Xem mã nguồn của Tê tê vàng

{{dablink|Bài này nói về một loài tê tê phổ biến tại Việt Nam; về các loài tê tê nói chung, xem bài [[Tê tê|Pholidota]].}}
{{Bảng phân loại
| image = Pangolin's tail.jpg
| name = ''Manis pentadactyla''
| status = CR
| status_system = iucn3.1
| status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN | assessors = Challender, D., Baillie, J., Ades, G., Kaspal, P., Chan, B., Khatiwada, A., Xu, L., Chin, S., KC, R., Nash, H. & Hsieh, H.| assessment_year = 2014 | id = 12764| title = Manis pentadactyla | iucn_year = 2014 | version = 2014.2 | downloaded = ngày 29 tháng 7 năm 2014}}</ref>
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật có dây sống|Chordata]]
| classis = [[Lớp Thú|Mammalia]]
| ordo = [[Tê tê|Pholidota]]
| familia = [[Tê tê|Manidaect]]
| genus = ''[[Manis]]''
| species = '''''M. pentadactyla'''''
| binomial = ''Manis pentadactyla''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]<ref>10th edition of Systema Naturae</ref><ref>{{chú thích sách|last=Linnæus|first=Carl|title=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I|year=1758|publisher=Laurentius Salvius|location=Holmiæ|page=36|url=http://www.biodiversitylibrary.org/item/80764#page/46/mode/1up|edition=10|access-date =ngày 23 tháng 11 năm 2012|language=la}}</ref>
| range_map = Chinese Pangolin area.png
}}
'''Tê tê vàng'''<ref>[http://www.thiennhien.org/Resource_Centre/Resource_Centre/WLT_January_Bulletin.pdf Bản tin về nạn buôn bán động vật hoang dã ở Việt Nam]{{Liên kết hỏng|date = ngày 26 tháng 5 năm 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> hay '''tê tê Trung Quốc'''<ref>[http://www.vnn.vn/khoahoc/moitruong/2004/09/264474/ Buôn lậu tràn lan tê tê Đông Nam Á]</ref> ([[danh pháp hai phần]]: '''''Manis pentadactyla''''') là một loài thuộc [[tê tê|bộ Tê tê]] (''Pholidota'') sống ở bắc [[Ấn Độ]], [[Nepal]], [[Bhutan]], [[Myanmar]] bắc [[Bán đảo Đông Dương|Đông Dương]], miền nam [[Trung Quốc]] và có thể ở cả [[Bangladesh]],.

Tại [[Việt Nam]] bản địa của tê tê vàng chủ yếu là [[Miền Bắc Việt Nam|Miền Bắc]] và [[Miền Trung]] xuống [[Cao nguyên Lâm Viên]].<ref name="D Van Peenen 1969">P F D Van Peenen, et al. ''Preliminary Identification Manual for Mammals ò South Vietnam''. Washington, DC: United States National Museum Smithsonian Institution: 1969.</ref>

==Hình dạng & Tập tính==
Thân tê tê có phủ [[vảy]] sừng xếp chồng lên nhau như vảy [[cá]]. Chúng ăn [[kiến]] và [[mối]]; miệng không có [[răng]]; [[lưỡi]] dài (đến 25&nbsp;cm), bọc bởi lớp nhớt dính. Tuyến [[nước dãi]] nằm sâu trong lồng ngực tiết ra chất nhớt này để tê tê bắt mồi. [[Dạ dày]] có màng sừng như [[mề]] gà.

Tê tê vàng có chiều dài trung bình khoảng 80–90&nbsp;cm. Thường thì mỗi lứa sinh chỉ một con, thỉnh thoảng mới có hai. Sau khi vài tuần ẩn trong hang, con con leo lên đuôi mẹ và được "đèo" đi mọi nơi.

===Phân biệt===
Tê tê vàng khác [[tê tê Java]] cũng phổ biến ở Việt Nam ở những điểm sau đây: [[tai]] có vành thịt rõ ràng; lòng bàn chân trước không có da trơn; phần đuôi tương đối ngắn hơn; và vảy không che sống mũi.<ref name="D Van Peenen 1969"/>

==Công dụng==
Ở Việt Nam, loài này đang bị săn bắt ráo riết làm thịt vì giá bán khá cao. Vảy phởi khô của ''Manis pentadactyla'' được gọi là '''xuyên sơn giáp''' (''Squama Manidis''). Theo y học dân gian, đơn thuốc có xuyên sơn giáp giúp trị các chứng tắc tia sữa, tràng nhạc vỡ loét, mụn nhọt. Hiện tại, vẫn chưa có bằng chứng khoa học xác nhận tính y học của các loài tê tê.

