Xem mã nguồn của Phạm Hậu

{{Thông tin nghệ sĩ
| tên = Phạm Hậu
| hình = [[File:Họa sĩ Phạm Hậu.jpg|thumb|Hình chụp hoạ sỹ thời trẻ]]
| nền = Họa sĩ
| nghệ danh = Phạm Hậu
| tên khai sinh = Phạm Quang Hậu
| ngày sinh = {{Ngày sinh|1905|6|13}}
| nơi sinh = [[Hà Nội]], [[Liên bang Đông Dương]]
| ngày mất = {{Ngày mất và tuổi|1994|12|16|1905|06|13}}
| nơi mất = [[Việt Nam]]
| quốc tịch = {{VNM}}
| nghề nghiệp = Họa sĩ
| con = Phạm Ngọc Đường

Phạm Nguyệt Nga

Phạm Ngọc Ngà

Phạm Quang Khải

[[Phạm Quang Vĩnh]]

Phạm Ngọc Oanh 
<br>Phạm Gia Yên {{abbr|{{small|(kts)}}|kiến trúc sư}}

Phạm Ngọc Hiền
| bút danh họa sĩ = Phạm Hậu
| năm hoạt động hội họa = 1929 - 1965
| đào tạo hội họa = [[Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương]]
| trường phái hội họa = [[Tranh sơn mài]]
| chủ đề hội họa = Thiên nhiên; Kiến trúc
| tác phẩm hội họa = Hoàng hôn vàng trên vịnh Hạ Long<br>Phong cảnh thuyền buồm
}}
'''Phạm Hậu''' (tên đầy đủ: '''Phạm Quang Hậu''' 1905 - 1994)<ref name=":0">{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/nhung-buc-tranh-trieu-usd-cua-my-thuat-viet-4265145.html|tựa đề=Những bức tranh triệu USD của mỹ thuật Việt|họ=|ngày=2021-04-19|website=[[VnExpress]]|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2023-04-21}}</ref> là một trong những họa sĩ [[Sơn mài|tranh sơn mài]] hàng đầu Việt Nam, ông cũng là một trong những người thành lập [[Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp|Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội.]] Các tác phẩm của ông thường lấy chủ đề về chùa, phong cảnh vùng nông thôn ở Bắc Bộ, Trung Bộ, các con sông, cá vàng.<ref name=":1">{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/pham-hau-hoa-si-trieu-usd-4395827.html|tựa đề=Phạm Hậu - họa sĩ triệu USD|họ=|ngày=2021-12-03|website=[[VnExpress]]|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2023-04-21}}</ref><ref name=":9">{{Chú thích web|url=https://laodong.vn/archived/hoa-si-nsnd-pham-quang-vinh-sang-tao-the-nao-cung-phai-mang-hon-viet-719992.ldo|tựa đề=HỌA SĨ, NSND PHẠM QUANG VĨNH: “Sáng tạo thế nào cũng phải mang hồn Việt”|ngày=2016-07-22|website=[[Báo Lao Động]]|url-status=live|ngày truy cập=2023-04-21}}</ref>

