Xem mã nguồn của Oxysterol

{{Mô tả ngắn|Dẫn xuất của cholesterol thu được bằng quá trình oxy hóa}}
'''Oxysterol''' là một dẫn xuất của [[cholesterol]] thu được bằng quá trình [[Redox|oxy hóa]] có sự tham gia của [[enzyme]] và/hoặc các chất [[tiền oxy hóa]]. Các hợp chất này đóng vai trò quan trọng trong nhiều quá trình sinh học khác nhau như [[cân bằng nội môi]] cholesterol, [[chuyển hóa lipid]] ([[sphingolipid]], [[acid béo]]), [[apoptosis]], [[autophagy]] và [[prenyl hóa]] protein; cơ chế tác động của oxysterol trong các hiệu ứng này vẫn chưa được hiểu rõ. Một số oxysterol có liên quan đến các bệnh liên quan đến tuổi tác như [[bệnh tim mạch]], bệnh mắt ([[đục thủy tinh thể]], [[thoái hóa điểm vàng]] liên quan đến tuổi), một số [[bệnh thoái hóa thần kinh]] và ung thư. 
Việc xác định các liệu pháp nhằm điều hòa quá trình cơ thể sản xuất oxysterol và các hoạt tính sinh học của chúng có ý nghĩa điều trị.<ref>{{Chú thích tạp chí | date=Jan 2021 | author = Samadi, A | title = A Comprehensive Review on Oxysterols and Related Diseases | volume = 28 | issue = 1 | journal = Current Medicinal Chemistry | pages = 110–136 | url = https://www.eurekaselect.com/180247/article | doi=10.2174/0929867327666200316142659| pmid = 32175830 | s2cid = 212729018 | url-access = subscription }}</ref>

Một định nghĩa rộng hơn có thể bao gồm các [[phytosterol]] bị oxy hóa, vốn cũng là các [[sterol]]. Thuật ngữ "oxyphytosterol" có thể được sử dụng để phân biệt.<ref name="pmid18022398">{{Chú thích tạp chí |last1=Hovenkamp |first1=E |last2=Demonty |first2=I |last3=Plat |first3=J |last4=Lütjohann |first4=D |last5=Mensink |first5=RP |last6=Trautwein |first6=EA |title=Biological effects of oxidized phytosterols: a review of the current knowledge. |journal=Progress in Lipid Research |date=January 2008 |volume=47 |issue=1 |pages=37–49 |doi=10.1016/j.plipres.2007.10.001 |pmid=18022398}}</ref>

== Đo lường ==
Oxysterol được đo từ mẫu bằng [[sắc ký khí–khối phổ]] (GC-MS) hoặc LC-MS/MS.<ref name="pmid30936243">{{Chú thích tạp chí |last1=Griffiths |first1=WJ |last2=Wang |first2=Y |title=Oxysterol research: a brief review. |journal=Biochemical Society Transactions |date=30 April 2019 |volume=47 |issue=2 |pages=517–526 |doi=10.1042/BST20180135 |pmid=30936243 |pmc=6490702}}</ref>

== Nguồn gốc ==
Oxysterol được sản xuất trong cơ thể với vai trò là các tín hiệu chuyển hóa quan trọng.<ref name="pmid30936243"/> Một số chất như 7-ketocholesterol (7-KC / 7O-C) được tìm thấy trong thực phẩm.<ref name=pmid36555497>{{Chú thích tạp chí |last1=Saga |first1=A |last2=Koseki |first2=M |last3=Kanno |first3=K |last4=Chang |first4=J |last5=Higo |first5=T |last6=Okuzaki |first6=D |last7=Okada |first7=T |last8=Inui |first8=H |last9=Asaji |first9=M |last10=Tanaka |first10=K |last11=Omatsu |first11=T |last12=Nishihara |first12=S |last13=Zhu |first13=Y |last14=Ito |first14=K |last15=Hattori |first15=H |last16=Ichi |first16=I |last17=Kamada |first17=Y |last18=Ono |first18=M |last19=Saibara |first19=T |last20=Ohama |first20=T |last21=Hikoso |first21=S |last22=Nishida |first22=M |last23=Yamashita |first23=S |last24=Sakata |first24=Y |title=A Dietary Oxysterol, 7-Ketocholesterol, Exacerbates Imiquimod-Induced Psoriasis-like Dermatitis in Steatohepatitic Mice. |journal=International Journal of Molecular Sciences |date=13 December 2022 |volume=23 |issue=24 |article-number=15855 |doi=10.3390/ijms232415855 |doi-access=free |pmid=36555497|pmc=9785382 }}</ref>

