Xem mã nguồn của Poeciliopsis monacha

{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Poeciliopsis monacha''
| image = 
| image_caption = 
| status = EN
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = <ref name="IUCN" />
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Actinopterygii]]
| ordo = [[Cyprinodontiformes]]
| familia = [[Poeciliidae]]
| subfamilia = [[Poeciliinae]]
| genus = ''[[Poeciliopsis]]''
| species = '''''P. monacha'''''
| binomial = '''''Poeciliopsis monacha'''''
| binomial_authority = Miller, 1960
}}
'''''Poeciliopsis monacha''''', [[tên thông thường]] là '''headwater livebearer''', là một loài [[cá nước ngọt]] thuộc chi ''[[Poeciliopsis]]'' trong [[họ Cá khổng tước]]. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm [[1960]].

== Từ nguyên ==
Trong [[tiếng Latinh]], danh pháp của loài cá này (''monacha'') có nghĩa là "đơn độc", ám chỉ phạm vi phân bố cô lập và hạn chế của chúng vào thời điểm được phát hiện, ban đầu chỉ được quan sát ở một vài con [[suối]] nhỏ.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.etyfish.org/cyprinodontiformes4/|tựa đề=Order CYPRINODONTIFORMES: Families POECILIIDAE, ANABLEPIDAE, VALENCIIDAE, APHANIIDAE and PROCATOPODIDAE|tác giả=|họ=Scharpf | first = Christopher | first2 = Kenneth J. |last2 = Lazara|tên=|ngày=2019|website=The ETYFish Project Fish Name Etymology Database|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|ngày truy cập=2020-09-08}}</ref>

== Phân bố và môi trường sống ==
''P. monacha'' có phạm vi phân bố ở [[Bắc Mỹ]]. Đây là một [[loài đặc hữu]] của [[Mexico]], được tìm thấy ở thượng nguồn và các nhánh [[phụ lưu]] của sông Mayo, Fuerte và Sinaloa.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=Daniels, A. |date=2019 |title=''Poeciliopsis monacha'' |volume=2019 |page=e.T17837A1532241 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T17837A1532241.en |access-date=21 December 2021}}</ref><ref name="FishBase">{{FishBase|genus=Poeciliopsis|species=monacha|year=2019}}</ref><ref>Roberto E. Reis; Sven O. Kullander; Carl J. Ferraris (2003). ''[https://books.google.com.vn/books?id=9tiDHrzxf9QC&lpg=PA570&dq=Poeciliopsis%20monacha&hl=vi&pg=PA570#v=onepage&q=Poeciliopsis%20monacha&f=false Check List of the Freshwater Fishes of South and Central America].'' Nhà xuất bản EDIPUCRS. tr.570 {{ISBN|978-8574303611}}</ref> Loài cá này sống ở những [[vùng nước]] trong với dòng chảy khá chậm, đáy là đá, cát, bùn hoặc sỏi.<ref name="IUCN" />

Một số nguồn nước trong phạm vi của ''P. monacha'' trở nên khô cạn vào [[mùa hè]] và đóng băng vào [[mùa đông]], vì vậy ''P. monacha'' phải cố gắng sinh tồn trong điều kiện khắc nghiệt của môi trường.<ref name=":0">{{chú thích tạp chí|author1=Vrijenhoek, Robert C.|author2=Pfeiler, Edward|author3=Wetherington, Jeffrey D.|year=1992|title=Balancing selection in a desert stream-dwelling fish, ''Poeciliopsis monacha''|url=https://archive.org/details/sim_evolution_1992-12_46_6/page/1642|journal=Evolution|volume=46|issue=6|pages=1642–1657|doi=10.2307/2410021|jstor=2410021|pmid=28567757}}</ref> Một số ao hồ có lượng [[oxy]] rất thấp, và sự thiếu hụt oxy trở nên trầm trọng hơn vào [[ban đêm]] do thiếu oxy được tạo ra từ quá trình [[quang hợp]] của thực vật; không những thế, nồng độ oxy thường thấp hơn ở tầng đáy, nơi mà ''P. monacha'' kiếm ăn.<ref name=":0" /> Trong trường hợp này, các loài cá sẽ bơi gần lên gần mặt nước để tiếp nhận oxy từ trong [[không khí]].<ref name=":0" /> Điều kiện môi trường đã gây ra sự suy giảm quần thể nghiêm trọng đối với loài ''P. monacha'', vì thế mà ''P. monacha'' đã được xếp vào [[Loài nguy cấp]].<ref name="IUCN" />

