Xem mã nguồn của Thành phố 15 phút

[[File: Exterior of La Samaritaine 2.jpg|thumb|phải|300px|Cảnh đường phố tại Paris|Người dân đi bộ và đạp xe tại Paris, Pháp. Khái niệm thành phố 15 phút đã trở nên phổ biến sau khi được thị trưởng Paris [[Anne Hidalgo]] ủng hộ.<ref name="Willsher 2020" />]]
[[Tập tin:The grand voyage vinhomes ocean park 3.jpg|300px|nhỏ|phải|Dãy phố tại Vinhomes Ocean Park]]
'''Thành phố 15 phút''' (viết tắt là '''15mC'''<ref name="DUT n.d.">{{cite web |author=<!--anonymous author, no byline--> |date=n.d. |title=The 15-minute City Transition Pathway (15mC) |publisher=Driving Urban Transitions Partnership; JPI Urban Europe |location=Vienna |url=https://dutpartnership.eu/the-15-minute-city-transition-pathway-15mc/ |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315075106/https://dutpartnership.eu/the-15-minute-city-transition-pathway-15mc/ |url-status=dead}}</ref>) là một khái niệm [[quy hoạch đô thị]] mà trong đó hầu hết các [[nhu cầu thiết yếu]] và dịch vụ hàng ngày{{snd}}như [[làm việc]], [[mua sắm]], [[giáo dục]], [[chăm sóc sức khỏe]] và giải trí{{snd}}có thể được tiếp cận dễ dàng trong vòng 15 phút [[đi bộ]], đi [[xe đạp]] hoặc sử dụng [[phương tiện giao thông công cộng]] từ bất kỳ điểm nào trong [[thành phố]].<ref name="Weng 2019">{{Cite journal |last1=Weng |first1=Min |last2=Ding |first2=Ning |last3=Li |first3=Jing |last4=Jin |first4=Xianfeng |last5=Xiao |first5=He |last6=He |first6=Zhiming |last7=Su |first7=Shiliang |date=2019 |title=The 15-minute walkable neighborhoods: Measurement, social inequalities and implications for building healthy communities in urban China |journal=Journal of Transport & Health |language=en |volume=13 |pages=259–273 |doi=10.1016/j.jth.2019.05.005 |bibcode=2019JTHea..13..259W |issn=2214-1405 |s2cid=189992564}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last1=Diab |first1=Ehab |last2=Lu |first2=Michael |title=15-Minute City |editor-last1=Richardson |editor-first1=Douglas |display-editors=etal |encyclopedia=The International Encyclopedia of Geography: People, the Earth, Environment and Technology |date=2024 |pages=1–4 |publisher=John Wiley & Sons |publication-place=Chichester, UK |doi=10.1002/9781118786352.wbieg2219 |isbn=978-1-118-78635-2}}</ref> Cách tiếp cận này nhằm mục tiêu giảm thiểu sự phụ thuộc vào [[xe hơi]], thúc đẩy [[lối sống]] lành mạnh và [[Sống bền vững|bền vững]], đồng thời nâng cao [[phúc lợi]] và [[chất lượng cuộc sống]] cho cư dân đô thị.<ref name="Patterson & Barrie 2023">{{Cite web |last1=Patterson |first1=Christopher |last2=Barrie |first2=Lance |title=Forget the conspiracies, 15-minute cities will free us to improve our mental health and wellbeing |url=http://theconversation.com/forget-the-conspiracies-15-minute-cities-will-free-us-to-improve-our-mental-health-and-wellbeing-200823 |access-date=23 March 2023 |website=The Conversation |date=11 March 2023 |language=en}}</ref> Thành phố 15 phút là một đề xuất nhằm phát triển một [[đô thị đa tâm]], nơi [[mật độ dân cư]] được tổ chức một cách dễ chịu, sự gần gũi tạo ra sự sống động, và cường độ xã hội (một số lượng lớn các mối quan hệ xã hội hữu ích, liên kết chặt chẽ) là có thực.