Xem mã nguồn của Nowruz

{{Infobox Holiday
|holiday_name = Nowrūz<br>{{Nastaliq|نوروز}}
|type =
|longtype =
|image = Tahmasp,_Humayun_Meeting.jpg
|caption = Shah [[Tahmasp I]] và [[Humayun]] mừng lễ năm mới, hình vẽ thế kỷ 16
|official_name =عید نوروز
|nickname = Cũng viết là Nouruz, Norouz, Norooz, Narooz, Nawru, Nauruz, Nawroz, Noruz, Nohrooz, Novruz, Nauroz, Navroz, Naw-Rúz, Nowroj, Navroj, Nevruz, Newroz, Navruz, Navrez, Nooruz, Nauryz, Nevruz, Nowrouz, {{unicode|Наврӯз}}, ნავრუზი (tiếng Gruzia), नवरेह (tiếng Kashmir), નવરોઝ (tiếng Ba Tư Gujarat)
|observedby = {{flag|Iran}}<br />{{flag|Albania}}<br />{{flag|Armenia}}<ref name="Amnews">Armenian News-NEWS.am, "Armenian President congratulates Kurds on Novruz", ngày 21 tháng 3 năm 2011. Truy cập via online: [http://news.am/eng/news/52173.html] at ngày 22 tháng 3 năm 2011</ref><br />{{flag|Azerbaijan}}<ref name="azerbaijan" >{{chú thích web|url=http://english.irib.ir/radioculture/occasions/national-occasions/item/80534-tajikistan-holds-3rd-international-nowruz-celebrations|title=BBCPersian.com | publisher=Bbc.co.uk | date = | access-date = ngày 6 tháng 4 năm 2010}}</ref><br />{{flag|Gruzia}}<ref>{{chú thích báo|title=Nowruz Declared as National Holiday in Georgia|url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=22108|access-date=ngày 11 tháng 3 năm 2013|newspaper=civil.ge|date=ngày 21 tháng 3 năm 2010|access-date=2013-03-21|archive-date=2012-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120918012356/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=22108|url-status=dead}}</ref><br />{{flag|Iraq}}<ref name=IMFA>{{chú thích web|title=ngày 20 tháng 3 năm 2012 United Nations Marking the Day of Nawroz|url=http://www.mofamission.gov.iq/usan/en/articledisplay.aspx?gid=1&id=6168|publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Iraq)]]|access-date=ngày 18 tháng 4 năm 2012|archive-date=2013-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130513010944/http://www.mofamission.gov.iq/usan/en/articledisplay.aspx?gid=1&id=6168}}</ref><br />{{flag|Kazakhstan}}<ref name="stan" >{{chú thích web | url=http://www.fravahr.org/spip.php?breve167 | title=Celebrating Nowruz in Central Asia | publisher=fravahr.org | date = | access-date=ngày 23 tháng 3 năm 2007 | archive-date=2007-05-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070523201945/http://www.fravahr.org/spip.php?breve167 }}</ref><br />{{flag|Kosovo}}<br />{{flag|Kyrgyzstan}}<ref name="stan" /><br />{{flag|Nga}}<ref>{{chú thích báo|title=Россия празднует Навруз [Russia celebrates Nowruz]|url=http://rus.ruvr.ru/2012_03_21/69129482/|access-date=ngày 11 tháng 3 năm 2013|newspaper=Golos Rossii|date=ngày 21 tháng 3 năm 2012|language=ru|access-date=2013-03-21|archive-date=2013-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502072914/http://rus.ruvr.ru/2012_03_21/69129482/|url-status=dead}}</ref><br>{{flag|Syria}}<ref>{{chú thích web|title=Arabs, Kurds to Celebrate Nowruz as National Day|url=http://www.damascusbureau.org/?p=1615|access-date=ngày 11 tháng 3 năm 2013|archive-date=2013-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520184216/http://www.damascusbureau.org/?p=1615}}</ref><br>{{flag|Tajikistan}}<ref name="tajikistan" >{{chú thích web|url=http://www.bank-holidays.com/holidays.php?annee=2010&id_pays=171 | title=Tajikistan 2010 Bank Holidays | publisher=Bank-holidays.com | date= | access-date = ngày 6 tháng 4 năm 2010}}</ref><br />{{flag|Thổ Nhĩ Kỳ}}<ref name="Emma">Emma Sinclair-Webb, Human Rights Watch (Organization), [http://books.google.com/books?id=ZwDxTvTlRuYC&pg=PA46&dq=newroz+kurdish+turkey&hl=en&ei=QgGITfyKOIHVgQeWqaXYDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDYQ6AEwAA#v=onepage&q=newroz%20kurdish%20turkey&f=false "Turkey, Closing ranks against accountability"], Human Rights Watch, 2008.
"The traditional Norouz/Norooz celebrations, mainly celebrated by the Kurdish population in the Kurdistan Region in Iraq, and other parts of Kurdistan in Turkey, Iran, Syria and Armenia and taking place around March 21"</ref><br />{{flag|Turkmenistan}}<ref>{{chú thích web|title=General Information of Turkmenistan|url=http://sitara.com/turkmenistan/general.html|publisher=sitara.com|access-date=ngày 26 tháng 12 năm 2012|archive-date=2012-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120906043101/http://sitara.com/turkmenistan/general.html}}</ref><br />{{flag|Uzbekistan}}<ref>{{chú thích web|title=About Uzbekistan|url=http://www.uzbekistan.org/uzbekistan/national_holidays/|publisher=Uzbek embassy in USA|access-date=ngày 26 tháng 12 năm 2012|archive-date=2017-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170423225506/http://www.uzbekistan.org/uzbekistan/national_holidays/}}</ref><br />các nhóm dân tộc và tôn giáo khắp thế giới: [[người Kurd hải ngoại]]<br />[[Hỏa giáo|người Hỏa giáo]], [[phái Sufi|người Sufi]], [[phái Ismail|người Ismail]], [[phái Alevi|người Alevi]], [[Alawi|người Alawi]], [[phái Babi|người Babi]], [[Bahá'í|người Bahá'í]] và [[người Iran hải ngoại]]. Cũng được cử hành không chính thức tại [[Bosnia và Herzegovina]], [[Kavkaz]], [[Krym]], [[Ấn Độ]], [[Cộng hòa Macedonia|Macedonia]], [[Pakistan]], [[Serbia]], và trong các cộng đồng [[người Uyghur|Duy Ngô Nhĩ]] và [[người Salar|Tát Lạp]] tại [[Trung Quốc]].
|ends =
|date = 19, 20, 21 hay 22 tháng 3
|week_ordinal =
|weekday =
|Related Holidays = Kha b-Nisan
<!-- if the date changes in an unusual pattern -->
|date2008 =
|date2009 =
|date2010 = Chủ nhật, 21 tháng 3 năm 2010 vào lúc 17:32 UTC [[Equinox|*]]
|date2011 = Thứ hai, 20 tháng 3 năm 2011 vào lúc 23:21 UTC [[Equinox|*]]
|date2012 = Thứ ba, 20 tháng 3 năm 2012 vào lúc 05:14 UTC [[Equinox|*]]
|date2013 = Thứ tư, 20 tháng 3 năm 2013 vào lúc 11:02 UTC [[Equinox|*]]
|celebrations = [[Haft sin table|Haftsin]], [[Chaharshanbe Suri|Chahârshanbe Sûrî]], [[Sizdah Bedar]]..
|observances =
|relatedto =
|significance = Lễ năm mới
|firsttime={{flag|Iran}}}}
[[Tập tin:Happy Nowruz Persian Text.svg|thumb|Chữ ''Năm mới Nowruz'' viết cách điệu]]
'''Nowrūz''' ({{langx|fa|نوروز}}, {{IPA|fa|nouˈɾuːz|IPA}}, nghĩa là "Ngày mới") là ngày lễ mừng năm mới theo [[lịch Iran]].<ref name="Meri">Josef W. Meri, Jere L. Bacharach, "Medieval Islamic Civilization: L-Z, index ", Taylor & Francis, 2006. pp 605: "Buyid rulers such as Azud al-Dawla resusciated a number of pre-islamic Iranian practices, most notably the titular of shahanshah (king of kings) and the celebration of the Persian New Year</ref> Báo đài [[tiếng Việt]] đôi khi gọi nôm na ngày lễ này là '''Tết Ba Tư'''.

