tây bắc, theo Thiên chúa giáo nhờ công của các nhà truyền giáo.<ref>{{chú thích sách|url=http://www.archive.org/details/TheSilkenEast|title=The Silken East - A Record of Life and Travel in Burma|last=Scott O'Connor|first=V. C.|publisher=Kiscadale|year=1904|location=Scotland|pages=32|orig-year=1993}}</ref>

=== Ẩm thực ===
{{chính|Ẩm thực Myanmar}}
Ẩm thực Myanmar bị ảnh hưởng nhiều từ ẩm thực [[Ẩm thực Ấn Độ|Ấn Độ]], [[Ẩm thực Trung Quốc|Trung Quốc]], [[Ẩm thực Thái Lan|Thái]], và các nền văn hóa ẩm thực của các dân tộc thiểu số khác.<ref name="kong">{{chú thích sách | first=Foong Ling | last=Kong | year=2002 | title=Food of Asia | publisher=Tuttle Publishing | id=ISBN 0-7946-0146-4}}</ref> Món chủ yếu trong ẩm thực Myanmar là gạo. [[Mỳ]] và [[bánh mì]] cũng là các món thường thấy. Ẩm thực Myanmar thường sử dụng [[tôm]], [[cá]], [[patê cá]] [[lên men (thực phẩm)|lên men]], [[thịt lợn]] và [[thịt cừu]].<ref name="kong" /> [[Thịt bò]], bị coi là món [[cấm kỵ]], rất hiếm được sử dụng. Các món [[cà ri]], như [[masala]] và [[ớt khô]] cũng được dùng. [[Bún cá Mohinga|Mohinga]], thường được coi là món quốc hồn Myanmar, gồm nước luộc [[cá trê]] có gia vị cà ri và hoa đậu xanh, [[miến]] và [[nước mắm]].<ref>{{chú thích báo | url =http://planetguru.com/Articles/ArticleDetail.aspx?ArticleId=21273&ChannelId=kitchenscience | title =Get a taste of Myanmar's national dish | work =Indo-Asian News Service | publisher =PlanetGuru}}</ref> Các loại quả nhiệt đới thường dùng làm đồ tráng miệng. Các thành phố lớn có nhiều phong cách ẩm thực gồm cả Shan, Trung Quốc và Ấn Độ.

=== Âm nhạc ===
{{chính|Âm nhạc Myanmar}}
[[Âm nhạc Myanmar|Âm nhạc truyền thống Miến Điện]] [[du dương]] nhưng không [[hài hòa]]. Các nhạc cụ gồm một bộ trống được gọi là ''pat waing'', một bộ cồng gọi là ''kyi waing'', một đàn tre gọi là ''pattala'', [[chũm choẹ đôi|chũm chọe]], [[nhạc cụ bộ hơi]] như ''hnè'' hay [[ô-boa|oboe]] và [[sáo]], bamboo clappers, và [[nhạc cụ bộ dây]], thường được kết hợp thành một [[giàn giao hưởng]] gọi là ''saing waing''<ref name="kmc" /><ref name="sy" /> [[saung|Saung gauk]], một nhạc cụ bộ dây hình chiếc thuyền gồm [[dây (âm nhạc)|các dây tơ]] và [[mica|thủy tinh]] trang trí dọc theo thân từ lâu đã đi liền với văn hóa Myanmar.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.usd.edu/smm/GiftShop/Postcards3x5/BurmeseHarp.html |tiêu đề=Postcard of Saung Gauk (arched harp) |ngày truy cập = ngày 15 tháng 7 năm 2006 |ngày = ngày 18 tháng 10 năm 2004 |work=National Music Museum |nhà xuất bản=University of South Dakota}}</ref> Từ [[thập niên 1950]], các nhạc cụ phương Tây đã trở nên phổ biến, đặc biệt tại các thành phố lớn.<ref>{{chú thích báo | url =http://www.burmanet.org/news/2005/09/28/agence-france-presse-myanmar-worries-as-rappers-upstage-traditional-xylophones/ | title =Myanmar worries as rappers upstage traditional xylophones | work =Agence France Presse | publisher =BurmaNet News | date =ngày 28 tháng 9 năm 2005 | access-date =ngày 15 tháng 7 năm 2006 | archive-date = ngày 12 tháng 12 năm 2007 | archive-url =https://web.archive.org/web/20071212063046/http://www.burmanet.org/news/2005/09/28/agence-france-presse-myanmar-worries-as-rappers-upstage-traditional-xylophones/ | url-status=dead }}</ref>

===Thể thao===
{{chính|Thể thao Myanmar}}
Các môn võ thuật [[Lethwei]], [[Bando]], [[Banshay]], và [[Pongyi]] cùng với [[chinlone]] là các môn thể thao truyền thống ở Myanmar. [[Bóng đá]] được chơi trên khắp đất nước, ngay cả ở các làng quê. [[Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2013|SEA Games 2013]] diễn ra tại Naypyidaw, Yangon, Mandalay và Ngwesaung Beach ở Myanmar vào tháng 12, là lần thứ ba sự kiện thể thao này được tổ chức tại Myanmar. Myanmar trước đây đã tổ chức SEA Games vào các năm 1961 và 1969.