==Bảo tồn==
Các loài [[tê tê]] ở Phi lẫn Á châu đều bị con người săn bắn lấy thịt. Bên [[Tên gọi Trung Quốc|Trung Hoa]] thịt tê tê được coi là cao lương bổ ích trong [[Đông y]], giúp điều hòa lưu huyết, khử trùng và tăng lượng sữa cho sản phụ nên bán rất được giá. Mối đe dọa này cùng với nạn [[phá rừng]], phá hoại môi trường sống của chúng, đã làm giảm số tê tê, nhất là loại ''Manis gigantea''. Ngày nay, tất cả các loài tê tê đều được liệt kê trong danh sách cấm theo [[Công ước CITES]]. Từ năm 2000 là "không hạn định số lượng" (cấm tuyệt đối), có nghĩa là cấm bất kỳ thương mại quốc tế về tê tê hoặc các bộ phận cơ thể của chúng.<ref>{{Chú thích web |url=http://www.bvet.admin.ch/themen/handel_wild/00946/00951/index.html?lang=de&download=NHzLpZeg7t,lnp6I0NTU042l2Z6ln1acy4Zn4Z2qZpnO2Yuq2Z6gpJCDdIR3g2ym162epYbg2c_JjKbNoKSn6A-- |ngày truy cập=2013-05-02 |tựa đề=Schuppentiere bei CITES, PDF-Download |archive-date = ngày 16 tháng 11 năm 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111116154559/http://www.bvet.admin.ch/themen/handel_wild/00946/00951/index.html?lang=de&download=NHzLpZeg7t,lnp6I0NTU042l2Z6ln1acy4Zn4Z2qZpnO2Yuq2Z6gpJCDdIR3g2ym162epYbg2c_JjKbNoKSn6A-- }}</ref> Tháng 11 năm 2010, tê tê đã được thêm vào danh sách các động vật có vú khác biệt về mặt di truyền và có [[nguy cơ tuyệt chủng]] của Hội Động vật học của London (Zoological Society of London).<ref>{{Chú thích web |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hKyxc0Qwx9BB07BQV5sgxqCK2U0g?docId=CNG.fff55efe3a0cf7cd78880d52a9d4b7c3.a31 |ngày truy cập=2011-12-18 |tựa đề='Asian unicorn' and scaly anteater make endangered list |archive-date = ngày 18 tháng 12 năm 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218020859/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hKyxc0Qwx9BB07BQV5sgxqCK2U0g?docId=CNG.fff55efe3a0cf7cd78880d52a9d4b7c3.a31 |url-status=live }}</ref> Theo [[IUCN]], số lượng tê tê vàng đã giảm đáng kể trong 15 năm qua và nghi ngờ sẽ suy giảm tiếp tục trong vòng 15 năm tới, với tốc độ trên 50%, do đó IUCN đã liệt kê tê tê vàng vào danh sách có [[cực kỳ nguy cấp]].<ref>{{cite iucn |author=Challender, D. |author2=Wu, S. |author3=Kaspal, P. |author4=Khatiwada, A. |author5=Ghose, A. |author6=Ching-Min Sun, N. |author7=Mohapatra, R.K. |author8=Laxmi Suwal, T. |date=2019 |title=''Manis pentadactyla'' |volume=2019 |page=e.T12764A168392151 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T12764A168392151.en |access-date=21 December 2021}}</ref>

Nếu căn cứ trên ước đoán mỗi năm có khoảng 10.000 con tê tê bị săn giết và bán qua các ngả đến hai [[thị trường]] chính là [[Trung Quốc]] và Việt Nam, thì con số thật có lẽ cao gấp 5 đến mười lần. Tính theo hiện kim thì một [[ký]] tê tê người thợ săn có thể bán giá 22 USD nhưng một tiệm ăn ở Việt Nam có thể bán một ký tê tê với giá 350 USD. Con tê tê 5 [[ký]] nấu lên dọn lên dĩa sẽ bán giá hơn 1500 USD. Tháng 11, 2013 Việt Nam có ra lệnh phạt tối đa 25.000 USD hoặc 7 năm tù những ai vi phạm luật cấm săn bắt hoặc tiêu thụ tê tê nhưng phần thi hành rất lỏng lẻo nên ngay ở Hà Nội có sẵn những tiệm bán các món thú rừng kể cả thịt tê tê.<ref>[http://www.cnn.com/interactive/2014/04/opinion/sutter-change-the-list-pangolin-trafficking/index.html "Pangolin traficking"]</ref>

== Hình ảnh ==
<gallery>
Tập tin:Zoo Leipzig - Tou Feng.jpg
Tập tin:Chinese pangolin skeleton.jpg
Tập tin:Manis pentadactyla - Kunming Natural History Museum of Zoology - DSC02467.JPG
Tập tin:Manis pentadactyla - Kunming Natural History Museum of Zoology - DSC02469.JPG
</gallery>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
*Đỗ Tất Lợi, "Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam", Nhà xuất bản Y học, 2006.

==Liên kết ngoài==
{{wikispecies|Manis pentadactyla}}
{{thể loại Commons|Pholidota}}
* {{TĐBKVN|5545|Tê tê ''Manis pentadactyla''}}
* {{Britannica|112687|Chinese pangolin}}
*[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Manis_pentadactyla.html ADW entry]
*Jung-Tai Chao. [http://protect.tfri.gov.tw/animal/html/essay.asp?essayfile_id=1 General Status of Formosan Pangolin ''Manis pentadactyla pentadactyla''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041001141337/http://protect.tfri.gov.tw/animal/html/essay.asp?essayfile_id=1 |date = ngày 1 tháng 10 năm 2004}}
*[http://www.vncreatures.net/chitiet.php?page=1&loai=1&ID=5592 tê tê vàng]
{{Tê tê}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}
{{Taxonbar}}

[[Thể loại:Manis|P]]
[[Thể loại:Hệ sinh thái Hồng Kông]]
[[Thể loại:Động vật Hồng Kông]]
[[Thể loại:Động vật có vú Ấn Độ]]
[[Thể loại:Động vật có vú Bangladesh]]
[[Thể loại:Động vật có vú Đài Loan]]
[[Thể loại:Động vật có vú Nepal]]
[[Thể loại:Động vật có vú Thái Lan]]
[[Thể loại:Động vật có vú Việt Nam]]
[[Thể loại:Động vật có vú châu Á]]
[[Thể loại:Động vật được mô tả năm 1758]]
[[Thể loại:Động vật có vú Bhutan]]
[[Thể loại:Động vật có vú Myanmar]]
[[Thể loại:Động vật có vú Trung Quốc]]
[[Thể loại:Động vật có vú Lào]]