Nowruz đánh dấu ngày đầu tiên của mùa xuân và bắt đầu năm mới theo [[lịch Iran]]. Nó được tổ chức vào ngày [[Xuân phân]] ở [[Bắc bán cầu]], thường rơi vào ngày 21 tháng 3 hay ngày trước hoặc ngày sau đó, tùy theo nơi cử hành. Nowruz cũng là một ngày lễ [[Hỏa giáo]] và có ý nghĩa quan trọng trong nguồn gốc Hỏa giáo của người Iran hiện nay, nó cũng được tổ chức ở nhiều phần khác tại tiều lục địa Nam Á với vị thế là Năm mới. Thời điểm [[Mặt Trời]] đi qua [[xích đạo địa cầu]] và cân bằng ngày đêm được tính chính xác hàng năm và các gia đình người Iran khi đó quây quần bên nhau để cử hành các nghi lễ.

Nowruz cũng là một ngày lễ linh thiêng của [[phái Sufi|người Sufi]], [[người Ismail]], [[Alawi|người Alawi]],<ref name="i-cias.com">{{chú thích web | url=http://i-cias.com/e.o/alawites.htm | title=But they also celebrate some of the same festivals as the Christians, like Christmas and Epiphany, as well as Nawruz, which originally is the Zoroastrian New Year. | publisher=I-cias.com | date= | access-date=ngày 6 tháng 4 năm 2010 | archive-date=2008-03-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080312112314/http://i-cias.com/e.o/alawites.htm | url-status=dead }}</ref> [[Alevi|người Alevi]], [[phái Babi|người Babi]] và các môn đồ [[Bahá'í]],<ref name="bahai_calendar">{{chú thích web | url =http://www.bahai.us/bahai-calendar | title = The Baha'i Calendar | access-date = ngày 19 tháng 3 năm 2007}}</ref> và là ngày nghỉ lễ chính thức tại nhiều quốc gia như [[Albania]], [[Azerbaijan]], [[Gruzia]], [[Kosovo]], [[Kyrgyzstan]], [[Iran]], [[Iraq]], [[Kazakhstan]], [[Mông Cổ]], [[Tajikistan]], [[Turkmenistan]], [[Uzbekistan]] ... và [[người Kurd]] hải ngoại.

[[Đại hội đồng Liên Hợp Quốc]] vào năm 2010 đã công nhận Ngày Quốc tế Nowruz, miêu tả đây là một lễ hội mùa xuân có nguồn gốc Ba Tư và đã được tổ chức trong trên 3.000 năm.<ref>{{chú thích web|url=http://www.un.org/News/Press/docs/2010/ga10916.doc.htm | title=General Assembly Recognizes 21 March as International Day of Nowruz, Also Changes to 23–24 March Dialogue on Financing for Development 
| publisher=UN.org | date=ngày 23 tháng 2 năm 2010 | access-date = ngày 6 tháng 4 năm 2010}}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://www.businessweek.com/news/2010-02-24/un-officially-recognizes-march-21-as-international-nowruz-day.html | first=Ali | last=Sheikholeslami | title=UN Officially Recognizes March 21 as International Nowruz Day | = Businessweek.com | date = ngày 24 tháng 2 năm 2010 | access-date = ngày 6 tháng 4 năm 2010}}</ref> Trong cuộc họp của ''Ủy ban Liên Chính phủ về Bảo vệ Di sản văn hóa phi vật thể'' của [[Liên Hợp Quốc]], được tổ chức từ ngày 28 tháng 9 – 2 tháng 10 năm 2009 tại [[Abu Dhabi]], Nowrūz đã chính thức được liệt vào [[Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại]] của [[Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc|UNESCO]].<ref>''Novruz, Nowrouz, Nooruz, Navruz, Nauroz, Nevruz: Inscribed in 2009 on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity'', [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00282 UNESCO].</ref><ref>''Noruz and Iranian radifs registered on UNESCO list'', Tehran Times, ngày 1 tháng 10 năm 2009, [http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=204443 TehranTimes.com].</ref><ref>''Persian music, Nowruz make it into UN heritage list'', Press TV, ngày 1 tháng 10 năm 2009, [http://www.presstv.ir/detail.aspx?id=107504&sectionid=351020105 PressTV.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160105021848/http://www.presstv.ir/detail.aspx?id=107504&sectionid=351020105 | date=2016-01-05}}</ref><ref>''Nowruz became international'', in Persian, BBC Persian, Wednesday, ngày 30 tháng 9 năm 2009, [http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2009/09/090930_mg_nowrooz_global_register.shtml BBC.co.uk]</ref>