== Loại ==
Một oxysterol có thể được phân biệt với các oxysterol khác dựa trên vị trí xảy ra quá trình oxy hóa. Một phân tử có thể bị oxy hóa ở chuỗi bên, ở các vòng, hoặc ở cả hai vị trí.<ref name="pmid30936243"/> Về mặt danh pháp, quá trình oxy hóa chủ yếu xảy ra bằng cách thay thế một hydro bằng một [[nhóm hydroxy]]. Một oxysterol bị oxy hóa kép, vừa trên vòng (vị trí 7α) vừa trên chuỗi bên (vị trí 25), được gọi là 7α,25-dihydroxycholesterol (7α,25-diHC).<ref name="pmid30936243"/> Một khả năng khác là sự hình thành một nhóm [[ketone]], như trong (25R)26-Hydroxy-7-oxocholesterol (26H,7O-C), còn gọi là 7-keto-27-hydroxycholesterol.<ref name="pmid30936243"/>

== Hoạt tính sinh học ==
Các oxysterol chuỗi bên hoạt hóa [[thụ thể X gan]] (LXR), ức chế sự trưởng thành của [[SREBP-2]] và điều hòa các [[thụ thể NMDA]].<ref name="pmid30936243"/> Một tác động xuôi dòng của hoạt hóa LXR là tăng hoạt tính [[CYP7A1]], tạo ra 7α-HC làm tiền chất của acid mật. Điều này sẽ thúc đẩy quá trình thải cholesterol khỏi gan.<ref name="pmid11051540">{{Chú thích tạp chí | vauthors = Chawla A, Saez E, Evans RM | title = "Don't know much bile-ology" | journal = Cell | volume = 103 | issue = 1 | pages = 1–4 | date = September 2000 | pmid = 11051540 | doi = 10.1016/S0092-8674(00)00097-0 | s2cid = 17408369 | doi-access = free }}</ref>   Một tác động khác là tăng dòng cholesterol ra khỏi đại thực bào; nếu có đủ năng lực [[vận chuyển ngược cholesterol]], điều này sẽ giúp loại bỏ các mảng xơ vữa.<ref name=Zimmer/>

7α,25-diHC và 7α,26-diHC liên kết với [[EBI2]] và định hướng sự di chuyển của các tế bào miễn dịch biểu hiện EBI2.<ref name="pmid30936243"/>

26H,7O-C, 7β,26-diHC và 20''S''-HC liên kết với [[Smoothened]], một thành phần then chốt của [[tín hiệu hedgehog]].<ref name="pmid30936243"/>

== Liên quan bệnh lý ==

=== Rối loạn tim mạch và chuyển hóa ===

Oxysterol ban đầu được chú ý vì việc tiêu thụ qua chế độ ăn dường như có liên quan thuận với sự tiến triển của [[xơ vữa động mạch]] và các bệnh tim mạch khác. Giả thuyết ban đầu cho rằng, tương tự LDL bị oxy hóa, oxysterol có thể có tính tiền oxy hóa và tiền viêm.<ref name="SciCast">[http://scicasts.com/disease-processes/2039-pathogenesis/6378-scientist-98-challenges-orthodoxy-on-causes-of-heart-disease/ Scientist, 98, Challenges Orthodoxy on Causes of Heart Disease], ''[[SciCast]]'' (phỏng theo Đại học Illinois) (31 tháng 7 năm 2013).</ref> Oxysterol có thể được tạo ra trong quá trình chế biến thực phẩm, đặc biệt là trong các quá trình có nhiệt cao và tiếp xúc với oxy như chiên ngập dầu.<ref name=Schroepfer>{{Chú thích tạp chí | pmid = 10617772 | date = Jan 2000 | author = Schroepfer, Gj Jr | title = Oxysterols: modulators of cholesterol metabolism and other processes | volume = 80 | issue = 1 | pages = 361–554 | issn = 0031-9333 | journal = Physiological Reviews | url = http://physrev.physiology.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10617772 | format = Free full text | doi = 10.1152/physrev.2000.80.1.361 | url-access = subscription }}{{Dead link|date=tháng 10 năm 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