== Sinh thái học ==
''[[Poeciliopsis lucida]]'', một loài họ hàng với ''P. monacha'', được tìm thấy ở hạ lưu các con sông thuộc Tây Bắc [[Mexico]], và cũng là nơi mà ''P. monacha'' sinh sống. Tại đó, hai loài này [[Lai (sinh học)|lai tạp]] với nhau. Tuy nhiên, những cá thể đực thống trị của loài ''P. lucida'' lại có xu hướng giao phối với những cá thể cái đồng loại, còn những con cá đực cấp dưới sẽ có xu hướng giao phối với cá cái của loài ''P. monacha''.<ref>{{chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=x6jwBwAAQBAJ&pg=PA112&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Evolution and Genetics in Life Histories|author1=Dingle, Hugh|first=|author2=Hegmann, J.P.|publisher=Springer Science & Business Media|year=2012|isbn=978-1468462708|location=|pages=116}}</ref> Con lai của ''P. monacha'' và ''P. lucida'' được gọi là ''P. monacha-lucida'' (Schultz, 1969), và được quan sát ở khắp vùng hạ lưu của sông Fuerte, Sinaloa và Mocorito.<ref name=":2">Dingle & Hegmann, sđd, tr.103-104</ref>

Khi một cá thể ''P. lucida'' đực giao phối với một cá thể ''P. monacha'' cái, con lai sinh ra mang [[Bộ nhiễm sắc thể#Bộ lưỡng bội|thể lưỡng bội]] và tất cả đều là cá cái.<ref>{{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=MoTgBwAAQBAJ&pg=PA151|title=Evolutionary Genetics of Fishes|author=Turner, Bruce|publisher=Springer Science & Business Media|year=2012|isbn=978-1468446524|page=151}}</ref><ref>{{chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=UH6dBwAAQBAJ&pg=PA270#v=onepage&q&f=false|title=The Behaviour of Teleost Fishes|author1=Tony J. Pitcher|first=|publisher=Springer Science & Business Media|year=2012|isbn=978-1468482614|location=|pages=270}}</ref><ref>{{chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=CB1qu2VbKwQC&pg=PA363&#v=onepage&q&f=false|title=Fish Physiology|author1=William S. Hoar|first=|last2=D.J. Randall|last3=J.R. Brett|publisher=Academic Press|year=1979|isbn=978-0080585284|location=|pages=363}}</ref> Tính trạng toàn cái như vậy là kết quả của quá trình [[phối sinh]] (''hybridogenesis''),<ref name=":1">{{chú thích tạp chí|author=Thibault, Roger E.|first=|date=|year=1978|title=Ecological and Evolutionary Relationships Among Diploid and Triploid Unisexual Fishes Associated with the Bisexual Species, ''Poeciliopsis lucida'' (Cyprinodontiformes: Poeciliidae)|url=https://archive.org/details/sim_evolution_1978-09_32_3/page/613|journal=Evolution|volume=32|issue=3|pages=613–623|doi=10.2307/2407727|jstor=2407727}}</ref> một phương thức sinh sản ở các loài là con lai (thường là con cái). Và nếu một con ''P. lucida'' đực giao phối với những con cá cái này (tức con lai ''P. monacha-lucida''), con lai sinh ra cũng đều là cá cái nhưng lại mang [[Thể đa bội|thể tam bội]].<ref name=":2" />

Cá cái của loài ''P. monacha'' có tính [[ăn thịt đồng loại]] cao, trái ngược hoàn toàn so với cá cái của ''P. lucida''. Chính vì thế, [[cá con]] của ''P. monacha'' luôn bơi gần đáy để lẩn trốn cá mẹ, trong khi đó, cá con của ''P. lucida'' lại bơi tự do xung quanh mẹ của chúng.<ref name=":3">{{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=fM75AwAAQBAJ&pg=PA100|title=Freshwater Fishes of North America: Volume 1: Petromyzontidae to Catostomidae|author1=Warren, Melvin L. Jr.|first=|author2=Burr, Brooks M.|publisher=JHU Press|year=2014|isbn=978-1421412023|location=|pages=101}}</ref> Phép lai giữa hai loài cá này đã làm giảm đi tính [[ăn thịt đồng loại]] ở các đời con lai của chúng.<ref name=":3" />

== Mô tả ==
''P. monacha'' có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 5,7&nbsp;cm.<ref name="IUCN" />

== Chú thích ==
{{Tham khảo|3}}

{{Taxonbar|from=Q2243288}}

[[Thể loại:Poeciliopsis|M]]
[[Thể loại:Cá México]]
[[Thể loại:Động vật đặc hữu México]]
[[Thể loại:Động vật được mô tả năm 1960]]