Xem mã nguồn của Nguyễn Phúc Chẩn

{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = Thiệu Hóa Quận Vương
| tên gốc = 紹化郡王
| tước vị = [[Hoàng tử]] [[nhà Nguyễn]]
| hình = 
| cỡ hình = 250px
| ghi chú hình = 
| chức vị = Thiệu Hoá Công
| tại vị = [[1817]] - [[1824]]
| tước vị đầy đủ = Thiệu Hóa công<br>Thiệu Hóa Quận vương (truy tặng)
| tên đầy đủ = '''Nguyễn Phúc Chẩn'''<br>阮福昣
| kiểu tên đầy đủ = Tên húy
| sinh = [[30 tháng 4]] năm [[1803]]
| nơi sinh = [[Phú Xuân]]
| mất = [[26 tháng 10]] năm [[1824]] (21 tuổi)
| nơi mất = 
| nơi an táng = huyện [[Hương Trà (thị xã)|Hương Trà]], [[Huế]]
| thụy hiệu = <font color = "grey">[[Cung Lương Vương|Cung Lương Thiệu Hóa Quận vương]]<br>恭良紹化郡王</font>
| cha = Nguyễn Thế Tổ<br>[[Gia Long]]
| mẹ = Thuận Thiên Cao Hoàng hậu<br>[[Trần Thị Đang]]
| con cái = Thiện Khuê<br>Thiện Chỉ
}}
'''Nguyễn Phúc Chẩn''' ([[chữ Hán]]: 阮福昣; [[30 tháng 4]] năm [[1803]] – [[26 tháng 10]] năm [[1824]]), tước phong '''Thiệu Hóa Quận Vương''' (紹化郡王), là một hoàng tử con vua [[Gia Long]] [[nhà Nguyễn]] trong [[lịch sử Việt Nam]].

== Tiểu sử ==
Hoàng tử Chẩn sinh ngày 10 tháng 3 (âm lịch) năm [[Quý Hợi]] ([[1803]]), là con trai thứ 9 của vua [[Gia Long]], mẹ là ''Thuận Thiên Cao Hoàng hậu'' [[Trần Thị Đang]].<ref name=":0">''Nguyễn Phúc tộc thế phả'', tr.258</ref> Ông là em cùng mẹ với vua [[Minh Mạng]] và ''Kiến An vương'' [[Nguyễn Phúc Đài]].

Năm [[Gia Long]] thứ 16 ([[1817]]), hoàng tử Chẩn được phong làm '''Thiệu Hóa công''' (紹化公).<ref>''Đại Nam thực lục'', tập 1, tr.954</ref> Ông tính cẩn trọng, hiền hòa, cư xử có lễ độ, vua [[Gia Long]] vì thế mà yêu ông lắm.<ref name=":1">''Đại Nam liệt truyện'', tập 2, quyển 2: ''Truyện các hoàng tử'' – phần ''Thiệu Hóa quận Vương''</ref>

=== Thời Minh Mạng ===
Vua [[Minh Mạng]] rất quý các hoàng đệ, cứ 5 ngày một lần sai người đến các phủ của họ hỏi thăm, khi rỗi việc triều chính thì thỉnh thoảng đến chơi.<ref>''Đại Nam thực lục'', tập 2, tr.59</ref>

Năm [[Minh Mạng]] thứ 3 ([[1822]]), thuộc hạ trong phủ Thiệu Hóa công Chẩn là bọn Nguyễn Đăng Quy trá xưng là thị vệ, đêm đến vào nhà dân đánh bạc, nhân cự đánh quan Tri huyện là Vũ Văn Thục.<ref name=":2">''Đại Nam thực lục'', tập 2, tr.189</ref> Dinh thần là Quảng Đức tâu lên. Vua sai đem chém bọn chúng. Thuộc phủ Cai đội là Lê Văn Đắc bị tội trượng và cách chức.<ref name=":2" /> Thiệu Hóa công sợ hãi xin nhận tội. Vua nói: “''Biết Công thực thà, nhưng quá nhu nhơ nên bọn thuộc hạ sinh nhờn''”.<ref name=":2" />

