Xem mã nguồn của Tiếng Tulu

{{Infobox language|name=Tiếng Tulu|nativename={{lang|tcy-Knda|
തുളു}}|states=[[Ấn Độ]]|region=[[Tulu Nadu]] <br />([[Dakshina Kannada]] và [[Udupi]] của Karnataka và [[Kasaragod]]).<ref name="BhatSteveer" /><ref>{{chú thích web |url=http://www.ciil-ebooks.net/html/piil/acharya1b.html |title=Archived copy |access-date = ngày 11 tháng 8 năm 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080117094833/http://www.ciil-ebooks.net/html/piil/acharya1b.html |archive-date=ngày 17 tháng 1 năm 2008 |df=dmy-all }}</ref><ref>[http://www.ciil.org/Main/Announcement/Abstracts/Abstacts/11.htm ] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080720110615/http://www.ciil.org/Main/Announcement/Abstracts/Abstacts/11.htm |date=ngày 20 tháng 7 năm 2008 }}</ref>|speakers=1.85 triệu người<ref name="Cenus2011">{{chú thích web |title=ABSTRACT OF SPEAKERS' STRENGTH OF LANGUAGES AND MOTHER TONGUES - 2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf |website=www.censusindia.gov.in |publisher=Indian Census 2011, Government of India |access-date =ngày 7 tháng 7 năm 2018}}</ref>|date=điều tra 2011|ref=|familycolor=Dravidian|fam2=[[Nhóm ngôn ngữ Dravida Nam|Dravida Nam]]|fam3=[[Nhóm ngôn ngữ Tulu|Tulu]]|script=[[chữ Kannada]] (đương đại)<ref>{{chú thích web |url=http://www.elda.org/en/proj/scalla/SCALLA2004/mallikarjunv3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20050127023835/http://www.elda.org/en/proj/scalla/SCALLA2004/mallikarjunv3.pdf |url-status=dead |archive-date = ngày 27 tháng 1 năm 2005 |title=Indian Multilingualism, Language Policy |format=PDF |access-date = ngày 21 tháng 5 năm 2012}}</ref><br>[[chữ Tulu]] (ít được dùng)|minority={{Lá cờ|Ấn Độ}} <br />[[Karnataka]] và [[Kerala]]|agency=|iso3=tcy|image=Tulubaase4.png|imagesize=300px|imagecaption=Tuếng Tulu Viết Bằng [[Chữ Tulu]] Chính Thức|map=Tuluspeakers.PNG|mapcaption=Phân bố người Tulu bản ngữ ở Ấn Độ|notice=Indic|glotto=tulu1258|glottorefname=Tulu|notice2=IPA}}

'''Tiếng Tulu''' (Tulu: {{Lang|tcy-Knda|ತುಳು&nbsp;ಭಾಷೆ}} {{Lang|tcy-Latn|Tulu bāse}}
{{Lang|tcy|തുളു}}
{{IPA|/ˈt̪ulu ˈbɒːsæ/|audio=}}) là một [[Ngữ hệ Dravida|ngôn ngữ Dravida]]<ref>{{Chú thích web|url=https://www.udupitourism.com/Udupi-Tulu-Language|title=UDUPI|website=Udupitourism.com|access-date=ngày 18 tháng 11 năm 2016|ngày lưu trữ=2018-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818153313/http://udupitourism.com/Udupi-Tulu-Language|url-status=dead}}</ref> được nói chủ yếu ở [[Karnataka]], tây nam Ấn Độ, và ở [[Kasaragod|huyện Kasaragod]] của Kerala. [[Người Tulu]] tự gọi mình là người ''Tuluva'', còn khu vực họ sống được gọi là [[Tulu Nadu]].