<ref name="Moreno 2021">{{Cite journal |last1=Moreno |first1=Carlos |last2=Allam |first2=Zaheer |last3=Chabaud |first3=Didier |last4=Gall |first4=Catherine |last5=Pratlong |first5=Florent |date=2021 |title=Introducing the '15-Minute City': Sustainability, Resilience and Place Identity in Future Post-Pandemic Cities |journal=Smart Cities |language=en |volume=4 |issue=1 |pages=93–111 |doi=10.3390/smartcities4010006 |doi-access=free}}</ref><ref name="Whittle 2020">{{Cite news |last1=Whittle |first1=Natalie |date=17 July 2020 |title=Welcome to the 15-minute city |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/c1a53744-90d5-4560-9e3f-17ce06aba69a |access-date=27 March 2021 |url-access=subscription}}</ref><ref name="Sisson 2023">{{Cite web |last=Sisson |first=Patrick |date=21 February 2023 |title=What is a 15-minute city? |url=https://citymonitor.ai/community/neighbourhoods/what-is-a-15-minute-city |access-date=16 March 2023 |website=City Monitor |language=en-US}}</ref><ref name="Yeung 2021">{{Cite web |last=Yeung |first=Peter |date=4 January 2021 |title=How '15-minute cities' will change the way we socialise |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20201214-how-15-minute-cities-will-change-the-way-we-socialise |access-date=27 March 2021 |website=Worklife |publisher=BBC |language=en}}</ref> Yếu tố then chốt của mô hình này đã được [[Carlos Moreno]] mô tả là "''đô thị thời gian''" (''chrono-urbanism'') hoặc một sự tái tập trung sự quan tâm vào giá trị của thời gian thay vì [[chi phí thời gian]].<ref name="Moreno 2021" /><ref name="Moreno 2020a">{{Cite web |last=Moreno |first=Carlos |date=21 February 2020 |title=Urban proximity and the love for places Chrono-urbanism, Chronotopia, Topophilia By Carlos Moreno |url=https://www.moreno-web.net/urban-proximity-and-the-love-for-places-chrono-urbanism-chronotopia-topophilia-by-carlos-moreno/ |access-date=5 February 2023 |website=Carlos Moreno |language=en-US}}</ref> Mô hình này ngày nay đã có mặt tại các thành phố lớn của [[Việt Nam]] là [[Hà Nội]] và [[thành phố Hồ Chí Minh]] tọa lạc tại các đại đô thị [[Vinhomes Ocean Park]], [[Vinhomes Smart City]] và [[Vinhomes Grand Park]] ([[Thủ Đức]]) khi sở hữu hệ thống tiện nghi tân tiến cho mọi nhu cầu chăm sóc thể chất và tinh thần của cư dân.<ref>[https://dantri.com.vn/bat-dong-san/thanh-pho-15-phut-tai-viet-nam-20230217150851379.htm "Thành phố 15 phút" tại Việt Nam (Báo Dân trí)]</ref> 
==Đại cương==
Việc thực hiện khái niệm này thường bao gồm các chiến lược [[phát triển đa dụng]] (''mixed-use development''), thiết kế thân thiện với người đi bộ, [[thuận tiện đi bộ]] và cải thiện khả năng tiếp cận giao thông công cộng, song song với các chính sách giảm thiểu sự lệ thuộc vào phương tiện cá nhân. Sự thay đổi trong [[lối sống]] này có thể bao gồm cả hình thức [[làm việc từ xa]], giúp giảm bớt việc di chuyển hàng ngày và được hỗ trợ bởi sự phổ biến rộng rãi của công nghệ thông tin và truyền thông trong thời gian gần đây. Khái niệm này đã được mô tả như một sự "''trở lại lối sống địa phương''". Khi con người dành nhiều thời gian hơn để [[làm việc tại nhà]] hoặc gần [[nơi ở]], nhu cầu về các không gian văn phòng tập trung quy mô lớn sẽ giảm xuống, thay vào đó là nhu cầu ngày càng tăng đối với các không gian [[làm việc chung]] (co-working) linh hoạt tại địa phương. Khái niệm thành phố 15 phút gợi ý một sự chuyển dịch hướng tới mạng lưới phi tập trung của các không gian làm việc nằm ngay trong các [[khu dân cư]], giúp giảm nhu cầu di chuyển xa và thúc đẩy sự [[cân bằng giữa công việc và cuộc sống]].<ref>{{Cite web |last=Sustenabilitate.biz |date=10 December 2024 |title=The 15-minute city: Redefining urban living for a sustainable future |url=https://sustenabilitate.biz/the-15-minute-city-redefining-urban-living-for-a-sustainable-future/ |access-date=10 December 2024 |website=Platformă media dedicată profesioniștilor în sustenabilitate |language=en-US}}</ref>
