Xem mã nguồn của Thường Úc

{{Thông tin nhân vật phong kiến}}

'''Thường Úc''' ({{zh|t=常勗|s=常勖|p=Chang Xie}}; ? – 265/280), [[biểu tự|tự]] là '''Tu Nghiệp''' (脩業), là quan viên nhà [[Thục Hán|Quý Hán]] và [[Tây Tấn]] thời [[Tam Quốc]] trong [[lịch sử Trung Quốc]].

== Thời Hán ==
Thường Úc quê ở huyện [[Giang Nguyên]], quận [[Thục (quận)|Thục]], [[Ích Châu]].{{efn|Nay thuộc nhai đạo Giang Nguyên, [[Bành Sơn|Sùng Châu, Thành Đô, Tứ Xuyên]].}} Thường Úc xuất thân vọng tộc. Ông nội là [[Thường Viên]] (常員) từng giữ chức Thái thú [[Tang Kha]], [[Vĩnh Xương (quận)|Vĩnh Xương]]. Chú họ là [[Thường Hoành]] từng làm Thái thú [[Hán Trung (quận)|Hán Trung]], [[Quảng Hán (quận)|Quảng Hán]]. Thời trẻ, Thường Úc cùng nổi danh với con của Thường Hoành là [[Thường Kỵ]].<ref name="HDQC 11">[[Thường Cừ]], ''[[Hoa Dương quốc chí]]'', quyển 11, ''[[wikisource:zh:華陽國志/卷十一|Hậu hiền chí]]''.</ref>

Thường Úc dù xuất thân thế tộc nhưng sinh hoạt thanh bạch, thích đàm luận, lập chí nghiên cứu học thuật thời cổ. Úc chủ yếu nghiên cứu ''[[Kinh Thi#Mao thi|Mao thi]]'', ''[[Kinh Thư|Thượng thư]]'', nhưng các thư tịch khác hầu hết đã thông thuộc. Thứ sử Ích Châu tịch Úc làm Châu lệnh, sau vào triều giữ chức Quang lộc Lang trung chủ sự, thăng Thượng thư Tả tuyển lang.<ref name="HDQC 11"/>

Về sau, quận Thục dâng thư khẩn cầu Thường Úc giữ chức [[Công tào]] trong quận. Chế độ nhà Quý Hán bấy giờ là từ Châu tướng{{efn|Từ cuối thời [[Đông Hán]], các [[Thứ sử]] với [[Châu mục]] đảm nhận cả vai trò quân sự, nên thường được gọi là Châu tướng (州將). Ở Quý Hán thì các quyền thần như [[Gia Cát Lượng]], [[Tưởng Uyển]], [[Phí Y]] đều kiêm nhiệm chức Ích Châu mục hoặc Thứ sử Ích Châu.}} quản lý cả chính trị lẫn quân sự, lại đặt chức [[Tùng sự]] để quản lý hình ngục. Bởi Thường Úc làm quan thanh liêm, nên được bổ nhiệm làm Đốc quân Tùng sự, quản lý việc hình ngục công bằng công chính. Không lâu, Thường Úc được cử [[Hiếu liêm]], chuyển làm Huyện lệnh huyện [[Bì (huyện)|Bì]].<ref name="HDQC 11"/>

Năm 263, tướng Ngụy là [[Đặng Ngải]] vượt qua lối [[Âm Bình]], đánh bại [[Gia Cát Chiêm]] ở [[Miên Trúc]], áp sát [[Thành Đô]]. Bấy giờ, trưởng lại ở các huyện nếu không đầu hàng thì cũng bỏ quan chạy trốn, chỉ có Thường Úc tổ chức lại, dân giữ thành chống cự. Đến khi [[Lưu Thiện|Hậu chủ Lưu Thiện]] đầu hàng, phát hịch đi các nơi thì Thường Úc mới đến Thành Đô. Bởi thế nên sổ sách, thuế má ở huyện Bì đều được bảo tồn nguyên vẹn.<ref name="HDQC 11"/>

== Thời Tấn ==
Năm 264, người [[Đông (quận)|Đông quận]] là [[Viên Thiệu]] (袁邵) nhận chức Thứ sử Ích Châu.<ref name="HDQC 8">[[Thường Cừ]], ''[[Hoa Dương quốc chí]]'', quyển 8, ''[[wikisource:zh:華陽國志/卷八|Đại đồng chí]]''.</ref> Thiệu thưởng thức chí hướng cũng như tiết tháo của Thường Úc, tịch làm Chủ bộ. Thường Úc làm người hào phóng, lại cư xử đúng mực, là tấm gương tốt; ngôn ngữ cương trực, cao quý, được cả châu kính trọng. Dù vậy, Thường Úc chỉ kết giao với bạn hiền, mà không quan tâm đến những kẻ có phẩm hạnh kém hơn bản thân, bị nhận xét là không đủ lòng bác ái.<ref name="HDQC 11"/>

Khi thiên hạ đại đồng{{efn|Nguyên văn: 大同. Chưa rõ từ này chỉ sự kiện nhà Tấn thành lập (năm 266 Dương lịch) hay sự kiện nhà Tấn diệt Ngô, thống nhất Trung Quốc (năm 280).}}, Viên Thiệu phải chuyển chức. Thường Úc đồng hành với Thiệu, chết ở trên đường.<ref name="HDQC 11"/>

== Gia đình ==
* [[Thường Khuếch]] (常廓), tự Kính Nghiệp (敬業), em trai của Thường Úc, lấy [[minh kinh]] (thông hiểu Kinh học) mà nổi danh, mất sớm.<ref name="HDQC 11"/>
* [[Thường Khoan]] (常寬), tư Thái Cung (泰恭), con trai của Thường Khuếch, biên soạn các tác phẩm ''Thục hậu chí'', ''Hậu hiền truyện'', ''Lương Ích thiên''. Về sau, các tác phẩm trên được [[Thường Cừ]] tham khảo để tạo thành tác phẩm ''[[Hoa Dương quốc chí]]''.<ref name="HDQC 11"/>

== Trong văn hóa ==
Thường Úc không xuất hiện trong tiểu thuyết ''[[Tam quốc diễn nghĩa]]'' của [[La Quán Trung]].

== Tham khảo ==
* [[Thường Cừ]], ''[[Hoa Dương quốc chí]]''.

== Ghi chú ==
{{Tham khảo|nhóm=lower-alpha}}

== Chú thích ==
{{tham khảo}}
{{Nhân vật Tam Quốc}}
{{thời gian sống|thế kỷ 3|280}}

[[Thể loại:Mất năm 265]]
[[Thể loại:Người Tứ Xuyên]]
[[Thể loại:Nhân vật chính trị Thục Hán]]
[[Thể loại:Người Tào Ngụy]]
[[Thể loại:Nhân vật chính trị nhà Tấn]]