Theo điều tra dân số Ấn Độ năm 2011 đã ghi nhận có tổng cộng 1.846.427 người bản ngữ tiếng Tulu ở Ấn Độ. Cuộc điều tra dân số năm 2001 ghi nhận có tổng cộng 1.722.768 người bản ngữ.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.htm|title=Census of India - Statement 1|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|access-date = ngày 13 tháng 11 năm 2009}}</ref> Theo ước tính được báo cáo năm 2009, tiếng Tulu hiện được nói bởi 3-5 triệu người trên toàn thế giới.<ref>{{Chú thích|title=Convention to Draw Attention to Tulu Culture}}</ref> Có một số khó khăn trong việc điều tra những người nói tiếng Tulu đã di cư từ vùng bản địa của họ vì họ thường được tính là người nói [[tiếng Kannada]] trong các cuộc Điều tra dân số Ấn Độ.<ref name="BhatSteveer">{{Chú thích sách|title=The Dravidian Languages|last=Steever|first=Sanford B|date=2015|publisher=Routledge|isbn=9781136911644|pages=158–163}}</ref>

Do sớm tách ra từ ngôn ngữ Dravida Nam nguyên thủy,<ref>"[[ethnologuefamily:1286-16|Language Family Trees: Dravidian, Southern]]", ''Ethnologue'' (16th ed.).</ref> tiếng Tulu có một số đặc điểm không được tìm thấy trong [[nhóm ngôn ngữ Tamil–Kannada]]. Ví dụ, nó có thì đại quá khứ và tương lai hoàn thành, như tiếng Pháp hoặc tiếng Tây Ban Nha, nhưng dưới dạng không có trợ động từ.

Trong tác phẩm tiên phong ''A Comparative Grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages'', Robert Caldwell đã gọi ngôn ngữ này là "kỳ dị và rất thú vị". Theo ông, "Tiếng Tulu là một trong những ngôn ngữ phát triển nhất của ngữ hệ Dravida. Nó trông như thể nó được tạo nên vì mục đích riêng vậy."<ref>Caldwell (1856), p. 35.</ref><ref>{{Chú thích|postscript=.|title=Tulu Fit To Be Included in Eighth Schedule}}</ref>

Tiếng Tulu là ngôn ngữ chính được nói ở Kanara, một khu vực bao gồm các huyện [[Dakshina Kannada]] và [[Udupi]],<ref>{{Chú thích web|url=http://www.dk.nic.in/|title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ|website=Dk.nic.in|ngày truy cập=2019-11-04|archive-date=2019-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190315220959/http://www.dk.nic.in/|url-status=dead}}</ref> ở mạn tây bang [[Karnataka]] và Kasaragod Taluk. Những thành phần dân tộc khác sống trong vùng tiếng Tulu bao gồm người nói [[tiếng Beary]], phương ngữ Havyaka và Gowda của [[Tiếng Kannada|Kannada]], [[tiếng Konkan]], [[tiếng Koraga]].<ref name="dravidian">{{Chú thích sách|url=https://archive.org/details/dravidianlanguag0000unse|title=The Dravidian Languages|publisher=Taylor & Francis|year=1998|isbn=0-415-10023-2|location=|page=[https://archive.org/details/dravidianlanguag0000unse/page/158 158]|author-link=|authors=Sanford B. Steever & }}</ref> Ngoài Kanara, có số lượng đáng kể người di cư nói tiếng Tulu được tìm thấy ở [[Maharashtra]],<ref name="languageinindia.com">{{Chú thích web|url=http://www.languageinindia.com/may2003/maharashtraurdu.html|title=Language in India|date = ngày 5 tháng 5 năm 2003 |publisher=Language in India|access-date = ngày 21 tháng 5 năm 2012}}</ref> [[Bengaluru|Bangalore]], [[Chennai]], [[các nước nói tiếng Anh]] và các quốc gia vùng Vịnh.<ref name="mangalorean.com">{{Chú thích web|url=http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=139752|title=Serving Mangaloreans Around The World!|date=|publisher=Mangalorean.Com|access-date=ngày 21 tháng 5 năm 2012|archive-date = ngày 25 tháng 12 năm 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225065833/https://www.mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=139752%20}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=63861&|title=Dr. Veerendra Heggade in Dubai to Unite Tuluvas for Tulu Sammelan|date=|publisher=Daijiworld.com|access-date=ngày 21 tháng 5 năm 2012|archive-date = ngày 3 tháng 3 năm 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191142/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=63861&|url-status=dead}}</ref>