[[Tập tin:Vinhomes-smart-city-tay-mo-dai-mo-1.jpg|300px|nhỏ|phải|Quảng bá dự án Vinhomes Smart City]]
Khái niệm này được xây dựng dựa trên các truyền thống quy hoạch trước đó vốn nhấn mạnh vào [[tính khả hành]] (khả năng đi bộ thuận tiện) và phát triển hỗn hợp, bao gồm cả chủ nghĩa Tân Đô thị (New Urbanism) và phát triển định hướng giao thông công cộng. Trong thời gian gần đây, nó tiếp tục kế thừa các nguyên tắc lấy người đi bộ làm trung tâm tương tự như trong [[Tân Đô thị học]], [[Phát triển định hướng giao thông công cộng]] (TOD), và các đề xuất khác nhằm thúc đẩy tính khả hành, sử dụng đất hỗn hợp và các cộng đồng nhỏ gọn, đáng sống.<ref name="Pozoukidou 2022">{{cite journal |last1=Pozoukidou |first1=Georgia |last2=Angelidou |first2=Margarita |title=Urban Planning in the 15-Minute City: Revisited under Sustainable and Smart City Developments until 2030 |journal=Smart Cities |date=2022 |volume=5 |issue=4 |pages=1356–1375 |doi=10.3390/smartcities5040069 |doi-access=free |issn=2624-6511}}</ref> Nhiều mô hình đã được đề xuất về cách thức triển khai khái niệm này, chẳng hạn như thành phố 15 phút được xây dựng từ một chuỗi các [[Khu dân cư]] 5 phút nhỏ hơn, còn được gọi là các [[Cộng đồng hoàn chỉnh]] hoặc khu dân cư có thể đi bộ.<ref name="Weng 2019"/> Đối với việc [[đi bộ]], hình thức di chuyển tích cực phổ biến nhất, bán kính 15 phút tương ứng với khoảng cách xấp xỉ {{cvt|1|km|1}}.<ref name="Boukouras 2022">{{Cite journal |last=Boukouras |first=Efstathios |year=2022 |title=The question of proximity. Demographic ageing places the 15-minute-city theory under stress |url=http://www.urbanisticainformazioni.it/IMG/pdf/ui306si_sessione_01.pdf |journal=Urbanistica Informazioni |volume=sessione_01 |issue=306 s.i |pages=21–24}}</ref>

==Đặc điểm==
Thành phố 15 phút là nơi mà cư dân có thể tiếp cận mọi tiện ích giáo dục, y tế, thể thao, mua sắm, giải trí trong 15 phút đi bộ hoặc đạp xe.<ref>[https://dantri.com.vn/bat-dong-san/thanh-pho-15-phut-tai-viet-nam-20230217150851379.htm "Thành phố 15 phút" tại Việt Nam (Báo Dân trí)]</ref> Những thành phố thuận tiện cho việc đi bộ hay thành phố 15 phút, là nơi mà người dân có thể tiếp cận các dịch vụ thiết yếu như y tế, giáo dục, ăn uống, mậu dịch trong vòng 15 phút đi bộ.<ref>[https://tuoitre.vn/nhung-bai-hoc-tu-cac-thanh-pho-15-phut-20250210065857583.htm Những bài học từ các 'thành phố 15 phút' (Báo Tuổi trẻ)]</ref> Trong "thành phố 15 phút", người dân có thể tiếp cận mọi dịch vụ tiện ích trong phạm vi 15 phút đi bộ hoặc đi xe đạp từ nhà, từ việc đến trường, phòng khám đến thư giãn tại không gian xanh hoặc tới [[cửa hàng tiện lợi]].