== Tiểu sử ==
Phạm Quang Hậu sinh ngày 13 tháng 6 năm 1905, là con thứ hai<ref name=":10">{{Chú thích web|url=https://drive.google.com/file/d/0B8QbZzIJNisuMTEyZGM5YTktMzdmNi00ODU1LThkYmMtZDUwZWJhZjg2N2Vj/view?resourcekey=0-r3bdfZjVUggxlY2S795NEA&usp=embed_facebook|tựa đề=Gia phả|website=Google Docs|url-status=live|ngày truy cập=2023-04-22}}</ref> trong một gia đình nghèo có 7 anh chị em tại làng [[Đông Ngạc]], [[Bắc Từ Liêm]], [[Hà Nội]].<ref name=":0" /> Ông mồ côi bố lúc 2 tuổi và mồ côi mẹ lúc 10 tuổi,<ref>{{Chú thích web|url=https://tiasang.com.vn/van-hoa/pham-hau-voi-cong-hien-vo-gia-cho-nghe-thuat-son-mai-10971/|tựa đề=Phạm Hậu với cống hiến vô giá cho nghệ thuật sơn mài|tác giả=Lê Huy Văn|họ=|tên=|ngày=2017-10-13|website=Tạp chí Tia sáng|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2023-04-21}}</ref> ông chuyển đến sống cùng vợ chồng những người chị ruột, tự tìm con đường học tập. Năm 1923 ông kết hôn, vợ chồng ông sinh được 8 người con, trong số đó có [[Nghệ sĩ nhân dân (Việt Nam)|Nghệ sĩ nhân dân]] [[Phạm Quang Vĩnh]].<ref name=":9" /><ref name=":10" /><ref name=":8">{{Chú thích web|url=http://giayen.blogspot.com/2011/02/pham-hau-than-va-su-nghiep.html|tựa đề=Họa sĩ Phạm Hậu và gia đình: TÌNH THẦY TRÒ|tác giả=Phạm Gia Yên|họ=|ngày=2021-02-12|website=Blog cá nhân của kts Phạm Gia Yên|url-status=live|ngày truy cập=2023-04-21}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=http://giayen.blogspot.com/2012/02/nho-ha-noi.html|tựa đề=Họa sĩ Phạm Hậu và gia đình: NHỚ HÀ NỘI|tác giả=Phạm Gia Yên|họ=|ngày=Thứ Năm, 23 tháng 2, 2012|website=Blog cá nhân của kts Phạm Gia Yên|url-status=live|ngày truy cập=2023-04-21}}</ref>

Họa sĩ Phạm Hậu qua đời ngày 16 tháng 12 năm 1994.<ref name=":10" />

== Sự nghiệp ==
Năm 1920, ông thi vào trường Bách nghệ Hải Phòng, ông được học bài bản các kỹ năng tiện, nguội, đúc, hàn, bào, phay, gò và cả nghề lái xe.<ref name=":2">{{Chú thích web|url=https://designs.vn/pham-hau-nguoi-dat-vien-gach-dau-tien-cho-nen-tranh-son-mai-viet-nam/|tựa đề=Họa sĩ Phạm Hậu - Người đặt nền móng cho tranh sơn mài Việt Nam|tác giả=Viet My|họ=|tên=|ngày=2021-08-02|website=designs.vn|ngôn ngữ=vi|url-status=dead|ngày truy cập=2023-04-21|archive-date=2023-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421060429/https://designs.vn/pham-hau-nguoi-dat-vien-gach-dau-tien-cho-nen-tranh-son-mai-viet-nam/}}</ref> Sau khi ra trường, ông được bổ nhiệm về [[ga Hà Nội]], ban đầu làm công việc bàn giấy, điều hành chuyến rồi làm lái tàu. Năm 1923, ông kết hôn và thay đổi công việc mới.<ref name=":8" />

Năm 1929, sau 3 tháng học họa sĩ Nam Sơn, Phạm Hậu thi tuyển và đứng hạng hai trong 6 người đứng đầu gồm Trần Bình Lộc, Phạm Hậu, [[Nguyễn Đỗ Cung]], Trần Quyền, Nguyễn Văn Hiến, và Nguyễn Văn Thuần<ref name=":2" /><ref name=":5">{{Chú thích web|url=https://toquoc.vn/ve-dep-thanh-binh-cua-thien-nhien-trong-tranh-son-mai-cua-pham-hau-20200717103703499.htm|tựa đề=Vẻ đẹp thanh bình của thiên nhiên trong tranh sơn mài của Phạm Hậu|họ=|ngày=2020-07-17|website=Tổ Quốc|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2023-04-21}}</ref> thi đỗ vào [[Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương|trường Mỹ thuật Đông Dương]],<ref>{{Chú thích web|url=https://baoquangninh.com.vn/vinh-ha-long-quang-ninh-la-nhan-vat-dac-biet-cua-dien-anh-2217637.html|tựa đề="Vịnh Hạ Long, Quảng Ninh là... "nhân vật đặc biệt" của điện ảnh"|họ=MEDIATECH|website=baoquangninh.com.vn|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2022-12-28}}</ref> năm 1932, khi người Pháp đưa môn "sơn ta" vào giảng dạy, Phạm Hậu cùng [[Lê Phổ]], [[Trần Văn Cẩn]], [[Nguyễn Khang (họa sĩ)|Nguyễn Khang]], Trần Quang Trân<ref name=":5" /> đã học hỏi phát triển thành kỹ thuật vẽ tranh sơn mài.<ref name=":3">{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/tranh-pham-hau-dau-gia-hon-mot-trieu-usd-4395609.html|tựa đề=Tranh Phạm Hậu đấu giá hơn một triệu USD|họ=|ngày=2021-11-28|website=[[VnExpress]]|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2023-04-21}}</ref> Năm 1934, ông tốt nghiệp với tác phẩm ''Phong cảnh chùa cổ Bắc Bộ'' và gây tiếng vang lớn.<ref name=":1" /> Giữa thập niên 1930, [[Victor Tardieu]], hiệu trưởng trường Mỹ thuật Đông Dương đặt Phạm Hậu làm 50 bức tranh sơn mài cho một hãng [[thuốc lá]],<ref name=":2" /> xưởng tranh chuyên sơn mài đầu tiên ra đời do Phạm Hậu sáng lập, ông sau đó giành huy chương vàng Salon năm 1935, của Hội khuyến khích phát triển Mỹ thuật và Kỹ nghệ.<ref name=":3" /> Năm 1944, Phạm Hậu cùng [[Nguyễn Gia Trí]] tổ chức triển lãm tranh ở Nhà Thông tin Tràng Tiền.<ref name=":5" /> Công việc của xưởng khá thuận lợi cho đến ngày [[Chiến tranh Đông Dương|kháng chiến năm 1946]].