Có các bản khắc thời trung cổ tiếng Tulu từ thế kỷ 15 viết bằng chữ Tigalar.<ref name="BhatSteveer"/> Hai tập sử thi tiếng Tulu có tên ''Sri Bhagavato'' và ''Kaveri'' từ thế kỷ 17 cũng được viết theo cùng một chữ viết. Tuy nhiên, trong thời hiện đại, tiếng Tulu chủ yếu được viết bằng chữ Kannada. Tiếng Tulu được biết đến với [[Văn học dân gian|văn học dân gian truyền miệng]] dưới dạng những bài thơ sử thi có tên là ''Paddana''. Sử thi Siri và huyền thoại [[Koti và Chennayya]] thuộc thể loại văn học Tulu này.

== Phân loại ==
Tiếng Tulu thuộc nhánh phía nam của [[ngữ hệ Dravida]]. Nó phát triển từ ngôn ngữ Dravida Nam nguyên thủy và ngôn ngữ Dravida nguyên thủy. Tiếng Tulu bắt nguồn từ miền nam Ấn Độ.

== Tình trạng chính thức ==
Tiếng Tulu hiện không phải là ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ hoặc bất kỳ quốc gia nào khác. Những nỗ lực đang được thực hiện để đưa Tulu vào Danh mục thứ 8 của Hiến pháp.<ref>{{Chú thích báo|url=http://www.coastaldigest.com/news/101637-centre-still-examining-inclusion-of-tulu-kodava-in-8th-schedule|title=Centre still examining inclusion of Tulu, Kodava in 8th Schedule|date=ngày 22 tháng 7 năm 2017|work=Coastaldigest.com - The Trusted News Portal of India, Coastal Karnataka|language=en|archive-date=2017-10-22|access-date=2019-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022032855/http://www.coastaldigest.com/news/101637-centre-still-examining-inclusion-of-tulu-kodava-in-8th-schedule|url-status=dead}}</ref> Vào tháng 8 năm 2017, một chiến dịch trực tuyến đã được tổ chức để đưa Tulu vào Danh mục thứ 8<ref>{{Chú thích báo|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/twitter-campaign-to-include-tulu-in-eighth-schedule-of-constitution/article19459992.ece|title=Twitter campaign to include Tulu in Eighth Schedule of Constitution|date = ngày 10 tháng 8 năm 2017 |work=The Hindu|access-date = ngày 12 tháng 11 năm 2017 |others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> và vào tháng 10 năm 2017, khi thủ tướng [[Narendra Modi]] đến thăm chùa Dharmasthala, có một yêu cầu được đưa ra trước mặt ông.<ref>{{Chú thích báo|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/demand-to-include-tulu-in-eight-schedule-grows-louder-with-pms-visit/articleshow/61327370.cms|title=Demand to include Tulu in Eight Schedule grows louder with PM's visit - Times of India|work=The Times of India|access-date = ngày 12 tháng 11 năm 2017}}</ref> Tương tự, năm 2018, [[Nghị sĩ quốc hội|Thành viên Nghị viện]] của khu vực bầu cử [[Kasaragod|Kasargod]] P. Karunakaran cũng đối mặt với yêu cầu đưa tiếng Tulu vào Danh mục thứ 8 của hiến pháp.

