Xem mã nguồn của Tô Lan Phương

{{Thông tin nghệ sĩ
| tiền tố= [[Nghệ sĩ Nhân dân]]
| nền = ca sĩ
| hình=
| tên = Tô Lan Phương
| tên khai sinh = 
| ngày sinh = {{Ngày sinh và tuổi|1948|8|26}}
| nơi sinh = [[Văn Giang (huyện)|Văn Giang]], [[Hưng Yên]], [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]]
| lĩnh vực hoạt động = [[Nhạc thính phòng]]
| dòng nhạc = {{hlist|[[Nhạc đỏ]]}}
| nghề nghiệp = [[Ca sĩ]]
| ca khúc = ''{{hlist|Xuân chiến khu|Bài ca năm tấn|Những cô gái quan họ|Đường tàu mùa xuân}}''
| đào tạo âm nhạc = [[Trường Âm nhạc Việt Nam]]
| danh hiệu = [[Nghệ sĩ ưu tú]] (1984)<br>[[Nghệ sĩ nhân dân]] (2019)
| thành viên của = {{hlist|Đoàn Nghệ thuật Ca múa nhạc Bông Sen|Hội Âm Nhạc Thành phố Hồ Chí Minh}}
| quốc tịch = {{VIE}}
| spouse = Trần Mùi
| khen thưởng = {{Huân chương VN|Kháng chiến|1|1|Kháng chiến|2|1|Kháng chiến|3|1}}
}}
'''Tô Lan Phương''' (sinh ngày [[26 tháng 8]] năm [[1948]]) là nữ [[ca sĩ]] nổi tiếng với dòng [[nhạc cách mạng]] [[Việt Nam]].

== Tiểu sử ==
'''Tô Lan Phương''' sinh ngày 26 tháng 8 năm 1948 tại xã [[Nghĩa Trụ]], huyện [[Văn Giang (huyện)|Văn Giang]], tỉnh [[Hưng Yên]]. Bà sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng và yêu nghệ thuật. Ông nội của bà là nhà cách mạng [[Tô Hiệu]],{{Efn|Thông tin còn nhiều mâu thuẫn vì ông Tô Hiệu hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.}} người từng bị giặc [[Pháp]] bắt giam trong [[Nhà tù Sơn La]], mẹ là nghệ sĩ đàn tam thập lục của [[Đài Tiếng nói Việt Nam]].<ref>{{Chú thích web|url=https://cand.com.vn/Nhan-vat-hot/Nguoi-nghe-si-gan-lien-voi-nhung-huyen-thoai-i534476/|tựa đề=Người nghệ sĩ gắn liền với những huyền thoại|tác giả=Hội Quân|ngày=2019-09-01|website=[[Báo Công an Nhân dân điện tử]]|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2024-01-05}}</ref>

== Sự nghiệp ==
Khi mới 10 tuổi, Tô Lan Phương đã gia nhập Đội Sơn ca của [[Đài tiếng nói Việt Nam]] và đã nổi trội khi còn rất trẻ. Năm 1967, Tô Lan Phương tốt nghiệp loại xuất sắc hệ trung cấp thanh nhạc tại [[Trường Âm nhạc Việt Nam]] (nay là [[Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam]]) và được nhà trường cử đi học 7 năm ở [[Nhạc viện quốc gia Bình Nhưỡng]] ([[Triều Tiên]]). Nhưng bà đã bỏ lại cơ hội đó để tham gia vào Đoàn Văn công Giải phóng miền Nam – trực thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam, xung phong lên đường vào [[Các địa bàn quân sự của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam|Chiến trường B2]] phục vụ cho bộ đội chiến sĩ.<ref name=":2">{{Chú thích web|url=https://nhandan.vn/nguoi-nghe-si-cong-hien-tuoi-thanh-xuan-cho-dat-nuoc-post373548.html|tựa đề=Người nghệ sĩ cống hiến tuổi thanh xuân cho đất nước|tác giả=Quỳnh Trang|ngày=2019-10-12|website=[[Báo Nhân dân]]|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2024-01-05}}</ref>

Từng có một đại đội thuộc [[Sư đoàn 9]] vùng [[Đông Nam Bộ]] mang phiên hiệu '''Đại đội Tô Lan Phương''' vì các chiến sĩ thuộc đại đội rất yêu mến và say đắm tiếng hát của bà nên đã lấy tên bà đặt cho tên đại đội.<ref>{{Chú thích web|url=https://baokhanhhoa.vn/van-hoa/202006/bong-hoa-lan-tu-lua-dan-chien-tranh-8167099/|tựa đề=Bông hoa lan từ lửa đạn chiến tranh|website=Báo Khánh Hòa|ngày=2020-06-02|tác giả=Dương Trang Hương|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2024-01-05}}</ref>