Năm 1946, được [[Bộ Giáo dục và Đào tạo (Việt Nam)|Bộ Giáo dục Quốc gia]] phê duyệt, Phạm Hậu cùng Trần Văn Du, Trần Quang Trân thành lập [[Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp|trường Quốc gia Mỹ nghệ]] (École nationale d’Art Deco), tiền thân của [[trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội]].<ref name=":2" /><ref name=":4">{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/sach-ve-cuoc-doi-hoa-si-son-mai-pham-hau-3656393.html|tựa đề=Sách về cuộc đời họa sĩ sơn mài Phạm Hậu|họ=|ngày=2017-10-18|website=[[VnExpress]]|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2023-04-21}}</ref> Ông là người đầu tiên soạn thảo giáo trình sơn mài<ref name=":3" /> và cũng viết nhiều công trình tài liệu liên quan.

Phạm Hậu được đánh giá là người kỹ tính, năm 1953, ông tham dự Triển lãm Đông Nam Á tại [[Thái Lan]]. Các bức tranh được đóng trong hòm gỗ thông, gửi sang bằng đường biển. Khi đến cảng, các hòm gỗ đều bị mối ăn. Tuy nhiên, chỉ phần bọc lót tranh bị ảnh hưởng, các tác phẩm của ông vẫn nguyên vẹn; các tác phẩm được đánh giá cao và được bán hết sau đó.<ref name=":1" />

Năm 1954 trường Mỹ thuật công nghiệp do Bùi Tường Viên sau đến Nguyễn Cao Thương tiếp quản. Năm 1965, Phạm Hậu nghỉ hưu, thời gian sau này, ông tham gia các buổi triển lãm, giảng dạy.<ref name=":8" />

== Tác phẩm tiêu biểu ==
Từ những năm 1940, các tác phẩm của ông đã được giới thượng lưu và người Pháp mua về làm quà. Năm 1960, Phạm Hậu tình cờ tìm lại được hai bức sơn mài của ông đang nằm phủ bụi trong một cửa hàng, hai bức trang này từng được treo tại Phủ Thủ Hiến ([[Nhà khách Chính phủ|Bắc Bộ Phủ]]). Ông mua lại và khôi phục chúng, Hội Mỹ thuật nghe tin đến xem rồi đề nghị mua lại để đưa vào bảo tàng. Họ trả giá 3.000 đồng - ngang giá một chiếc ôtô lúc bấy giờ - nhưng ông không bán.<ref name=":1" /> Mấy tháng sau một đoàn khách [[Nhật Bản]] sang Việt Nam dự hội nghị, được [[Hội Mỹ thuật Việt Nam|Hội Mỹ thuật]] giới thiệu tới nhà Phạm Hậu, họ mê mẩn tác phẩm. Từ chối không được, họa sĩ ra giá 13.000 đồng để họ bỏ ý định. Không ngờ, phía Nhật Bản đồng ý trả tiền, đưa bức tranh về nước.<ref name=":1" />

