Xem mã nguồn của Thiên hà Bánh Xe

{{Infobox Galaxy
| name = Thiên hà Bánh Xe
| image = [[Tập tin:Cartwheel Galaxy JWST NIRCam+MIRI Full Res.png|250px]]
|caption = Thiên hà Bánh Xe chụp từ [[kính thiên văn James Webb]]
| epoch = [[J2000]]
| type = S pec (Ring)<ref name="ned">{{chú thích web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | work=Results for Cartwheel Galaxy
  | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/
  | access-date = ngày 25 tháng 11 năm 2006}}</ref>
| ra = {{RA|00|37|41,1}}<ref name="ned" />
| dec = {{DEC|-33|42|59}}<ref name="ned" />
| dist_ly = 500 triệu năm ánh sáng <ref name="Moore 2000 318">{{chú thích sách
 | first=Patrick | last=Moore | year=2000
 | title=The Data Book of Astronomy | url=https://archive.org/details/databookofastron0000moor | page=[https://archive.org/details/databookofastron0000moor/page/318 318]
 | publisher=CRC Press | isbn=0-7503-0620-3 }}</ref>
| z = 9050 ± 3 km/[[second|s]]<ref name="ned" />
| appmag_v = 15,2<ref name="ned" />
| size_v = 1′,1 × 0′,9<ref name="ned" />
| size = ~130.000 năm ánh sáng (diameter)<ref name="Moore 2000 318"/>
| constellation name = [[Ngọc Phu]]
| notes = dạng Vòng
| names = MCG-06-02-022a,<ref name="ned" /> [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 2248<ref name="ned" />
}}

'''Thiên hà Bánh Xe''' (tên khác: ''ESO 350-40'') là một [[thiên hà hình hạt đậu]] và [[thiên hà vòng|thiên hà vòng cực]] nằm ở [[Ngọc Phu|chòm sao Ngọc Phu]] cách chúng ta 500 triệu năm ánh sáng. Thiên hà có khối lượng khoảng {{nowrap|2,9&ndash;4,8 &times; 10<sup>9</sup>}} [[khối lượng Mặt Trời]], và quay với vận tốc {{nowrap|217 km/s}}.<ref name="aaa330">{{chú thích tạp chí
 | author=Amram P, Mendes de Oliveira C, Boulesteix J, Balkowski C
 | title=The Hα kinematic of the Cartwheel galaxy
 | journal=Astron Astrophys. | volume=330
 | pages=881–93 |date=February 1998 | bibcode=1998A&A...330..881A
 | last2=Mendes De Oliveira
 | last3=Boulesteix
 | last4=Balkowski }}</ref>

Thiên hà này được tìm thấy bởi [[Fritz Zwicky]] vào năm 1941.<ref name="Zwicky">{{chú thích sách |author=Zwicky F |title=in ''Theodore van Karman Anniversary volume'' Contribution to Applied Mechanics and Related Subjects |year=1941 |publisher=California Institute of Technology |location=Pasadena, California |page=137 }}</ref> Zwicky xem khám phá này là một trong những cấu trúc phức tạp cần sự giải thích dựa trên nền tảng động lực học của các ngôi sao."<ref name=Zwicky/><ref name="Griv">{{chú thích tạp chí |author=Griv E |title=Origin of the Cartwheel Galaxy: disk instability? |journal=Astrophys. Space Sci. |date=Oct 2005 |volume=299 |issue=4 |pages=371–85 |url=http://www.springerlink.com/content/v103526140211pw4/ |doi=10.1007/s10509-005-3423-5 |bibcode=2005Ap&SS.299..371G }}{{Liên kết hỏng|date = ngày 30 tháng 3 năm 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

==Quá trình hình thành==
Thiên hà Bánh Xe từng là một [[thiên hà xoắn ốc]] bình thường trước khi có sự va chạm với thiên hà nhỏ hơn cách đây 200 triệu năm.<ref name="aaa330"/><ref name="CSN">{{chú thích web |url=http://sites.csn.edu/planetarium/galaxy.html |title=Cartwheel Galaxy |publisher=College of Southern Nevada |access-date = ngày 3 tháng 7 năm 2009}}</ref> Khi thiên hà gần đó di chuyển xuyên qua thiên hà Bánh Xe, lực va chạm tạo nên một làn sóng va đạp cực mạnh khắp thiên hà, giống như một tản đá bị ném mạnh thành những hạt cát. Làn sóng va đập này di chuyển rất nhanh và quét sạch khí và bụi, và tạo ra [[starburst]] xung quanh tâm của thiên hà. Điều này giải thích việc tại sao có vành đai màu xanh xung quanh tâm thiên hà.<ref>{{chú thích web
 | author=Jane Platt
 | title=Cartwheel Galaxy Makes Waves in New NASA Image
 | publisher=NASA
 | date=ngày 1 tháng 11 năm 2006
 | url=http://www.nasa.gov/mission_pages/galex/galex-20060111.html
 | access-date=ngày 15 tháng 5 năm 2009
 | archive-date=2014-07-14
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140714131953/http://www.nasa.gov/mission_pages/galex/galex-20060111.html
 | url-status=dead
 }}</ref><ref name=CSN/> Có thể thấy rằng thiên hà đang bắt đầu lấy lại hình dạng của một thiên hà xoắn ốc bình thường, với các cánh tay vươn ra từ lõi trung tâm.

<gallery mode="packed" heights="200">
[[Tập tin:Cartwheel.galaxy.arp.750pix.jpg|Sự va chạm giữa hai thiên hà lấy từ ảnh của thiên hà Bánh Xe chụp bởi [[kính thiên văn Hubble]]
[[Tập tin:5 Panel Cartwheel Image.jpg|Thiên hà Cartwheel trong quang phổ ánh sáng khác nhau ([[tia X]], [[Tử ngoại|tia cực tím]], có thể nhìn thấy và [[Tia hồng ngoại|hồng ngoại]]). Hình ảnh kết hợp dữ liệu từ bốn đài quan sát không gian khác nhau: [[Đài quan sát tia X Chandra]] (màu tím), [[Galaxy Evolution Explorer]] (tia cực tím / xanh dương), [[Kính viễn vọng Không gian Hubble]] (có thể nhìn thấy / xanh lá cây) và [[Kính viễn vọng Không gian Spitzer]] (hồng ngoại / đỏ).]]
</gallery>

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*[http://burro.cwru.edu/SSAnims/CartwheelFull.mpg Galaxy Evolution Simulation:The Cartwheel Galaxy] 
*[http://www.constellation-guide.com/cartwheel-galaxy/ Cartwheel Galaxy at Constellation Guide]

[[Thể loại:Thiên hà hình hạt đậu]]
[[Thể loại:Thiên hà vòng]]
[[Thể loại:Chòm sao Ngọc Phu]]
[[Thể loại:Thiên thể PGC]]
[[Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1941]]
[[Thể loại:Thiên hà bất thường]]