Sau [[ngày Thống nhất]] năm 1975, Tô Lan Phương công tác tại Đoàn Nghệ thuật Ca múa nhạc Bông Sen [[Thành phố Hồ Chí Minh]], bà tiếp tục tham gia các Hội thi âm nhạc trong nước cũng như quốc tế và đã giành được nhiều giải thưởng cao quý. Năm 1981, bà được kết nạp vào Hội Âm Nhạc Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1984, bà được phong tặng danh hiệu [[Nghệ sĩ ưu tú]] trong đợt phong thưởng danh hiệu đầu tiên. Những năm tháng sau này, Tô Lan Phương sống thầm lặng cùng chồng tại [[Thành phố Hồ Chí Minh]] và chỉ biểu diễn tại một số buổi lễ kỷ niệm lớn của dân tộc trong thập niên 2000 và rất ít khi xuất hiện trước công chúng từ thập niên 2010. Phải đến hơn 30 năm sau, vào năm 2019, trường hợp của bà mới được nhạc sĩ [[Đỗ Hồng Quân]] &ndash; chủ tịch [[Hội nhạc sĩ Việt Nam]] chú ý tới và làm hồ sơ để bà được phong tặng danh hiệu [[Nghệ sĩ nhân dân]].<ref>{{Chú thích web|url=https://baochinhphu.vn/danh-sach-nghe-si-duoc-chu-tich-nuoc-phong-tang-truy-tang-danh-hieu-nsnd-nsut-102260733.htm|tựa đề=Danh sách nghệ sĩ được Chủ tịch nước phong tặng, truy tặng danh hiệu NSND, NSƯT|họ=|ngày=2019-08-31|website=Báo điện tử Chính phủ|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2022-07-04}}</ref>

==Các bài hát nổi bật==
*''Đường tàu mùa xuân'' ([[Phạm Minh Tuấn]])
*''Xuân chiến khu'' ([[Xuân Hồng]])
*''Khát vọng mùa xuân'' ([[Huy Du]])
*''Lời anh vọng mãi ngàn năm'' ([[Vũ Thanh (nhạc sĩ)|Vũ Thanh]])
*''Câu hát bông sen'' (Thanh Trúc)
*''Khúc hát người Hà Nội'' ([[Trần Hoàn]])
*''Đi tới những chân trời'' ([[Xuân Giao (nhạc sĩ)|Xuân Giao]])
*''Anh lính tình nguyện và điệu múa Ap-sa-ra'' ([[Minh Quang (nhạc sĩ)|Minh Quang]])
*''Chúng tôi bắc cầu'' ([[Hồng Đăng (nhạc sĩ)|Hồng Đăng]])
*''Trị An âm vang mùa xuân'' ([[Tôn Thất Lập]])
*''Cô gái Sài Gòn đi tải đạn'' ([[Lư Nhất Vũ]])
*''Anh ở đầu sông em cuối sông'' ([[Phan Huỳnh Điểu]])
*''[[Đêm nay anh ở đâu]]'' ([[Phan Huỳnh Điểu]])

== Giải thưởng ==
*Năm 1976: Huy chương vàng Hội diễn Ca múa nhạc Toàn quốc lần I tại [[Hà Nội]].<ref name=":0">{{Chú thích web|url=http://hotovietnam.org/Ho-To-Viet-Nam/Nguoi-ho-To-xua-va-nay/628-NGHE-SI-UU-TU-TO-LAN-PHUONG|tựa đề=NSND Tô Lan Phương|website=hotovietnam.org|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2024-01-05}}</ref> 
*Năm 1981: Giải thưởng Đặc biệt tại cuộc thi nhạc nhẹ Quốc tế Bratislavski ([[Tiệp Khắc]]).<ref name=:0 />
*Năm 1984: Giải thưởng Nghệ sĩ ấn tượng nhất tại Gala Festival Habana ([[Cuba]]).<ref name=:0 />
*[[Huân chương Kháng chiến]] hạng Nhất.<ref name=:0 />
*[[Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước]] hạng Nhất.<ref name=:0 />
=== Danh hiệu ===
* [[Nghệ sĩ ưu tú]] (1984).
* [[Nghệ sĩ nhân dân]] (2019).<ref>{{Chú thích web|url=http://baochinhphu.vn/Nhan-su/Danh-sach-nghe-si-duoc-Chu-tich-nuoc-phong-tang-truy-tang-danh-hieu-NSND-NSUT/374127.vgp|tựa đề=Danh sách nghệ sĩ được Chủ tịch nước phong tặng, truy tặng danh hiệu NSND, NSƯT|ngày=2019-08-31|website=Báo điện tử Chính phủ|ngôn ngữ=en-gb|url-status=live|ngày truy cập=2021-09-03|archive-date = ngày 6 tháng 3 năm 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210306120545/http://baochinhphu.vn/Nhan-su/Danh-sach-nghe-si-duoc-Chu-tich-nuoc-phong-tang-truy-tang-danh-hieu-NSND-NSUT/374127.vgp}}</ref>

== Đời tư ==
Tô Lan Phương kết hôn với nghệ sĩ violin Trần Mùi - một người đồng nghiệp, chiến sĩ đã đồng hành cùng bà trong [[Đoàn Văn công Giải phóng]].<ref name=:2 /> Hiện vợ chồng bà sinh sống tại [[Thành phố Hồ Chí Minh]].

== Chú thích ==
{{Ghi chú}}
=== Tham khảo ===
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
 {{sơ khai ca sĩ Việt Nam}}
{{Thời gian sống|sinh=1948}}

[[Thể loại:Người Hưng Yên]]
[[Thể loại:Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam]]
[[Thể loại:Ca sĩ nhạc đỏ Việt Nam|R]]
[[Thể loại:Huân chương Kháng chiến]]
[[Thể loại:Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất]]
[[Thể loại:Cựu sinh viên Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam]]