<ref>[https://baotintuc.vn/chuyen-la-the-gioi/mo-hinh-thanh-pho-co-moi-thu-ban-can-trong-vong-15-phut-gay-tranh-cai-20230227211602560.htm Mô hình 'thành phố có mọi thứ bạn cần trong vòng 15 phút' gây tranh cãi (Báo Tin tức)]</ref> Ý tưởng xây dựng "''thành phố 15 phút''" được đề xuất lần đầu năm 2016 bởi học giả người Pháp là [[Carlos Moreno]] và trở nên thịnh hành gần đây nhờ thị trưởng Paris [[Anne Hidalgo]]. Mô hình này đã nhận được sự quan tâm đáng kể trong những năm gần đây sau khi thị trưởng thành phố [[Paris]], [[Anne Hidalgo]], đưa kế hoạch thực hiện khái niệm thành phố 15 phút vào chiến dịch tái tranh cử năm 2020 của bà.<ref name="Willsher 2020">{{Cite news |last=Willsher |first=Kim |date=7 February 2020 |title=Paris mayor unveils '15-minute city' plan in re-election campaign |url=http://www.theguardian.com/world/2020/feb/07/paris-mayor-unveils-15-minute-city-plan-in-re-election-campaign |access-date=12 March 2021 |work=The Guardian |language=en}}</ref> Kể từ đó, hàng loạt thành phố trên khắp thế giới đã áp dụng mục tiêu tương tự và nhiều nhà nghiên cứu đã sử dụng mô hình 15 phút như một công cụ phân tích không gian để đánh giá mức độ tiếp cận bên trong cấu trúc đô thị.<ref name="Pozoukidou 2021">{{Cite journal |last1=Pozoukidou |first1=Georgia |last2=Chatziyiannaki |first2=Zoi |date=2021 |title=15-Minute City: Decomposing the New Urban Planning Eutopia |journal=Sustainability |language=en |volume=13 |issue=2 |page=928 |issn=2071-1050 |doi=10.3390/su13020928 |doi-access=free |bibcode=2021Sust...13..928P}}</ref><ref name="Weng 2019" /><ref name="Boukouras 2022" /> 

[[Đô thị thông minh]] với [[đường phố]] rộng rãi, thiên nhiên và tiện ích bao quanh nhà là mục tiêu chủ đạo của mô hình thành phố 15 phút. Thành phố sẽ bao gồm các [[tòa tháp]] dân cư, [[công viên]], [[khách sạn]], [[rạp chiếu phim]], [[thư viện]] và các [[văn phòng]] làm việc chung. Các tiện nghi chăm sóc sức khỏe như [[đường chạy]], [[sân thể thao]], [[hồ bơi]] và các [[dịch vụ y tế]] cũng sẽ nằm trong khoảng cách có thể [[đi bộ]]. Thành phố thông minh này sẽ bao gồm cả trung tâm mua sắm, khu vực sinh hoạt cộng đồng và trường học. Rải rác khắp khu đô thị là không gian chung cho các cuộc gặp gỡ và lễ hội. [[Tầng khối đế]] của các tòa tháp dân cư sẽ được sử dụng cho các hoạt động thương mại, giáo dục và văn hóa. Khung cảnh trong thành phố 15 phút thường là những hàng cây và không gian xanh ([[mảng xanh]]) bao quanh các [[lối đi]] giữa các [[tòa nhà]]. Tại đây, cư dân có thể ăn uống tại các [[dãy bàn]] ngoài trời ([[ăn uống ngoài trời]]) và tản bộ xuyên qua các tiện ích, cảnh quan và [[trung tâm thương mại]].<ref>[https://dantri.com.vn/bat-dong-san/thanh-pho-15-phut-tai-viet-nam-20230217150851379.htm "Thành phố 15 phút" tại Việt Nam (Báo Dân trí)]</ref>  Dự án "thành phố 15 phút" được thiết kế để giảm tải người dân tham gia lưu thông trên các tuyến đường thành phố chật chội trong giờ cao điểm. Người dân muốn tham gia giao thông vào khung giờ đó trên những tuyến phố quy định cần phải có giấy phép thông xe khi đi qua các trạm và sẽ có máy quay kiểm tra. Mục đích của mô hình là làm cho các thành phố trở nên đáng sống và kết nối hơn, với việc sử dụng ô tô cá nhân ít hơn, đồng nghĩa với không khí sạch hơn, đường phố xanh hơn và mức độ ô nhiễm làm nóng Trái Đất thấp hơn.<ref>[https://baotintuc.vn/chuyen-la-the-gioi/mo-hinh-thanh-pho-co-moi-thu-ban-can-trong-vong-15-phut-gay-tranh-cai-20230227211602560.htm Mô hình 'thành phố có mọi thứ bạn cần trong vòng 15 phút' gây tranh cãi (Báo Tin tức)]</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo|cột=1}}