==Nguồn gốc==

Có nguồn gốc là một lễ hội Hỏa giáo, và là lễ hội thiêng liêng nhất trong tôn giáo này, Nowruz được cho là do người Hỏa giáo sáng lập nên, mặc dù không rõ về thời điểm xuất xứ.<ref>Boyce, M. [http://www.iranicaonline.org/articles/festivals-i "Festivals. i. Zoroastrian"]. ''[[Encyclopaedia Iranica]]''.</ref> Từ [[Nhà Achaemenes|thời kỳ Achaemenes]], một năm chính thức được bắt đầu bằng Năm mới- thời điểm Mặt Trời dời khỏi [[Hoàng Đạo|cung]] [[Song Ngư (chiêm tinh)|Song Ngư]] và tiến vào cung [[Bạch Dương (chiêm tinh)|Bạch Dương]], dấu hiệu của Xuân phân. Nowruz cũng là một ngày linh thiêng của [[phái Sufi|người Sufi]], [[người Ismail]], [[Alawi|người Alawi]],<ref name="i-cias.com"/> [[Alevi|người Alevi]], [[phái Babi|người Babi]] và các môn đồ [[Bahá'í]].<ref name="bahai_calendar"/>

Thuật ngữ Nowruz xuất hiện lần đầu trong các ghi chép Ba Tư vào thế kỷ 2 SCN, song nó đã là một ngày quan trọng từ thời Achaemenes ({{nowrap|c. 548–330 TCN}}), khi vào ngày Nowruz, các quốc vương từ những nước khác nhau thuộc Đế quốc Ba Tư đem cống phẩm cho Hoàng đế- cũng gọi là Vua của các vua ([[Shahanshah]]) của Ba Tư. Tầm quan trọng của Nowruz trong Đế quốc Achaemenes có thể được minh họa khi Đại vương Ba Tư [[Cambyses II]] chỉ có thể trở thành Vua hợp pháp của Babylon sau khi ông tham gia vào lễ hội Năm mới (Nowruz).<ref>{{chú thích sách|title=Reading Hosea in Achaemenid Yehud|author=James M. Trotter|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2001|pages=108|url=http://books.google.com/books?id=Zxl053mwwmMC&pg=PA108&dq=new+y|isbn=978-1-84127-197-2}}</ref>

==Phong tục==
===Haft Sin và Haft Mewa===
[[Tập tin:7SEEN 89.jpg|thumb|''Haft Sin'']]
Phần quan trọng nhất của năm mới là việc chuẩn bị của ''Haft-Sin'' ([[tiếng Ba Tư]]: هفت سین) "7 S", các thành phần trong đó nhất thiết phải bắt đầu bằng chữ cái "S" của Ba Tư "S" (س), đó là: ''Sekke'' - tiền kim loại; ''Sib'' - trái táo; ''Somach'' - một loại gia vị (từ cây [[Rhus coriaria]]); ''Sombol'' - [[Hyacinthus]]; ''Sir'' - tỏi; ''Sabsi'' - nghĩa là "cây xanh", chủ yếu là [[cải xoong]], và ''Serke'' - giấm), và một loại nước uống ''Haft Mewa'' bao gồm bảy loại trái cây. Bảy loại thực phẩm được chuẩn bị cũng nên bắt đầu bằng chữ "S" càng tốt và tượng trưng cho bảy đức tính của Hỏa giáo, và cùng với ''Samanak'' (cây giống hay là mầm xanh từ bảy loại hạt), một tấm gương, một ngọn nến và một cuốn sách thánh ([[Qur'an]] cho người Hồi giáo, [[Kinh Thánh]] giữa các [[Kitô hữu]], Avesta hoặc hình ảnh của Hỏa giáo) và đặt trên một mặt bàn.<ref>{{Chú thích web |url=http://www.hanifworld.com/Sofrehha.htm |ngày truy cập=2015-03-22 |tựa đề=Iranian Traditional Tables including Haft-Seen |archive-date=2007-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213015800/http://www.hanifworld.com/Sofrehha.htm }}</ref>
===Lửa===
[[Tập tin:Nowruz in Tangi Sar, Kurdistan province.jpg|nhỏ|180px|Đốt lửa nghi lễ Nowruz ở [[Kurdistan]], nay thuộc Iran]]
Vào đêm trước của ngày thứ tư cuối cùng ''Chahar Schanbe Suri'' ("Thứ tư lửa"), lửa được đốt lên. Tập quán này thực tế là một trong những nghi lễ quan trọng nhất của năm mới.

== Tham khảo ==
{{thể loại Commons|Nowruz}}
{{tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Văn hóa Iran]]
[[Thể loại:Lễ hội Iran]]
[[Thể loại:Lễ hội Afghanistan]]
[[Thể loại:Lễ hội Iraq]]
[[Thể loại:Lễ mừng năm mới]]
[[Thể loại:Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Ba]]
[[Thể loại:Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại]]
[[Thể loại:Biểu tượng quốc gia Iran]]
[[Thể loại:Văn hóa Ba Tư]]