Xem mã nguồn của Phong trào bãi nô

{{Phân biệt đối xử}}[[Tập tin:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|nhỏ|phải|200px|"Tôi là con người, người anh em chứ" ("''Am I Not a Man and a Brother?''"), đồ gốm năm 1787 do [[Josiah Wedgwood]] thiết kế cho chiến dịch chống lại chế độ nô lệ Anh]]
[[Tập tin:Remember Your Weekly Pledge Massachusetts Anti-Slavey Society collection box.jpg|nhỏ|phải|200px|Hộp nhận tiền cho [[Hội chống lại chế độ nô lệ Massachusetts]] vào khoảng 1850]]

'''Phong trào bãi nô''' là phong trào nhằm chấm dứt sự [[nô lệ]], chính thức hoặc không.

Ở [[Tây Âu]] và [[châu Mỹ]], phong trào bãi nô là một phong trào lịch sử để chấm dứt buôn bán lệ ở [[châu Phi]] và [[Ấn Độ]] cho nô lệ cho tự do. Vua Carlos I của Tây Ban Nha, thường được gọi là [[Karl V của Thánh chế La Mã|Hoàng đế Karl V]], theo gương [[Louis X của Pháp]], người đã bãi bỏ chế độ nô lệ ở [[Vương quốc Pháp]] năm 1315, đã thông qua [[Bộ luật mới|một đạo luật đã bãi bỏ chế độ nô lệ thuộc địa]] vào năm 1542 mặc dù luật này không được thông qua ở các bang thuộc địa lớn nhất, và do đó đã không được thi hành. Vào cuối thế kỷ 17, [[Giáo hội Công giáo Rôma]], đưa ra lời kêu gọi của [[Lourenço da Silva de Mendouça]], chính thức lên án việc buôn bán nô lệ, được [[Giáo hoàng Grêgôriô XVI]] công nhận mạnh mẽ vào năm 1839 trong [[Sắc lệnh giáo hoàng|sắc lệnh]] ''[[In supremo apostolatus]]''. Tuy nhiên, một phong trào bắt cóc chỉ bắt đầu vào cuối thế kỷ 18, khi các tín hữu [[Quaker]] Anh và Mỹ bắt đầu nghi ngờ sự đạo đức của chế độ nô lệ. [[James Oglethorpe]] là một trong số những người đầu tiên vào [[Thời kỳ Khai sáng]] phát biểu chống lại chế độ nô lệ, ông cấm nó ở [[tỉnh Georgia]] trên cơ sở nhân đạo, lập luận chống lại nó trong Nghị viện, và cuối cùng khuyến khích bạn bè [[Granville Sharp]] và [[Hannah More]] theo đuổi mạnh mẽ nguyên do. Ngay sau cái chết của ông vào năm 1785, họ gia nhập với [[William Wilberforce]] và những người khác trong việc thành lập [[Nhóm Clapham]].<ref>{{Chú thích sách|last=Wilson|first=Thomas|title=The Oglethorpe Plan|pages=201–206}}</ref>

[[Somerset kiện Stewart|Vụ Somerset]] năm 1772 giúp bắt đầu phong trào Anh để bãi bỏ chế độ nô lệ. Trong vụ này, một nô lệ bỏ trốn giành được tự do tại Anh vì chế độ nô lệ không tồn tại theo [[thông luật]] Anh và do đó bị cấm tại Anh. Tuy ý kiến chống lại chế độ nô lệ đã rộng rãi vào cuối thế kỷ 18, nhưng các thuộc địa và quốc gia mới độc lập tiếp tục có chế độ nô lệ: các lãnh thổ [[Tây Ấn]] thuộc [[Đế quốc Hà Lan|Hà Lan]], [[Đế quốc thực dân Pháp|Pháp]], [[Đế quốc Anh|Anh]], [[Đế quốc Tây Ban Nha|Tây Ban Nha]], và [[Vương quốc Bồ Đào Nha|Bồ Đào Nha]]; [[Nam Mỹ]]; và [[Nam Hoa Kỳ|miền Nam Hoa Kỳ]]. Sau khi [[Hoa Kỳ]] giành độc lập trong [[Cách mạng Mỹ]], các tiểu bang miền bắc thông qua các đạo luật bãi nô, đôi khi từ từ, bắt đầu với [[Pennsylvania]] vào năm 1780 và tiếp tục cho 20 năm. [[Massachusetts]] thông qua [[Hiến pháp Massachusetts|hiến pháp tiểu bang]] công bố [[Bình đẳng trước pháp luật|công bằng giữa mọi công dân]]; các [[vụ kiện tự do]] dùng nguyên lý này để dẫn đến sự kết thúc của chế độ nô lệ trong tiểu bang này. Vào năm 1777, 14 năm trước khi được công nhận là tiểu bang, [[Vermont]] kết thúc chế độ nô lệ cho người lớn. Trong các tiểu bang khác như [[Virginia]], các tòa án quyết định rằng các tuyên bố quyền lợi tương tự không có hiệu lực đối với người gốc Phi. Vào các thập niên về sau, phong trào bãi nô trở nên mạnh mẽ tại các tiểu bang miền bắc, và [[Quốc hội Hoa Kỳ|Quốc hội]] điều chỉnh sự mở mang của chế độ nô lệ tại các tiểu bang gia nhập Liên bang.