== Xem thêm ==
* [[Ẩm thực Myanmar]]
* [[Văn học Myanmar]]
* [[Âm nhạc Myanmar]]

== Chú thích ==
{{tham khảo|group="nb"}}

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
{{sisterlinks|Myanmar}}
* [http://www.myanmarnlp.net.mm/opentype.htm Fonts tiếng Myanmar (font chuẩn và font unicode)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303191143/http://www.myanmarnlp.net.mm/opentype.htm |date = ngày 3 tháng 3 năm 2008}}
* [http://www.burmalibrary.org/ Online Burma/Myanmar Library]
* [http://www.moai.gov.mm/ Ministry of Agriculture and Irrigation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080209193200/http://www.moai.gov.mm/ |date = ngày 9 tháng 2 năm 2008}}
* [http://www.mcpt.gov.mm/ Ministry of Communications, Posts, and Telegraphs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906232602/http://www.mcpt.gov.mm/ |date = ngày 6 tháng 9 năm 2006}}
* [http://www.myanmar-education.edu.mm/ Ministry of Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050526222257/http://www.myanmar-education.edu.mm/ |date = ngày 26 tháng 5 năm 2005}}
* [http://www.myanmar.com/Ministry/finance/ Ministry of Finance and Revenue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907081238/http://www.myanmar.com/Ministry/finance/ |date = ngày 7 tháng 9 năm 2006}}
* [http://www.mofa.gov.mm/ Ministry of Foreign Affairs]
* [http://www.moha.gov.mm/ Ministry of Home Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060902204856/http://www.moha.gov.mm/ |date = ngày 2 tháng 9 năm 2006}}
* [http://www.hotel-tourism.gov.mm/ Ministry of Hotels and Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060902100553/http://www.hotel-tourism.gov.mm/ |date = ngày 2 tháng 9 năm 2006}}
* [http://www.mora.gov.mm/ Ministry of Religious Affairs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430135525/http://www.mora.gov.mm/ |date=2008-04-30 }}
* [http://ncgub.net/ National Coalition Government of the Union of Burma]
* [http://www.shanworld.org/ Official Interim Shan Government Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613064200/http://shanworld.org/ |date = ngày 13 tháng 6 năm 2006}}
* [http://www.britannica.com/nations/Myanmar Encyclopaedia Britannica Myanmar Country Page]
* [http://www.myanmar.gov.mm/ Official Myanmar Government Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051220003223/http://www.myanmar.gov.mm/ |date = ngày 20 tháng 12 năm 2005}}
* [http://www.uscampaignforburma.org US Campaign for Burma]
* [http://www.burmacampaign.org.uk Burma Campaign UK]

Các bài nghiên cứu:
* [http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=8645 The Longest Coup: Did China Plan to Invade Burma in 1988?]
* [http://www.ari.nus.edu.sg/showfile.asp?pubid=679&type=2 A Historical Overview of Political Transition in Myanmar Since 1988] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120025652/http://www.ari.nus.edu.sg/showfile.asp?pubid=679&type=2 |date = ngày 20 tháng 1 năm 2008}}
* [http://www.ari.nus.edu.sg/showfile.asp?pubid=647&type=2 Sino-Myanmar Economic Relations Since 1988] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120125821/http://www.ari.nus.edu.sg/showfile.asp?pubid=647&type=2 |date = ngày 20 tháng 1 năm 2008}}
* [http://www.ari.nus.edu.sg/showfile.asp?pubid=580&type=2 Regionalism in Myanmar’s Foreign Policy: Past, Present and Future] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080119154018/http://www.ari.nus.edu.sg/showfile.asp?pubid=580&type=2 |date = ngày 19 tháng 1 năm 2008}}
* [http://www.ari.nus.edu.sg/showfile.asp?pubid=504&type=2 The Changing Nature of Conflict between Burma and Siam as Seen from the Growth and Development of Burmese States from the 16th to the 19th Centuries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080119154033/http://www.ari.nus.edu.sg/showfile.asp?pubid=504&type=2 |date = ngày 19 tháng 1 năm 2008}}
{{Đông Nam Á}}
{{ASEAN}}
{{Châu Á}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}

[[Thể loại:Myanmar| ]]
[[Thể loại:Nước kém phát triển]]
[[Thể loại:Cựu cộng hòa xã hội chủ nghĩa]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc]]
[[Thể loại:Quốc gia Đông Nam Á]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên ASEAN]]
[[Thể loại:Quốc gia châu Á]]
[[Thể loại:Chế độ độc tài quân sự]]