Tháng 4 năm 2014, tác phẩm ''Phong cảnh chùa Thầy'' của ông được bán [[đấu giá]] tại Sotheby’s Hongkong, với mức giá cuối cùng là 159.803 [[USD]].<ref name=":1" /><ref name=":2" />

Tháng 2 năm 2019, tại phiên đấu giá "Modern and Contemporary Southeast Asian Art Evening Sale",<ref name=":0" /> bức bình phong sơn mài bốn tấm ''Chín con cá chép trong hồ nước'' (1939-1940) của ông được bán với giá 1,1 triệu USD.<ref name=":1" /><ref>{{Chú thích web|url=https://luxuo.vn/culture/auctions/tranh-pham-hau-trieu-do.html|tựa đề=Tranh Phạm Hậu chạm mốc triệu đô tại Sotheby’s Hong Kong|ngày=2019-04-01|website=LUXUO.VN|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2023-04-21}}</ref>

Trong phiên Beyond Legends: Modern Art Evening Sale của Sotheby’s Hongkong ngày 18 tháng 4 năm 2021, bức ''Phong cảnh chùa cổ Bắc Bộ'' (''View of a Famous Old Pagoda’s landscape in North Vietnam'') cũng đạt mức giá 1 triệu USD.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Tác phẩm thuộc bộ sưu tập của Dothi Dumonteil.<ref name=":3" />

Tháng 6 năm 2021, bức ''Phong cảnh thuyền buồm'' của ông được chốt ở mức giá hơn 1 triệu USD trong phiên đấu của Aguttes.<ref name=":1" /><ref name=":6">{{Chú thích web|url=https://tuoitrethudo.com.vn/buc-tranh-thac-bo-cua-hoa-si-pham-hau-dat-muc-gia-1-trieu-usd-166189.html|tựa đề=Bức tranh "Thác bờ" của họa sĩ Phạm Hậu đạt mức giá 1 triệu USD|họ=|tên=|ngày=2021-06-10|website=Báo Tuổi Trẻ Thủ Đô|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2023-04-21}}</ref>

Ngày 27 tháng 11 năm 2021, lần thứ tư họa sĩ Phạm Hậu được ghi tên vào danh sách họa sĩ Việt Nam có tác phẩm trị giá hàng triệu [[đô la Mỹ]]. Bức bình phong sơn mài sử dụng một số vật liệu đắt tiền như vàng và chu sa,<ref name=":3" /> ''Hoàng hôn vàng trên vịnh Hạ Long'' (''Golden Sunset over Halong Bay'') đính kèm danh thiếp của [[Bảo Đại|vua Bảo Đại]] có ghi chữ Mowrer ở mặt sau, được bán 1,24 triệu USD trong phiên đấu giá "Nghệ thuật đương đại & hiện đại Đông Nam Á" của Bonhams.<ref name=":1" /><ref name=":3" /> Tấm bình phong từng là tác phẩm của Phạm Hậu về [[Hạ Long (thành phố)|Hạ Long]], và từng vật sưu tầm của hoàng đế Bảo Đại, mức chốt giá đã vượt xa mức định giá 487.000USD lúc ban đầu.<ref name=":3" /> Năm 1951, tấm bình phong được tặng cho nhà báo Edgar Ansel Mowrer - từng đoạt [[giải Pulitzer]] - khi ông đến thăm vua Bảo Đại tại [[Đà Lạt]] cùng Đại sứ [[Donald R. Heath|Donald Heath]]. Mowrer sau đó mang về trưng bày tại nhà riêng ở vùng nông thôn [[New Hampshire]], [[Mỹ]].<ref name=":3" />

== Tác phẩm ==

=== Tài liệu nghiên cứu ===

* ''Lý thuyết cơ bản về nghề sơn''
* ''Kỹ thuật nghề sơn cổ truyền và sự biến đổi của nó''
* ''Các loại vật liệu trong sơn mài và phương thức bảo quản''
* ''Các loại dụng cụ và cách thức sử dụng trong nghề sơn''