== Phân bố địa lý ==
[[Tập tin:Alvakheda map.jpg|nhỏ|Bản đồ Vương quốc Tulu cổ đại của Alva Kheda]]
Theo các tác phẩm [[tiếng Malayalam]] như Keralolpath và văn học Sangam [[tiếng Tamil]], khu vực trải dài từ sông Chandragiri (hiện là một phần của [[Kasaragod (huyện)|huyện Kasaragod]]), Kerala, đến [[Gokarn, Kumta|Gokarna]] (hiện là một phần của [[Uttara Kannada|huyện Uttara Kannada]] của Karnataka), một thời được cai trị bởi Alupas, dưới cái tên '''Alva Kheda'''. Vương quốc này là quê hương của người nói tiếng Tulu. Tuy nhiên, khu vực của ngôn ngữ Tulu ngày nay chỉ giới hạn ở khu vực [[Tulu Nadu]], bao gồm các huyện thuộc [[Dakshina Kannada]] và [[Udupi]] ở [[Karnataka|bang Karnataka]] của Ấn Độ và mạn bắc [[Kasaragod (huyện)|huyện Kasaragod]] của Kerala đến sông Payaswani (còn gọi là Chandragiri).<ref>{{Chú thích báo|url=http://www.hindu.com/2006/08/13/stories/2006081317290300.htm|title=Tulu Nadu Movement Gaining Momentum|date=ngày 13 tháng 8 năm 2006|work=The Hindu|location=Chennai, India|access-date = ngày 4 tháng 11 năm 2019 |archive-date = ngày 2 tháng 3 năm 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/65rZehs6s?url=http://www.hindu.com/2006/08/13/stories/2006081317290300.htm|url-status=dead}}</ref> Các thành phố [[Mangalore]], [[Udupi]] và [[Kasaragod]] là trung tâm văn hóa Tulu.

Thậm chí ngày nay tiếng Tulu còn được sử dụng rộng rãi ở Dakshina Kannada, một phần ở [[Udupi (huyện)|huyện Udupi]], bang Karnataka và ở một mức độ nào đó ở Kasaragod của Kerala. Những nỗ lực cũng đang được thực hiện để đưa tiếng Tulu vào danh sách các [[Ngôn ngữ tại Ấn Độ|ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ]].<ref>{{Chú thích web|url=http://www.yakshagana.com/tulu-recog.htm|title=Why Tulu Language Deserves Recognition from Kendra Sahithya Academy and Why It Should Be Included in Schedule 8B of the Constitution|date=ngày 12 tháng 8 năm 2000|publisher=Yakshagana.com|access-date=ngày 21 tháng 5 năm 2012|archive-date = ngày 3 tháng 3 năm 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174740/http://www.yakshagana.com/tulu-recog.htm|url-status=dead}}</ref> Nhìn chung, người Tulu phần lớn sống ở phía nam Ấn Độ. Bang Karnataka của Ấn Độ là nơi ngôn ngữ phát triển mạnh thời nay. Một số thành phố lớn nằm trong vùng văn hóa Tulu là [[Mangalore]] và [[Kasaragod]].[http://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=138784 <nowiki>[1]</nowiki>] Những người nói ngôn ngữ này đã phản ánh sự quan tâm đến việc lan rộng sang các quốc gia hiện đại hơn như Hoa Kỳ.

== Hệ thống chữ viết ==
[[Tập tin:Tulubaase4.png|thế=tigalari script.|phải|nhỏ|215x215px|Chữ Tigalari.]]
Những bản khắc lịch sử tiếng Tulu khác nhau được tìm thấy xung quanh Barkur và Kundapura viết bằng chữ Tigalar. Chữ Kannada đang dần trở thành chữ viết cho tiếng Tulu chính đương đại. Tất cả các tác phẩm và văn học đương đại được viết bằng chữ Kannada. Người Brahmin ở Tulu Nadu và Havyaka Brahmin đã từng sử dụng chữ Tigalari để viết [[Kinh Vệ-đà|kinh Vệ đà]] và các tác phẩm [[tiếng Phạn]] khác. Chữ Tigalari bắt nguồn từ [[chữ Brahmi]] thông qua chữ Grantha. Đây là một hệ chữ viết chị em của chữ Malayalam.

== Phương ngữ ==
Ngôn ngữ Tulu có bốn phương ngữ, hầu như chúng tương tự nhau, với các biến đổi nhẹ.