Năm thứ 4 ([[1823]]), vua cho [[Nguyễn Phúc Đài|Kiến An công]] 1000 [[Hệ đo lường cổ Việt Nam#Thể tích|phương gạo]] và Thiệu Hóa công Chẩn 500 phương gạo, dụ rằng: “''Bớt sự tiêu phiếm, đức tính tiết kiệm là rất tốt, phải nên nghĩ đấy''”.<ref>''Đại Nam thực lục'', tập 2, tr.291</ref>

Thiệu Hóa công tính người hiếu kính, hiền hậu, điềm tĩnh, hoà nhã, ham học, có lòng nhân từ, vui làm điều thiện.{{sfn|Đại Nam thực lục, tập 6|2006|p=209}} Vua anh [[Minh Mạng]] rất yêu quý, mới lấy phủ của mình khi chưa làm vua ban cho em trai. Ông lại dựng cơ nghiệp riêng ở làng An Ninh (nay thuộc phường [[Hương Long]], Huế) để làm nơi đọc sách lúc rỗi rãi. Trong vườn có ao sen trắng, ngoài hiên nhà trồng trúc xanh, chỗ ông ở gọi là thôn Bạch Liên, vườn gọi là vườn Thê Phượng (tức ''chim phượng đậu'').<ref name=":1" />

Những năm đầu [[Minh Mạng]], hoàng trưởng tử là ''Trường Khánh công'' [[Thiệu Trị|Miên Tông]] (vua [[Thiệu Trị]] sau này) thường cùng Thiệu Hóa công Chẩn học tập. Vua [[Thiệu Trị]] kém hoàng thúc Thiệu Hóa công 4 tuổi, nhưng Công giữ lễ, rất kính trọng Hoàng trưởng tử.<ref name=":1" />

==== Qua đời ====
Thiệu Hóa công Chẩn tuổi còn trẻ mà đã mắc bệnh. Vua Minh Mạng nhiều lần đến thăm, sai thái y tìm đủ cách chữa trị. Từ khi ông đổ bệnh, [[Nhân Tuyên Hoàng thái hậu]] lo lắng không thôi, một hôm đốt hương khấn trời rằng: “''Bệnh của Công có khỏi hay không, xin báo mộng cho biết''”. Một đêm, bà Nhân Tuyên nằm mộng thấy một lão già đến trước mặt tâu rằng: “''Công chết rồi''”.<ref name=":3">''Đại Nam thực lục'', tập 2, tr.376</ref>

Năm [[Minh Mạng]] thứ 5, [[Giáp Thân]] ([[1824]]), ngày 5 tháng 9 (âm lịch), Thiệu Hóa công mất khi mới 22 tuổi.<ref name=":0" /> Hay tin người em mất, vua rất thương tiếc, nghỉ coi chầu 5 ngày, truy tặng cho ông làm '''Thiệu Hóa Quận vương''' (紹化郡王), [[thụy]] là '''Cung Lượng''' (恭諒).<ref name=":1" /> Tôn Thất Diệu và Tôn Thất Bính được giao trông coi việc tang; hoàng đệ [[Nguyễn Phúc Quân|Quảng Uy công]] Quân đến tứ tế; vua [[Minh Mạng]] đích thân đến rót rượu dâng cúng.<ref name=":3" />

Ngày an táng Thiệu Hóa Quận vương, xa giá của vua đến lầu ở cửa Đông Nam.<ref group="Ghi chú">Cửa Đông Nam (còn gọi là cửa Thượng Tứ) nằm ngay gần phủ đệ cũ mà vua Minh Mạng tặng lại cho em trai. Như vậy có thể suy ra Thiệu Hóa Quận vương qua đời ở phủ, xe tang đưa từ đây về chốn chôn cất.</ref> Vua [[Minh Mạng]] trông theo mà khóc đưa.<ref name=":1" /><ref name=":3" /> Mộ phần của ông được dựng tại tổng An Ninh (nay thuộc xã Thủy Bằng, thị xã Hương Thủy, Thừa Thiên Huế, gần lăng Vĩnh Hưng của [[Chu Thị Viên|Từ Mẫn Hiếu Triết Hoàng hậu]]).<ref name=":0" />