[[Vương quốc Pháp]] bãi nô tại [[Chính quốc Pháp|chính quốc]] vào năm 1315. Sau [[Cách mạng Pháp]], chính quyền [[Đệ Nhất Cộng hòa Pháp|Đệ nhất Cộng hòa]] cũng bãi nô tại các thuộc địa vào năm 1794, nhưng [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]] phục hồi chế độ nô lệ trong [[Đạo luật ngày 20 tháng 5 năm 1802]] để bảo đảm chủ quyền Pháp tại tất cả các thuộc địa. [[Haiti]] chính thức công bố độc lập từ Pháp năm 1804 và bãi nô trên lãnh thổ này. Tất cả các tiểu bang miền bắc của Hoa Kỳ đều đã bãi nô vào năm 1804. [[Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland|Vương quốc Anh]] và Hoa Kỳ cấm chỉ cuộc [[Buôn bán nô lệ Đại Tây Dương|buôn bán nô lệ quốc tế]] vào năm 1807, sau đó Anh dẫn đầu nỗ lực [[Bao vây châu Phi|ngăn chặn các tàu chở nô lệ]]. Vương quốc Anh bãi nô ở khắp đế quốc với [[Đạo luật Bãi nô 1833]]. Đế quốc thực dân Pháp bãi nô lần thứ hai năm 1848. Năm 1863, trong thời [[Nội chiến Hoa Kỳ]], Tổng thống [[Abraham Lincoln]] công bố [[Tuyên ngôn giải phóng nô lệ]] có hiệu lực tại các lãnh thổ của [[Liên minh miền Nam Hoa Kỳ|Liên minh miền Nam]]. Lúc khi nội chiến kết thúc vào năm 1865, Hoa Kỳ hoàn toàn bãi nô với [[Tu chính án XIII Hiến pháp Hoa Kỳ|Tu chính án XIII]] [[Hiến pháp Hoa Kỳ]].

Tại [[Đông Âu]], các nhóm chống lại chế độ nô lệ chiến dịch để giải phóng [[Người Di-gan|dân Di-gan]] tại [[Românească]] và [[Công quốc Moldavia|Moldavia]], và để giải phóng các [[nông nô]] tại Nga trong [[Cải cách giải phóng năm 1861]]. Năm 1948, chế độ nô lệ được công bố là trái pháp luật trong [[Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền]].

Ngày nay, chế độ nô lệ và [[lao động cưỡng bức]] đối với trẻ em hoặc người lớn đều là bất hợp pháp tại phần nhiều quốc gia và cũng vi phạm [[luật quốc tế]]; tuy nhiên, chế độ [[buôn người]] nhằm mục đích lao động cưỡng bức và [[lạm dụng tình dục]] tiếp tục xảy ra nhiều, có ảnh hưởng đến hàng triệu trẻ em và người lớn (xem [[Nô lệ hiện đại]]). Quốc gia cuối cùng bãi bỏ tình trạng pháp lý của sự nô lệ là [[Mauritanie]], theo một sắc lệnh tổng thống vào năm 1981 và một đạo luật năm 2007 công bố tội chủ nô. Tuy nhiên, theo ước lượng năm 2012, 10–20% dân cư Mauritanie (từ 340.000 đến 680.000 người) vẫn là nô lệ.<ref name="Sutter">{{Chú thích báo|title=Slavery's last stronghold|first1=John D.|last1=Sutter|first2=Edythe|last2=McNamee|work=[[CNN]]|date=2012-03-16|url=http://edition.cnn.com/interactive/2012/03/world/mauritania.slaverys.last.stronghold/index.html}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

[[Thể loại:Phong trào bãi nô| ]]
[[Thể loại:Chế độ nô lệ]]
[[Thể loại:Phong trào chính trị]]
[[Thể loại:Lịch sử người châu Phi hải ngoại]]