=== Tranh ===
{| class="wikitable"
!Sáng tác
!Tác phẩm
!Chất liệu
!Định giá
!Chú thích
|-
|1939
|''Bình minh trong rừng ở vùng Trung du''
|Sơn mài
|
|<ref name=":8" />
|-
|1934
|''Phong cảnh chùa cổ Bắc Bộ''
|
|1 triệu USD
|<ref name=":1" /><ref name=":2" />
|-
|1934
|''Phong cảnh chùa Thầy''
|Sơn mài
|159.803 USD / 141,120 EUR
|<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" />
|-
|1935-1940
|''Gia đình hươu ở trong rừng (Paysage)''
|
|
|<ref name=":1" /><ref name=":8" /><ref name=":2" />
|-
|1939
|''Chín con cá chép trong hồ nước''
|Sơn mài / bình phong 4 tấm
|''1,168,803'' USD
|<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" />
|-
|1940
|''Gió mùa hạ''
|Sơn mài trên gỗ
|
|<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":5" />
|-
|1938-1945
|''Hoàng hôn vàng trên vịnh Hạ Long''
|Sơn mài / bình phong 6 tấm
|1,24 triệu USD
|<ref name=":1" /><ref name=":3" />
|-
|
|''Cá vàng''
|
|3,67 tỉ VNĐ
|<ref name=":1" />
|-
|
|''Ngôi làng ven sông''
|
|4,7 tỉ VNĐ
|<ref name=":1" />
|-
|1943
|''Phong cảnh thuyền buồm (Thác bờ)''
|
|833,000 EUR
|<ref name=":2" /><ref name=":6" />
|-
|
|''Phong cảnh nông thôn''
|
|
|<ref name=":2" />
|-
|
|''Đường lên chùa Hương''
|
|
|<ref name=":2" />
|-
|1950
|''Cơn giông''
|
|
|<ref name=":5" /><ref name=":3" />
|-
|
|''Ngàn thu nhớ Bác''
|
|
|<ref name=":3" />
|-
|
|''Mục đồng chăn trâu thổi sáo''
|
|
|<ref name=":2" />
|}

== Đánh giá ==
Báo Ngày nay (số 3, 20/2/1935): “Ông Phạm Hậu có một lối vẽ riêng hẳn, không giống ai. Ông thật là một họa sĩ có tài quan sát, biết vẽ những cảnh thường ngày diễn ra trước mắt, người và vật, rất hoạt động như thật”<ref name=":7">{{Chú thích web|url=http://tapchimythuat.vn/suu-tap-collection/pham-hau-va-nghe-thuat-tranh-ve-but-nhiet/|tựa đề=PHẠM HẬU VÀ NGHỆ THUẬT TRANH VẼ BÚT NHIỆT|ngày=2021-02-04|website=Tạp Chí Mỹ Thuật|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2023-04-21}}</ref>

Báo Thanh Nghị (số 77, 5/8/1944): “Họa sĩ Phạm Hậu đã đặt sơn ta lên một địa vị rất cao trong nghệ thuật trang hoàng”<ref name=":7" />

== Vinh danh ==

=== Giải thưởng ===

* Huy chương vàng Salon năm 1935,<ref name=":3" /> tại Triển lãm nghệ thuật lần thứ nhất do Hội An Nam khuyến khích Mỹ thuật và Kỹ nghệ (Société Annamite d'Encouragement à l'Art et à l'Industrie viết tắt là: SADEAI)<ref name=":5" />
* Triển lãm SADEAI lần II năm 1936, ông được tặng Bằng ngoại hạng.
* Sắc phong [[Đại Nam Long tinh|Long Bội Tinh]] và Hàn Lâm trước tác do [[Nhà Nguyễn|Triều Nguyễn]] trao tặng<ref name=":1" />

=== Vinh danh ===
Năm 2014, kỷ niệm 114 năm ngày sinh của Phạm Hậu, cuốn sách tiểu sử ''Sơn mài Phạm Hậu'' do con trai ông là kiến trúc sư Phạm Gia Yên viết được phát hành.<ref name=":4" />

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Họa sĩ Việt Nam]]
[[Thể loại:Họa sĩ thế kỷ 20]]
[[Thể loại:Sinh năm 1903]]
[[Thể loại:Mất năm 1994]]
[[Thể loại:Người họ Phạm tại Việt Nam]]
[[Thể loại:Người Hà Nội]]
[[Thể loại:Cựu sinh viên Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương]]