Xem mã nguồn của Tiếng Mazahua

{{distinguish|tiếng Mazatec}}
{{Infobox language
|name=Tiếng Mazahua
|nativename = ''Jñatjo'' (mmc)<br>''Jñatrjo'' (maz)
|region=[[México]]: [[Bang México]], [[Toluca]]
|ethnicity=[[Người Mazahua]]
|speakers = {{sigfig|135.900|2}} (thống kê 2010)
|date=
|ref=inali
|familycolor=American
|fam1=[[Ngữ hệ Oto-Mangue|Oto-Mangue]]
|fam2=[[Nhóm ngôn ngữ Oto-Pame|Oto-Pame]]
|fam3=[[Nhóm ngôn ngữ Otomi|Otomi]]
|agency=[http://www.sep.gob.mx/ Secretaría de Educación Pública]
|lc1=mmc|ld1= Mazahua Toluca
|lc2=maz|ld2=Mazahua Trung
|glotto=maza1293
|glottorefname=Mazahua
|map=Otomanguean Languages.png
|mapcaption=Tiếng Mazahua, số 4 (xanh đậm).
|notice=IPA
}}

'''Tiếng Mazahua''' là một trong ngôn ngữ bản địa của [[México]], nói ở vài bang miền trung México. Đây là ngôn ngữ của một dân tộc thường được gọi là [[người Mazahua|Mazahua]] nhưng có tên tự gọi Hñatho. Đây là một ngôn ngữ [[Trung Bộ châu Mỹ]] và chia sẻ nhiều đặc điểm với toàn [[vùng ngôn ngữ Trung Bộ châu Mỹ|vùng ngôn ngữ này]]. Năm 2003, tiếng Mazahua (cùng với khoảng 62 ngôn ngữ nữa) được ghi vào [[luật thành văn]] của [[México]] ([[Ley General de Derechos Lingüísticos de los Pueblos Indígenas|Thông luật về Quyền Ngôn ngữ của các Dân tộc Bản địa]])<ref>The [http://www.sep.gob.mx/work/resources/LocalContent/62817/12/ley_gen_derechos_ling_indigenas_2.htm ''Ley General de Derechos Lingüísticos de los Pueblos Indígenas''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208095913/http://www.sep.gob.mx/work/resources/LocalContent/62817/12/ley_gen_derechos_ling_indigenas_2.htm |date = ngày 8 tháng 2 năm 2007}} ("General Law of the Linguistic Rights of Indigenous peoples"), decree published ngày 13 tháng 3 năm 2003</ref> với danh nghĩa [[ngôn ngữ chính thức]] của [[Thành phố México|Đặc khu Liên bang]] và các dơn vị hành chính khác nơi ngôn ngữ này hiện diện, có địa vị ngang hàng với [[tiếng Tây Ban Nha]]. Người nói tiếng Mazahua tập trung đông nhất ở ''municipio'' [[San Felipe del Progreso]] ([[Bang México]]), gần [[Toluca]].

Ngôn ngữ gần gũi nhất với tiếng Mazahua là [[tiếng Otomi]], [[tiếng Matlatzinca]], [[tiếng Ocuilteco/Tlahuica]]: tất cả là thành viên của [[Nhóm ngôn ngữ Oto-Pame|nhóm Oto-Pame]] trong [[ngữ hệ Oto-Mangue]].

Tiếng Mazahua là một ngôn ngữ thanh điệu, phân biệt ba thanh cao, thấp, giáng.

Điểm nổi bật của tiếng Mazahua là hệ thống âm vị lớn khác thường, với sáu mươi âm vị. Có tám nguyên âm thường, bảy [[nguyên âm mũi]], cùng khoảng bốn mươi lăm phụ âm.

Hệ thống phụ âm có [[âm tống ra]], [[âm hút]] và [[âm vang]] vô thanh. Cùng với [[tiếng Sindh]] và [[tiếng Tukang Besi]], tiếng Mazahua là một trong số ít ngôn ngữ có [[âm hút]] nằm ngoài vùng tập trung âm hút. Đây cũng là một trong số ít ngôn ngữ có âm xát tống ra.<ref>Ian Maddieson (with a chapter contributed by Sandra Ferrari Disner); ''Patterns of sounds''; Cambridge University Press, 1984. {{ISBN|0-521-26536-3}}</ref>