Bốn phương ngữ là:

# '''Tulu đại chúng''':<ref name="ethnologue">{{Chú thích web|url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tcy|title=Ethnologue report for language code: tcy|date=|publisher=Ethnologue.com|access-date = ngày 21 tháng 5 năm 2012}}</ref> phương ngữ đa số, bao gồm các cộng đồng Mogaveera, Bunts, Billava, Kulala Devadiga, Jogi và những nhóm người khác. Đây là phương ngữ của thương mại và giải trí, chủ yếu được sử dụng để liên lạc giữa các cộng đồng. Nó được chia thành bảy nhóm: 
## Tulu Trung: được nói ở [[Mangalore]]. 
## Tulu Tây Bắc: được nói tại [[Udupi]]. 
## Tulu Đông Bắc: được nói tại [[Karkal]]a và [[Belthangady]]. 
## Tulu Tây Nam: được nói ở [[Manjeshwar]] và [[Kasaragod (huyện)|Kasaragod]], được gọi là Tulu Kasaragod có ảnh hưởng đến [[Tiếng Malayalam|Malayalam]]. 
## Tulu Nam Trung: được nói ở [[Bantwal]]. 
## Tulu Đông Nam: được nói tại [[Puttur, Dakshina Kannada|Puttur]] [[Sullia]]. 
## Tulu Nam: được nói ở phía Nam sông [[Kasaragod]] và sông Payaswini (Chandragiri) có ảnh hưởng đến [[Tiếng Malayalam|Malayalam]] được gọi là Tulu Thenkaayi. 
# '''Tulu''' '''Brahmin''': nói bởi người Tulu Brahmin, những người được chia thành Brahmin Shivalli, Brahmin Sthanika và Tuluva Hebbar. Nó hơi bị ảnh hưởng bởi [[tiếng Phạn]]. 
# '''Phương ngữ Jain''':<ref name="b">{{Chú thích web|url=http://www.boloji.com/places/0020a.htm|title=Places|date=|publisher=Boloji.com|access-date = ngày 21 tháng 5 năm 2012}}</ref> nói bởi người Tulu Jain. Đây là một phương ngữ trong đó các chữ cái đầu 'T' và 'S' đã được thay thế bằng chữ 'H'. Chẳng hạn, từ ''Tare'' được phát âm là ''Hare'', ''Saadi'' được phát âm là ''Haadi''. 
# '''Phương ngữ Girijan''': nói bởi người Koraga, Mansa, các lớp Girijan và bộ lạc khác.