==Tham khảo==
* {{cite book |last=Franqueville |first=Pierre |editor-last=Perrin |editor-first=Georges |chapter=La bibliothèque dans la ville: du chrono-urbanisme à la chrono-bibliothéconomie |trans-chapter=The library in the city: from chrono-urbanism to chrono-librarianship |date=2014 |url=https://books.openedition.org/pressesenssib/3284 |title=Ouvrir plus, ouvrir mieux: un défi pour les bibliothèques |pages=75–85 |publisher=Presses de l'enssib |publication-place=Villeurbanne |trans-title=Open more, open better: a challenge for libraries |doi=10.4000/books.pressesenssib.3284 |isbn=979-10-91281-39-3 |language=fr}}
* {{cite web |last=Glaeser |first=Edward |author-link=Edward Glaeser |title=The 15-minute city is a dead end — cities must be places of opportunity for everyone |date=28 May 2021 |publisher=London School of Economics and Political Science |department=The Future of Cities |url=https://blogs.lse.ac.uk/covid19/2021/05/28/the-15-minute-city-is-a-dead-end-cities-must-be-places-of-opportunity-for-everyone/}}
* {{cite magazine |last=Mooney |first=Joan |date=30 April 2021 |title=Transportation in the 15-Minute City {{!}} Making Pedestrians the Priority |publisher=National Association of Realtors |magazine=On Common Ground |url=https://www.nar.realtor/on-common-ground/transportation-in-the-15-minute-city}}
* {{cite book |last1=Moreno |first1=Carlos |date=2024 |title=15-Minute City: A Solution to Saving Our Time and Our Planet |publisher=[[John Wiley & Sons]] |publication-place=Hoboken, N.J. |isbn=978-1-394-30877-4}}
* {{cite news |last=Moreno |first=Carlos |date=4 October 2016 |title=La ville du quart d'heure: pour un nouveau chrono-urbanisme |trans-title=The 15-minute city: towards a new chrono-urbanism |work=La Tribune |url=https://www.latribune.fr/regions/smart-cities/la-tribune-de-carlos-moreno/la-ville-du-quart-d-heure-pour-un-nouveau-chrono-urbanisme-604358.html |language=fr |url-access=limited}}
*{{Cite web |title=My Portland Plan: What Makes a Neighborhood Complete? |date=26 February 2013 |publisher=City of Portland, Oregon |url=https://www.portlandonline.com/portlandplan/?a=437441 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501135108/https://www.portlandonline.com/portlandplan/?a=437441 |archive-date=1 May 2021 |url-status=usurped}}
* {{Cite web |last=Paolini |first=Massimo |date=18 May 2020 |title=The manifesto for the reorganisation of the City after COVID-19 |website=Degrowth.info |language=en-GB |url=https://www.degrowth.info/en/2020/05/manifesto-for-the-reorganisation-of-the-city-after-covid-19/}}
* {{Cite news |last=Reid |first=Carlton |title=Every Street In Paris To Be Cycle-Friendly By 2024, Promises Mayor |date=21 January 2020 |website=Forbes |url=https://www.forbes.com/sites/carltonreid/2020/01/21/phasing-out-cars-key-to-paris-mayors-plans-for-15-minute-city/}}
* {{cite magazine |last1=Waldman |first1=Scott |title=A New Climate Conspiracy Theory Claims Traffic Control Is an Attack on Freedom |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-new-climate-conspiracy-theory-claims-traffic-control-is-an-attack-on-freedom/ |magazine=Scientific American |agency=E&E News |date=19 July 2023 |url-access=limited}}
[[Thể loại:Đô thị]]