Khó khăn với lý thuyết oxysterol là các kết quả thực nghiệm còn rất thiếu nhất quán. Mặc dù chúng cho thấy các tác động tiêu cực như ức chế CYP7A1<ref name=Schroepfer/> và gây độc cho tế bào tim ''in vitro'', các nghiên cứu cho động vật ăn đã tạo ra hỗn hợp các tác động vừa gây xơ vữa vừa chống xơ vữa, chưa kể đôi khi không có tác động nào.<ref>{{Chú thích tạp chí | doi = 10.1172/JCI16388 | url= |date=Sep 2002 | author = Björkhem, I | title = Do oxysterols control cholesterol homeostasis? | volume = 110 | issue = 6 | pages = 725–30 | pmid = 12235099 | pmc = 151135 | journal = The Journal of Clinical Investigation}}</ref> Các kết quả trái chiều này vẫn còn tồn tại tính đến năm 2014.<ref>{{Chú thích tạp chí |last1=Kämmerer |first1=I |last2=Ringseis |first2=R |last3=Eder |first3=K |title=Feeding a thermally oxidised fat inhibits atherosclerotic plaque formation in the aortic root of LDL receptor-deficient mice. |journal=The British Journal of Nutrition |date=January 2011 |volume=105 |issue=2 |pages=190–9 |doi=10.1017/S0007114510003478 |pmid=20854700}}</ref><ref>{{Chú thích tạp chí |last1=Plat |first1=J |last2=Theuwissen |first2=E |last3=Husche |first3=C |last4=Lütjohann |first4=D |last5=Gijbels |first5=MJ |last6=Jeurissen |first6=M |last7=Shiri-Sverdlov |first7=R |last8=van der Made |first8=I |last9=Mensink |first9=RP |title=Oxidised plant sterols as well as oxycholesterol increase the proportion of severe atherosclerotic lesions in female LDL receptor+/ - mice. |journal=The British Journal of Nutrition |date=14 January 2014 |volume=111 |issue=1 |pages=64–70 |doi=10.1017/S0007114513002018 |pmid=23773414}}</ref> Oxysterol trong chế độ ăn gây ra "những thay đổi nhỏ đến bất ngờ trong chu chuyển và cân bằng nội môi cholesterol" ở động vật gặm nhấm.<ref>{{Chú thích tạp chí | journal = Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology | year = 2002 | volume = 22 | issue =5 | pages = 734–42 | title = Oxysterols: Friends, Foes, or Just Fellow Passengers? |author1=Ingemar Björkhem |author2=Ulf Diczfalusy | doi = 10.1161/01.ATV.0000013312.32196.49 | pmid = 12006384| doi-access = free }}</ref>