Không rõ khi nào phủ đệ của ông, cũng là phủ đệ cũ của vua Minh Mạng thời chưa được phong Hoàng thái tử, được thu hồi lại. Mùa xuân năm Minh Mạng thứ 20 ([[1839]]), nơi này được dựng thành chùa Giác Hoàng.{{sfn|Đại Nam thực lục, tập 5|2006|p=464}} Phủ Thiệu Hóa quận vương hiện nay tọa lạc ở phường Vỹ Dạ, thành phố Huế.

Năm [[Thiệu Trị]] thứ nhất ([[1841]]), vua cùng Nhân Tuyên Thái hoàng thái hậu đến yết [[Lăng Minh Mạng|Hiếu Lăng]], lúc trở về ngang qua An Ninh,<ref group="Ghi chú">Mộ phần của Thiệu Hóa Quận vương nằm ngược hướng với đường từ lăng Minh Mạng về kinh thành, tức là lúc này vua Thiệu Trị và Thái hoàng thái hậu không phải đi qua tẩm mộ ông mà là đi qua nhà thờ đặt tại cơ ngơi riêng của ông ở An Ninh thuộc phường Hương Long hiện tại.</ref> đến nhà thờ của Vương cầm chén rượu rót xuống đất để tế.{{sfn|Đại Nam thực lục, tập 6|2006|p=209}}

== Gia quyến ==
Thiệu Hóa Quận vương chỉ có 2 người con trai.

* Thiện Khuê, công tử trưởng, năm Minh Mạng thứ 16 ([[1835]]) tập phong làm ''Thiệu Hóa công''. Do tiêu xài hoang phí, của dùng trong nhà ngày một hao hụt rồi đem kim sách đi cầm cố nên bị giáng làm ''Thiệu Hóa Đình hầu''.<ref>''Đại Nam thực lục'', tập 7, tr.553</ref> Năm [[Tự Đức]] thứ 13 ([[1860]]), công tử biết hối cải nên được phục tước.<ref name=":1" /> Có con trai tên là Thiệu Giám.
* Thiện Chỉ, công tử thứ, năm Minh Mạng thứ 20 ([[1839]]) được ân phong làm ''Lại Trạch Đình hầu''.<ref name=":1" />

== Tham khảo ==
* Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), ''[http://www.namkyluctinh.com/a-sachsuvn/Nguyen_Phuc_Toc_The_Pha.pdf Nguyễn Phúc Tộc thế phả] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927051537/http://www.namkyluctinh.com/a-sachsuvn/Nguyen_Phuc_Toc_The_Pha.pdf |date=2020-09-27 }}'', Nhà xuất bản Thuận Hóa
* [[Quốc sử quán triều Nguyễn]] (2006), ''[[Đại Nam thực lục]] Tiền biên – Chính biên'', Tổ Phiên dịch [[Viện Sử học]] dịch, Nhà xuất bản Giáo dục
* [[Quốc sử quán triều Nguyễn]] (2006), ''[[Đại Nam liệt truyện]] Chính biên'', Tổ Phiên dịch [[Viện Sử học]] dịch, Nhà xuất bản Thuận Hóa

== Xem thêm ==
* [[Đế hệ thi#Phiên hệ thi|Đế hệ thi]]

==Chú thích==
===Ghi chú===
{{Tham khảo|group="Ghi chú"|cột=}}
===Chú thích===
{{tham khảo|cột=30em}}

[[Thể loại:Sinh năm 1803]]
[[Thể loại:Mất năm 1824]]
[[Thể loại:Hoàng tử Gia Long]]
[[Thể loại:Công tước nhà Nguyễn]]
[[Thể loại:Vương tước truy phong Việt Nam]]