== Chú thích ==
{{Tham khảo}}

== Tham khảo ==

* Caldwell, R., ''A Comparative Grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages'', London: Harrison, 1856.; Reprinted London, K. Paul, Trench, Trubner & co., ltd., 1913; rev. ed. by J. L. Wyatt and T. Ramakrishna Pillai, Madras, University of Madras, 1961, reprint Asian Educational Services, 1998. {{ISBN|81-206-0117-3}}
* Danielou, Alain (1985), ''Histoire de l'Inde'', Fayard, Paris. {{ISBN|2-213-01254-7}}
* Hall, Edith (2002), "The singing actors of antiquity" in Pat Easterling & Edith Hall, ed., ''Greek and Roman Actors: Aspects of an Ancient Profession'', Cambridge University Press, Cambridge. {{ISBN|0-521-65140-9}}
* [http://journal.oraltradition.org/files/articles/11i/15_rai.pdf Thesis of Viveka Rai]
* Lauri Honko, ''Textualisation of Oral Epics''. {{ISBN|3-11-016928-2}}
* William Pais, ''Land Called South Canara''. {{ISBN|81-7525-148-4}}
* Bhat, S.L. ''A Grammar of Tulu: a Dravidian language''. {{ISBN|81-85691-12-6}}
* Männer, A. ''Tuḷu-English dictionary'', Mangalore 1886
* Männer, A. ''English-Tuḷu dictionary'', Mangalore 1888 | ''English-Tuḷu Dictionary''. {{ISBN|81-206-0263-3}} [a reprint?]
* Briegel, J. ''A Grammar of the Tulu language'', Char and Roman. {{ISBN|81-206-0070-3}}
* {{Chú thích|isbn=0-415-10023-2}}
* Vinson, Julien (1878), {{Lang|fr|Le verbe dans les langues dravidiennes: tamoul, canara, télinga, malayâla, tulu, etc.}}, Maisonneuve et cie., Paris
* Burnell, Arthur Coke (1874), ''Elements of South-Indian Palæography from the Fourth to the Seventeenth Century A.D.'', Trübner & Co.
* Krishnamurti, Bhadriraju (2003), ''The Dravidian Languages'', Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-77111-0}}
* G., L. R. (2013). Elements of comparative philology. Place of publication not identified: Hardpress Ltd.
* Maenner, A. (1886). Tulu-English dictionary: By Rev. A. Männer. Mangalore: Printed at the Basel Mission.
* C. (1875). A comparative grammar of the dravidian or south-Indian family of languages. London: Trübner and Co., Ludgate Hill.
* Bhatt, S. L. (2005). A grammar of Tulu: a Dravidian language. Thiruvananthapuram: Dravidian linguistics association.
* Goddard, C. (2009). The languages of East and Southeast Asia: an introduction. Oxford: Oxford Univ. Press.
* Padmanabha, Kekunnaya. K. (1994). A comparative study of Tulu dialects. Udupi.
* Narayana, S. B. (1967). Descriptive analysis of Tulu. Poona: Deccan College Postgraduate and Research Institute.
* Upadhyaya, U. P. (n.d.). Tulu Lexicon: Tulu-Kannada-English Dictionary. Udupi.
* Brigel, J. (2010). Grammar of the tulu language. Place of publication not identified: Nabu Press.
* Aiyar, L. R. (1936). Materials for a sketch of Tulu phonology. Lahore.
* G., L. R. (2013). Elements of comparative philology. Place of publication not identified: Hardpress Ltd.
* Maenner, A. (1886). Tulu-English dictionary: By Rev. A. Männer. Mangalore: Printed at the Basel Mission.
* C. (1875). A comparative grammar of the dravidian or south-Indian family of languages. London: Trübner and Co., Ludgate Hill.
* Bhatt, S. L. (2005). A grammar of Tulu: a Dravidian language. Thiruvananthapuram: Dravidian linguistics association.
* Goddard, C. (2009). The languages of East and Southeast Asia: an introduction. Oxford: Oxford Univ. Press.
* Padmanabha, Kekunnaya, K. (1994). A comparative study of Tulu dialects. Udupi.
* Bhat D. N. S. (1967). Descriptive analysis of Tulu. Poona: Deccan College Postgraduate and Research Institute.
* Upadhyaya, U. P. (n.d.). Tulu Lexicon: Tulu-Kannada-English Dictionary. Udupi.
* Brigel, J. (2010). Grammar of the tulu language. Place of publication not identified: Nabu Press.
* Aiyar, L. R. (1936). Materials for a sketch of Tulu phonology. Lahore.
* ''Full Text of "Elements of Comparative Philology"''. N.p., n.d. Web. ngày 2 tháng 5 năm 2017.
* "Tulu (ತುಳು ಬಾಸೆ)." ''Tulu Language and Alphabets''. N.p., n.d. Web. ngày 2 tháng 5 năm 2017.

== Liên kết ngoài ==

* [http://www.tuluacademy.org/ Trang web chính thức của Học viện Tulu của Chính phủ Karnataka] 
* [http://tcy.Wikipedia.org Wikipedia Tulu] 
* [http://www.tuluworld.org/dictionary Từ điển Tulu trực tuyến] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181022040840/http://www.tuluworld.org/dictionary |date = ngày 22 tháng 10 năm 2018}} 
* [https://web.archive.org/web/20090622104844/http://www.tuluver.com/home/ Tuluver.com] 
* [http://www.boloji.com/places/0020.htm Ngôn ngữ Tulu: Chữ viết và phương ngữ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504135656/http://www.boloji.com/places/0020.htm |date=2010-05-04 }} Boloji.com 
* [http://www.mangalore.com/documents/languages.html Các cụm từ Kannada, Tulu và Konkani phổ biến] Mangalore.com 
* [http://www.tulu.chilume.com Văn học Tulu] 
* [https://www.omniglot.com/writing/tulu.htm Ngôn ngữ và bảng chữ cái Tulu]
{{Ngôn ngữ tại Ấn Độ}}
{{Ngữ hệ Dravida}}

{{DEFAULTSORT:Tulu}}
[[Thể loại:Ngôn ngữ chắp dính]]
[[Thể loại:Ngôn ngữ tại Ấn Độ]]
[[Thể loại:Ngữ hệ Dravida]]