Ngoài ra, loại đường [[cyclodextrin]] (CD) làm đảo ngược xơ vữa động mạch ở chuột được cho ăn chế độ giàu chất béo. CD được hấp thu vào dòng máu của chuột. Nó làm tăng sản xuất oxysterol trong đại thực bào và mảng xơ vữa, dẫn đến hoạt hóa [[thụ thể X gan|LXR]] trong đại thực bào. Điều này lần lượt làm cho đại thực bào có khả năng đẩy cholesterol ra ngoài tốt hơn và có tính chống viêm cao hơn. Nghiên cứu này hàm ý rằng oxysterol không giữ vai trò hoàn toàn có hại.<ref name=Zimmer>{{Chú thích tạp chí | vauthors = Zimmer S, Grebe A, Bakke SS, Bode N, Halvorsen B, Ulas T, Skjelland M, De Nardo D, Labzin LI, Kerksiek A, Hempel C, Heneka MT, Hawxhurst V, Fitzgerald ML, Trebicka J, Björkhem I, Gustafsson JÅ, Westerterp M, Tall AR, Wright SD, Espevik T, Schultze JL, Nickenig G, Lütjohann D, Latz E | title = Cyclodextrin promotes atherosclerosis regression via macrophage reprogramming | journal = Science Translational Medicine | volume = 8 | issue = 333 | pages = 333ra50 | date = April 2016 | pmid = 27053774 | pmc = 4878149 | doi = 10.1126/scitranslmed.aad6100 }}
* {{lay source |template=cite news|vauthors = Hesman Saey T|url= https://www.sciencenews.org/article/sugar-can-melt-away-cholesterol|title = A sugar can melt away cholesterol|date = April 8, 2016|website = Science News.org }}</ref>

=== Hệ thần kinh ===
[[Xơ cứng teo cơ một bên]] có liên quan đến giảm hoạt động của [[CYP27A1]], có thể được phát hiện qua lượng giảm của các loại oxysterol (26-HC và 3β-HCA) do enzyme này tạo ra trong máu. [[Liệt cứng hai chi dưới di truyền]] type 5 (SPG5), do thiếu hụt [[CYP7B1]], gây ra sự giảm tương tự, mặc dù áp dụng cho cả dạng tự do và dạng ester hóa của các sterol này. [[Bệnh u vàng gân não]] (CTX) liên quan đến thiếu hụt [[CYP27A1]]. Cả SPG5 và CTX đều có các triệu chứng tương tự và liên quan đến giảm 3β,7α-diHCA. Điều này có thể là một phần trong sinh lý bệnh của các bệnh này, vì 3β,7α-diHCA bảo vệ các neuron vận nhãn thông qua hoạt hóa LXR.<ref name="pmid30936243"/> Một rối loạn bẩm sinh khác do thiếu hụt cholesterol, [[ACOX2]], cũng biểu hiện với thất điều.<ref name="pmid30936243"/>

[[Bệnh Huntington]] có liên quan đến giảm cholesterol và 24-HC. 24-HC được tạo ra bởi [[CYP46A1]].<ref name="pmid30936243"/>

[[Bệnh Parkinson]] có liên quan đến tăng 24-HC trong dịch não tủy (CSF), nhưng giảm 24-HC trong huyết thanh. Điều này có thể có nghĩa là ít neuron còn hoạt động chuyển hóa hơn.<ref name="pmid30936243"/>

[[Bệnh Alzheimer]] có liên quan đến tăng 24-HC trong CSF và giảm 24-HC trong huyết thanh. 26-HC tăng cả trong CSF và huyết thanh. Trong AD, CYP46A1 biểu hiện lạc chỗ ở tế bào hình sao. Người ta cho rằng CYP46A1/24-HC phản ánh một cơ chế bảo vệ chống tổn thương oxy hóa, trong khi CYP27A1/26-HC có thể góp phần vào AD.<ref name="pmid30936243"/>

=== Ung thư ===
Với các con đường tín hiệu mà oxysterol được tạo ra và tiêu thụ, không ngạc nhiên khi chúng đóng vai trò trong ung thư. 25-HC và 26-HC có liên quan đến căn nguyên của ung thư vú. Riêng 26-HC cũng liên quan đến di căn. 7α,26-diHC và 7β,26-diHC có khả năng cũng đóng vai trò trong sự hình thành tế bào γδ-T.<ref name="pmid30936243"/> 

== Ví dụ ==
* [[Oxycholesterol]] (5,6-epoxycholesterol)
* [[24S-Hydroxycholesterol]] (24''S''-HC)
* [[27-Hydroxycholesterol]] (27-HC)

==Tham khảo==
<references/>

[[Thể loại:Sterol]]