== Âm vị học ==
=== Phụ âm ===
{| class="IPA wikitable"
|-
!colspan="2" rowspan="2" |
!rowspan="2" | [[Âm đôi môi|Đôi môi]]
!rowspan="2" | [[Âm chân răng|Chân răng]]
!rowspan="2" | [[Âm vòm|Vòm]]
!colspan="2" | [[Âm ngạc mềm|Ngạc mềm]]
!rowspan="2"| [[Âm thanh hầu|Thanh hầu]]
|-align=center
! <small> thường </small>
! <small> [[môi hoá]]</small>
|-align=center
! rowspan="3" |[[Âm mũi|Mũi]]
! <small>thanh hầu hoá</small>
| m̰
| n̰
| ɲ̰
|
|
|
|-align=center
! <small>vô thanh</small>
| m̥
| n̥
| ɲ̥
|
|
|
|-align=center
! <small>thường</small>
| m
| n
| ɲ
|
|
|
|-align=center
! rowspan="5" | [[Âm tắc|Tắc]]
!<small>[[âm hút|hút]]</small>
| ɓ
| ɗ
|
|
|
|
|-align=center
! <small> [[âm tống ra|tống ra]]</small>
|
| tʼ
|
| kʼ
| kʼʷ
|
|-align=center
! <small> [[bật hơi]]</small>
| pʰ
| tʰ
|
| kʰ
| kʷʰ
|
|-align=center
! <small> [[tenuis (phụ âm)|tenuis]]</small>
| p
| t
|
| k
| kʷ
| ʔ
|-align=center
! <small> hữu thanh </small>
|
|
|
| ɡ
| ɡʷ
|
|-align=center
! rowspan="3" | [[Âm tắc xát|Tắc xát]]
! <small> [[âm tống ra|tống ra]]</small>
|
| tsʼ
| tʃʼ
|
|
|
|-align=center
! <small> [[bật hơi]]</small>
|
|tsʰ
| tʃʰ
|
|
|
|-align=center
! <small> [[tenuis (phụ âm)|tenuis]]</small>
|
| ts
| tʃ
|
|
|
|-align=center
! rowspan="4" | [[Âm xát|Xát]]
! <small> [[âm tống ra|tống ra]]</small>
|
| sʼ
|
|
|
|
|-align=center
! <small> [[bật hơi]]</small>
|
| sʰ
|
|
|
|
|-align=center
! <small> [[tenuis (phụ âm)|tenuis]]</small>
|
| s
| ʃ
|
|
| h
|-align=center
! <small> hữu thanh </small>
|
| z
| ʒ
|
|
|
|-align=center
! rowspan="3" | [[Âm tiếp cận|Tiếp cận]]
! <small>thanh hầu hoá</small>
|
|
| j̰
|
| w̰
|
|-align=center
! <small>vô thanh</small>
|
|
| j̊
|
| w̥
|
|-align=center
! <small>thường</small>
| &nbsp;
| l
| j
|
| w
|
|-align=center
!colspan=2|[[Âm rung|Rung]]
|
| r
|
|
|
|
|}

=== Nguyên âm miệng ===
{|class="wikitable"
! align="center"|
! align="center"| [[Nguyên âm trước|Trước]]
! align="center"| [[Nguyên âm sau|Sau]]
|-
! align="center"| [[Nguyên âm đóng|Đóng]]
| align="center"| {{IPA|i}}
| align="center"| {{IPA|u}}
|-
! align="center"| [[Nguyên âm nửa đóng|Nửa đóng]]
| align="center"| {{IPA|e}}
| align="center"| {{IPA|o}}
|-
! align="center"| [[Nguyên âm vừa|Vừa]]
| colspan="2" align="center"|{{IPA|ə}}
|-
! align="center"| [[Nguyên âm nửa nở|Nửa mở]]
| align="center"| {{IPA|ɛ}}
| align="center"| {{IPA|ɔ}}
|-
! align="center"| [[Nguyên âm mở|Mở]]
| colspan="2" align="center"|{{IPA|a}}
|}

=== Nguyên âm mũi ===
{|class="wikitable"
! align="center"|
! align="center"| [[Nguyên âm trước|Trước]]
! align="center"| [[Nguyên âm sau|Sau]]
|-
! align="center"| [[Nguyên âm đóng|Đóng]]
| align="center"| {{IPA|ĩ}}
| align="center"| {{IPA|ũ}}
|-
! align="center"| [[Nguyên âm nửa đóng|Nửa đóng]]
| align="center"| {{IPA|ẽ}}
| align="center"| {{IPA|õ}}
|-
! align="center"| [[Nguyên âm nửa nở|Nửa mở]]
| align="center"| {{IPA|ɛ̃}}
| align="center"| {{IPA|ɔ̃}}
|-
! align="center"| [[Nguyên âm mở|Mở]]
| colspan="2" align="center"|{{IPA|ã}}
|}

== Nguồn tham khảo ==
{{tham khảo}}

== Tài liệu ==
*Knapp Ring, Michael Herbert, ''Fonología del mazahua'', Tesis de licenciatura, ENAH, México, 1996
*Michael Knapp, 2002 "Elementos de dialectología Mazahua" In ''Del Cora Al Maya Yucateco: Estudios Linguisticos Sobre Algunas Lenguas Indigenas Mexicanas'' Paulette Levy (Ed.), Universidad Nacional Autonoma De Mexico

{{Languages of Mexico}}

[[Thể loại:Ngôn ngữ bản địa México]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ Trung Bộ châu Mỹ]]